Vấn đề mà sáng kiến giải quyết đó là giúp giáo viên có nhiều biện pháp thực hiện tốt công tác giảng dạy để nâng cao chất lượng học hát cho học sinh lớp 3 đạt kết quả cao nhất. Khi thực hiện sáng kiến này, mong muốn của tôi là tạo ra một giờ học có hiệu quả kích thích sự hứng thú, phấn khởi trong giờ học. Bên cạnh đó tôi muốn giải quyết vấn đề tình trạng dạy hát còn hời hợt, tẻ nhạt, học sinh tiếp thu bài một cách thụ động để từ đó đáp ứng được nhu cầu đổi mới phương pháp tối ưu nhất giúp cho giờ học có chất lượng cao.
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng sáng kiến huyện
Số
Ngày tháng năm sinh
Nơi công tác
Chức danh
Trình độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến
Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Nâng cao chất lượng học hát
cho học sinh lớp 3B” Trường Tiểu học
1 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Không có
3 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng dùng thử:
Tôi bắt đầu xây dựng và đưa sáng kiến vào áp dụng trong năm học 2018-2019 Cụ thể từ 9/2018 đến 4/2019
4 Mô tả bản chất của sáng kiến:
4.1 Tính mới:
- Trong quá trình thực hiện sáng kiến tôi có vận dụng một số phương pháp
và hình thức tổ chức dạy học tích cực
Trang 2- Lồng ghép kĩ năng giao tiếp một cách có chủ động cho học sinh trong cácgiờ dạy Âm nhạc.
- Vận dụng tối đa phương pháp trò chơi nhằm gây hứng thú cho học sinh
- Giáo viên, học sinh cùng khám phá giai điệu của các bài hát mới, các tròchơi, các hình thức vận động theo nhạc
- Học sinh được thực hiện qua nhiều hình thức tổ chức, được chia sẻ quanđiểm của mình, được nghe ý kiến chia sẻ của bạn Từ đó học sinh dễ nhớ, dễ vậndụng vào thực hành các bài hát
- Trong các giờ học, học sinh thường xuyên được tham gia vào quá trìnhđánh giá theo thông tư 22/2016 của Bộ giáo dục đào tạo
- Đây là những điểm mới mà sáng kiến nghiên cứu khi dạy học môn Âmnhạc Qua thực hiện sáng kiến đã đem lại hiệu quả trong các giờ dạy Học sinhhứng thú trong học tập, tiếp thu tốt kiến thức, tự tin, chủ động tham gia các hoạtđộng học tập
Âm nhạc luôn mang lại cho con người niềm vui, sự thanh thản, lòng say mê
Âm nhạc còn động viên an ủi con người mỗi khi buồn, vui hay căng thẳng mệtmỏi, con người đều tìm đến với âm nhạc
Vậy: Âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu được đối với đời sốngcủa con người
Đối với trẻ thơ, ca hát là một hoạt động rất hấp dẫn Những nội dung phongphú, đa dạng của bài hát đã bổ sung cho vốn sống của các em khi còn hạn hẹp,những lời ca hay, những từ ngữ đẹp đã cung cấp thêm cho các em vốn ngôn ngữkhi chưa còn phong phú Cách diễn tả tế nhị, nội dung lời ca phong phú, đa dạng
đã cuốn hút trẻ Những giai điệu đẹp với sắc thái đa dạng của các bài hát đã làmcho tâm hồn trẻ thêm mở rộng, tình cảm thêm tinh tế
Qua nội dung bài ca các em có thể cảm nhận được mọi cái hay, cái đẹp vềtình bạn, tình anh em, tình mẫu tử, tình thầy trò và cái đẹp của thiên nhiên củaquê hương đất nước Từ đó sẽ giáo dục các em biết đoàn kết yêu thương nhau,kính trọng ông bà, cha mẹ, thầy cô giáo, biết yêu thiên nhiên đất nước, yêu quêhương mình Cho nên ca hát không thể thiếu được trong cuộc sống trẻ thơ Khi
Trang 3ca hát sẽ giúp cho các em được luyện tập thường xuyên, các em được thở sâuhơn có lợi cho hô hấp và tuần hoàn, thần kinh được hưng phấn, dây thanh đớiđược vận động và phát triển một cách tự nhiên giúp cho tiếng nói của các em cósức truyền cảm.
