Bài viết Tổ chức giờ học Vật lí dưới hình thức dạy học theo trạm thông tin đến bạn vài nét về dạy học theo trạm, xây dựng và tổ chức giờ học vật lí dưới hình thức dạy học theo trạm, các bước tổ chức giờ học dưới hình thức học tập theo trạm,... Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 1- Đặc san khoa học –ĐHSP HN,tr 14-19
Tổ chức giờ học vật lí dưới hình thức dạy học theo trạm
TS Nguyễn Văn Biên
Tổ PPGDVL - Khoa Vật lí - ĐHSPHN
1 VÀI NÉT VỀ DẠY HỌC THEO
TRẠM
Chương trình và SGK mới bậc THPT
đã được áp dụng đại trà trong phạm vi
cả nước Một trong những yêu cầu của
việc đổi mới chương trình, nội dung
và phương pháp dạy học vật lí ở
trường THPT lần này là: tăng cường
các hoạt động nhận thức tích cực, tự
lực và sáng tạo của học sinh Vì vậy,
việc xây dựng và vận dụng những
hình thức dạy học lấy học sinh làm
trung tâm trong dạy học vật lí đóng vai
trò rất quan trọng trong việc thực hiện
được yêu cầu nói trên Một trong
những những hình thức dạy học mới,
đã và đang được một số nước trên thế
giới như Đức, Thụy sĩ, Anh sử dụng
trong dạy học nhằm tăng cường các
họat động tự chủ, sáng tạo của học
sinh đó là hình thức dạy học theo trạm
(ger Lernstationen, còn gọi là học
theo vòng tròn (eng circuit training;
station learnings)
Trong hình thức dạy học theo trạm
học sinh làm việc cá nhân, theo cặp
hoặc theo nhóm để thực hiện các
nhiệm vụ khác nhau ở các trạm về một
nội dung kiến thức xác định Các
nhiệm vụ nhận thức ở mỗi trạm cần có
tính tương đối độc lập với nhau,sao
cho học sinh có thể bắt đầu từ một
trạm bất kì Sau khi hoàn thành trạm
đó, học sinh sẽ chuyển sang một trạm
bất kì còn lại Ta cũng có thể tổ chức các trạm này theo một vòng tròn để đảm bảo trật tự của tiết học, vì vậy hình thức dạy học này còn có tên dạy học theo vòng tròn (H 1)
Hình 1: Sơ đồ các trạm học tập
Hình thức dạy học theo trạm xuất hiện
từ đầu thế kỉ 20 dưới dạng sơ khai Nó chính thức được sử dụng như một hình thức dạy học bởi 2 người Anh là Morgan và Adamson trong giờ học thể dục Tại đó hai ông đã xây dựng một vòng tròn luyện tập (circuit training)
để giúp học sinh nâng cao thể lực và thành tích cá nhân trong thi đấu
Trong dạy học hiện đại, hình thức dạy học theo trạm đã được sử dụng trong dạy học ở mọi môn học trong trường phổ thông
2 XÂY DỰNG VÀ TỔ CHỨC GIỜ HỌC VẬT LÍ DƯỚI DÌNH THỨC DẠY HỌC THEO TRẠM
Trạm 1
Trạm 2
Trạm 3 Trạm 6
4a Trạm 4 Trạm 5
4b
Trang 2- Đặc san khoa học –ĐHSP HN,tr 14-19
Dạy học theo trạm có thể được sử
dụng trong tất cả các pha của tiến trình
dạy học vật lí Hình thức học tập này
đặc biệt phù hợp trong việc dạy học
các nội dung hình thành các khái niệm
quan trọng như năng lượng, áp suất,
nhiệt độ và các định luật nền tảng
của vật lí như: Định luật bảo toàn và
chuyển hoá năng lượng, Các định luật
của Newton trong cơ học, định luật
chất khí, chất lỏng
Trong bài báo này tác giả giới thiệu
việc xây dựng và tổ chức dạy học bài
“Năng lượng và sự chuyển hóa năng
lượng”- SGK VL 9 dưới hình thức dạy
học theo trạm
2.1 Các qui tắc trong xây dựng nội
dung các trạm học tập
Để xây dựng các trạm học tập ta cần
tuân theo các qui tắc sau:
- Các nhiệm vụ học tập phải độc lập
tương đối sao cho học sinh có thể
bắt đầu từ bất kì nhiệm vụ nào
- Với các trạm có thí nghiệm, các
nguyên vật liệu phải đơn giản, dễ
thao tác, phù hợp với thí nghiệm học
sinh
- Thời gian dành cho mỗi trạm tối đa
không quá 10 phút
- Số trạm trong một đơn vị kiến thức
không quá 7 trạm
2.2 Các trạm học tập đã xây dựng
Trong các trạm này, các nhiệm vụ học
tập có đánh dấu * là các nhiệm vụ
nâng cao, học sinh có thể làm hoặc
không Thời gian dành cho mỗi trạm
chỉ mang tính chất đề xuất, học sinh tự
căn cứ vào năng lực và sở thích của
mình để thực hiện nhiệm vụ trong mỗi
trạm
Trạm 1: Các loại năng lượng (5 phút)
Hình thức: Làm cá nhân
1 Kể tên các loại năng lượng và nêu một ví dụ trong thực tiễn có biểu hiện của loại năng lượng đó rồi điền vào bảng sau
Tên loại năng lượng
Thí dụ
Cơ năng Cơ năng của đoàn tàu
đang chạy
2 Thông qua các giác quan con người
có thể nhận biết được các loại năng lượng nào?
