Cdng cudc cai each da bat dau tfl dau cac nam 1980, luc tren the gidi dang cd mot phong trao "dieu chinh cd ca'u kinh te"' dfldi anh hudng ciia "sii ddng thuan Washington" do cac td chfl
Trang 1Ban chdt cua cuoc khung hoang kinh te the gidi, cCfu vdt chu nghTa tu ban hay xay dung
chu nghTa xa hoi the ky XXI
DAO THE TUAN
T 7" ien nay the gidi dang lam vao mot cudc khung hodng kinh tetrdm trgng md hau qud
- J J ciia nd chiia the ddnh gid het Vay bdn chdt cudc khiing hodng kinh te'ldn ndy Id gi? Tiiang lai cua he thdng kinh te the gidi se ra sao? Vai tro cua cac to chiic kinh te qudc te nhii the nao? Ciiu vdt chd nghia tii bdn hay xdy dUng chit nghia xd hdi theky XXI de diia the gidi vao giai dog,n phdt trien ben vUng vi hg.nh phuc ciia con ngiidi? Dd Id nhiing vdn de md thiic tien dang ddt ra vd ciing Id trgng tdm chinh ciia bdi viet ndy
1 Ban chat cua cuoc khung hoang
kinh te the gidi
Cudc khiing hoang kinh te hien nay la
mot cudc khiing hoang toan dien ciia ca mot
he thd'ng dang thd'ng tri ca toan the gidi Luc
dau chung ta khdng tha'y'het ta't ca cudc
khiing hoang, tfldng chi la mot khiing hoang
nang Ifldng, rdi den khung hoang thflc
pham, khiing hoang tin dung Luc dau
tfldng la lam phat, sau day lai trd thanh
thieu phat
Do khdng hieu dfldc bdn chdt cua
khung hodng (KH) nen cac bien phap khlc
phuc khdng cd hieu qua Viec gia dau hda
tang khdng phai vi thieu dau tren thi trfldng
qud'c te Gia lUdng thiic tang nhanh khdng
phai vi thieu lUdng thiic, nam nay the gidi
dUdc mua, lUdng thiic hien nay cd nhieu
Thiic ra trUdc khung hoang dau hda da cd
cuoc khiing hoang ba't ddng san d Hoa Ky
Bay gid ngUdi ta cho rang nguyen nhan cua
ta't ca cac KH nay la sii dau cd cua cac ngan
hang va cdng ty da qud'c gia de bu vao cai da
ma't trong KH tin dung
Theo cac chuyen gia kinh te, KH nay la
KH ciia md hinh Anh-My, la md binh tii do
chu nghia mdi Cudc KH nay da cha'm dflt
giai doan thdng tri ciia chu nghia tfl do
mdi Trong cudc KH nay thi trfldng chflng
khoan Wall street, chii nghia tfl ban
(CNTB) dang gap tham boa ngay cang ro CNTB dang d trong mot tinh trang suy thoai ve tai chinh va ngan hang., Giam ddc Quy Tien te qud'c te ndi la CNTB dang d tren dinh cua sfl suy thoai Chinh phu My
va Anh da phai qud'c hflu hda hay qud'c hflu hda mot phan mot sd' ngan hang de cflu nen kinh te
Uy ban Lao ddng qud'c te d Anh (CWI) cho
r i n g cac trao ddi tai chinh va dlu cd la ngudn gd'c chinh ciia Idi nhuan ngan hang
va doanh nghiep Cac doanh nghiep thudng dung tin dung de md rong thi trfldng
Cdng cudc cai each da bat dau tfl dau cac nam 1980, luc tren the gidi dang cd mot phong trao "dieu chinh cd ca'u kinh te"' dfldi anh hudng ciia "sii ddng thuan Washington"
do cac td chflc qud'c te de xua't Xu hUdng ciia phong trao nay da anh hudng ruanh den cdng cudc chuyen ddi ciia cac nUdc xa hoi chii nghia (XHCN) cu Hdn nfla cac td chflc qud'c te da cd cac chfldng trinh hd trd
"dieu chinh cd ca'u" b I n g viec tfl va'n ve chinh sach, dao tao can bd va xay dflng cd
sd ha tang, nen mot the he cac can bo chinh tri va kinh te dfldc dao tao d cac nUdc ndi tieng Anh da trd t h a n h cac de tfl cua chu nghia tU do mdi Chu nghia tu do mdi dau Dao ITie Tuan, GS, Vien sy Ha Ndi
50
Trang 2tien dUdc tiep nhan d Hoa Ky va Anh do hai
nha lanh dao Reagan va Thatcher
Dang le nhflng nfldc XHCN cu dang
chuyen ddi da cd mot cdng cu ra't td't la dinh
hfldng XHCN de ban che anh hudng cua chii
nghia tii do mdi; nhUng cdng cu nay trUdc
day do khdng hieu qua trong thdi ky trUdc
cai each, khdng du sflc de chd'ng lai xu
hfldng ciia chu nghia tfl do mdi - qua de cao
kinh te thi trUdng va sfl rut lui cua nha
nfldc Vai trd dieu tiet ciia nha nUdc trong sii
phat trien la ra't can thiet de cd mot sii phat
trien can bIng va ben vflng da bi coi nhe
Hien nay toan the gidi dang di vao mot
cudc KH kinh te va tai chinh chfla tflng cd
trong 30 nam qua, dang lam cho tang
trudng hi rdi loan, cd tac dung xa'u den viec
lam, tieu dung va dau tU cua cac ho nhan
dan va doanh nghiep, lam cho the gidi
ngheo di
Nguyen nhan chinh cua cuoc KH kinh te
nay la sii dau cd Cudc KH nay da chflng
minh r i n g viec tim Idi nhuan ngan ngay
khdng cd Idi cho tui tien cua ngUdi tiet kiem
l l n nen kinh te ndi chung, vi ngfldi de danh
khdng cd phan flng va phfldng tien nhfl cac
nha tai chinh quan sat thi trfldng thu Idi tfl
