Kinh t e hoc Trung Quo'c, vdi tfl each ly luan trgng ye'u lam sang to sfl van hanh va quy luat p h a t trien cua nen kinh te Trung Qud'c dfldng dai, nha't thiet phai thieh flng vdi nhfln
Trang 1CAI CACH MOf CUTA VA SIT SANG TAO CUA
KINH Ti HOC MAexfr
( T i e p t h e o k y trtfdc)
iRINHANPHtJ^*^
Trong phdn thd hai cda bdi viei, tdc gid ludn gidi mgt sdvdn di chu ye'u lien quan den hien dgi hod kinh te'hgc d Trung Quo'c, nhU "Mdc hoc Id the'', "Tdy hoc la dung", "Quo'c hoc la goc", Dac biet, tdc gid dd phdn tich nhdm Idm ro nin tdng doi mdi cua hien dg.i hod kinh te'hgc cung nhu ndm dgng thdi ccf ban cua hien dgi hod kinh te'hgc
3 N g u y e n t a c doi mdi t o n g the
viec h i e n dai hoa k i n h te hoc
Tfl cai each trd lai day, "kinh te hge
Trung Qud'c di theo hfldng nao" ludn la
va'n de ndng bd'i trong gidi ly luan kinh te
D i u nam 1994, trong bai viet Thi'ky XXI:
Xdy dUng lgi kinh ti' hge Trung Qudc(l),
Trinh An Phu tifng dfla ra phan doan tdng
th§ ve giai doan phat trien va viin canh
kinh te bgc Trung Qud'c, sau dd da da'y len
sfl tranh luan soi ndi Ma'y nam gan day,
va'n de nay lai dflde mgt so' hge gia dat ra
dfldi hinh thfle lam the nao de thue day
"qud'c te hoa" Jcinh te hge Trung Quo'e, lam
the'nao de thue day "viec Trung Qy^d'c boa"
kinh te hge phfldng Tay Dfldi sfl gdi md
cua mgt so'va'n de neu tren, trfldc m i t gidi
ly luan Iflu hanh mgt so' dap an, nhfl
"Trung Qud'c hoa kinh te'hgc phfldng Tay",
"kinh te hge Trung Quoc ta't ye'u phai
phfldng Tay hoa hoae qud'c te hoa", "kinh
te hge can tie'p can vdi qud'c te", "kinh te
hge phfldng Tay la kinh te hge hien dai",
"kinh te ohinh tri hge khong phai la hoc
thuat", "phfldng hfldng cai each la kinh te hge maexit hi kinh te hoc phfldng Tay thay the*', "quoc te hoa kinh te hoc Trung Quoc chi cd xua't phat tfl Hnh vflc td chfle, nhfldng eho nhiing con "rua bien" phi chu nghia Mac n i m gifl cac trUdng, vien" Dieu nay ra't dang dfla ra de thao luSn
Kinh t e hoc Trung Quo'c, vdi tfl each ly luan trgng ye'u lam sang to sfl van hanh
va quy luat p h a t trien cua nen kinh te Trung Qud'c dfldng dai, nha't thiet phai thieh flng vdi nhflng thach thfle do mdi trfldng kinh te quo'c te dfldng dai dat ra do'i vdi kinh te xa hgi ehu nghia Trung Qud'c, b i t huge phai thich flng vdi nhu
e l u phat trien khoa hoc kinh te trong giai doan dau cua xa "hgi chu nghia Trung Qud'c Vi the, each dat va'n de dung din dd'i vdi xu the p h a t trien kinh te hoc
(*) Giao sU, Vien tnfcing Vien Nghien cvtu chu nghia Mac, Vien Khoa hpc Xa hoi Trung Quoc
(1) Xem them Trinh An Phii: "The ky XXI - Xay dUng lgi kinh te hge Trung Quo'c" Bdo Khoa hoc
Xd hgi, ngay 7 thang 4 nSm 1994
Trang 2CAI CACH Md CIJA VA S U S A N G TAO CUA KINH TE HOC M A C X I T
Trung Qud'c quye't khdng phai la va'n de
lam the nao de tie'p can vdi kinh te hoc
phfldng Tay, khien kinh t§' hge phfldng
Tay dflde "ban dia hoa", ma phai la va'n
de dfldi sfl ehi dao eua quan niem duy vat
lieh sif, thue day kinh te hge Trung Qud'c
thfle hien hien dai hoa tren quy dao khoa
bgc Ndi ro hdn, dd eung ehinh la viec
giang day va nghien cflu kinh te hge
Trung Qud'c sao eho thieh flng vdi nhu
elu phat trien khoa hge cua kinh te toan
elu hoa va kinh te thi trfldng xa hdi chii
nghia hien dai, la va'n de thfle hien hien
dai boa, cu the hoa kinh te hge maexit
hien dai tai Trung Quoc
Phan tich cae mat ma va'n de lam the
nao de thuc day hien dai hoa kinh te b g c
Trung Qude de cap tdi, tflc la ndi tdi viec
giai quye't phfldng cham hge thuat ed ban
cua va'n de nay va nguyen tae ddi mdi
td'ng the, ed the khai quat thanh: "Mac
hge la the, Tay hge la dung, quo'c hge la
gd'e, tinh hinh the gidi la gfldng, tinh hinh
trong nflde la can efl, tdng hdp ddi
mdi"(2) Dfldi day, chung toi se lam ro
mdt so nhan xet ve phfldng cham hge
thuat cd ban va nguyen t i c ddi mdi tong
the nay
3.1 Ve "Mdc hoc Id the"
"Mac hge" la tfl dung de ehi he thd'ng
tri thfle chu nghia Mac trong va ngoai
nflde Trong ngdn tfl trie't bgc Trung Qud'c
cd dai, "the" cd ham nghia "can ban, ngi
tai"(3) Nha'n manh viec hien dai boa
