Khủng hoảng tài chính 2008 2009

Khủng hoảng tài chính 2008 2009 Khủng hoảng tài chính 2008 2009 Khủng hoảng tài chính 2008 2009 Khủng hoảng tài chính 2008 2009 Khủng hoảng tài chính 2008 2009 Khủng hoảng tài chính 2008 2009 Khủng hoảng tài chính 2008 2009 Khủng hoảng tài chính 2008 2009 Khủng hoảng tài chính 2008 2009 Khủng hoảng tài chính 2008 2009

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT

- -

TIỂU LUẬN

Môn: Lịch sử kinh tế quốc dân

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành đề tài tiểu luận này, trước hết chúng em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Trường Đại học Kinh tế - Luật đã đưa môn học Lịch sử kinh tếquốc dân vào chương trình giảng dạy

Đặc biệt, chúng em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến cô Đinh Hoàng Tường Vi

đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và truyền đạt những kiến thức quý báu cho chúng em trong thời gian vừa qua Những kiến thức mà cô đã dạy không chỉ giúp chúng em hoàn thành bài tiểu luận mà còn là hành trang vững chắc cho chúng em sau này

Vì kiến thức bản thân còn hạn chế nên trong quá trình thực hiện, hoàn thiện đềtài này nhóm không tránh khỏi có những sai sót, kính mong nhận được những

ý kiến đóng góp từ cô

Chúng em xin chân thành cảm ơn

MỤC LỤC

Chương I Khủng hoảng tài chính 2008-2009 1

1 Nguyên nhân 1

1.1 Tự do hóa tài chính 1

1.2 Bùng nổ tín dụng 1

1.3 Bong bóng bất động sản 3

2 Diễn biến 5

2.1 Hệ thống ngân hàng- tài chính 5

2.2 Thị trường chứng khoán 7

3 Ảnh hưởng 8

3.1 Ảnh hưởng đối với thế giới 8

3.2 Ảnh hưởng đối với Việt Nam 9

Chương II So sánh khủng hoảng tài chính 2008-2009 với đại khủng hoảng kinh tế 1929-1933 13

1 Khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933 13

1.1 Nguyên nhân 13

1.2 Diễn biến 13

1.3 Ảnh hưởng 14

2 So sánh hai cuộc khủng hoảng 15

2.1 Giống nhau 15

2.2 Khác nhau 15

Chương III Bài học kinh nghiệm rút ra từ 2 cuộc khủng hoảng 18

1 Đối với thế giới 18

2 Đối với Việt Nam 18

Chương IV Vai trò của sinh viên và thanh niên Việt Nam: 20Tài liệu tham khảo 22

DANH MỤC HÌNH

Hình 1 1: Minh họa bong bóng bất động sản 3Hình 1 2: Tóm tắt nguyên nhân cuộc khủng hoảng 5YHình 2 1: Dân chúng tập trung tại Sở giao dịch chứng khoán New York vào

"Thứ Năm Đen", ngày

24/10/1929……….13

Hình 2 2: Khủng hoảng năm 1929 14YHình 4 1: Thiếu nhi với Bác

Chương I Khủng hoảng tài chính 2008-2009

1 Nguyên nhân

Khủng hoảng tài chính 2008 - 2009: là “thảm họa” kinh tế lớn nhất kể từĐại suy thoái 1929 Nguyên nhân xuất phát từ việc bong bóng giá nhà đượchình thành từ năm 2006 vỡ tung, tạo nên những đống nợ xấu khổng lồ, đánhsập hoạt động của các nhà băng vốn đang ôm nhiều khoản vay được thế chấpbằng bất động sản