cac cuoc KH Viec tao mot quy de bu vao
cac thieu hut cua thi trfldng luc dau tfl dai
hari cd Idi cho mdi trfldng va cdng b I n g xa
hoi Nen kinh te that khdng phai dfla vao
tieu thu cac vat re tien mau hdng va do cac
sfl quang cao de ra gia tri tang them, khdng
the dfla vao tin dung de tieu thu dfldc
Theo Maurice Allais, nha kinh te hoc
Phap, giai thfldng Nobel: kinh te the gidi
dfldc xay diing tjren cac kim tii thap khdng
Id ciia tien nd, dUa cai nay tren cai kia
trong mot sU can b I n g de vd Nam 1998, M
Allais da dUdc giai Nobel vi da giai thich
dfldc cudc khiing hoang tai chinh Chau A
Theo dng, KH ngay nay gid'ng nhU cudc suy
thoai nam 1929-1934: tao ra va pha hoai
phUdng tien thanh toan cua he thd'ng tin
dung, tai trd dau tU dai ban b I n g ngudn
vd'n vay ngan ban, nd nan khdng Id, dau cd
tran lan tren chflng khoan va tien te, he thd'ng tai chinh va tien te khdng dn dinh ve
cd ban Sau cudc KH nay the gidi chia thanh 2 vflng: cac nfldc phfldng tay va cac nfldc cdng san Da sd' cac nfldc the gidi thfl 3
bi de qud'c dd ho
J o s e p h Stiglitz nha kinh te My, giai
thfldng Nobel, cho r i n g ra khdi KH la mot qua trinh khd va dai Ong keu goi cac nfldc phai xet lai triet ly kinh te va xac dinh lai vai trd ciia chinh phii Sii khdng cdng bIng
la khd khan Idn nha't cua cac chinh phu Cuoc KH nay cung nhU cudc KH nam
1929 la ket qua cua sii gia dd'i ciia cac td chflc tai chinh va sfl ba't liic cua cac chinh khach c a c ngan hang tfl chd'i viec dieu tiet
va cac bien phap chd'ng ddc quyen, nhUng luc gap khd khan lai ddi nha nfldc phai hd trd
Paul Krugman, giai Nobel nam 2008,
cho r i n g tang chi tieu cdng cd tac diing trong KH Dieu tiet khdng gifl dfldc he thd'ng, vi cd he thdng ngan hang trong bdng td'i tham dU va cang ngay ngan hang cang dflng cac giao dich khdng truyen thd'ng Mdi trfldng y thflc he khdng mud'n md rong sii dieu tiet nay
Quy dii trfl lien bang My cho r i n g nhflng ngfldi se dieu khien cd quan nay se gap nhieu khd khan trong viec dieu tiet he thdng tai chinh Nhflng ngfldi xa'u se lam ra cac chinh sach xa'u
Mahummed Yunus, ngfldi Bangladesh,
giai thfldng Nobel, cho rang: cudc KH nay
la sfl tha't bai xa hoi cua CNTB Bao chi goi
nd la nen kinh te sdng bac, nen kinh te danh cudc, la CNTB vd trach nhiem, dem lai giau cd cho mot so ngfldi nhUng bd rdi hang ty ngUdi Thdi gian qua he thd'ng tin dung da hi mot sd ngUdi va cdng ty lam sai lech de thu mot md'i Idi khdng thiic te qua
ky nang tai chinh, da gay nen cuoc KH tai chinh ma sii bao lanh khdng the cflu vdt dfldc Cach giai quyet la phai cd mot nen kinh te mang tinh xa hoi
Trang 3Dominique Strauss-Kahn, nguyen bd
trfldng bd kinh te cua Chinh phu Phap,
giam dd'c mdi ciia Quy Tien te qud'c te, cho
r i n g tinh hinh ra't nghiem trong Trfldc bet
day la mot cudc KH toan cau dau tien, sau
dd khdng phai do mot sd' nfldc quan ly kem,
ma nguyen nhan ciia nd nam ngay trong
long ciia cac td chflc tai chinh Hau qua cua
cuoc KH nay dd'i vdi con chau chung ta ra't
nghiem trong va dd'i vdi cac nfldc Chau Phi
ding sau cudc KH nay cdn cd cuoc KH ve
lUdng thflc Cudc KH nay khdng phai chi
dung den he thd'ng tai chinh ma ca toan bo
he thdng kinh te cua CNTB Kinh te thi
trUdng chi cd tac dung n g I n ban, trong luc
sii phat trien ddi hdi phai cd sii ben vflng
lau dai Cudc KH nay dat ra va'n de phai
thay the he thd'ng hien nay b I n g mot he
thd'ng khdng chi dfla tren kinh te thi
trfldng Cac nha chinh tri trong niia nam
dau cua nam 2008 khdng tha'y bet sfl
nghiem trong ciia cudc KH nay Sd di chung
ta cham hieu ban chat ciia cudc KH vi cac
chinh phu khdng mud'n chung ta bdi sau
vao hep nuc cua ho
Immanuel Wallerstein la giao sfl ve
lich sii va xa hoi hoc d trfldng dai hoc Yale,
giam dd'c trung tam Fernand Braudel d
New York, nghien cflu lich sii ciia CNTB,
chuyen gia ve chu ky dai (chu ky
Kondriatiev) Trong mot cudc phdng va'n
dng ndi : " CNTB da den luc ket thuc Thdi
diem cua chu ky tinh the phfl hdp vdi thdi
kj^ chuyen tiep gifla hai he thd'ng Tdi nghi
rang da 30 nam nay chung ta d trong giai
doan cud'i cflng ciia CNTB Cai khac cd ban
ciia giai doan nay vdi sfl ndi tiep khdng
ngflng cua cac chu ky tinh the trfldc kia, d
chd CNTB khdng the la mot he thdng
Chung ta dang d giai doan B cua mot chu
ky Kondriatiev b i t dau each day 35 nam
sau mot giai doan A (1945-1975) cua 500
nam CNTB Trong giai doan A, Idi nhuan