kinh te hge Trung Qud'c b i t huge phai
kien tri "Mac hoc l l the" ehinh la mud'n
kien tri quan diem coi kinh te hge maexit
la can ban va ehu dao eua kinh te hge
Trung Quo'c hien dai Dieu nay mud'n ndi, sii hien dai hoa kinh te bgc Trung Qud'c
ve mat phfldng hfldng nghien cflu, huge phai ludn kien tri khdng dflde dao ddng sfl ehi dao cua quan diem duy vat lieh sif,
di theo con dfldng ly luan eua C.Mae de tie'n ve phia trfldc; ve ngi dung, nha't thie't khdng dflde thay ddi viec la'y cac pham trfl ed ban, nguyen ly khoa hge trong he thd'ng tri thfle kinh te bgc maexit lam ehu the, md rdng va ddi mdi trong dieu kien mdi eiia lich sfl; trong viec xfl ly mdi quan
be ciia cac tfl tfldng kinh te da dang trong
va ngoai nflde, b i t budc phai kien tri khdng chut dao dgng dia vi chu dao cua kinh te bgc maexit
"Mae hge la the" la nguyen t i c can ban phai nha'n manh trong cdng cugc hien dai hoa kinh te hge Trung Qudb; ne'u xa rdi
,(2) Ve khai niem "the dung", ngUPi ta luon nghi t6i chii trUdng 'Trung hpc vi the, Tay hpc vi dung" cua TrUdng Chi D p n g d e xUdng trong 'Thien Khuyen hpc" nam 1898 Cai "dung" ma 6ng noi t6i da pha
bo npi ham "ky nghe phUdng Tay" ma EJiidng vu phai trU6c day da hoach dinh, tiic khuon trong pham vi khi gi6i va khoa hpc tu nhien, ma bao ham mot phan npi dung "chinh nghe phUdng Tay", ciing tiic chii tnidng trong cac linh vUc triJdng hpc,
to thue, vo bi, phap luftt, thong thUdng thUc thi mo thiic phUdng Tay Tuy nhien, 'Trung hpc la the" cua ong la lay dao diic luan ly 'Tam cUdng ngii thiidng" ciia Nho giao lam n g u y e n , t i c cSn ban khong the doi ddi ciia viec dUng nUdc, cai gpi la 'Tay hpc la dung" ching qua la mot bien phap de duy tri sii tho'ng tri ciia hoang quyen phong kien
va giai cap dia chii Trung Quoc, xet ve thUc chat la chu nghia cai lUdng The nhUng, dieu nay khong can trcl chiing ta trong viec dung lai khai niem "the
dung" b goc dp ngon ngii Chiing ta hoan to^n co
the cho "the diing" nhiing ham nghia khoa hpc hien dai mdi me
(3) Xem th§m TQ Hai cuon tit ngii thUdng, ThUdng
Hai tii thu xui't ban xa, tr.200
Trang 3nguyen t i c nay, viec ddi mdi ly lu^n se
khd tie'p tuc thiic hien dflde, hien dai boa
kinh te hge se xa rdi quy dao khoa hge
boa C i n phai nhan thfle d i y dii r i n g ,
hien dai boa kinh tg' hge Trung Qud'c
khdng phai la mgt khai niem phat triSn
khdng gian thdi gian ddn gian, ma la qua
trinh khoa bgc boa khdng ngflng trong sfl
phat trien khdng gian thdi gian Chi ed
"Mae hge la the" mdi ed the dam bao sfl
hien dai boa kinh te bgc Trung Qud'c ludn
tien theo quy dao cua khoa hge Nhan
manh "Mac hge la the" eung doi hdi phai
sifa ddi lai mgt so^ nhan thfle sai l i m dd'i
vdi kinh te hge maexit dflde Iflu hanh
nhflng nam g i n day Dd la cac quan
diem: thd nhdt, coi kinh te hge maexit la
mdt Iflu phai ly luan trong cac loai Iflu
phai dflde de xfldng cua kinh te bgc
phfldng Tay; thd hai, phan tach gian ddn
kinh te hge maexit thanh "kinh te' hge
each mang^' va "kinh te hge xay dflng";
thd ba, coi chu nghia Mae va kinh te bgc
eua nd chi la hinh thai y thfle phi hge
thuat; thie tU, cho r i n g cac nflde Au My cd
sflc san xua't tien tie'n thi kinh te hge cua
hg cung nha't dinh la tien tie'n
Xet tren y nghia theo dudi kinh te hge
khoa hge boa, cd the ndi, cang kien tri
"Mae hge la the" thi lai cang ed the thuc
day kinh te' hge hien dai boa Ngflde lai,
cang rdi xa "Mae hge la the" thi cang sa
vao kinh te hge phfldng Tay hien dai,
kinh te hge Trung Qud'c cang khd thfle
hien hien dai hoa khoa hge, tham ehi cd
the khien kinh te hge Trung Quo'e rdi vao
tinh eanh "manh da't hoc t h u a t bi thfle
dan" va "ten linh hau" cho kinh te hge eiia giai ca'p tfl san dfldng dai
3.2 Ve "Tdy hoc Id dung"
Tam gae lai khoa hge tfl nhien, "Tay hge" chi he thd'ng tri thfle khoa hge xa hgi
phfldng Tay ben ngoai chu nghia Mac, b
day ehii ye'u lam ro kinh te hge phfldng Tay trong tfl tfldng kinh te chii Iflu can hien dai Nhin tdng the, kinh te hge ehu Iflu phfldng Tay van cdn gifl nhflng dae trflng ed' hflu phi khoa hge eua kinh te bgc tfl san ma trfldc day C.Mac da chi rd, nhfl tinh be mat, tinh phien dien, tinh chu quan, tinh gia doi, tinh phi bien chflng, Vi vay, ve cd ban, kinh te hoc hien dai phfldng Tay khong phai la he thd'ng tfl tfldng kinh te'khoa hge