Trạm 2: Đy na mô xe đạp (5 phút)
Hình thức: Làm theo nhóm hoặc theo cặp
Dụng cụ:
- Một xe đạp có Đy na mô và đèn
Áp Đy na mô vào bánh xe Đạp xe cho bánh xe quay, đèn xe phát sáng Sắp xếp theo đúng thứ tự quá trình chuyển hóa năng lượng xảy ra trong thí nghiệm:
A.Cơ năng do cơ bắp của người
B Quang năng của đèn
C Cơ năng của bánh xe
D Cơ năng Rô to của Dy na mô
E Điện năng từ Dy na mô
Trạm 3: Chuyển hóa nhiệt cơ (5 phút)
Hình thức: Làm theo nhóm hoặc theo cặp
Dụng cụ:
- 1 lon nước ngọt
- 1 Đèn cồn, diêm
- Chỉ và giá thí nghiệm Dùi 2 lỗ nhỏ ở 2 vị trí đối xứng nhau trên thành một lon nước ngọt sao cho
Trang 3- Đặc san khoa học –ĐHSP HN,tr 14-19
nước chảy ra theo hai hướng ngược
chiều nhau Trút hết nước ngọt trong
lon ra ngoài qua 2 lỗ nhỏ này rồi đổ
vào đó một ít nước Treo vỏ lon lên
giá bằng một sợi chỉ mảnh Đun vỏ
lon bằng một đèn cồn (H.2) Quan sát
hiện tượng diễn ra và mô tả sự chuyển
hóa năng lượng xảy ra trong thí
nghiệm
Hình 2: Tua bin hơi nước
Trạm 4: Năng lượng sạch (5 phút)
Hình thức: Làm theo nhóm hoặc theo
cặp
Lựa chọn một trong hai nhiệm vụ sau:
4a) Pin mặt trời
Dụng cụ:
- Pin mặt trời
- Đèn bàn
- Dây nối
- Bóng đèn LED
Nối bóng đèn LED vào hai cực của
một pin mặt trời Chiếu sáng pin mặt
trời bằng đèn bàn Quan sát và mô tả
hiện tượng xảy ra Hãy chỉ ra các quá
trình biến đổi năng lượng trong thí
nghiệm
4b) Điện gió
Dụng cụ:
- 1 quạt bàn
- 1 Đèn LED
- 1 Động cơ một chiều có tua-bin
- Dây nối Dùng quạt bàn Q1 tạo ra một luồng gió Đặt động cơ có gắn tua-bin trong luồng gió được tạo ra sao cho tua-bin quay Nối hai cực của động cơ với một bóng đèn LED Quan sát và mô tả hiện tượng xảy ra Hãy chỉ ra các quá trình biến biến đổi năng lượng trong thí nghiệm
Trạm 5: Động cơ đơn giản (5 phút)
Hình thức: làm việc theo cặp hoặc theo nhóm
Dụng cụ
- 01 pin 1,5V
- 01 nam châm hợp kim tròn
- 01 đinh vít sắt
- 01 dây dẫn đồng dài 15 cm Đặt một nam châm tròn lên mũ của một cái đinh vít Đưa đầu đinh vít tiếp xúc với cực dương của một pin 1,5V Giữ một đầu dây dẫn tiếp xúc với cực
âm của pin, đầu còn lại tì lên thành của nam châm tròn (H 3)
Hình 3 Động cơ đơn giản
- Quan sát hiện tượng diễn ra và mô tả quá trình chuyển hóa năng lượng trong thí nghiệm
Trang 4- Đặc san khoa học –ĐHSP HN,tr 14-19
- * Giải thích nguyên tắc hoạt động
của động cơ
Trạm 6: Chuyển hóa điện nhiệt (5
phút)
Yêu cầu: Làm việc cá nhân
1 Ngâm một dây điện trở vào một
bình cách nhiệt đựng 2 lít nước Cho
dòng điện chạy qua dây này trong một
thời gian, nhiệt độ nước trong bình
tăng từ 20°C lên 80°C Tính phần điện
năng mà dòng điện đã truyền cho nước
Cho nhiệt dung riêng của nước là
4200 J/kgK
2 * Cho biết điện trở của dây là 50 Ω,
cường độ dòng điện chạy qua dây là
4A, thời gian đun nước là 13 phút, hỏi
trong trường hợp này có bao nhiêu
phần trăm điện năng đã chuyển hóa
thành nhiệt năng?