dUdc tao ra trong san xua't vat cha't, cdng
nghiep; trong giai doan B, CNTB tiep tuc
tao ra Idi nhuan, tU tai trd va dau cd Trong
30 nam qua cac doanh nghiep, nha nUdc, va
hd nd nhieu Hien nay chung ta d cud'i giai doan B luc ma sfl suy thoai ao tfldng da trd thanh thflc, va cac bong bdng tiep tuc nhau
nd, pha san hang loat, tfl ban cang tap trung, tha't nghiep tang len va kinh te bi thieu phat Thdi ky n g I n cua chu nghia tfl
do mdi da lat ngfldc dfldc tam thdi xu hfldng vao cud'i cac nam 1990, chi phi cd the tha'p hdn cac nam 1970, nhflng cao hdn 1945 Thdi ky tich luy thflc 30 nam vang son
-cd dfldc la do cac nha nfldc theo hoc thuyet Keynes da giup CNTB Nhflng hien nay da dat den gidi ban"
Chu k y Kondriatev
Do nha kinh te Nga de nghi nam 1925 Ong quan sat tha'y nen kinh te TBCN cd nhflng chu ky dai:
• 1790-1849 vdi diem ngoat vao nam
1815
• 1850-1896 vdi diem ngoat va nam
1873
• Kondratiev gia dinh cd chu ky mdi vao nam 1896
Sau nay nhieu nha kinh te da tiep tuc nghien cflu va'n de nay
Chu ky Kondriatev cdn do cdng nghe quyet dinh
Schumpeter, Freeman va Perez xac dinh
cd cac chu ky sau:
• Cach mang cdng nghiep-1771
• Thdi dai hdi nfldc va dfldng sit-1829
• Thdi dai thep, dien va cdng nghiep nang-1875
• Thdi dai dau hda xe d td va san xua't hangloat-1908
• Thdi dai thdng tin va viln thdng-1971
Cudc KH gan day nha't gid'ng nhfl cudc
KH nay la luc he thd'ng phong kien sup dd d Chau Au vao the ky XV-XVI dfldc thay bIng
he thd'ng TBCN
Trang 4Theo J Case, uy vien Uy ban Kinh te
Dang Cong san Anh, phan tich cudc KH
tren quan diem duy vat lich s^ cho r i n g
cudc KH nay cd 2 giai doan: giai doan mot
b i t dau tu nam 2000, luc bong bdng cdng
nghe goi la bong bdng "dot - com" (day la
bong bdng cdng nghe thdng tin, thflc chat la
mot sfl dau cd tfl nam 1996 den nam 2000);
giai doan 2 xay ra hien nay, luc chinh quyen
Bush khdng cai each dfldc thi trfldng tai
chinh, de cho thi trfldng tfl do giai quyet
Luc vd'n dd vfldt qua mflc, khdng dieu vd'n
sang cac nganh san xua't De thoat khdi cudc
KH phai:
- Xa hoi hda cd sd ha tang tai chinh,
- Cai tien thi trfldng de cho boat ddng
tot hdn Mot chinh phu XHCN cd the siia
chfla cac sii khdng dn dinh, cai tien sfl
phan phd'i, dau tu vao khoa hoc ky t h u a t
de tao ra cac y tudng mdi: dau tfl de nhap
tfl ban tai chinh vao tfl ban san xua't, dau
tu du kien chi mdi chiem 10 % GDP, sau
Chien tranh the gidi II da dau tU 110%
GDP mdi thuc day dUdc san xuat Sang tao
hien nay hi rdi loan, phai dau tU de thoat
khdi tinh trang nay Phai tang chat XHCN
trong quan ly kinh te:
1 Cd che thi trUdng la mot phUdng sach
cho mot loat cac quyet dinh va la trong tai
ciia gia tri kinh te ciia san pham, nhUng nd
se hdng neu thfl ve cdng bIng, hieu qua va
dn dinh khdng dUdc
2 Mot he thd'ng tai chinh tinh vi, phflc
tap, nang ddng, khoa hoc va cdng nghe cd
kha nang de tao ra nhflng cudc each mang
Viec nay can phai thfl trfldc khi phd bien
rong Tuy vay qua trinh nay se lam ma't dn
dinh nhieu va tao ra cac hau qua nghiem
trong ve mau t h u l n giai ca'p
Cuoc KH hien nay da dien bien nhfl sau:
1 Dau tien la cuoc KH subprime (lai sua't
dudi chuan) diin ra tren thi trUdng ba't ddng
san My lam cho thi trUdng nay suy sup Hoa
Ky la mot nUdc tieu thu, tiet kiem tha'p nha't
the gidi, do dd cac ngan hang dung ba't ddng
san de the cha'p Subprime la tin dung do
Ngan hang trung Udng My de ra nam 2002
de cac ho ngheo cd the mua nha, cd lai sua't thay ddi, gia tri nha tang thi lai sua't se giam Tin dung nay boat dong td't trong thdi
ky vang son (2002-2006) NhUng luc tang trudng giam, gia ba't ddng san giam lam cho lai sua't tang, dan khdng tra nd dUdc lam cho ngan bang bi pha san Ccic n^an hang Idn cho ngan hang nhd mUdn tien cflng bi anh hfldng, phai ban cd phan lam cho chi sd' chflng khoan giam
2 Sau dd KH lan rong sang cac nfldc khac Nhieu ngan hang Chau Au cho ngan hang My vay de thflc hien subprime Cac ngan hang khdng tin nhau, khdng cho nhau vay lam cho thieu tien Cac ngan hang phai ban cd phieu va riii ro cho dau tU
3 Cac ngan hang trung Udng can thiep Luc ngan hang trung Udng bdm sd' tien cho cac ngan hang tu nhan vay nhieu thi tao ra lam phat va rui ro cho dau tU Luc cac ngan hang t h i t chat tin dung, tang lai sua't va giam thdi ban cho vay thi dau tU giam va tang trudng giam, viec lam giam, tieu dung