Tuy nhien, khdng the coi "Tay hge la the" khdng cd nghia la khong can den
"Tay hge la dung" Cai "Tay hge la dung" nia ehung ta ndi tdi dfldng nhien khdng phai la "cai dung" theo y nghia "Tay bgc
la the", ma la dfldi tien de "Mac hge la the" thi e i n hge hdi va ldi dung "Tay bgc" Dfla tren h a m nghia chung cua "the dung" theo trie't hge cd dai Trung Qud'c,
"The la can ban, ngi tai Dung la bieu hien va san p h a m cua The"(4) La'y tfl tfldng n h a t quan "the" va "dung" dd de xem xet "Mac hoc" va "Tay hge" thi ed the tha'y, cai "the" ciia ca hai tdn tai sfl khac biet can ban ve tfl tfldng gifla quan diem
duy vat lieh sxi va quan diem duy tam lich sxi; tfldng flng, "dung" gifla hai cai
(4) Xem them TQ Hdi cuo'n tii ngQ thUdng, ThUdng Hai ivt thu xua't ban xa, tr.200
Trang 4cAi cAcH M 6 CITA VA S U S A N G TAO CUA KINH TE HOC MACXIT
hoae la bieu hien hinh thfle hoae phfldng
thfle phat sinh tae dung eung tdn tai mgt
loat khac biet Vi du, ve binh thfle ly
luan, kinh te hge phfldng Tay phan thanh
hai nhanh ly luan kinh te la kinh ti' hge
vi mo va kinh te hge vl mo, gifla chflng
khdng ed md'i lien he ngi tai; cdn kinh te
chinh tri hge chu nghia Mac di tfl trflu
tfldng den cu the, la he thd'ng ly luan hflu
ed tai hien lai hinh thai xa hgi eua kinh
te trong mgt dieu kien lieh sxi nha't dinh
Song, ne'u dem "Mae bgc" phan biet mdt
each tuyet do'i kieu "the dung" vdi "Tay
hge", eho r i n g "Mac bgc la the" thi chic
ehan khdng the hge hdi, ldi dung dflde
"Tay hge", se rdi vao sfl phan tach sai l i m
sieu hinh bgc, cd lap "Mae hge", "Tay
hge" Nhfl vay, xet ve mat phfldng phap,
edn khdng b i n g Trfldng Chi Ddng(5) eua
thdi can dai
Ddng thdi vdi viee chflng ta kien tri sfl
nha't tri gifla "Mac hge" "the dung", cflng
phai dfla ra "Tay hge la dung" Trong rat
nhieu trfldng phai kinh te bgc phfldng
Tay, cd phai thfla nhan vai trd thfle day
sfl phat trien sflc san xua't eua che do
phan edng xa hgi, ed che canh tranh thi
trfldng, cd phai thfla nhan viee khdng
tranh khdi nguy ed tha't nghiep, khiing
khoang cua xa hgi tfl ban chii nghia, cd
phai sang tao phfldng phap phan tieh
td'ng Ifldng, dieu tiet khd'ng che va dfl bao
dd'i vdi sfl van h a n h kinh te vi md, cd phai
lam ro mgt so' quy luat phat trien san
xua't va tang trfldng kinh te, ed nhflng
nghien cflu tfl nhieu gdc do dd'i vdi che do
quan ly doanh nghiep ndi chung, ed sfl
hinh t h a n h khoa hoc chinh saeh kinh te Nhflng dieu nay it nhieu deu phan anh tinh trang khach quan cua kinh te thi trfldng tfl ban chu nghia Chung ta chi
e i n "bdc di" nhflng thanh p h i n khdng khoa bgc cua nd, cai tao va bd sung nd la
ed the tao nen nhflng tfl tfldng kinh te
khoa hge Bd TU bdn eua C.Mac da cung
ca'p cho ehung ta mdt binh mau khoa hge tieu bieu ve thai do dd'i vdi "Tay hge" Qua sfl phe phan, phan tich va hge hdi cd tinh each mang ciia C.Mac, deu ed mdt loat nhflng pham trfl va nguyen ly vd'n la cua kinh te bgc tfl san da mang ham nghia mdi khi xua't hien trong he thd'ng kinh te'hgc khoa hge ehu nghia Mae Cin phai nha'n manh: khdng the ddng nha't "Tay bgc la dung" vdi mgt khuynh hfldng dang thinh banh - khuynh hfldng eho ring, kinh te hge maexit khdng cd gia tri flng dung, khi giai quyet van de kinh
te thfle te eua thi trfldng ehi cd the dflng
"Tay hge" Tfl cai each tdi nay, kinh te bgc maexit trong linh vflc flng dung tien trien cham, bdi mdt so' ngfldi phu traeh khoa hge eua kinh te hge flng dung chi sao chep kinh te bgc flng dung phfldng Tay de
"dd'i mdi" Hien dang tdn tai mdt thfl "sflc
y hge thuat", tfl dd nay sinh quan diem sai l i m cho r i n g chi kinh te hge phfldng
(5) TrUdng Chi Dong (1837-1909), ngUdi tpc Han,
la nhan vat dai bieu cho phai DUdng vu trieu Thanh, de xU6ng "Trung hpc la the, Tay hpc la dung", la ngUdi tong ke't va khai quat nhiing cUdng linh cd ban cua phai DUdng vu va phai Cai each, dUdc Mao Traeh Dong danh gia rat cao nhiing dong gop cua ong trong linh vUc phat trien cong nghiep dan tpc Trung Quoc (ND - Theo Baike Baidu)
