- Thấy được vẻ đẹp của một sinh hoạt văn hóa ở cố đô Huế, một vùng dân ca với những con người rất đỗi tài hoa.. + Phương pháp: thuyết trình + Phương tiện: tranh ảnh - Nhóm 2: Tìm hiểu nh
Trang 1Tiết 114: CA HUẾ TRÊN SÔNG HƯƠNG
- Hà Ánh
Minh-I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Kiến thức:
- Nắm được khái niệm thể loại bút kí
- Thấy được vẻ đẹp của một sinh hoạt văn hóa ở cố đô Huế, một vùng dân ca với những con người rất đỗi tài hoa
2 Kĩ năng:
- Đọc – hiểu văn bản nhật dụng viết về di sản văn hóa dân tộc
- Phân tích văn bản nhật dụng, kiểu loại văn bản thuyết minh
- Tích hợp với kiến thức Tập làm văn để làm văn thuyết minh
3 Thái độ:
- Biết yêu quý, giữ gìn, bản sắc văn hóa của dân tộc
- Có thái độ và hành động tích cực góp phần bảo tồn, phát triển di sản văn hóa dân tộc đặc sắc và độc đáo này
II CHUẢN BỊ
1 Giáo viên:
- Tìm hiểu tư liệu, nghiên cứu bài học, tìm hiểu kiến thức tích hợp liên môn
- Soạn giáo án
- Sưu tầm hình ảnh, băng đĩa Chuẩn bị dụng cụ trực quan dạy học
2 Học sinh:
* Cá nhân:
- Đọc kĩ văn bản
- Soạn bài
- Tìm hiểu các thông tin, tư liệu liên quan tới bài học
* Nhóm:
- Nhóm 1: Tìm hiểu những đặc điểm về điều kiện tự nhiên, văn hóa, xã hội của
xứ Huế.
+ Phương pháp: thuyết trình
+ Phương tiện: tranh ảnh
- Nhóm 2: Tìm hiểu những làn điệu ca Huế và những nhạc cụ được nhắc tới trong bài văn.
+ Phương pháp: thuyết trình
+ Phương tiện: giấy Ao, bảng phụ
- Nhóm 3: Sưu tầm, giới thiệu một số làn điệu dân ca của những vùng miền khác.
+ Phương pháp: thuyết trình
+ Phương tiện: trình chiếu power point
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Trang 21 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ (kết hợp trong bài học)
3 Tổ chức dạy và học bài mới
HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động
Nhóm 1: Giới thiệu những đặc điểm nổi bật về điều kiện tự nhiên, văn hóa, xã hội của xứ Huế.
GV dẫn vào bài:
Huế không chỉ được biết đến với những lăng tẩm, đền đài hay những cung điện
cổ kính mà nơi đây còn là một vùng đất nổi tiếng với các làn điệu dân ca Hôm nay, theo những trang văn của Hà Ánh Minh, cô và các con hãy cùng một lần đến Huế để được đắm mình trong những điệu ca Huế duyên dáng, đậm đà qua văn bản “Ca Huế trên sông Hương”.
Hoạt động của thầy Hoạt động của
trò
Nội dung cần đạt
Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc, tìm hiểu chung (7 phút)
- Phương pháp: vấn đáp, nêu vấn đề
- Kĩ thuật: động não
- Thời gian: 7 phút
? Văn bản Ca Huế trên sông
Hương do ai sáng tác?
1 HS trả lời I/ ĐỌC, TÌM HIỂU CHUNG
1 Tác giả
- Hà Ánh Minh vừa là một nhà văn vừa là nhà báo
a Xuất xứ
In trên báo Người Hà Nội
- Hướng dẫn cách đọc: giọng
nhẹ nhàng, chậm rãi Cần chú ý
ngắt nhịp đúng ở các chuỗi liệt
kê, ở các câu đặc biệt
- Gọi 1 HS đọc
Dựa vào chú thích (*) hãy trình
bày hiểu biết của em về ca Huế ?
Em hãy giải thích các từ: hoài
vọng, tao nhã,…
Các chú thích còn lại đọc hiểu
trong SGK
Nghe, định hướng cách đọc
Cá nhân đọc, cả lớp lắng nghe
Nhận xét
- Giải thích theo SGK
b Đọc, giải nghĩa từ
? Qua phần chuẩn bị bài ở c Kiểu văn bản, thể loại,
Trang 3nhà, em hãy hoàn thành bảng
thông tin sau:
Kiểu
văn
bản
Thể
loại
Phương thức biểu đạt
? Vì sao em xác định đây là
kiểu văn bản nhật dụng?
- Đây là văn bản nhật dụng vì
văn bản đề cập đến một vấn đề
có ý nghĩa bức thiết đối với đời
sống hiện tại là văn hóa dân gian
và cách thưởng thức văn hóa dân
gian
phương thức biểu đạt
Kiểu văn bản
Thể loại Phương
thức biểu đạt
Nhật dụn g
Bút kí Thuyết
minh+Miêu tả+Biểu cảm
? Em đã được học văn bản nào
có thể loại giống với thể loại
của văn bản này? Nêu đặc
điểm của thể loại đó?