va dau tU giam, doanh nghiep va ngan hang khdng hdi phuc dUdc Dd la ket qua ciia toan cau hda
Tdm lai cudc KH nay:
1 La hau qua ciia viec cac ngan bang cua My cho cac ho khdng cd kha nang tra vay tien,
2 La hau qua ciia he thd'ng tai chinh TBCN, ciia Uu tien cho cac nha tai chinh, do dau cd trong ba't ddng san., do chinh sach cdng nghiep hda khdng cd chien ludc, chay theo Idi nhuan trUdc m l t , tao ra cac bong bdng tai chinh,
3 La ket qua ciia chinh sach tii do mdi, khdng cd dieu tidt
4 La ket qua cua sii toan cau hda khdng cd bien gidi, khdng cd dieu tiet
5 La ket qua cua sii chuyen chinh cua iMy
Dau cd chflng khoan la cd sd ciia sfl khdng on dinh ciia thi trfldng
Trang 5- Sfl khdng can ddi thdng tin la gd'c cua
thai do dau cd
- Dau cd d i n den hinh thanh bong bdng
dau cd
Cac nhan td ciia sfl phd bien KH la riii ro
he thd'ng va riii ro quan he vdi dd'i tac trong
ngan hang va tai chinh the gidi
Chung ta dang d trong mot thdi ky ma
cac the liic d trong tinh trang ba't liic Trong
10 nam nfla se tha'y rd hdn va trong 30-40
nam nfla se cd mot he thd'ng mdi xua't hien
Hoa ky se d trong mot tinh trang khdng dn
dinh ve chinh tri
2 Tfldng lai c u a h e t h o n g k i n h t e t h e
gidi
Hien nay toan the gidi dang di vao mot
cudc khung hoang kinh te va tai chinh chfla
tflng cd trong 30 nam qua, dang lam cho
tang trfldng bi rd'i loan, cd tac dung xa'u den
viec lam, tieu dung va dau tfl cua cac ho
nhan dan va doanh nghiep, lam cho the gidi
ngheo di
Cuoc KH tin dung b i t dau tfl mua he nam
2007 do cac tha't vong trong thi trfldng ba't
ddng san My da chuyen sang KH Idng tin,
trUdc tien trong khu viic tai chinh, sau dd lan
sang ca nen kinh te thiic Nam 2008 trong
thi trudng chUng khoan la nam xau nha't,
thay ddi nhieu nha't, cac nha dau tU dang
dflng trfldc mot sfl suy thoai dai va sau d cac
nfldc giau nha't Rut kinh nghiem cua cac sai
llm da qua, cac nha lanh dao dang cd' gang
buy ddng toan bo vu khi de tranh sfl suy
thoai nhfl sau cudc KH nam 1929 0 My va
Nhat da ha lai sua't xud'ng gan 0 Cac thi
trfldng dang suy thoai va lai ciia cac doanh
nghiep dfl kien se giam 35-40 %
va'n de dang dfldc thao luan d Chau Au
hien nay la cd y kien cho r i n g cudc KH nay
khdng nghiem trong bIng cudc KH nam
1929, do dd cd the thdi gian phuc hdi se
khdng keo dai llm, chi khoang 2 nam nhfl d
cac KH trfldc Tuy vay cho den nay v l n chfla
du cd sd de danh gia het tac hai ciia cudc KH
d ta't ca cac nfldc tren the gidi
PhUdng thflc san xua't TBCN da hoan thanh
nhiem vu lich sii ciia nd, xda bd cac quan he xa
hoi cd, thuc day viec phat trien khoa hoc va cdng nghe, vUdt qua dUdc cac dac diem dia phUdng nhd qudc gia dan tdc, phat trien cdng nghiep va giao thdng, tao ra thi trUdng the gidi
Tu ban da tap trung va qud'c te hda mot each khdng the quay trd lai CNTB da di vao giai doan suy thoai, chu nghia de qud'c Cac tap doan tham gia vao phong trao nay canh tranh khdng ngflng, la'y Idi nhuan lam muc tieu chinh Nhflng ngfldi lam cdng dUdi quyen ciia cac nha tU ban ngay cang trd thanh ky sinh
Ho da lam nhieu viec khdng can thiet (quang cao) hay pha hoai (vu trang) Mot ty le Idn nhflng ngfldi san xua't khdng cd nha d va sd'ng trong td'i tam, thieu van hda, hang trieu ngUdi chet ddi Khoa hoc, cdng nghe, thdng tin dUdc dung de lam gian diep, kiem tra ngUdi san xua't va tang cUdng do lao ddng Doanh nghiep trd thanh da qud'c gia nhUng chinh tri lai theo chu nghia dan tdc va bai ngoai Tu ban va hang hda lUu thdng tii do nhUng con ngUdi lai
bi han che di ddng Tich luy tU ban va Idi nhuan pha hoai mdi trUdng CNTB
Trong 30 nam nay ngUdi ta tin r i n g cac cudc KH la do ban tay vd hinh ciia thi trUdng tac ddng, ben ngoai sii hai hoa ciia he thd'ng TBCN Cac cudc KH giup tha'y rd hdn tinh hinh cua cac van de xa hdi de siia chfla cho phfl hdp vdi sfl thay ddi cua tinh hinh kinh te Cudc KH nay cho tha'y rd hdn vai trd ciia dau cd chflng khoan va ciia he thd'ng TBCN tren toan the gidi Lan nay chinh cac nfldc giau nha't lai KH nang nhat Hang loat doanh nghiep bi pha san hay phai thu hep san xua't lam cho nan tha't nghiep lan rong
k h i p the gidi Nan ddi va suy dinh dfldng dang de doa cac nfldc ngheo vdi sfl dau cd tren thi trUdng thUc pham De hd trd cho viec chd'ng KH, nha nudc phai c i t nhieu chi phi xa hoi, nha nUdc dang by sinh ngUdi ngheo de cflu ngfldi giau Cac chinh phu dang cd thuyet phuc nhan dan la chi cd CNTB la cd sflc sdng nha't Tuy vay khdng cd CNTB nao cd bo mat cua con ngudi