Những điều cần nêu trên đã khẳng định sự cần thiết quan trọng của việchình thành và phát triển có hệ thống và có kế hoạch năng lực hát cho học sinh.Tuy vậy trong thực tiễn giảng dạy phân môn Âm nhạc hiện nay của một sốđồng nghiệp trong một số trường Tiểu học, còn chưa xác định rõ được mục đíchyêu cầu và tầm quan trọng của việc phân môn Âm nhạc Giáo viên chỉ cần quantâm đến học sinh hát thuộc lòng mà chưa coi trọng việc luyện hát hoặc áp đặtcho học sinh phải hát như cô Vì vậy học sinh còn coi nhẹ phân môn Âm nhạc.Phần lớn các em chỉ hát như đọc thuộc lòng (giống như một cái máy) Điều nàylàm hạn chế rất nhiều trong giờ học, làm giờ học hời hợt, tẻ nhạt, không sinhđộng, trẻ tiếp thu bài một cách thụ động, không phát huy khả năng ca hát của các
em Vì vậy chất lượng giờ học chưa cao
4.2 Tính thực tiễn:
Thực tế học sinh ở những khu vực trung tâm huyện có khả năng học hát vàcảm thụ Âm nhạc cũng như việc biểu diễn, trình bày bài hát tốt hơn học sinhvùng nông thôn Điều đó dễ hiểu vì tầm hiểu biết, vốn sống, vốn kinh nghiệmthực tế môi trường giao tiếp và điều kiện thời gian của các em cũng khác nhaulàm cho khả năng tư duy và độ sáng tạo cũng khác nhau Như vậy nếu học sinh
có điều kiện sống, thời gian, việc giao tiếp và tiếp cận môn học sẽ tốt hơn nhiều.Hơn nữa trong quá trình học phân môn Âm nhạc học sinh còn rất khó khăntrong việc nghe phân biệt tiết tấu, phân biệt cao độ, trường độ của bài hát trongchương trình học
Chính vì vậy cần có sự hướng dẫn của giáo viên, sự định hướng đúng đắn
để các em phát triển theo hướng tích cực Bên cạnh đó, không phải giáo viên nàocũng có chuyên môn vững về đàn, hát, cách tổ chức các trò chơi
Với những cơ sở lí luận trên và căn cứ vào thực tiễn như đã nêu trên tôi đisâu vào tìm hiểu việc nâng cao chất lượng học hát cho học sinh lớp 3B, cụ thể là
Trang 4học sinh lớp 3B để thấy được những ưu điểm và khuyết điểm của học sinh trongquá học tập nói chung và học phân môn Âm nhạc nói riêng Từ đó nêu ra cácbiện pháp đề xuất cụ thể nhằm khắc phục được những khó khăn và vướng mắccủa giáo viên, học sinh khi giảng dạy, học tâp góp phần nâng cao chất lượng họchát cho học sinh
* Thuận lợi:
- Được sự quan tâm chỉ đạo của Phòng giáo dục thường xuyên mở cácchuyên đề cho giáo viên học hỏi
- Nhà trường đã có phòng Giáo dục nghệ thuật, có đầy đủ trang thiết bị, cơ
sở vật chất, các điều kiện và phương tiện dạy học cho phân môn Âm nhạc
- Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm, sát sao, động viên kịp thời đếncán bộ giáo viên, nhân viên, học sinh trong nhà trường
- Tập thể giáo viên trong nhà trường là một tập thể sư phạm vững mạnhđoàn kết, luôn quan tâm chia sẻ với đồng nghiệp, có tinh thần trách nhiệm cao,tất cả vì học sinh thân yêu
- Phần đông học sinh đều là con em nông thôn, ngoan ngoãn, chăm chỉ họctập Nhận thức của địa phương và các bậc phụ huynh về giáo dục ngày càngđược đổi mới
- Được sự quan tâm chỉ đạo của Phòng giáo dục thường xuyên mở cácchuyên đề cho giáo viên học hỏi
* Khó khăn:
Năm học 2018 - 2019 tôi được phân công giảng dạy bộ môn Âm nhạc vàTổng phụ trách Đội TNTP Hồ Chí Minh, nên không có nhiều thời gian đầu tưcho công tác chuyên môn, nghiệp vụ chính của mình là giảng dạy phân môn
Trang 54.3 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:
Trong năm học này, tôi được phân công giảng dạy bộ môn Âm nhạc chonăm khối Sau khi tiến hành khảo sát chất lượng, khả năng ca hát của học sinhtoàn trường tôi thấy: hầu hết các em đã biết cách hát, hát hay, tự tin khi thể hiệntính chất của bài hát Nhưng bên cạnh đó có lớp 3B chất lượng học hát còn chưacao, chưa hát đúng cao độ, trường độ và chưa biết thể hiện sắc thái của từng bài.Các em còn hát ngọng cụ thể như sau:
* Bảng kết quả đánh giá khả năng học hát môn Âm nhạc đầu năm:
Bên cạnh đó tôi muốn giải quyết vấn đề tình trạng dạy hát còn hời hợt, tẻnhạt, học sinh tiếp thu bài một cách thụ động để từ đó đáp ứng được nhu cầu đổimới phương pháp tối ưu nhất giúp cho giờ học có chất lượng cao
Là một giáo viên đứng lớp, tôi rất băn khoăn trước vấn đề còn tồn tại trên
vì thế trong năm học này tôi chọn nghiên cứu và đề cập đến một khía cạnh của
môn âm nhạc đó là “Nâng cao chất lượng học hát cho học sinh lớp 3B” Với
Trang 6mong muốn học sinh của mình có khả năng hát tốt, mạnh dạn, tự tin để trình bàyđược những bài hát hay và đặc biệt giúp các em ngày càng yêu thích phân môn
Âm nhạc
Đứng trước tình hính đó với trách nhiệm của giáo viên chuyên dạy Âmnhạc, tôi đã trao đổi, bàn bạc với giáo viên chủ nhiệm lớp 3B tìm hiểu nguyênnhân và biện pháp khắc phục:
Có em bị ngọng thanh chủ yếu là thanh ngã, hát thành thanh sắc Bên cạnh đócòn rất nhiều em ngọng những tiếng của phụ âm đầu l, n
Do những nguyên nhân thực tế trên nên đại đa số học sinh không có hứngthú và ít hứng thú trong giờ Âm nhạc vì các em ít được sáng tạo hoặc bản thânkhông khám phá được cái mới nên chất lượng giờ học chưa đạt kết quả cao Đểkhắc phục những hạn chế, phát huy những ưu điểm, tôi xin được đưa ra một sốbiện pháp thực hiện với mong muốn góp phần nhỏ bé của mình vào việc nângcao chất lượng môn Âm nhạc trong trường Tiểu học
4.4 Các giải pháp thực hiện vấn đề:
* Giải pháp 1: Mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh.
Là giáo viên tôi thấy chỉ khi nào giữa cô giáo và học sinh có sự quan tâm,
có tình thương yêu thật sự thì học sinh mới sẵn sàng, tự giác thực hiện nhữngyêu cầu của cô giáo
Đối với các em có hoàn cảnh khó khăn, tôi thường xuyên gần gũi, độngviên các em học tập, vận động các em trong lớp quyên góp, ủng hộ sách giáokhoa, đồ dùng học tập trong giờ học tôi đặc biệt quan tâm đến những em có bảntính e dè, nhút nhát, tôi thường xếp ngồi cạnh những bạn học giỏi môn Hát để
Trang 7những bạn này kiểm tra nhắc nhở Tôi thường xuyên gọi những em này lên biểudiễn khi thì hát cùng cô giáo, khi thì hát cùng các bạn
Những lúc như vậy tôi luôn khen ngợi và biểu dương kịp thời, dần dần các
em tự tin hơn, mạnh dạn lên rất nhiều Kết quả học tập đã tiến bộ rõ rệt
(Phụ lục ảnh 1)
* Giải pháp 2: Kết hợp với phụ huynh.
