TTS HÌNH TƯỢNG NGƯỜI lái đò SÔNG đà sông đà cùng chúng ta

Chuyén trang 6n Van - Thu6éng Thu Sach a2 [Khéa hoc Van Chuyén sau Téng 6n - Luyén dé] Tai liéu luu hanh noi b6 TTS - NGUOI LAI DO SONG DA - NGUYEN TUAN [PHAN TiCH] NHAN VAT NGUOI LAI D

Trang 1

LINHIN

Trang 2

Chuyén trang 6n Van - Thu6éng Thu Sach a2 [Khéa hoc Van Chuyén sau Téng 6n - Luyén dé]

Tai liéu luu hanh noi b6

TTS - NGUOI LAI DO SONG DA - NGUYEN TUAN

[PHAN TiCH] NHAN VAT NGUOI LAI DO SONG DA:

Néu dong séng Huong trong tac pham “Ai da dat tén cho dong séng” ctr nhe

nhang dem hén téi vé nhiing mién “Tudi tho dir d6i” cia Phung Quan thi la thay,

dén véi Da giang trong tuy but “Ngudi lai do S6ng Da’, hon tdi nhu phiéu lang trudc dong chay vi dai nay cia nui rimg Tay Bac Phai la Nguyén Tuan va co 1é chi

co Nguyén Tuan mdi cé thé dac ta mét vé dep déc nhat va gay xtc cam manh liét dén nhu vay V6i tam niém “luén thay ddi thuc don con mat” cia minh, Nguyén Tuan da va dang dem dén cho ban doc mét “mam c6” ma 6 trén day ai cing cé thé tim mét manh riéng cho minh dé tr6ng nhin va thuéng thttc Doc van Nguyén

Tuan, nguoi ta khéng thay minh chénh chao trong cau chit, ma ta chi thay day

tran, dt do la cai dep, la thién luong hay nhitng tht vui khac la dén nhudng nao, gidng nhu Giao su Nguyén Dang Manh da nhan xét vé nha van: “Khi thi trang

nghiém cé kinh, khi thi dia cot bong pheng, khi thi thanh thot tram bong, khi thi xd

bo bua bai nhu la ném ra trong mot con say chénh chodng, khinh bac day, nhung

bao gid citing rat déi tai hoa” Va ki thuc, t6i da hon mét lan chénh choang say véi

nhting sang tac cia Nguyén Tuan, dac biét la tuy but “Ngudi lai do Sng Da” duge

6ng sang tac nam 1960 trong thdi ki xay dung cht nghia xa hdi, doc thién tuy but

dac biét nay, ta khong khoi than phuc truéc hinh tuong mét 6ng do gia bay muoi nhung van sang ngdi mot khi chat anh hung, manh mé, tai hoa va tri dting v6 song

Truéc Cach mang, Nguyén Tuan néi danh véi thuc tai duodc thé hién sau sac

trong "Vang bong mét thoi" Du la "Chém treo nganh" hay "Bao oan’, con ngudi vang bong trong tac pham citing chinh 1a hién than cia cai dep Nhung ciing

chinh vi long yéu chu6ng cai dep, yéu chuéng nghé thuat nhung phai nhan lay bi

kich cia mét nguoi "sinh nham thé ky" - trong "mét thoi ky phong kién da vao dé

Trang 3

Chuyén trang 6n Van - Thuéng Thirc Sach 32

[Khéa hoc Van Chuyén sau Téng 6n - Luyén dé]