Trang 6Thang 10-2008 dai dien cac nUdc dang
phat trien hop d Caracas, thii do Venezuela,
da quyet nghi nhu sau:
1 KH kinh te va tai chinh dang xa'u d i n
va phat trien nhanh, khd cd the dii bao trUdc
se nhu the nao
2 KH b i t dau d My da anh hUdng den he
thd'ng tai chinh nhieu nUdc
3 KH se anh hudng den ca Chau My
Latinh va he thd'ng tai chinh va ngan hang
se bi anh hudng nang
Hdi nghi da de ra mot so' bien phap dd'i vdi
ngan hang, cai tien he thd'ng tai chinh va
hudng giai quyet cac va'n de xa hdi
3 Vai tro cua td chijfc kinh te quo'c te
Cd ba td chflc qud'c te phu trach dieu tiet
nen kinh te the gidi la Quy Tien te qud'c te
(IMF), Ngan hang The gidi (WB) va Td chflc
ThUdng mai the gidi (WTO), cdn goi la bd ba
khdng than thanh Theo Paulo dos Santos,
giao sU dai hoc London, thi cac td chflc nay
da chu trUdng tU nhan hda, tii do hda va bd
dieu tiet he thd'ng tai chinh the gidi, gay ra
cuoc KH kinh te Cac td chflc nay da thuc day
cac chinh sach nay vao cac nfldc mdi trdi day
lam cho ho chiu cac thiet hai ciia KH kinh te
Cdng cuoc cai each da b i t dau tfl dau nhflng
nam 1980, luc tren the gidi dang cd mot phong
trao "dieu chinh cd ca'u kinh te" dfldi anh
hfldng ciia "sfl ddng thuan Washington" do cac
td chflc qud'c te de xuat Xu hfldng cua phong
trao nay da anh hfldng manh den cdng cuoc
chuyen ddi ciia cac nfldc XHCN cfl Hdn nfla
cac td chflc qud'c te da cd cac chfldng trinh hd
trd "dieu chinh cd ca'u" bIng viec tfl va'n ve
chinh sach, dao tao can bo va xay dflng cd sd
ha tang Vi'vay do anh hfldng ciia chfldng
trinh nay mot the he cac can bd chinh tri va
kinh te dfldc dao tao d cac nfldc ndi tieng Anh
da trd thanh cac de tfl cua chu nghia tfl do
mdi Chinh chu nghia tfl do mdi la thu pham
gay ra cudc KH hien nay
IMF bi phe binh la khdng thuyet phuc
dfldc cac nfldc Idn dieu tiet he thd'ng tai chinh
va giam dau cd Thang 4-2008, IMF dfl bao la
khung hoang subprime lam ma't 1 ty USD bi che nhao Thang 8, IMF cho r i n g thi trUdng tin dung cd the quan ly dfldc Thang 12, giam dd'c mdi D Strauss Kahn ndi r i n g khdng cd
KH Idn tren thi trfldng va KH tin dung cd the khlc phuc dfldc vao nam 2009 Den luc 2 ngan hang My bi pha san thi dng ta mdi nhan ring: tdi khdng the ndi r i n g KH tai chinh dang d sau ta
Trfldc sfl ba't liic ciia cac td chflc qud'c te, cac nfldc Chau A da td chflc mot cudc hop vao thang 8-2008 d Penang de ban ve each giai quyet rieng cua chau luc nay va ho da nam trong tay dfl trfl ngoai te Idn nha't the gidi Hdi nghi G8 d Nhat Ban yeu cau IMF xet lai vai trd cua dau cd trong viec tang gia dau hda
va lo r i n g cac nfldc Chau A se dflng dfl trfl ngoai te de lam rd'i loan hd'i sua't va lai sua't Mot cuoc kiem tra nang liic ciia WB cho tha'y, nang liic ciia cac bd phan cua td chflc nay khdng dii sflc giup cac nfldc cung cd' he thd'ng tai chinh Cac chu trUdng cua WB da lam cho he thd'ng tien te ciia cac nUdc yeu di Theo y kien cua chuyen gia nUdc ngoai, viec hdi nhap vao n€n kinh te the gidi va tii
do hda mdi da cd 6 sii Ifla dd'i (fallacies) dd'i vdi cac nfldc dang phat trien (A Panagaraya, 2005):
1 Cac nUdc da phat trien bao ve bien gidi
va trd cap rat cao
2 Trd ca'p va bao ve ciia cac nUdc da phat trien ra't cd bai dd'i vdi cac nUdc thu nhap
tha'p
3 Gay hai cho ngUdi ngheo, ho ndng dan d cac nUdc ngheo nha't •
4 Trd ca'p va bao ve cua cac nUdc da phat trien can trd sii phat trien ciia cac nUdc ngheo
5 Bao ve ndng nghiep phan anh viec cd hai chuan mflc va dao dflc gia cua cac nfldc
da phat trien
6 Viec cac nUdc giau vien trd bIng tay nay da la'y di bIng tay khac (qua viec trd ca'p cho ndng nghiep) va tien vien trd cho nUdc ngheo da ma't do viec trd cap d cac nUdc da phat trien
Trang 7Hi?n nay cd nhieu td chflc phi chinh phii
phan ddi WTO; cd 10 1^ do de WTO khdng
thanh cdng:
(1) Ve cd ban khdng dan chii
(2) Khdng lam cho ta an toan hdn
(3) Dim nat lad dong va quyen con ngfldi
(4) Khuyen khich tfl nhan hda cac dich vu
can thiet
(5) Dang pha hoai mdi trfldng
(6) Dang giet nhan dan
(7) Lam tang sfl khdng cdng bIng
(8) Lam tang sfl ddi ngheo
(9) Lam hai ngfldi ngheo, nfldc nhd va
giup cac nfldc giau
(10) Pha hoai viec ra quyet dinh d cd sd va
chii quyen cua cac nfldc
Do cac mau t h u l n neu tr§n nen vong dam
phan Doha bi tha't bai