2.3 Các bước tổ chức giờ học dưới
hình thức học tập theo trạm
Để dạy bài „ Năng lượng và sự chuyển
hóa năng lượng“ theo hình thức học
tập theo trạm ta có thể tiến hành theo
những bước sau:
- B1: Thống nhất nội qui học tập theo
trạm (5 phút)
- B2: Học sinh tự chia nhóm (3 phút)
- B3 Tùy theo yêu cầu nhiệm vụ học
tập ở mỗi trạm, học sinh làm việc cá
nhân, theo cặp hoặc theo nhóm tại
các trạm học tập (30 phút)
- B4: Tổng kết kết quả học tập (7
phút)
Trong học tập theo trạm, những nội
qui sau đây là cần thiết Học sinh:
- Có thể làm việc đơn, theo cặp hoặc
theo nhóm,
- Tự xắp xếp thời gian làm việc ở mỗi
trạm, tuy nhiên cần khẩn trương làm
việc,
- Có thể sử dụng các hệ thống trợ giúp, đáp án khi không tự trả lời được câu hỏi,
- Nên sử dụng các đáp án để tự kiểm tra và sửa chữa sau khi hoàn thành nhiệm vụ của mỗi trạm,
- Thu dọn các trạm sau khi hoàn thành công việc
Giáo viên có thể bổ sung các nội qui khác tùy thuộc yêu cầu, tính chất của các trạm Những lưu ý an toàn cũng cần được đưa vào trong bản nội qui này
Khi tổng kết kết quả học tập, ngoài việc hệ thống hóa kiến thức của bài, giáo viên có thể cử một vài nhóm học sinh lên trình bày kết quả đã thu được tại các trạm học tập
3 KẾT LUẬN Dạy học theo trạm là một trong những hình thức dạy học mở Trong đó học sinh tích cực, tự chủ chiếm lĩnh tri thức Nó không chỉ phù hợp với các giờ học nội khóa mà còn rất phù hợp với giờ học ngoại khóa Trong giờ học ngoại khóa, các nhiệm vụ học tập hoàn toàn có thể được mở rộng hơn về mức độ yêu cầu cũng như không gian học tập Nội dung các nhiệm vụ sẽ không còn giới hạn trong nội dung sách giáo khoa và không gian học tập không chỉ giới hạn trong phạm vi lớp học mà có thể mở rông ra ở sân trường, trong thư viện, tại phòng máy tính và tại xưởng trường
Với những ưu điểm và tiềm năng lớn của hình thức dạy học này, việc nghiên cứu, phát triển và vận dụng hình thức dạy học trong dạy học vật lí
Trang 5- Đặc san khoa học –ĐHSP HN,tr 14-19
nói riêng và trong dạy học phổ thông
nói chung là cần thiết và có ý nghĩa
Organize a physics lesson
learning stations
ABSTRACT
Circuits- training is a student-centered
instructional strategy in which
students solve problems and control
their results by themselves In this
paper we introduce how to organize a
physics lesson under this teaching
method with the example about
“Energy and the transformation of
energy”
Tài liệu tham khảo
[1] Vũ Quang, Vật lí 9, Nhà XB Giáo
dục, tr 154-156
[2] Kircher, E; Schneider, W.,
Physikdidaktik in der Praxis,
Springer 2003
[3] Nguyen Van Bien, Mueller, W,
Empirische Untersuchungen zur
Naturwissenschaftlicher Unterricht
im internationalen Vergleich, Bern
(Ch), 2007