Tai liéu luu hanh néi bé

suy tan", trong budi xa hdi nhiéu tao loan, con ngudéi vang bong cla Nguyén Tuan

tham duogm u hoai va khéng khdéi chéng chénh trong chinh long yéu cai dep ctia minh Néu nhu céng viéc ciia cu Am trong "Chén tra trong suong sém" cia méi ngay tan la “nau nudéc, trang chén tong, chén quan” hay “ngdm nghia mai chiéc

dm mau do da chu, bong khéng chit ggn”, “sung suéng hoan toan thay cai déc

am kia la nhan nhui qua” thi vdi nguoi lai do Séng Da sau Cach mang, 6ng lai toat

lén mot vé dep khac, vé dep ay kh6ng chi thuéng thtrc va tréng nhin, ngam nghia

nhitng gia tri cli xua da lui vao qua vang nita, ma vé dep ay chinh 1a vé dep ctia duoéng nét lao déng, cla nhiing vét “ct nau” nhu huan chuong cao quy Nhin r6 nhiing nhan vat cua Nguyén Tuan gira hai thdi ki, ta méi thay r6 rang - sau Cach

mang, Nguyén Tuan hudéng ngoi but dén quan diém “nghé thuat vi nhan sinh”

miéu ta cai dep cia nhiing ngudi lao dng nhé bé, nhung ho chinh la bac thay

trong nghé cita ho

1 Lai lich, ngoai hinh cua 6ng lai do Séng Da:

“Mot tac pham nghé thudt la két qua cita tinh yéu” (Nha van Nga Tolstoi) Chinh

tinh yéu cuéc séng, yéu thién nhién, long yéu thuong con ngudi la chat xtc tac

théi thic ngudi nghé si tim thay “chat vang mudi” cho van chuong ctta ho Nha

van ngudi Ditc W Goethe co noi: “Con ngudi la diéu tht vi nhat d6i vdi con ngudi,

va con ngudi ciing chit hitng thi vdi con ngudi” Van hoc dt dé cap téi van dé nao

thi diém phat xuat va dich dén ctia van hoc van luén la cuéc séng con nguGi Con

ngudi dong vai tro v6 cling quan trong trong viéc hinh thanh mé6t tac pham, gia

tri cla mot ang van khong chi dugc nha van dua vao cét truyén, cac tinh tiét ma

con chiém mét phan I6n trong cac hinh tugng con nguéi ma nha van tao nén

Xuyén suét chang hanh trinh cling vdi “Nguoi lai do Song Da”, Neuyén Tuan da thé hién tinh yéu da diét cia minh danh cho nhitng ngudi lao déng, cho thién

Trang 4

Chuyén trang 6n Van - Thuéng Thitc Sach 32

nhién dat nudc Viét Nam rat dac biét Tac pham 1a két qua cia mét chuyén di thuc té ving Tay Bac ttr nam 1958 dén nam 1960, tat cA vé dep cia S6ng Da da hién lén r6 nét trong thién tuy but nay Song song vdi hinh tugng con séng Da via dir déi, hung bao, vita diu dang, dam tham 1a hinh anh ngudi lai do s6ng Da

can truong, ding cam, déc hanh dua con do muu sinh chién dau véi con s6ng Da

vita hung hiém vtta xinh dep Nguyén Tuan da cé nhan xét ban dau nhu thé nay:

“Cudc séng ctia ngudi lai do séng Da qua la mot cudc chién dau hang ngay vdi

thién nhién, mét thit thién nhién Tay Bac co nhiéu lic tréng né thanh ra dién mao

va tam dia cha mot ké thu s6 mét” Thé nhung qua cudéc chién dau ay, 6ng do dudc

béc 16 tai nang va kinh nghiém muGi nam gan bo véi thac da Séng Da, véi nghé

lai do nay Theo Nguyén Tuan, 6ng lai do da xudi nguge trén séng Da khong du6i tram lan, trong do da cé téi sau mudi lan 6ng cam 1ai chinh Con s6 mudi nam -

tram lan - hon sau muoi lan cam 1ai chinh la minh chttng cho kinh nghiém day dan ctia 6ng do Lai Chau