Trfldc tinh hinh gia Ifldng thflc tren the
gidi tang manh, nguy cd ma't an ninh Ifldng
thitc dang ddn gan, td chflc nay khdng cd
boat ddng nao de bao ve muc tieu Thien nien
ky (giam ngheo) ciia Lien hiep qud'c Vien
Chinh sach budn ban ndng nghiep (lATP) da
neu ra 7 ly do khien WTO khdng the giai
quyet van de KH Ifldng thflc Vong dam phan
Doha da:
(1) Lam tang sfl phu thuoc cua cac nfldc
dang phat trien vao nhap khau Ifldng thflc
Hi^n nay 2/3 sd' nfldc dang phat trien phai
nhap Ifldng thflc
(2) Lam tang sfl bien dong ciia gia Ifldng
thflc va ndng san
(3) Tang cfldng quydn Iflc cua cac cdng ty
da qud'c gia
(4) Khdng lam cho vi$c d l u cd di who ky
luat
(5) Khdng ban den khiing hoang mdi
trfldng va thay ddi khi hau
(6) Khdng lam giam gia dau liia
(7) Khdng dieu tiet budn ban nang Ifldng
sinh hoc
Cd ba bien phap ma WTO dang le phai lam de chd'ng khung hoang Ifldng thflc:
(1) X6t lai Thoa thuan ciia vong dam phan Uruguay va Doha v l ndng nghiep, xem cac nfldc da ap dung chinh sach nhfl the nao
de cung cd hg thdng thflc pham va ndng nghiep
(2) Ddi hdi cac nfldc phai lap cac quy dfl trfl qud'c gia va vung de giam sfl bien ddng ciia gia ca
(3) Tao sfl canh tranh the gidi ve quy che ban che the liic ciia cac cdng ty da qud'c gia trong thi trfldng Ifldng thflc
Dang le nhflng nfldc dang chuyen ddi da
cd mot cdng cu ra't td't la dinh hfldng XHCN
de ban che anh hfldng cua chu nghia tfl do mdi, nhUng cdng cu nay dUdc nghien cflu ra't ydu va khdng du sflc de chd'ng lai xu hudng ciia chu nghia tfl do mdi; qua de cao kinh te thi trfldng va sfl rut lui ciia nha nfldc
Trong cac bien phap de ra de giai quyet cudc KH kinh te cd viec phai xay dflng mot
he thdng quan ly tai chinh va kinh te qudc te mdi
4 Ctfu v6t chii nghia tu" ban hay xay di^ng chu nghia xa hoi the ky XXI
Hien nay dang cd nhieu hfldng khac nhau trong viec de ra cac giai phap de thoat khdi cudc KH kinh te the gidi hien nay Cd ba xu hfldng khac nhau dang diin ra tren the gidi
4.1 Xu hudng thvC nhat: cUu vdt CNTB
bdng each thay ddi no de vUdt qua cuoc KH
Cac nha nfldc cua cac nfldc da phat triin
dang rdt cac khoan tiln khdng Id (Hoa Kp •
900 ty USD, Chau Au 1700 ty EUR) di cflu
vdt cac n g i n hang, vi ndu h$ thdng ngin hang svp dd thi ca he thd'ng kinh te sup dd Cac nfldc TBCN dang cd ging dd cflu van chd
do bang cac dd an nhfl ciia Henty Paulson ciia Hoa Kj^ hay Gordon Brown ciia Anh,
nhflng b day khdng phai chi la cflu CNTB tai
chinh ma phai lam cho he thd'ng tin dung khdng bi te Uet Khd cd the thay thuyen trong mot cdn bao de den mot ben chfla dfldc
Trang 8xay dflng Td bao bao thu Ngfldi quan sat
(The Spectator) da dang mot bai ndi cua
Tdng thdng Phap Nicolas Sarkozy va nguyen
giam ddc Quy dU trfl lien bang My, Alan
Greenspan cdng nhan la Marx cd mot phan
cd ly trong viec phan tich khung hoang ciia
CNTB
J.Stiglitz de nghi cac bien phap khac phuc
hau qua ciia KH tai chinh sau:
1 Sip xep lai cac ngan hang Cac ngan
hang hien nay khdng binh dang, chinh phii
can giup ho trd nen binh dang bang each
ddng gdp vd'n va bao lanh trai phieu
2 Ngan can sfl pha san ciia cac ngan hang
gid'ng nhfl bdm mau vao ngfldi hi ma't mau
3 Kich thich sfl phat trien: tang bao hiem
that nghiep, giam thud, dflng de cho ban che
tieu dung lam giam san Ifldng, dau tU vao
xay diing cd sd ha tang
4 Phuc hdi Idng tin bIng cac cai each dieu
tiet Phai ap dung cac bien phap kich thich
de tao lai Idng tin
5 Tao lai cac td chflc dieu tiet cd hieu qua
Hien nay cd qua nhieu td chflc dieu tiet
khdng cd hieu qua, can hdp nha't thanh cac
td chflc dieu tiet nhieu mat thi se tang dfldc
hieu qua,
Cd the ndi ve sfl quay trd lai cua tU tudng
Keynes khdng? Ndi chung quan diem cua
phai tu do mdi la "nha nUdc khdng phai la
giai phap" khdng cdn ai tin nfla Cdn dd'i vdi
Keynes, ngUdi ta da trao cho dng nhieu tU
tudng ma dng khdng benh viic, nhUng y kien
ciia dng ve bong bdng d l u cd dUdc tha'y rd
trong cudc khiing hoang nay
Hien nay kinh te My va Chau Au da cham
lai Kinh te ciia cac nUdc vUa ndi len van cdn
tiep tuc tang, nhUng rdi cung se bi cud'n vao
KH the gidi Rdi ta't ca cac nfldc deu bi anh
hfldng do qua trinh toan cau hda Idi keo
Cudc KH dd b i t dlu tfl Hoa Ky, dang md
rong ra Ireland, Anh, toan bo Chau Au, rdi se
anh hfldng den Chau My Latinh, Chau A
va Chau Phi Trung Qud'c cung khdng
t r a n h ndi, hien dang tang trfldng nhflng