Trong bối cảnh chung của các nước trên thế giới thực hiện các chính sách tự

do hoá kinh tế, Chính phủ Mỹ còn thực hiện chính sách nới lỏng tiền tệ trongmột thời gian dài Để phục hồi nền kinh tế Mỹ sau cuộc khủng hoảng của cáccông ty công nghệ thông tin năm 2000 và sự kiện khủng bố Trung tâm thươngmại quốc tế WTC vào ngày 11/9/2001 cùng với dòng chảy vốn mua trái phiếuchính phủ Mỹ từ các nước phát triển ở Châu Á và OPEC, FED đã điều chỉnh

hạ liên tục lãi suất cơ bản từ 6,5% xuống mức thấp kỷ lục là 1% vào năm

2003 Chính sách nới lỏng tiền tệ (chính sách đồng USD rẻ) đã kích thíchngười dân vay tiền mua nhà và các tổ chức tín dụng thì sẵn sàng cho vay, đầu

tư mạo hiểm

Biểu đồ 1 1: Lãi suất Mỹ giai đoạn 1997-2014

(Nguồn: Tradingeconomics.com)

Tín dụng mở rộng, nhưng nhu cầu vay vốn của các doanh nghiệp giảm saucác bê bối tài chính tại Mỹ như Enron, Worldcom, khủng hoảng dot.com vàcác chính phủ cũng ngày càng kiểm soát thâm hụt ngân sách để tránh việc vayvốn bên ngoài Sự bất cân đối cung cầu về vốn dẫn đến việc thừa các nguồnvốn mà thị trường không sử dụng hiệu quả Cho vay nợ dưới chuẩn là một giảipháp để giải quyết bài toán thừa vốn nhằm tối đa hóa lợi nhuận Nợ dướichuẩn được hiểu là các khoản cho vay cho các đối tượng có mức tín nhiệmthấp Những đối tượng đi vay này thường là những người nghèo, không cócông ăn việc làm ổn định, vị thế xã hội thấp hoặc có lịch sử thanh toán tíndụng không tốt trong quá khứ Những đối tượng này tiềm ẩn rủi ro không cókhả năng thanh toán nợ đến hạn và do đó rất khó khăn trong việc tiếp cậnnguồn vốn tín dụng truyền thống vốn chỉ dành cho những đối tượng trênchuẩn Chính vì vậy, nợ dưới chuẩn có mức độ rủi ro tín dụng rất cao song bùlại có mức lãi suất cũng rất hấp dẫn Tại Mỹ, nợ dưới chuẩn được thực hiệnđối với các sản phẩm cho vay thế chấp mua nhà, thế chấp mua trả góp ô tô, thẻtín dụng Các đối tượng tín dụng dưới chuẩn phần nhiều là dân nhập cư vào

Mỹ

Vào giữa năm 2006, khi Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) tăng lãisuất đề phòng lạm phát, lãi suất của các khoản vay dưới chuẩn bắt đầu tăngtheo (do các hợp đồng vay đa số là các khoản vay theo lãi suất điều chỉnh),người dân mất khả năng thanh toán, ngân hàng mất khả năng thanh khoản dẫnđến sự sụp đổ hàng loạt của hệ thống tài chính.

1.3 Bong bóng bất động sản

Bong bóng bất động sản cùng với giám sát tài chính thiếu hoàn thiện ở Hoa

Kỳ đã dẫn tới một cuộc khủng hoảng tài chính ở nước này từ năm 2007, bùngphát mạnh từ cuối năm 2008 Thông qua quan hệ tài chính nói riêng và kinh tếnói chung mật thiết của Hoa Kỳ với nhiều nước Cuộc khủng hoảng từ Hoa Kỳ

đã lan rộng ra nhiều nước trên thế giới, dẫn tới những đổ vỡ tài chính, suythoái kinh tế, suy giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế ở nhiều nước trên thế giới

Hoa Kỳ là điểm xuất phát và là trung tâm của cuộc khủng hoảng Ngay khibong bóng nhà ở vỡ cuối năm 2005, kinh tế Hoa Kỳ bắt đầu tăng trưởng chậmlại Tuy nhiên, bong bóng vỡ đã dẫn tới các khoản vay không trả nổi của ngườiđầu tư nhà ở đối với các tổ chức tài chính ở nước này Giữa năm 2007, những

tổ chức tài chính đầu tiên của Hoa Kỳ liên quan đến tín dụng nhà ở thứ cấp bịphá sản Giá chứng khoán Hoa Kỳ bắt đầu giảm dần Sự đổ vỡ tài chính lênđến cực điểm vào tháng 10 năm 2008 khi ngay cả những ngân hàng khổng lồ