Trang 5Tay mdi ed gia tri flng dung Chflng ta
can k h i c phue "sflc y hge thuat" nay, xay
dflng sfl tfl tin va tfl giae ddi mdi hge
thuat mang dac sac Trung Qud'c, nd life
kien tao va hoan thien be thd'ng khoa hge
kinh te flng dung hien dai ciia chu nghia
Mac, nhfl kinh te hge van hoa, kinh te
hge tieu dflng, kinh te bgc dat dai, kinh te'
hge giao thdng, kinh te hge lao ddng, kinh
te hge san xua't, thfldng mai bgc qud'c te,
tam ly hge kinh te, my bgc kinh te, v.v
Dieu dd cung quyet dinb viec chung ta
nen thfle sfl coi trgng kinh te hge flng
dung phfldng Tay, nd life tie'p thu nhflng
ye'u to' hflu ich eiia "Tay hoc", tang nhanh
tdc do dai phat trien, dai phdn vinh cua
kinh te hge flng dung chu nghia Mae Cai
"Tay hge la dung" a'y (Mao Traeh Ddng
ggi la "Dfldng vi Trung dung") la de phuc
vu ea viec lam phong phfl va phat trien
bgc thuat chu nghia Mac l i n viec Trung
Qud'c hoa nd, ddng thdi eung la ddi hdi
ben trong eiia sfl hien dai boa kinh te hge
maexit d Trung Qud'c
3.3 Ve "Quoc hoc Id gdc"
Tam gae lai khoa hoc tfl nhien, "qud'c
bgc" ehi he thd'ng tri thfle khoa hge xa hgi
eua Trung Qud'c ed can dai, d day ehu yeu
ehi tfl tfldng kinh te ed can dai "Qud'c hge
la gd'e" nghia la trong qua trinh hien dai
boa kinh te hge Trung Qud'c, c i n nhin lai
nhflng tinh hoa tfl tfldng kinh te tfl cd dai
de'n nay phan anh quy luat kinh te ndi
ehung va tinh hinh kinh te Trung Quo'c
ndi rieng Gid'ng nhfl Mao Traeh Ddng
nha'n manh "ed vi kim dung"(6), "dan tgc
chflng ta cd may nghin nam lieh sii, cd
dac diem eua nd, cd ra't nhieu tai san quy
gia" "Tfl Khdng Tii tdi Ton Trung Sdn, chung ta can tdng ke't, ke thfla di san quy bau dd"(7) Trong qua trinh hien dai hoa kinh te Trung Qude, dd la mgt gia tri khdng the do dem dflde do'i vdi viec hinh
t h a n h dac diem Trung Qude, ddng mach Trung Qud'c va phong each Trung Qud'c Nhin tfl gdc do duy vat lich s^, trong lich sif cua Trung Qud'c da hinh hanh cac loai tfl tfldng kinh te, p h a n anh thfle tiin kinh te d mdt thdi ky lieh sii nha't dinh Chung trfle tie'p, gian tiep, t h a m ehi phan anh khue xa khdng chi n h a n to' kinh te ton tai phd bie'n d cac nflde trong dieu kien lich sii gid'ng nhau, ma cdn phan anh nhflng n h a n to' van hoa va tinh hinh dac thfl eua rieng Trung Qud'c Nhflng nhan td' mang tinh dac t h u nay thuge ve "gd'e
r i " cua Trung Quo'e tfl xfla tdi nay, hay mfldn each ndi ciia sinh vat hoc, thuge ve
"gen" eiia hinh thai kinh te Trung Qud'c Chi can Trung Qud'c vdi tfl each mdt qud'c gia dan tgc edn tdn tai, thi nhflng "gen" nay se v i n tdn tai Trong tie'n trinh hien dai boa kinh te' hge Trung Quo'e, c i n ludn coi trgng nhflng n h a n to' dac thfl va truyen thd'ng lich sif eua Trung Qud'c mdi
cd the giup cho viec hinh thanh mdt nen kinh te hge maexit hien dai mang dae sle Trung Qud'c That ra, cai ma ehung ta ggi
la "qud'c hge la go'c" khdng phai la ndi mdt each gian ddn, khdng phan biet t r l n g den phai trai gi de tan dfldng "qud'c hoc", ma la
(6) Cai thdi xUa de thdi nay diing - ND
(7) Tuyen tap Mao Trgch Dong, quyen 2, Nxb
Nhan dan, 1991, tr 533-534
Trang 6CAI CACH M 6 C U A V A S U S A N G T A O C U A KINH TE HOC M A C X I T
ehii trfldng loai bd nhflng can ba tfl tfldng
kinh te mang tinh eha't phong kie'n, h i p
thu nhflng tinh hoa the hien truyen thd'ng
tdt dep, ed tinh khoa hge ciia Trung Qud'c
Nhin lai lieh sii, trong tfl tfldng kinh te
Trung Qud'c cd can dai, ed ra't nhieu tfl
tfldng khoa hge hflu ieh vdi eon ngfldi
dfldng dai Nhflng tfl tfldng dd that sau
sle Vi du, trong cac saeh sif, chung ta cd
the dgc tha'y "lao t i e phu" (lao ddng thi
•giau cd)(8), "tiet dung nhi ai nhan, sii dan
di thdi" (tiet kiem ehi tieu, thfldng yeu
mgi ngfldi, sai khien dan hdp thdi)(9), "tri
qud'c ehi dao, ta't tien phu dan" (dao tri
qude d i u tien la phai iam cho dan giau
ed)(10), "kiem tiet t i c xfldng, dam dat t i e
vong" (tiet kiem thi td't dep, xa hoa hoang
phi thi lun bai)(ll)v.v Nhflng tfl tfldng
kinh te nay coi lao dgng sang tao ra eua