GV chốt: Đặc điểm của thể loại
kí : ghi chép lại hình ảnh, sự
việc mà nhà văn quan sát, chứng
kiến cùng với những tình cảm,
cảm nghĩ của mình
PTBĐ chính của bài văn này là
thuyết minh, chúng ta sẽ tìm
hiểu kĩ hơn ở chương trình lớp 8
? Bài văn có thể chia thành
mấy phần? Em hãy nêu giới
hạn, nội dung từng phần?
Lưu ý: Bố cục của bài văn chỉ
mang tính chất tương đối Về
hình thức các đoạn văn không
liền mạch với nhau Nó bị chi
phối bởi nội dung cảm xúc Đây
cũng là đặc trưng riêng của thể
loại bút kí
d Bố cục
Chia làm 2 phần
- P1( lí hoài nam): Giới thiệu
những làn điệu ca Huế
- P2 (còn lại): Những đặc sắc của
ca Huế
Hoạt động 2: Hướng dẫn đọc, hiểu văn bản
- Phương pháp : Đọc diễn cảm, đọc sáng tạo, vấn đáp, thuyết trình, nêu & giải quyết vấn
Trang 4- Kỹ thuật: Động não, hoạt động nhóm
- Thời gian dự kiến: 25 phút
Nhóm 2 thuyết trình phần
chuẩn bị ở nhà.
Hãy nêu tên một số làn điệu ca
Huế, âm hưởng, đặc điểm của
các làn điệu đó và những nhạc
cụ được nhắc tới trong bài?
Gv nhận xét và chiếu bảng
Chốt kiến thức
Đại diện nhóm trình bày
Nhận xét, bổ sung
Cá nhân trả lời
II/ ĐỌC, HIỂU VĂN BẢN 1/ Giới thiệu chung về ca Huế
a Các làn điệu:
- Các điệu hò:
+ Chèo cạn, bài thai, hò đưa linh
-> buồn bã
+ Hò giã gạo, ru em, bài chòi…->
náo nức, nồng hậu tình người
+ Hò lơ, hò ô, xay lúa, hò nện…-> Gần gũi với dân ca Nghệ Tĩnh
- Các điệu lý: con sáo, hoài nam,
xuân nam
- Các điệu Nam: nam ai, nam bình,
quả phụ -> buồn man mác, thương cảm, bi ai, vương vấn.
- Các điệu Bắc: Tứ đại cảnh…->
không vui, không buồn.
b Nhạc cụ
- Đàn tranh, đàn nguyệt, tì bà, nhị, đàn tam, đàn bầu, sáo và cặp sanh
? Giới thiệu về các làn điệu ca
Huế và nhạc cụ, tác giả đã sử
dụng biện pháp nghệ thuật
nào? Tác dụng?
Giảng: Các làn điệu ca Huế thật
đa dạng, phong phú đến nỗi khó
có thể nhớ hết tên chúng Mỗi
làn điệu có một vẻ đẹp riêng thật
ngọt ngào, tình tứ, có sức lan
tỏa, lay động lòng người mạnh
mẽ
Cá nhân trả lời → Bằng phép liệt kê, tác giả đã
cho ta thấy ca Huế rất phong phú, đa dạng Mỗi làn điệu lại có đặc điểm riêng thể hiện được đời sống nội tâm phong phú của con người xứ Huế.
Tìm đoạn văn nói về nguồn
gốc ca Huế? Qua đoạn văn,
cho biết ca Huế được hình
thành như thế nào?
HS trả lời c Nguồn gốc hình thành ca Huế
- Kết hợp của hai dòng nhạc:
+ Dân ca: mộc mạc, giản dị + Nhạc cung đình (nhã nhạc): trang
Trang 5GV nhận xét: Đây là một sự kết
hợp rất độc đáo
Nhạc dân gian là từ các làn điệu
dân ca, những điệu hò, điệu lý
Nhạc cung đình, nhã nhạc là
nhạc dùng trong các buổi lễ
trang nghiêm trong cung đình
Huế thời phong kiến xưa
Hai dòng nhạc này tưởng chừng
như đối lập nhau nhưng lại có sự
kết hợp khá hài hòa và nhuần
nhuyễn tạo nên những làn điệu
rất đặc trưng của ca Huế
Liên hệ học sinh: Mở rộng:
11/2003 Nhã nhạc cung đình
Huế được UNESCO công nhận
là di sản văn hóa phi vật thể đầu
tiên tại Việt Nam và đến năm
2008 được công nhận là di sản
văn hóa phi vật thể đại diện của
nhân loại
trọng, uy nghi
-> Đó là sự kết hợp hài hoà làm nên những làn điệu đặc sắc của
ca Huế.
Vậy một đêm ca Huế trên sông
Hương diễn ra như thế nào?
Chúng ta hãy cùng tác giả
tham dự một đêm ca Huế trên
sông Hương ở phần 2.
Gọi HS đọc một đoạn văn bản
“Đêm xao động tận đáy hồn
người”
Qua phần bạn vừa đọc con hãy
cho biết Ca Huế được biểu diễn
vào thời gian nào? Không gian
ra sao? Người biểu diễn được
miêu tả như thế nào? Khoảng
cách giữa người biểu diễn và
người thưởng thức?