và lâu đời từng sống sót qua những cuộc khủng hoảng tài chính và kinh tếtrước đây, như Lehman Brothers, Morgan Stanley, Citigroup, AIG, … cũnglâm nạn Tình trạng đói tín dụng xuất hiện làm cho khu vực kinh tế thực củaHoa Kỳ cũng rơi vào tình thế khó khăn, điển hình là cuộc Khủng hoảng ngànhchế tạo ô tô Hoa Kỳ 2008-2010 Chỉ số bình quân công nghiệp Dow Jones lúcđóng cửa ngày 9 tháng 3 năm 2009 là 6.547,05, mức thấp nhất kể từ tháng 4năm 1997 Chỉ trong vòng 6 tuần lễ, chỉ số này sụt tới 20%

Hình 1 1: Minh họa bong bóng bất động sản

(Nguồn: ndh.vn)

Lãi suất thấp, việc tiếp cận nguồn vốn dễ dàng cùng với niềm tin giá bấtđộng sản không thể sụt giảm, các khoản cho vay dưới chuẩn được đảm bảobằng bất động sản được ưa chuộng và phát triển mạnh Nhu cầu nhà đất lớn,cùng với kỳ vọng giá nhà đất sẽ tăng dẫn đến cuộc đua về giá nhà đất tăng vọt.Theo chỉ số S&P, giá nhà đất tăng khoảng 8,3% từ quý 1/1990 đến quý1/1997 Sau đó giá nhà tăng nhanh đột biến, đỉnh điểm vào quý 2/2006, giánhà đất tăng trên 132% so với quý 1/1997 Bong bóng bất động sản ngày càngphình to

Người đi vay sử dụng bất động sản đã có để thế chấp hoặc thế chấp bằng tàisản hình thành trong tương lai với hy vọng có thể kiếm lời từ việc tăng giá bấtđộng sản

Người cho vay tự tin có thể thu hồi vốn cho vay thông qua hình thức kê biêntài sản nếu người đi vay mất khả năng chi trả nên việc cho vay dưới chuẩncũng được xem là một hình thức an toàn Chính vì lẽ đó, hàng loạt các sảnphẩm cho vay thế chấp dưới chuẩn được giao dịch trong suốt giai đoạn tiềnkhủng hoảng năm 2008 (bao gồm các khoản cho vay thế chấp theo lãi suấtđiều chỉnh ARMs, quyền chọn ARMs, các khoản vay trả dần….) đều là cáckhoản cho vay mà trong đó, người đi vay bắt buộc phải sử dụng bất động sản

mà mình có ý định giao dịch làm tài sản ký quỹ Sự phát triển các khoản vay

này phụ thuộc phần lớn vào khả năng giá cả nhà đất tiếp tục gia tăng Đến thờiđiểm năm 2006, gần 20% các khoản cho vay thế chấp ban đầu là các khoảnvay dưới chuẩn và 80% các khoản vay gốc được chứng khoán hóa Chứngkhoán hóa các khoản cho vay dưới chuẩn vừa giữ vai trò góp phần thúc đẩymạnh mẽ sự phát triển của bong bóng nhà đất Mỹ, vừa là một trong nhữngnguồn gốc chủ yếu gây nên cuộc khủng hoảng tài chính khi giá nhà đất bắtđầu sụt giảm Lợi nhuận cao kết hợp với lòng tham đã dẫn đến lạm dụng việccho vay nợ dưới chuẩn Các thủ tục thẩm định thực hiện bởi các đại lý cho vaydiễn ra hết sức lỏng lẻo và việc tiếp cận vốn tín dụng mua nhà trở nên nhanhchóng, dễ dàng hơn bao giờ hết Những người có thu nhập thấp, đặc biệt làdân định cư đầu tiên có cơ hội mua nhà Cho vay thế chấp mua nhà dướichuẩn lan nhanh ra toàn nước Mỹ Giá bất động sản gia tăng nhanh chóng.Trước nguy cơ lạm phát, FED bắt đầu tăng lãi suất làm lượng cầu của cáckhoản vay dưới chuẩn giảm mạnh Mức lãi suất thả nổi mà người đi vay phảigánh chịu gia tăng theo sự gia tăng của lãi suất cơ bản Chính vì vậy, ngưỡingười đi vay bắt buộc phải chi trả với mức lãi suất cao trong khi không thể táicấu trúc các khoản vay thông qua vay đảo nợ và bắt đầu trở nên mất khả năngchi trả và lâm vào tình trạng phá sản Không trả được nợ, hàng loạt người muanhà bị xiết nợ và phát mại tài sản Cleveland (Ohio) là thành phố đầu tiênchâm ngòi cho cuộc khủng hoảng kinh tế, khoảng 1/10 số nhà tại Cleveland bịthu hồi để phát mại Những người nhập cư với giấc mơ mua nhà lại trở về taytrắng Giá nhà tại Mỹ giảm thảm hại trong quý 3/2007, mức tồi tệ nhất từ cuộckhủng hoảng tài chính năm 1930