Đa số phụ huynh chưa hiểu đầy đủ về ý nghĩa, sự cần thiết của đổi mới nộidung chương trình sách giáo khoa và phương pháp dạy học mới Mặt khác đa sốphụ huynh học sinh còn phân biệt môn chính, môn phụ Bởi vậy thông qua cácbuổi họp phụ huynh tôi luôn phối hợp cùng giáo viên chủ nhiệm tuyên truyền tớicác bậc phụ huynh thấy được lợi ích của bộ môn Âm nhạc góp phần cho các emđược phất triển toàn diện
* Giải pháp 3: Kết hợp giữa giáo viên buổi một và giáo viên buổi hai.
Kết hợp với giáo viên chủ nhiệm và giáo viên buổi hai để tìm hiểu tínhcách và năng khiếu của từng học sinh để hỗ trợ, khuyến khích học sinh kịp thờitrong các tiết dạy
(Phụ lục ảnh 2)
* Giải pháp 4: Kết hợp giữa giáo viên buổi một và giáo viên buổi hai.
Kết hợp với giáo viên chủ nhiệm và giáo viên buổi hai để tìm hiểu tínhcách và năng khiếu của từng học sinh để hỗ trợ, khuyến khích học sinh kịp thờitrong các tiết dạy
* Giải pháp 5: Đặt vấn đề vào bài mới.
Vấn đề vào bài mới theo phương pháp thuyết trình hoặc tạo tình huống kếthợp dùng các phương tiện trực quan để diễn tả nội dung bài hát, qua đó tạokhông khí sôi nổi giúp học sinh vào bài mới hiệu quả hơn
* Giải pháp 6: Giáo viên phải tạo không khí lớp học vui tươi sôi nổi.
Môn Âm nhạc là một môn nghệ thuật, hầu hết các em đều yêu thích ca hát
Vì vậy khi lên lớp tôi luôn tạo ra không khí vui vẻ, phấn khởi, nét mặt tươi tắn,
cử chỉ điệu bộ nhanh nhẹn gọn gàng, lời nói nhẹ nhàng, tác phong đúng mực
Trang 8Khi dạy một bài hát mới không những tôi phải hát mẫu, đúng nhạc điều lời
ca mà còn phải hát thật truyền cảm, nét mặt cử chỉ phù hợp với nội dung lời ca,trong giờ học hát tôi luôn động viên khen ngưòi kịp thời đúng mức, những emchưa hát được hoặc hát chưa đúng tôi nhẹ nhàng uốn nắn, sửa chữa nhưngkhông dừng lại quá lâu để tránh cho những em đó tính tự tin coi mình khôngbằng các bạn
Để có giờ học hát nhẹ nhàng, sinh động, tôi tổ chức cho học sinh tham giatrò chơi học tập như sau:
Ví dụ: Bài hát “Ngay mùa vui - Dân ca: Thái - lời mới: Hoàng Lân”
Tôi tổ chức trò chơi: Hát và đàn nối tiếp
- Tôi chia lớp thành 2 tổ và hướng dẫn cho học sinh cách chơi
Với trò chơi trên, học sinh trong lớp rất thích thú với bài học Các em đãthuộc lời ca ngay tại lớp và tôi đã khắc sâu được bài học ở trong mỗi học sinh
Trang 9Cuối giờ học nếu lớp có tinh thần học tốt tôi hát tặng lớp một bài hát, côhát học sinh vỗ tay theo nhịp, như vậy sẽ rút ngắn được khoảng cách giữa cô vàtrò Học sinh đã coi tôi như là người bạn các em tự bảo ban nhau học tốt và háohức chờ đội giờ học tới.