Đọc văn bản
Suy nghĩ, trả lời
2 Cảnh ca Huế trên sông Hương
- Thời gian: kéo dài gần như suốt
cả một đêm (Từ khi thành phố bắt đầu lên đèn Gần sáng)
- Không gian: Trên một chiếc
thuyền rồng trôi trên dòng sông Hương
- Người biểu diễn:
+ Ca công: Các ca công còn rất trẻ, nam mặc áo dài the, quần thụng, đầu đội khăn xếp, nữ mặc áo dài, khăn đóng duyên dáng -> các ca công trẻ trung, duyên dáng
+ Nhạc công: rất thành thạo trong từng ngón đàn
- Cách thưởng thức ca Huế: nghe,
nhìn trực tiếp
Trang 6Bình: Ca Huế là một loại hình nghệ thuật sân khấu dân gian vì thế chúng ta phải gắn nó
với các hình thức diễn xướng của nó thì mới thấy hết được cái hay, cái đẹp Nếu chúng
ta coi con thuyền ấy là một sân khấu biểu diễn thì sân khấu đó đặc biệt vô cùng vì nó không đứng im Sân khấu ấy chuyển động trên một con thuyền vào ban đêm Các con hãy tưởng tượng xem, con thuyền rồng ấy trôi trên một dòng sông được dát bạc bởi ảnh trăng, ở dưới là những đợt sóng nhỏ lăn tăn vỗ vào mạn thuyền, còn ở trên là sự giao hòa của tình người với âm nhạc Ở sân khấu đó, những ca công và người thưởng thức cùng nhau đồng hiện, không còn khoảng cách Người nghe có sự đồng điệu, đồng cảm, chia
sẻ với người biểu diễn Những tiết tấu ấy làm “xao động tận đáy hồn người” Như vậy,
nếu ca Huế không được biểu diễn trên sông Hương thì nó sẽ mất đi vẻ thơ mộng và quyến rũ của nó:
“Nếu không có điệu nam ai Sông Hương thức suốt đêm dài làm chi?
Thảo luận nhóm (3 phút, 6
nhóm)
? Trong bài viết của mình, Hà
Ánh Minh cho rằng, ca Huế là
một thú tao nhã Em có đồng ý
không? Vì sao?
Trả lời - Ca Huế thanh cao, lịch sự, nhã
nhặn, sang trọng và duyên dáng: từ nội dung đến hình thức, từ cách thức biểu diễn đến cách thưởng thức, từ ca công đến nhạc công, từ giọng ca đến trang điểm, ăn mặc; đến không gian biểu diễn trên sông nước thơ mộng tràn đầy ánh trăng huyền ảo, ngân vang tiếng chuông chùa cổ kính…
Hoạt động 3: Hướng dẫn tổng kết (5 phút)
?Em hãy chỉ ra những nét
nghệ thuật đặc sắc của văn
bản?
? Nêu tóm tắt giá trị nội dung
của văn bản?
Nhận xét
Dự kiến:
-Nghệ thuật:
Phép liệt kê;
kết hợp kể, tả, biểu cảm; ngôn ngữ giàu chất thơ
-Nội dung: vẻ đẹp ca Huế, tâm hồn tài hoa của con người
xứ Huế
III/ TỔNG KẾT
Ghi nhớ : Sgk/104
1 Nghệ thuật:
- Phép liệt kê
- Kết hợp giới thiệu, kể, tả, biểu cảm
- Sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu biểu cảm, thấm đẫm chất thơ
2 Nội dung:
Qua việc ghi chép lại một buổi ca Huế trên sông Hương, tác giả cho người đọc cảm nhận được vẻ đẹp của ca Huế và tâm hồn tài hoa của con người xứ Huế
Trang 7? Là học sinh, em cần làm gì để
giữ gìn và phát triển ca Huế
nói riêng và các giá trị văn hóa
truyền thống nói chung?
Nhóm 3: Sưu tầm, giới thiệu
một số làn điệu dân ca của
những vùng miền khác.
HS tự bộc lộ
Đại diện nhóm thuyết trình bằng ppt
IV Luyện tập
- Tìm hiểu
- Yêu quý và trân trọng
- Giới thiệu với bạn bè của mình, bạn bè nước ngoài về các làn điệu dân ca
- Học hát các làn điệu
GV bình luận, kết thúc bài:
Việc bảo tồn và phát huy ca Huế
trong xã hội đương đại là công
việc rất quan trọng và cần thiết.
Bài học ngày hôm nay là một
lần chúng ta được trở về hòa
mình với cội nguồn để biết trân
trọng, nâng niu những di sản
văn hóa tinh thần của dân tộc.
4 Củng cố: (2 phút)
5 Dặn dò: (1 phút)
1 Sưu tầm tranh, ảnh, thơ ca, bài hát về Huế
2 Viết đoạn văn làm rõ cho câu chủ đề: “Thưởng thức ca Huế trên sông Hương
là một nét văn hóa tao nhã.”
3 Soạn bài: Liệt kê