Hình 1 2: Tóm tắt nguyên nhân cuộc khủng hoảng

2.1 Hệ thống ngân hàng- tài chính

Nhiều tổ chức tài chính của các nước phát triển, nhất là các nước ở châu Âu,cũng tham gia vào thị trường tín dụng nhà ở thứ cấp ở Mỹ Chính vì vậy, bóngbóng nhà ở của Mỹ bị vỡ cũng làm các tổ chức tài chính này gặp nguy hiểmtương tự như các tổ chức tài chính của Mỹ Những nước châu Âu bị rối loạntài chính nặng nhất là Anh, Iceland, Ireland, Bỉ và Tây Ban Nha

Nhiều ngân hàng của Anh đã gặp khó khăn về vấn đề tiền mặt Ngay từtháng 9 năm 2007, Northern Rock - ngân hàng lớn thứ năm tại Anh, sau khimất thanh khoản nghiêm trọng do thua lỗ từ cho vay thế chấp bất động sản, đãphải cầu cứu Ngân hàng Trung ương Anh Nhà đầu tư ùn ùn kéo đến rút tiềnkhiến Chính phủ buộc phải tiếp quản tập đoàn ngân hàng này Đột biến rút tiềngửi còn làm căng thẳng các ngân hàng khác của nước này Sang năm 2008,đến lượt Bradford & Bingley plc của Anh phải chịu chia nhỏ thành 2 công ty

riêng biệt Ngân hàng Halifax bank đã sáp nhập với ngân hàng LOYDS TSB

do thua lỗ nặng trong việc cho vay thế chấp BDS Các ngân hàng khác phảichịu đổi chủ sở hữu bao gồm Catholic Building Society, Alliance & Leicester.London Scottish Bank và Dunfermline Building Society phải chịu sự giám sátđặc biệt của Chính phủ Anh

- Tại Iceland đã xảy ra một cuộc khủng hoảng ngân hàng trên diện rộng.Ngay quý I năm 2008, GDP của Iceland giảm 1,5%, mức giảm lớnnhất kể từ năm 1983 tới thời điểm này Đầu năm 2008, xếp hạng tíndụng của Ngân hàng Ireland bị giảm, khiến cho giá cổ phiếu của ngânhàng này sụt ghê gớm, giá cổ phiếu tại thời điểm đầu tháng 3 Năm

2008 giảm tới 99% so với giá đỉnh cao vào năm 2007

- Cuối năm 2008, Fortis của Bỉ bắt đầu bị bán dần, chỉ còn lại các bộphận kinh doanh dịch vụ bảo hiểm Dexia chịu khoản lỗ 3,3 tỷ euro vàphải xin Chính phủ Bỉ cho vay để củng cố

- Tại Hà Lan, để đảm bảo hệ số an toàn vốn, ING Group đã phải xinChính phủ Hà Lan cho vay

- Tại Đức, ngày từ đầu năm 2008, người ta phát hiện ra rằng BayernLB

đã chịu những khoản lỗ lớn do tham gia vào thị trường tín dụng nhà ởthứ cấp ở Hoa Kỳ Sau đó, ngân hàng này đã phải cầu xin sự giúp đỡcủa Chính phủ Liên bang Đức