(Phụ lục ảnh 3)
* Giải pháp 7: Giáo viên phải có phương pháp giảng dạy phù hợp.
Muốn học sinh tiếp thu được kiến thức của tiết học Âm nhạc Giáo viênkhông chỉ biết dạy đúng, dạy đủ kiến thức của bài, mà còn phải biết kết hợp cácthủ pháp Khi dạy lời ca mới tôi phải dạy từng câu bằng đàn phím điện tử, đànnhiều lần để các em nhớ giai điệu sau đó ghép từng đoạn và cả bài hoàn chỉnhkết hợp sự bổ trợ của các hình, dấu trên bảng gợi ra cảm giác âm thanh
Ví dụ: Thấp xuống, trầm xuống Hình mũi tên xuống
Cao hơn hình mũi tên lên
Dài hơn nửa (ngân): Một nét ngang
Luyến: Một nét cong lên hoặc cong xuống
+ Khi dạy về cao độ: Khi hoc học sinh hát sai một câu hay một từ nào trongbài hát, tôi đều cho các em dừng lại sửa và sửa kịp thời, tôi đàn hát nhiều lần sau
đó các em hát theo
Ví dụ: Trong bài hát “Gà gáy”- Dân ca Cống (Lai châu) - Lời mới: Huy
Trân Tập bài hát lớp 3 có câu:
“Con gà gáy le té le sáng rồi ai ơi” muốn học sinh hát đúng từ “sáng” đúngvới nốt nhạc trong bài, tôi phải hướng dẫn các em hát thành từ “sang” hát nhiềulần qua đó học sinh hát đúng cao độ của bài
Ví dụ: Bài hát “Bài Cùng múa hát dưới trăng" (Nhạc và lời: Hoàng Lân)
-Tập bài hát lớp 3 có câu “Mặt trăng tròn nhô lên, toả sáng xanh khu rừng” Nếuhọc sinh hát từ “tỏa” theo đúng thanh (?) thì sẽ không đúng cao độ của bài, màcác em phải hát thành tiếng “tòa”
+ Khi dạy về trường độ: Trường độ cũng là yếu tố quan trọng khi đánh giáchất lượng thể hiện một bài hát Muốn các em hát đúng trường độ của câu hátdài, khi dạy tôi đã dùng số đếm 2, 3 để các em ngân đủ thời gian ngân dài củacâu hát
Trang 10Ví dụ: Bài hát “Đếm sao” của nhạc sĩ Văn Chung - Hát nhạc 3.
Khi học sinh hát đến câu “Một ông sao sáng hai ông sáng sao” tiếng “Sao”trong câu hát này phải ngân đủ 3 phách Khi các em hát đến tiếng “Sao” tôi đếm
2, 3 dứt tiếng 3 các em bắt ngay vào câu sau như vậy không lỡ nhịp
+ Khi dạy hát kết hợp với vỗ tay đệm
Trước tiên tôi phải xác định xem bài yêu cầu gõ đệm theo nhịp, theo pháchtheo tiết tấu lời ca, gõ cần có cảm giác tốt, không thể hát và gõ đệm một cách bừabãi theo kiểu ngược nhịp, hát một kiểu, gõ đệm một kiểu, gõ đệm theo nhịp vàphách là gõ đệm đều đặn, gõ đệm theo phách có nhiều tiếng gõ hơn gõ đệm theonhịp, gõ đệm theo tiết tấu, lời ca là mỗi tiếng hát gõ một tiếng
Ví dụ: Bài hát “Ngày mùa vui” - Tập bài hát 3
Cách gõ đệm theo nhịp như sau:
Hát: Ngoài đồng lúa chín thơm
Gõ đệm theo tiết tấu lời ca:
Hát: Ngoài đồng lúa chín thơm
+ Khi dạy kết hợp vận động phụ họa
Trang 11Mỗi bài hát ta có thể nghĩ ra các động tác múa khác nhau, chỉ cốt làm saođộng tác múa phải phù hợp với lời ca, với nhip điệu của bài Khi dạy múa tôithường đứng cùng chiều với học sinh để các em dễ quan sát và làm theo Tôiluôn quan sát kỹ từng động tác, nét mặt của của các em, yêu cầu các em phảithường xuyên luyện tập thường xuyên, luyện tập một chách có khoa học Đếnnay các em đã biết hát kết hợp những động tác múa linh hoạt, nhẹ nhàng.