6 cai tudi bay mudi, dau toc da bac trang, 6ng lai dé Lai Chau hién lén vdi mot vé ngoai that khac biét: day phong suong, co thé in han mui s6ng nuéc, gan lién véi

nghé nghiép cua 6ng “tay léu nghéu nhu cai sao, chan khuynh ra nhu kep lay mot cai banh lai tudng tudng, giong noi ao ao nhu thac lu sdng Da, nhan gidi voi voi nhu nhin vé mot bén xa nao do, ” Than hinh 6ng lai dé van duge nhu mét pho tuogng tac bang da cém thach, nuéc da anh lén chat stng chat mun, anh lén nang

mua sung gid cla may tréi Tay Bac Tudi da cao nhung cap mat 6ng do ay van

tinh anh, thong thao ting duéng di nudéc budc trén Séng Da Dac biét trén nguc 6ng cé nhiéu “ct nau” - do la vét tich cia nhitng ngay thang chién dau vat lon véi song Da, ma Nguyén Tuan da di dém vi no nhu la “nhting huan chuong lao déng

siéu hang” Dé la tat ca nhting nét dep ngoai hinh ctia 6ng do gia da sang ngdi lén trang van, di dé minh ching cho ta hiéu rang: Kho6ng can mot chang trai luc

luGng tré khée nao, ma chinh 6ng lai do Lai Chau véi bay muoi tudi ddi va mudi

Trang 5

Z Chuyén trang 6n Van - Thuéng Thitc Sach a

nam kinh nghiém chién dau vi Séng Da sé khuat phuc duge no phai hang dudi

tay minh Chinh nhitng nam thang gan bo véi Da giang da khién 6ng git dugc sttc

luc cla thdi trai trang, chac khoe nhu tat ca nhitng cuéc giao tranh véi thac da

noi day da ngém vao trong mau thit, chi can dén tran chién, 6ng 1ai do lai nhanh

nhau va khoe manh duong dau

2 Ong lai do la nguéi tinh thao, ting trai, gidu kinh nghiém, hiéu biét sau sac

vé luéng lach, ting ngé ngach trén séng Da

Trong tty but “Ngudi lai do Séng Da’, hinh tugng Sdng Da va hinh tuong ngu6i lai

do néi bat lén va cting la hai hinh tugng chinh, dugc nha van miéu ta va tai hién bang tat ca but luc, vGi kién thitc sau sat vé nhiéu linh vuc, ttr tri thttc vé 4m

nhac, hdi hoa, diéu khac, kién tric, lich sit, dia ly, dién anh, van hoc Hinh tugng

ngudi lai do hién lén véi hinh anh 6ng lai do tinh thao, timg trai, giau kinh

nghiém, hiéu biét sau sac vé luéng lach, ting ngo ngach trén song Da “Ong lai

do nam chac quy luat cia than séng, than dd Ong da thudc quy luat phuc kich ctia

li da”, 6ng thao nghé, thuéc long tttng dac diém nho nhat cia s6ng Da: “nhé ti mi

nhu dong danh vao tat ca cac luéng nuéc cia tat ca nhitng con thac hiém tré”,

song Da “nhu mét thién anh hing ca ma ong do thudc dén ca nhiing cai cham than, cham cau va nhitng doan xuéng dong” Bo chinh la chan dung mot ngudi lao dong tuyét vdi, khi ho day dan kinh nghiém va gan b6 véi vung s6ng nudéc nhu

gan ca cudc doi cia minh vao do

3 Ong lai do 1a ngudi tri ding song toan nhu mot vién tudéng tai ba, théng minh linh hoat va khéo léo nhu m6t nghé si trong nghé thuat vuot thac song

Da

Trang 6

Tu hdi rang, liéu nhan vat dng lai do sé néi bat va duoc yéu thich nhu thé néu nhu nha van chi miéu ta 6ng trong cuéc muu sinh phang lang, trén s6ng nudéc

hién hoa? Co 1é la khéng Béi chinh chang duong chinh phuc ttmng khtc séng, tting doan thac day cam go ay mdi chinh la diéu hap dan ngudi doc, va khién ho than phuc sau do Hinh anh ngu6i lai do - mét ngudi dan lao d6ng 6 vung Tay Bac