- Ngày 9-10/8/2007, ngân hàng BNP của Pháp đóng 3 quỹ đầu tư trị giákhoảng 2,2 tỷ USD tại Mỹ khiến thị trường chứng khoán thế giới sựsụt giảm mạnh

- Tập đoàn ngân hàng hàng đầu Thuỵ Sỹ UBS đã thông báo kết quả lỗlớn lên đến khoảng 510-680 triệu USD, đã kéo theo sự ra đi của giámđốc ngân hàng đầu tư và giám đốc tài chính Châu Á cũng không tránhkhỏi cơn bão Riêng ba tập đoàn tài chính hàng đầu của Nhật làMitsubishi UFJ Financial Group, Mizuho Financial Group, SumitomoMitsui Financial Group đã thua lỗ hàng tỷ USD từ các thương vụ đầu

tư các tài sản nợ dưới chuẩn của Mỹ Ngay cả đến một tập đoàn đầu tư

nổi tiếng của Chính phủ Singapore Tập đoàn Temasek Holdings cũng lỗ nặng, với các khoản rót vốn vào Phố Wall và khoản tiền đầu tưvào Ngân hàng Barclays của Anh

Kinh tế Hàn Quốc cũng báo động đỏ khi đồng won mất giá hơn 40%

kể từ đầu năm và hiện ở mức thấp nhất kể từ cuộc khủng hoảng tàichính năm 1997 Chính phủ Hàn Quốc đã phải thực hiện một số biệnpháp khẩn cấp như cắt giảm lãi suất và bơm tiền vào hệ thống tàichính

2.2 Thị trường chứng khoán.

Thị trường chứng khoán Mỹ sụt giảm mạnh đã kéo theo sự sụt giảm của cácthị trường chứng khoán châu Á và châu Âu Các thị trường chứng khoán lớncủa thế giới ở New York, London, Paris, Frankfurt, Tokyo đều có thời điểm sụtgiá lớn lịch sử

- Châu Á

Các thị trường đều mất điểm mạnh từ 40,7% đến 65,9% - cùng đó làhàng nghìn tỷ USD đã bốc hơi khỏi thị trường này Chỉ số Sensex (ẤnĐộ) giảm 3,4%, Taiwans Banchmark (Đài Loan) giảm 4,1%, Singaporegiảm 3,2%, chỉ số KOSPI của Hàn Quốc có mức giảm thấp nhất (-40,7%), trong khi chỉ số VN-Index của Việt Nam, chỉ số ShanghaiComposite của Trung Quốc giảm mạnh nhất với sự sụt giảm hơn 65%giá trị so với các thị trường được đưa vào so sánh Nhật Bản có một hệthống tài chính tương đối vững vàng đã trải qua một thời kỳ tái cơ cấusau khủng hoảng 1996-1997 Tuy nhiên, tác động tiêu cực từ khủnghoảng tài chính Hoa Kỳ vẫn khiến cho thị trường chứng khoán củanước này rối loạn Chỉ số giá cổ phiếu bình quân Nikkei đã giảm tới42,1% - mức giảm mạnh nhất kể từ năm 1990 (-39%)

- Châu Âu

Chỉ số Dow Jones Stoxx 600 Banks Index giảm 6,2%, mức giảmmạnh nhất kể từ 1/2008 Đại gia bất động sản lớn nhất ở Anh là HBOS

Plc Giảm 18%, UBS AG giảm 15%, chỉ số CAC 40 của Pháp đã giảmmạnh nhất (-42%) và chỉ số FTSE 100 của Anh giảm ít nhất (31,5%).Chỉ số DAX của Đức đã giảm 39,5%.