se bi cud'n vao
Da 6 nam nay, mot sd' nha kimh te va nha bao da canh bao ve mot sd' hien tUdng bat thudng nhUng khdng ai nghe:
- Nam 2002, nha bao E Todd tfl hdi vi sao trong nen kinh te nay dich vu tai chinh, bao hiem, xay diing va bat dong san lai tang nhanh ga'p ddi cdng nghiep Ong ta cho rang sfl dau tu chflng khoan ciia My la "mot khd'i Ifldng ao", r i n g cac nha d l u tU Chau Au va Nhat se bi vat Idng, nhUng khdng ngd r i n g Trung Qud'c lai theo chan cac nha dau tU nay de nhan ky phieu ciia ngan khd' My thay cho tien nd hang xua't khau, 700 ty USD Chinh ho da cflu nfldc My
- Nam 2003, nha nhan hoc Bi P.Jorion da trd thanh mot nha tin dung canh bao se cd mot cudc KH tin dung d Hoa Ky, nhflng tap ban thao ciia dng khdng ai chiu xua't ban, mai den d l u nam 2007 dUdc in tai Phap thi cudc KH da tram trong Trong cud'n sach nay nhflng gi xay ra nam 2008 da dfldc md ta 4 nam trfldc
Giao sU triet hoc Phap F Fourquet tra Idi cho bai bao cua P Jorion, da neu len luan diem ve CNTB gdm cd 25 dieu:
1 Cudc KH nay la dien hinh cua CNTB: san xua't qua thfla, d l u cd va suy sup gin lien vdi che do Thflc cha't ciia viec san xuat thfla la sfl tieu thu dfldi mflc do thu nhap tha'p ma CNTB tao ra
2 Giai phap ma cac nfldc TBCN de xua't la giai phap TBCN, thudng qua cac cudc KH giai ca'p lao ddng chiu thiet nha't cdn giai ca'p
tu ban lai lam giau
3 Viec cac ngan hang giau len la quyen Idi chung ciia nha nUdc va giai ca'p tU ban
4 Viec qud'c hflu hda d cac nfldc TBCN la
de cflu CNTB, khdng hen quan gi den CNXH
5 Viec trieu tap 20 nfldc G20 lai de ban viec chd'ng KH, khdng phai do toan cau hda cung chflng td r i n g chi cac nfldc G20 khdng
cd kha nang chd'ng KH, phai mdi them cac nUdc mdi vUdn len nhu Trung Qud'c, An Do, Braxin
Nghien ciiu Kinh teso 370 - Thang 3/2009
Trang 96 Chung ta khdng the by vong gi vao cac
nUdc mdi trdi day nay vi ho deu benh viic
CNTB, ke ca Trung Qudc tfl coi minh la mot
nfldc XHCN
7 Neu chung ta mud'n cac giai cap lao
ddng khdng tha't bai, mud'n xda ngheo, bdc lot
va chien tranh thi phai huy ddng cac giai ca'p
lao ddng dau tranh
8 Cai thflc the nay cd quyen liic dieu tiet
nen kinh te, vfla la mot thanh phan kinh te,
va d vi tri cao nha't
9 Quyen liic ciia thflc the xa hdi nay
mang tinh chii quan, nd cd mot mang Ifldi re
cam sau cho phep thflc hien dfldc quyen liic
ay; gifla nd va cai khac cd mot gidi ban mang
tinh tham khien ngfldi ta khdng the phan
biet va dinh nghia nd
10 Kinh te Hoa Ky rong hdn kinh te tren
lanh thd nfldc nay, nd lan lon vdi kinh te the
gidi, do cac doanh nghiep va cdng ty da qud'c
gia cung cd ngan hang vdi tay ra toan the
gidi
11 Nha nfldc lien bang My vdi cac cd quan
kinh te ciia nd cd anh hfldng Idn den cac the
che chinh thflc kinh te qud'c te (Quy Tien te
qud'c te, Ngan hang The gidi, Td chflc Thfldng
mai the gidi)
12 Quyen liic the gidi khdng chi gidi ban d
quyen liic ciia Hoa Ky, do sfl vdi tay ra the
gidi cua cac cdng ty da qud'c gia va cac ngan
hang Idn the liic cua Hoa Ky la the liic the
gidi, mac du the gidi khdng nghe bo nhfl
nhflng ngfldi linh
13 Nha nfldc lien bang My va cac cd quan
cua thuc cha't dd nam quyen toan the gidi, da
dieu tiet kinh te the gidi Do thieu cac quy
che chinh thflc nen nd chi dieu tiet cud'i cung
nhu cho vay tien luc cd khung hoang tai
chinh
14 CNTB the gidi khdng tdn tai neu
khdng cd mot nUdc dUdc giao quyen a'y mot
each gin chinh thflc, hien nay la nha nfldc
Hoa Ky, ngay luc nd hi phan dd'i va khdng
the thay the bIng mot td chflc khac
15 Cd hai kieu thflc hien quyen liic, mot
la thdng qua mot td chflc tren dfldi, hai la bIng each thu tdm nang Ifldng ciia mang Ifldi, bIng each phd'i hdp bao liic, thu hut, thuyet phuc va tra'n ap
16 Trong lich sii phUdng Tay tfl nam
1000, CNTB (theo each hieu cua Braudel), trung tam ciia kinh te-the gidi da thay ddi tfl Venise, Anvers, Genes, Amsterdam, London rdi den New York.-Washington
17 Luc ma Ngan khd' My qud'c hflu hda cac cdng ty hay Quy dfl trfl lien bang cflu cac ngan hang la de cho cudc KH d My khdng lan rong ra toan the gidi Toan the gidi theo ddi
cudc bail cii Tdng thd'ng My nhfl la Tdng
thd'ng the gidi
18 Ngay luc ma chung ta khdng phan biet dfldc kinh te My vdi kinh te the gidi, cung nhfl khdng cdng nhan nfldc nay dflng dlu CNTB the gidi, thi viec nfldc My vln coi minh cd the ndi va hanh dong nhfl la ho cd quyen liic thflc sfl tren toan the gidi