cai, dan giau rdi mdi lam cho nflde manh,
ehu trfldng bao ve sflc lao ddng, quy trgng
thdi gian lao ddng, fla thieh tiet kiem,
phan dd'i lang phi Nhflng ghi chep ve quy
hoach trfldc boat ddng kinh te ca nflde
(nhfl tfl tfldng "qud'c quy" trong "Quan
Tii"), phong toa rflng ca'm san b i n , phong
toa hd cam danh b i t da cho t h i y toan bd
sfl phan bo' sflc san xua't, theo dud'i sfl
phat trie'n kinh te ben vflng, v.v Cd the
ndi, day la nhflng tie'ng ndi d i u tien ciia
tfl tfldng dieu tiet vi mo, phat trien ben
vflng hien dai Nhflng tfl tfldng nay phan
anh nhu e l u ehung trong sfl van ddng
kinh te - xa hgi ciia nhan loai, cd gia tri
lieh sii lau dai
Viee nghien cflu tfl tfldng kinh te trong
he thd'ng tri thfle ed can dai Trung Quo'c
cdn giup nang cao long tfl tin dan tgc
trong viec thue day hien dai hoa kinh te
hge Trung Qud'c, khac phuc tam ly tfl ti ddi vdi kinh te bgc phfldng Tay hay tham chi, n h i m mat tdn sflng phfldng Tay mdi khi ndi tdi hien dai boa kinh te Lich sii
da eho thay, trong lich sfl cd can dai Trung Qud'c da xuat hien nhieu tfl tfldng kinh te sau sac, nhfl trong thdi ky "Bach gia tranh minh" thdi Xuan Thu Chie'n Qud'c, xua't hien nhflng tac pham ban luan ed he thd'ng ve quan ly kinh te, nhfl tac pham "Quan Tfl" (tfldng truyen do nhflng bgc gia tdn sung Quan Trgng viet ra), ngi dung ban de'n tfl tfldng trie't hge kinh te, quan he gifla kinh te va chinh tri, quan he gifla eua cai va lao ddng, lam
ro cac pham trfl kinh te rdng ldn nhfl phan phd'i, tieu dung, tang trfldng, thfldng mai, tai ehinh cho de'n thi trfldng, tien te, gia ea, v.v Hoae, xua't hien mdt loat cac nha tfl tfldng ldn nhfl Mae Dieh dem "ldi" quy ke't ve sfl giau cd vat eha't, thdi a'y da de xfldng tfl thfldng "giao tfldng ldi" gid'ng vdi tfl tfldng ciia Smith thdi can dai (ddi ben cung cd ldi,Tdi ngfldichinh la ldi minh); Pham Lai cd le la ngfldi d i u tien tren the gidi de xfldng thuyet t u i n hoan kinh te'(12), tfl tfldng nay ed the
(8) "Dai dai l l ky Vu Vudng chie'n to Phuc H minh",
Ho Ki Song: Trung Quo'c kinh tetU tudng gian bien
Nxb Khoa hpc xa hoi Trung Quoc, 1981, tr.2
(9) "Luan ngQ, Hpc nhi", Ho Ki Song; Trung Quo'c
kinh te tQ tudng gian bien, Nxb Khoa hpc xa hoi
Trung Quo'c, 1981, tr.47
(10) "Quan Tii Tri quoc", Chu Ba De: Trung Quo'c
tdi chinh tU tQdng sQ cdo Nxb Nhan dan Phiic
Kie'n, 1984, tr.2
(11) "Mac Tu gian co Tii qua", Chu Ba De: Trung
Quo'c tdi chinh tQ tUctng sii cdo, Nxb Nhan dan
Phiic Kie'n, 1984, tr.l04
(12) Xem them Ho Ki Song: Trung Quo'c kinh tetU
tudng gian bien Nxb Khoa hpc xa hoi Trung Quoc,
1981, tr.27 • 31
Trang 7sanh vdi tfl tfldng Xenophone cua Hy Lap
ed dai phfldng Tay ve sU cd'ng hie'n cho
nhan loai Xet nhflng tfl tfldng kinh te ed
y nghia tie'n bg thdi can dai, Che do diin
mdu thiin triiu va Tu chinh tdn bien eiia
Hdng Pham Toan chu trfldng ehinh saeh
kinh te phan anh ndng nghiep xa hdi
chii nghia khdng tfldng va edng thfldng
nghiep tfl ban chu nghia Khang Hflu Vi
tuy ve mat chinh tri la mdt nha cai Ifldng
ehu nghia theo phai bao hoang, nhflng
Dgi ddng thU eua dng lai dflng ngdn ngfl
va tri tue "qud'c bgc"- de bieu dat tfl tfldng
kinh te va md thfle kinh te kieu xa hgi
ehu nghia, dd la mgt tae pham chfla d i y
sflc tfldng tfldng nha't ve ehii nghia xa hgi
khdng tfldng mang phong each Trung
Quo'e Ong dang dflde xep vao danh saeh
cac nha tfl tfldng xa hdi ehu nghia khdng
tfldng vi dai tren the gidi, va d mdt y
nghia nha't dinh trd thanh ngfldi tap dai
thanh va la ngfldi ke't thue cho "qud'c
hge", trd thanh ngfldi ddng minh vdi "Mae
hge" Tfl tfldng kinh te the hien yeu e l u
phat trien eua quan he san xua't tfl ban
ehu nghia eung khdng ddn t h u i n la hang
ngoai nhap phfldng Tay, tfl tfldng ehu
nghia tfl san dan tgc hinh thfle Trung
Qud'c ma Tdn Trung Sdn la dai bie'u vdi
ndi dung phan de phan phong kie'n, giup
dd edng ndng, eho tdi tfl tfldng kinh te ciia
giai ca'p tieu tfl san la'y binh quan dia
quyen va khd'ng ehe tfl n h a n tfl ban ldn
cung ed nhflng nhan to' ma "Mac hge" va
edng viee xay dflng ehii nghia xa hdi giai