3 Ảnh hưởng

3.1 Ảnh hưởng đối với thế giới

Hoa Kỳ là thị trường nhập khẩu quan trọng của nhiều nước, do đó khi kinh

tế suy thoái, xuất khẩu của nhiều nước bị thiệt hại, nhất là những nước theohướng xuất khẩu ở Đông Á Một số nền kinh tế ở đây như Nhật Bản, ĐàiLoan, Singapore và Hong Kong rơi vào suy thoái Các nền kinh tế khác đềutăng trưởng chậm lại

Các nền kinh tế Mỹ Latinh cũng có quan hệ mật thiết với kinh tế Hoa Kỳ,nên cũng bị ảnh hưởng tiêu cực khi các dòng vốn ngắn hạn rút khỏi khu vực

và khi giá dầu giảm mạnh

Châu Âu vốn có quan hệ kinh tế mật thiết với Hoa Kỳ chịu tác động nghiêmtrọng cả về tài chính lẫn kinh tế, đối mặt với nhiều vấn đề khó khăn như lạmphát, giá dầu cao, sản xuất công nghiệp giảm, thị trường nhà đất ở nhiều nướcđang xấu đi Theo đó, tốc độ tăng trưởng kinh tế của khu vực này đã giảmđáng kể

- Nhiều tổ chức tài chính ở đây bị phá sản đến mức trở thành khủnghoảng tài chính ở một số nước như Iceland, Nga

- Các nền kinh tế lớn nhất khu vực là Đức và Ý rơi vào suy thoái, vàAnh,Pháp, Tây Ban Nha cùng đều giảm tăng trưởng

- Khu vực đồng Euro chính thức rơi vào cuộc suy thoái kinh tế đầu tiên

kể từ ngày thành lập

- Thị trường nhà đất châu Âu cũng đáng báo động với những dấu hiệulặp lại bi kịch tương tự như thị trường nhà đất Mỹ

- Thị trường cổ phiếu Tây Ban Nha đã bị tê liệt sau khi có thông báo đầutiên về khoản thiệt hại lớn do cuộc khủng hoảng nhà đất của nước nàygây ra

- So với cùng kỳ năm 2007, sản xuất công nghiệp của các nước sử dụngđồng EUR (Eurozone) sa sút mạnh, giảm 0,6% Chỉ có 3 nước có tỷ lệtăng về sản xuất công nghiệp là Cộng hòa Ailen, Bungari và Rumani.Trước tình trạng lạm phát gia tăng và giá nhiên liệu tăng cao, sản xuấtcông nghiệp sa sút, các ngành kinh tế châu Âu buộc phải cắt giảm nhâncông, khiến tình trạng thất nghiệp gia tăng

Kinh tế các khu vực trên thế giới tăng chậm lại khiến lượng cầu về dầu mỏcho sản xuất và tiêu dùng giảm cũng như giá dầu mỏ giảm Điều này lại làmcho các nước xuất khẩu dầu mỏ bị thiệt hại Đồng thời, do lo ngại về bất ổnđịnh xảy ra đã làm cho nạn đầu cơ lương thực nổ ra, góp phần dẫn tới giálương thực tăng cao trong thời gian cuối năm 2007 đầu năm 2008, tạo thànhmột cuộc khủng hoảng giá lương thực toàn cầu

Nhiều thị trường chứng khoán trên thế giới gặp phải đợt mất giá chứngkhoán nghiêm trọng Các nhà đầu tư chuyển danh mục đầu tư của mình sangcác đơn vị tiền tệ mạnh như dollar Mỹ, yên Nhật, franc Thụy Sĩ đã khiến chocác đồng tiền này lên giá so với nhiều đơn vị tiền tệ khác, gây khó khăn choxuất khẩu của Mỹ, Nhật Bản, Thụy Sĩ và gây rối loạn tiền tệ ở một số nướcbuộc họ phải xin trợ giúp của Quỹ Tiền tệ Quốc tế Hàn Quốc rơi vào khủnghoảng tiền tệ khi won liên tục mất giá từ đầu năm 2008

3.2 Ảnh hưởng đối với Việt Nam

3.2.1 Tiêu cực

Do sự hội nhập ngày càng sâu và rộng của nền kinh tế Việt Nam vào thế giớinên Việt Nam chịu những tác động nhất định từ cuộc khủng hoảng tài chính

2008 Cuộc khủng hoảng đã có tác động nhất định đến thị trường tài chính tiền

tệ của Việt Nam, vì kinh tế Mỹ là một nền kinh tế lớn chiếm 30% tổng sản