19 Khiing hoang subprime (lai suat dfldi chuan) bao trfldc mot cudc KH ciia nen van minh, ma ngUdi ta goi la van minh tii do, bat dau tfl cac nam 1970
20 Khdng cd hai nen van minh, mot nen van minh tfl do va mot nen van minh can thiep, chi huy, dieu tiet
21 Hai'^xu hudng nay khdng dd'i lap vdi nhau, ma la hai hinh thflc xa hdi cIn cd nhau
de tdn tai
22 Nen van minh the gidi dang thai nghen dang bi van minh Tay phfldng thd'ng tri bIng each chinh phuc nhflng khdng pha hoai, chi bi Idi keo, anh hfldng, me hoac bIng van hda (chii nghia thflc dung, chay theo Idi nhuan, chu nghia ca nhan), tdn giao (sung bai dan chu, quyen con ngfldi va ca nhan) sd hflu ca nhan (kinh td thi trfldng) va ly tri (khoa hoc)
23 Chi cd mot nen van minh, luc thi tfl do luc thi chi huy la hai hinh thflc td chflc ma nen van minh phfldng Tay da sfl dung tfl thdi trung cd, luc thi hinh thflc nay manh hdn
Trang 10hinh thflc kia, luc thi ngfldc lai: hai hinh thflc
nay khdng dd'i lap nhau nhfl hai thflc the kin
va tach rdi nhau, ma la hai hinh thflc xa hdi
ddng tinh, cai nay cIn cai kia
24 He thd'ng TBCN khdng suy sup bao gid
neu thieu sfl dieu tiet vi cd mot the che chinh
tri dieu tiet KH tai chinh va cd he thd'ng nao
cd the thay the sau khi he thd'ng XHCN tha't
bai Hdn nfla hien nay khdng cd flng c i vien
dang tin, ma chi la sfl chi huy thinh thoang
lai ndi len vi nd chi lan xud'ng chfl khdng bien
ma't bao gid Sfl suy sup ciia CNTB la mot
truyen thuyet, ma truyen thuyet khdng suy
sup bao gid, chi tan di va phuc sinh luc can
thiet
25 Trai lai xa hdi the gidi se sup dd neu
nd khdng tra Idi cho thach thflc ciia thdi dai
la thach thflc sinh thai, la sfl ndng len ciia
khi hau, va neu cau tra Idi khdng dfla ra
dung luc thi xa hdi the gidi se bien ma't
Thang 1-2009 d Chau Au dang diin ra
nhieu cudc bieu tinh cua quan chung, cac
chinh phii thflc hien cac bien phap de chd'ng
KH:
• Giam thdi gian lam viec va phan phd'i
lai ciia cai;
• Dfla y te, nha d, giao due va van hda ra
khdi thi trUdng;
• Tang cfldng va dan chii hda cac dich vu
edng cdng;
• Quan ly cdng nfldc, van tai va tai san
cdng;
• DUa he thd'ng ngan hang vao sii kiem
soat ciia nhan dan;
• Hd trd cac hdp tac xa va trd lai sii quan
ly tap the cac doanh nghiep;
• Md rong sii kiem soat doanh nghiep ciia
ngudi lam cdng, gifl tien Ifldng va quyen Idi
xa hdi ciia ngUdi lam cdng va tha't nghiep;
• Thuc hien chinh sach nang lUdng tren
tiet kiem nang lUdng, khdng sfl dung nang
lUdng nguyen tii va phat trien nang lUdng tai
sinh, xay diing ke hoach giao thdng tap the
cdng;
• Hd trd ndng nghiep, ndng dan, sinh hoc
va viec budn ban phan phd'i ngIn (ndng dan
tu ban san pham;
• Thiic hien chii quyen thiic pham ciia ta't ca cac dan tdc
Thing 1-2009 da diin ra hai diin dan kinh te d Davos (Thuy Si) va xa hoi d Belem (Braxin) O ca hai dien dan nay va'n de chinh
la ban ve giai phap giai quyet cudc KH kinh
te the gidi
Dien dan kinh te the gidi nam nay cd 2500 ngUdi lanh dao cac qud'c gia va cdng ty da qud'c gia da hop Trong 20 nam qua, dien dan nay da ca ngdi viec xda bd dieu tiet, tU do hda thi trudng, tU nhan hda va sU thang hoa cua Idi nhuan, nhUng l l n nay da be t i c khdng tim ra dUdc bien phap gi de giai quyet KH Nguyen chu tich cua WB de nghi phai thanh lap mot chinh phii the gidi khdng cd nha nUdc de dieu tiet he thd'ng tai chinh the gidi Ngay G Soros nha d l u cd Idn nha't the gidi,
da gay ra cudc KH tai chinh Chau A nam
1997 cung da ndi thi trUdng tU do boat ddng, nhUng nha nUdc thi khdng, phai cd mot nha nUdc (can thiep) manh bdn nfla
Dien dan xa hdi the gidi cd 5 tdng thd'ng phai ta cua cac nfldc Chau My Latinh: Braxin, Venezuela, Bolivia, Ecuador va Paraguay va 133.000 ngudi tfl 142 nfldc tham dfl Ho da thd'ng nha't la cudc khiing hoang nay da dUdc tien doan each day 9 nam, luc dien dan bat
d l u hop l l n dau tien nam 2001 d Porto Alegre (Braxin) Viec thao luan de tim ra mot
he thdng xa hdi mdi thay cho chu nghia tfl ban, gan day ho goi dd la CNXH the ky XXI Dien dan nay de nghi cac giai phap sau:
- Qud'c hflu hda ngan hang;
- Khdng giam Ifldng d cac doanh nghiep hi anh hfldng ciia KH;
- Chii quyen nang Ifldng va thflc pham cho ngfldi ngheo;
- Chu quyen va tfl tri ciia thd dan;
- Quyen ruong da't, viec lam, giao due va y
te cho ngfldi ngheo;
- Dan chii hda truyen thdng va kien thflc