doan d i u vdi kinh te' qud'c hflu lam ehu
dao ed the truy nguyen, hge hdi d dd
3.4 Ve "the gidi Id guang" vd "cdn
cU theo tinh hinh trong nudc"
Ba he tho'ng tri thfle "Mac hoc", "Tay
hge" va "Qud'c hge" deu thuge pham t r u tfl
lieu tfl tfldng va ngudn go'c ly luan Mud'n thiie sii thuc day hien dai hoa kinh te hoc Trung Qud'c, edn huge phai ke't hdp thfle
t i l n kinh te mdi trong va ngoai nflde dfldng thdi de "hge hdi the' gidi" va "can cfl vao tinh hinh trong nflde"
Ve "hge hdi the gidi": 'Tinh hinh the
gidi" ed h a m nghia phong phu, tfl gdc do kinh te hge nd ehi t r a n g thai chuyen bie'n
va phat trien cua Hch sii, hien tai va tfldng lai eua kinh te toan bg the gidi va ciia tflng nflde Kinh te hoe Trung Qud'c trong tie'n trinh hien dai hoa c i n nam vflng nhflng bai hge quan trgng Vi nhfl dfldi sfl thuc day ciia nhflng nflde phat trien, nhfl My, Anh, ehu nghia tti do mdi tren the gidi vdi chu trfldng thi trfldng tti dieu tiet khong co sfl can thiep ciia nha nflde, t h i n t h a n h hoa "quyen tfl hflu tai san", phan dd'i xay dflng t r a t tfl mdi kinh
te qud'c te, ehii trfldng phue ldi ea nhan hoa cd mgt thdi gian trd t h a n h trao Iflu kinh te hge thinh h a n h toan eau Tuy nhien, nhin lai thfle t i i n toan cau hoa kinh te dfldi sfl chii dao ciia trao Iflu nay gan 10 nam trd lai day, ed the nhan tha'y rd: Lien Xo va Dong Au ed 10 nam thiit lui My Latinb la 10 n a m ma't mat, Nhat Ban mfldi ma'y nam cham chap, Au My mfldi ma'y n a m t a n g trfldng cham G i n 50 nflde dflde L i e n Hdp Quoc xep vao loai nhflng quo'e gia kem phat trien nha't (cdn ggi la the gidi thfl tfl) khdng he di qua eon dfldng tfl hiflu hoa va kinh te toan e l u boa dfldi sfl chii dao eiia cae nflde tfl ban ehu nghia p h a t trien thi lai giau manh len, hoae ngflde lai cang trd nen ngheo khon Ma'y nam gan day, cae nflde My Latinb ndi len khuynh hfldng "xa hgi chu nghla", dieu nay cho tha'y vai trd chii dao ciia chu nghia tfl do mdi dang giam dan trong giai
Trang 8CAI CACH M d CUA VA S U S A N G TAO CUA KINH TE HOC M A C X I T
doan toan e l u boa Toan c i u hoa kinh te
cud'i eung hfldng vao giai doan xa hgi chu
nghia la ehu dao Trfldc nhflng bai bgc ve
"tinh hinh the gidi" ndi tren, kinh te hoc
hien dai Trung Qud'c c i n phai phan tieh
va danh gia mgt each khoa bgc nhflng
kinh nghiem td't xa'u trong sfl phat trien
kinh te ciia My eung nhfl eua the gidi,
cflng vdi nhflng ly luan va ehinh saeh
kinh te eiia chu nghia tti do mdi
Ve "can efl vao tinh hinh trong nflde":
viec ca'u true va hoan thien kinh te hge
khoa bgc hien dai mang phong each
Trung Qude chi ed the dfla vao nhflng
dieu kien trong nflde dflde ca'u thanh bdi
nhieu nhan td^ phfle tap do sflc san xuat
quyet dinh, nhfl hinh thai xa hgi, truyen
thdng van hoa, hoan eanh tfl nhien, v.v
Trong dd, lai bao gdm nhieu dieu kien d
cae thfl bac khac nhau, nhfl dieu kien
thfle te cua tinh, thanh phd', huyen cho
de'n thdn xa Trong 30 nam cai each md
cxia de'n nay, thfle tien quan trgng nha't
cua ddng dao q u i n ehung nhan dan la nd
life thfle hien sfl ke't hdp hieu qua gifla
che do cdng hflu xa hdi ehu nghia vdi
kinh te thi trfldng Kinh te hge Trung
Qud'c phai tdng ke't kinh nghiem thanh
cong ve phfldng dien nay C i n phai nhan
tha'y mgt each d i y du r i n g , d cac thanh
phd' eua Trung Qud'c da xua't hien mgt
loat md hinh eae doanh nghiep qud'c hflu
cfle ldn hoae cae tap doan doanh nghiep; d
ndng thdn Trung Qude da xua't hien cac
dien hinh ve ehe do eong hflu xa hgi ehii
nghia, thfle hien sii giau ed chung trong
bd'i canh kinh te thi trfldng Tfl nhflng
kinh nghiem thfle t i i n nay, ed the phat
hien ra quy luat mdi cua sfl ket hdp hieu
qua gifla kinh te thi trfldng va che do
edng hflu ma xfla nay ehfla tflng ed Chi
ed tie'p thu nhflng kinh nghiem thfle tiln kinh te xa hdi chii nghia mang tinh sang tao dd mdi ed the thue day sfl hien dai boa kinh te hge maexit d Trung Qud'c
3.5 Ve "tdng hgp ddi mdi"
Nhflng ly luan ve "Mac bgc la the",
"Tay hge la dung", "Qud'c bgc la gd'e", "bgc hdi the gidi" va "can efl vao dieu kien trong nflde" ve thfle tiin deu dflde thfle hien d "td'ng hdp ddi mdi" trong tien trinh bien dai hoa kinh te hge Trung Qud'c