hoang so chac chan khéng mang mot ky nghé ky tai qua déi dac biét nhu nhimng

nhan vat trong “Vang bong m6t thoi” cua Nguyén Tuan, nhung ngu6i lai do trong

tac phaém thuc su tré thanh hinh tuong chan that va s6ng déng, dé 1a su ky thac y

tuéng tham my ctia Nguyén Tuan - van si sudt mét déi say mé kiém tim va khang

dinh cai dep Trong cai gam dir cia thac da Séng Da, ngudi lai do hién 1én nhu mét anh hung chién dau vdi con thtty quai hung han, Cudéc s6ng cua 6ng lai do la cudc chién mdi ngay, gianh lay su séng mdi ngay ttr tay con thac gam dit Nhung

qua su dit ton ay ctia thién nhién, hinh anh vi thuyén truéng day dan kinh

nghiém thiy chién hién lén oai hung Ong luén trong trang thai san sang nghénh

chién, san sang d6i mat v6i thac di, chinh phuc “ctra tt’, “ctra sinh”, vugt qua tran

thity chién véi da chim, da néi, vi nhting tring vi thach tran va phong tuyén day hiém nguy v6i nhitng hanh d6ng tao bao nhung v6 cing chuan xac

6 tring vi thi nhat, mét chit Ding hién lén khac biét, béi su do stic gitta con

ngudi va thién nhién di ton that khong “ngang tai ngang sttc”, nhung su quyét chién ctia con ngudi da lam thién nhién hoang hot, bdi ong lai do nay that qua “li

don”, that dang kham phuc!

Canh h6én chién ac liét dién ra véi khi thé nghénh chién quyét tam thang tran cia

ong lai do Nhung thién nhién séng Da ciing manh bao khéng kém phan, nhiing hon do "bé vé oai phong lam liét" dugc nuéc thac "reo ho lam thanh vién", chung

té ra li¢u mang, luéng song hung ton ctr x6ng vao téi tap, "da trai" va "thuc gdi" lién tiép vao bung va héng thuyén, roi chung con "d6i ca thuyén lén" nhu muén

Trang 7

nudét ching chiéc thuyén bé nhéd Tham chi con danh don dia, danh don am

nham an chét con thuyén ngay tt vong 1, bang su chai dng, s6ng Da da tung ra nhting cu danh téi tap, phi dau, bao gém luén ca nhiing don hiém, va nhiting ké

“non tay” sé guc nga ngay tt tuyén dau nay Nhung con ngudi trén thuyén ay thi

lai khéng hé bé nhd, éng lai do van binh tinh giit mai chéo bang hai tay, giiip mai chéo khéng bi hat lén khoi song dir Dén luc nay, s6ng Da lai tung don hiém nhat:

"bop chat lay ha b6" khién 6ng lai do dau diéng, nhung su dau dén cia thua cudc

mdi dang so hon ndi dau thé xac quen thuéc ctia vi thuyén tru6éng nay, thé nén, 6ng van gitt kep lay cuéng lai bang hai chan rat ving, dt mat méo béch vi dau d6n © tring vay nay, than séng dan ra nam cita da thi cé dén bon cita ttr, cita

sinh duy nhat nam sat b6 trai va huy déng hét sttc manh ctia song thac danh vd

mat con thuyén nhu vong thir thach dau tién cho tai nghé cia 6ng do, va that anh hung, vi thuyén tru6ng lao lang ay tat nhién da vuot qua dugc day ding cam!

Dén tring vi thi hai, sau cu thach thie that bai, dong s6ng nham hiém nay tat

nhién khéng chiu thua, né thay d6i chién thuat va déi ca so dé phuc kich Nhung

qua do, chit Tri ctia Ong lai do lai hién lén r6 nét Dén day, dong séng tang thém nhiéu cia ti: "Dong thac hum beo dang hong héc té manh trén séng da" Ctra

sinh b6 tri léch qua phia b6 hitu ngan, nhung cé hé gi Ong lai dé bat dau cudc tan céng bang cach "nam chat dude cai bém song dung ludng réi" 6ng cho con thuyén "phong nhanh vao ctra sinh ma lai miét mét duong chéo vé phia cita da ay" Ong tat nhién da “nam chac quy luat ciia than s6ng than da” thé nén khi doi dau véi bon thiy quai, 6ng da khéo léo thé nay: “Ong do ghi cuong lai, bam chac

lay luéng nude ding ma phong nhanh vao cia sinh, ma lai miét mét duéng chéo vao ctra da ay” Bon tuéng da, dua thi “6ng tranh ma rao boi chéo lén", dita thi bi