Động tác 1: Tay phải đánh xuống là phách mạnh
Động tác 2: Tay phải hất lên là phách nhẹ
Tiếng đầu tiên của bài “Con” là phách mạnh (1) tay phải xuống
Tiếng thứ hai “gà” phách nhẹ (2) tay phải hất lên cho đến hết bài Tôi vừahát chậm vừa đánh mẫu học sinh thực hành, khi đã thuần thục tôi gọi từng emlên bảng đánh nhịp cho cả lớp hát hoặc cả lớp đánh nhịp cho cô giáo hát Khicác em thực hành tôi quan sát thật kỹ và sửa từng động tác, tư thế đánh nhịp, ánhmắt và nét mặt cho từng em, chỉ trong một thời gian ngắn hầu hết các em đã biếtcách đánh nhịp nhanh và đẹp
Trang 12+ Hát có sắc thái tình cảm.
Muốn cho học sinh hát có sắc thái tình cảm thì trước hết người giáo viênphải tìm hiểu kĩ bài hát để cảm thụ sâu sắc tác phẩm, các em cảm thụ và sẽ hátbằng chính nội tâm
Ví dụ: Bài hát “Con chim non” - Dân ca Pháp Đây là một bài hát nướcngoài, rất quen thuộc với các em, có tính chất nhịp nhàng Tôi hướng dẫn các emphải mềm mại, trong sáng, nét mặt vui tươi nghiêng đầu sang hai bên theo nhịpcủa bài hát, đồng thời kết hợp biểu diễn bài hát trước lớp
(Phụ lục ảnh 5)
Ví dụ: Bài “Bài ca đi học” - Nhạc và lời: Phan Trần Bảng - Tập bài hát 3.Bài viết ở nhịp 2/4 có tính chất hơi nhanh, nhạc điệu dồn dập thể hiện sựchăm chỉ làm việc của “Bầy chim” Khi hát học sinh phải vui vẻ say sưa, giọnghát lúc trầm, lúc bổng, từ đó các em thấy sự chăm chỉ hoạt động của đàn bướm
và bầy chim lúc ở trên cành hoa, lúc ở lùm cây
+ Để học sinh hát đúng những tiếng có phụ âm đầu l, n tôi áp dụng cáchsửa ngọng như sau:
- Lấy tay bịt mũi rồi phát âm
- Những tiếng có âm đầu là “l” thì mũi không rung hoặc rung rất nhẹ
- Những tiếng có âm đầu là “n” thì mũi rung nhiều tiếng nghẹt lại và không to.Nếu các em hát sai thì hiện tượng này xảy ra ngược lại, qua đó các em thấyđược cái sai của mình và biết cách sửa lại cho đúng Tôi cho các em làm nhưvậy nhiều lần, dần dần số học sinh ngọng l, n giảm xuống, các em đã phấn khởi
tự tin và hứng thú cho giờ học
+ Khi học sinh hát, tôi luôn nhắc nhở các em tư thế ngồi hát, đứng hát vàtập lấy hơi, dùng hơi hợp lý
Ngồi hát, đứng hát đầu cần giữ thế thẳng lưng, thẳng cổ nhưng phải thư dãntoàn thân, không lên gân căng cứng Khi ngồi hát, hai tay có thể đặt tự nhiên lênbàn hoặc buông đặt lên đùi, tư thế tự nhiên không cúi đầu, không ngửa cổ Khiđứng hát hai tay buông nhẹ thoải mái chân thẳng như tư thế ngồi hát Khi nhịp điệulôi cuốn các em có thể nhún chân nhẹ, tay và đầu chuyển nhẹ, tự nhiên theo nhịp