"Tong hdp dd'i mdi" trong bien dai boa kinh te bgc ddi hdi tren cd sd tdng hdp tfl tfldng kinh te eua nhflng ngfldi di trfldc, ke't hdp vdi thfle tien kinh te trong va ngoai nflde trong dieu kien lieh sii bien dai de ddi mdi mdt each khoa hge nhflng
ly luan kinh te da ed Ne'u khdng cd phan tieh, se khdng the cd td'ng hdp; khdng cd sfl td'ng hdp khdng ngflng tfldng flng trong qua trinh phan tieh thfldng xuyen thi eung khdng the ed sfl phan tieh sau sac va tdng hdp toan dien Do vay, ein
"tdng hdp ddi mdi" trong kinh te bgc Trung Qud'c tren cd sd ket hdp vdi thfle tien dfldng dai trong va ngoai nflde, tie'n hanh qua trinh phan tich va tdng hdp nhflng tfl lieu kinh te do ba be thd'ng tri thfle ldn "Mac hge", "Tay hge", "Qud'c bgc" cung ca'p "To'ng hdp dd'i mdi" mud'n ndi de'n viee xif ly ehinh xae md'i quan he qua lai gifla ba he thd'ng tri thfle ldn tren, cho den md'i quan he gifla sfl phan tieh tdng hdp va thfle tien kiem nghiem ve ehung
"Td'ng hdp dd'i mdi" nay trong qua trinh hien dai boa kinh te bgc Trung Qud'c eung chinh la qua trinh phat buy tinh nang ddng ehu quan eiia cac nha kinh te hge theo dud'i ehan ly dfldi sfl ehi dao eua quan niem duy vat lieh sif Dieu
dd eung cd nghia la can la'y kinh te hge
Trang 9khoa hge ciia ehii nghia Mae lam can ban,
sii dung nhflng tri thfle va eae nhan td'
hdp ly trong kinh te bgc phi chu nghia
Mac phfldng Tay, lay cac tfl tfldng kinh te
cd dai de lam rd nggn ngudn lich sif eae
dae trflng cua dieu kien Trung Qud'c, tien
hanh sfl tdng hdp ddi mdi va vfldt bd ly
luan mgt each ben vflng "Td'ng hdp ddi
mdi" trong bien dai boa kinh te bgc
Trung Qud'c n h i m hinh thanh kinh te hge
maexit Trung Qud'c hien dai mang dae
sic Trung Qud'c C i n phai chuyen tfl
phfldng thfle tfl tai tien nhap va md
phdng mdt each gian ddn kinh te hge
nflde ngoai sang phfldng thfle tii'thfle
hien ddi mdi ly luan Dieu nay ed nghia la
e i n thfle hien hai sfl vfldt bd: vfla trong y
nghia eu the vfldt bd kinh te bgc kinh
dien ehu nghia Mae - Lenin, vfla tren y
nghia md thfle khoa hge vfldt bd kinh te
bgc phfldng Tay dfldng dai; c i n the hien
hai loai thfle tiin: vfla the hien thfle t i i n
kinh te thi trfldng phfldng Tay va phfldng
Ddng, vfla the hien thfle tiln xa hdi chu
nghia mang mau s i c Trung Qud'c; c i n the
hien hai loai ddi mdi: vfla phai cd sfl phat
trie'n thfldng tha'y eiia kinh te bgc, vfla cd
cugc each mang ve md thfle Nd se la mgt
thfl "kinh te hge hau hien dai" phan anh
khoa hge tinh hien dai ctia kinh te, ddng
thdi cung la mdt sfl "tdng hdp mdi kinh te'
bgc sau Mae" Ddng thdi, dd cflng la kien
tri can ban "Mac hge" dfldi sfl chi dao cua
quan niem duy vat lich sif, vdi tam nhin
the gidi, tren ed sd kinh te hge nflde ngoai
dfldng dai tie'p tue phan hoa va tdrig hdp
cue bg de thfle hien cude tdng hdp khoa
hge ldn mdt each toan dien va he thd'ng
Trong dd, bao gdm sfl phan tieh va td'ng
hdp ly luan kinh te ehu nghia Mae
phfldng Tay, 1^ luan kinh te cap tie'n
phfldng Tay, ly luan kinh te eanh ta Keynes, ly luan kinh te quo'c te Paul Krugman, kinh te hge p h a t trien, kinh te bgc so sanh cho den ly luan kinh te
"trung tam - ngoai vi" cua cae nflde dang phat trien; tieh cfle due r u t cac phfldng phap kha dung cua nhieu khoa hge, nhfl trie't bgc dfldng dai, dao dflc bgc, my hge, tam ly hge, luat hge, chinh tri bgc, he thd'ng bgc, tfl trfldng hge, sinh vat hge, so' bgc, v.v.(13)
4 N a m n e n t a n g d o i m d i c u a h i e n
d a i h o a k i n h t e h o c Trong 30 nam cua thdi ky mdi, kinh te chinh tri bgc hien dai Trung Qude ve td'ng the la'y ehu nghia Mae va tfl tfldng kinh
te Trung Qud'c hoa lam chii dao, la'y kinh
te thi trfldng trong va ngoai nflde lam ngudn thfle t i l n da dat dflde thanh qua trgng dai trong lieh sii p h a t trie'n hge thuyet kinh te n h a n loai; ddng thdi, cd nhflng ddng gdp to ldn dd'i vdi sii phat trie'n kinh te va cai each dd'i mdi Trung Qud'c hieu qua, the hien tri tue k i n h t e vi dai eua dan tge Trung Hoa, eung ca'p he thd'ng ly luan kinh te hge cd mau sle "hge phai Trung Quo'e" dd'i vdi sti phat trien kinh te' hge toan the gidi
Nen tang ddi mdi md thfle kinh te' hge maexit la gi? Ndi each khac, ly luan
"vanh dai t r u n g tam" la gi? Ve va'n de nay, it nha't cd the de cap tdi nam gia thuyet ly luan cd ban de hinh thanh nen
n h a n thfle chung
ThU nhdt, "gid thiet mdi ve lao dgng sdng tao ra gid tri" Theo tinh
than khoa hoc ma C.Mac da ndi ve lao
(13) Xem them: Trinh An Phii Mo hinh cdch mgng
vd quy Udc phdt trien ly ludn - phdn tich vd tdng hop kinh te hge Nhdt bdo Quang minh, ngay 20
thang 1 nam 2004
Trang 10cAi cAcH M6 CUA VA SUSANG TAO CUA KINH TE HOC MACXIT
dgng sd'ng sang tao ra gia tri san p h i m
dflde san xua't de trao ddi tren thi trfldng
eho de'n sii Iflu thdng phuc vu cho trao ddi
cae hinh thai gia tr; san pham khdng
sang tao ra gia tri, chflng tdi cho r i n g tfl
nhflng san pham vat cha't va san pham
tinh t h i n trfle tie'p san xua't de trao dd'i
tren thi trfldng cho de'n lao ddng phue vu
triic tie'p eho san xuat va tai san xua't
hang boa sflc lao ddng, bao gdm lao dgng
quan ly va lao dgng khoa bgc - ky thuat
• ben trong ciia con ngfldi tfl nhien va thfle
the phap nhan, deu thudc ve lao ddng tao
ra gia tri hoae lao ddng san xua't "Thuyet
gia tri lao ddng sd'ng" mdi nay khdng
nhflng khdng phii dinh tfl tfldng trgng
tam va phfldng phap cua C.Mac, ma edn
tuan thii mgt each nghiem ngat phfldng
phap tfl duy ma dng da dflng de nghien
cflu linh vflc san xuat vat chat sang tao
gia tri, ddng thdi md rdng tdi nhflng ket
luan ta't ye'u cua ta'l; ea cae bg mdn kinh
ti', xa hdi dflde hinh thanh sau dd
Thii hai, "gid thie't ve con ngudi
kinh te lgi minh ldi ngudi" Cae nha
kinh dien cua chii nghia Mac khdng trinh
bay sau ly luan ve eon ngfldi kinh te Ly
luan con ngfldi kinh te ciia kinh te hge
phfldng Tay can hien dai lai mic sai l i m
nghiem trgng Do vay, cin phai dflng loai
ly luan tfldng flng nao de giao due can bd?
Dfla vao thfle t i l n nhan loai va dinh
hfldng va'n de cung nhfl sfl d i n d i t tfl
tfldng ciia chii nghia Mae, tdi eho r i n g
nha't thie't phai dung mdt gia thuye't va ly
luan "eon ngfldi kinh te" mdi de giao due
can bd, xay dflng nen tang gia thuyet va
ly luan ed ban cho kinh te thi trfldng xa
hdi chu nghia Phfldng phap luan cua nd
la chii nghia chinh the, ehu nghia duy vat
va ehu nghia hien thfle, cu the bao ham
ba menh de cd ban: 1/ Con ngfldi trong hoat ddng kinh te cd hai khuynh hfldng
hoae tinh chat ldi minh va ldi ngUdi; 2!
Con ngfldi trong boat ddng kinh te cd hai trang thai ly tinh va phi ly tinh; 3/ Che
do tdt dep khien eon ngfldi trong qua trinh boat ddng kinh te lam tang tie'n ldi ich tap the hoae ldi ich xa hdi se thfle hien tdi da boa ldi ieh ca nhan mgt each hdp ly Hanh vi ldi minh hay ldi ngfldi la dac trflng ndi trgi hoae chiem dia vi chii dao trong xa hgi se quyet dinh che do xa hgi va cac loai mdi trfldng Bdi vi, ldi minh hoae ldi ngfldi la mgt hanh vi tfldng
hd trong mang Ifldi xa hdi, ed cd che ndi tai giao thoa vdi nhau, tdm lai la cd lien quan tdi ehinh the moi trfldng ldn - xa hdi
va moi trfldng nhd - q u i n the cu the
ThU ba, "gid thiet ve tdi nguyen vd nhu cdu udc thiic ldn nhau" Tfl tinh
thd'ng nha't hay tinh dd'i xflng cua tfl duy
va gia dinh bien chflng de phan tich, cae nha kinh te bgc phfldng Tay md ta tfldng ddi hdp ly mdi quan be tfldng hd gifla tai nguyen va nhu cau nhflng van tdn tai mdt khiem khuyet logic ra't ro ret Sd di nhfl vay la do, khi gia dinh tai nguyen ed ban thi da n g l m y vdi tien de d mdt thdi diem va dieu kien nhat dinh, nhflng khi gia dinh nhu e l u hoae nhu elu vd ban lai khdng he la'y tien de d mdt thdi diem hay dieu kien nhat dinh Dem hai sfl vat hay khai niem vdi nhflng tien de khdng thd'ng nhat hoae khdng dd'i xflng ghep vao vdi nhau va gia dinb rang gifla chflng ed mdt cap mau thuan duy nhat, thi rd rang la
da gian ddn va tuyet dd'i boa chung, thieu
di tinh Idgic va tinh bien chflng hoan ehinh Xet tfl gdc do ldi dung tai nguyen, trong mdt dieu kien nhat dinh hay d thdi diem nao dd, tai nguyen la hflu ban