"6ng dé san lén ma chat déi ra dé m6 duong tién" Ong lai do ta xung, hitu dét nhu “mét chién tuéng day kinh nghiém” dua con thuyén vuot qua tap doan ctta

Trang 8

Chuyén trang 6n Van - Thuéng Thitc Sach a

tir, Cudi cing éng thang con bon da tuéng that bai tham hai dua cai mat "tiu

nghiu, xanh lé that vong"

Nhung chua dimg lai 6 d6, 6 tring vi thi ba, vi thuyén tru6ng Tri Ding song

toan nay lai gap phai mét thach thttc doi hoi gap déi su khéo léo Bdi nhin quanh, bén phai bén trai déu la "luéng chét ca" Dac biét, cra sinh dang nam gitta long sOng va bao quanh no la bon da hau vé canh git rat nghiém ngat hong "bat chét" cai thuyén Ong lai do muu tri "phéng thang con thuyén', "choc thing" tring vay roi "vit qua céng da canh m6 canh khép" Chiéc thuyén nhu mét mii tén "vit, vut" xuyén nhanh qua hoi nuéc Thé la hét thac S6ng nuéc lai thanh binh Va vi

thuyén truéng nay da xuat sac chién thang tran dau sinh - tir quyét liét ay

Cuéc chién dau cam go qua ba tring vi thach tran nhu mét cudc dau kiém, mét cudc dung d6 quyén anh, mét cuéc giao tranh gitta hai v6 su nha nghé, nhu bat

ctf cuéc do sttc nao trong pha phim hanh d6ng gay can Ta kh6ng thé nao so sanh

duoc hét cai hiém vi, héc bia nhung khéng kém phan thir thach, thu vi cia tran

giao tranh ay Trong cai tran ay, chi can 6ng lai do khinh suat tay lai mét chit

théi, 6ng sé mat mang ngay trén chién trudéng quen thuéc ctia minh Bdi thé, ta

hiéu rang Neuyén Tuan da rat “cao tay” khi lam bat lén vé dep trong tinh cach

cua Ong lai do qua nhing tran chién ctia 6ng Do 1a vé dep ctia ngudi lao dong ki

luéng, can trong véi nghé, du thanh thao lau nam nhung chua bao gié xem nhe

nhiing thir thach ctila nghé nghiép Mét ngu6i lao déng nhu thé that dang quy, dang trong va dang ngdi ca biét bao!

4, Ong lai do 1a nguéi tai hoa nghé si, mang c6t cach cia m6t ngudi chi huy ung

dung nhung rat binh di, 1a ngudi anh hung trong cuéc song déi thuéng

Trang 9

Cuédc vuot thac ctia éng lai dé khéng phai la cudéc vuot thac thanh céng nhé may

man, ma chinh su tu tin, ditt khoat va ding cam ctia 6ng da gitip 6ng chién thang ghénh thac cuéng bao Bang kinh nghiém 1ai d6 mudi nam lién, 6ng ddi dau voi nhiing ghénh thac bang su tu dung, ung dung cia m6t ngudi nghé si dang phoi

dién cac sé truéng cia minh: “Ong do van nhé mat bon nay, dita thi ong tranh ma

rao boi chéo én, dita thi éng dé san lén ma chat déi ra dé mé dung tién” Ong

chién dau trong chap trung sinh ttr ma diéu nghé va uyén chuyén dén tting chi tiét G tring vi thtr ba, 6ng cling con thuyén lao vit that nhanh, téc d6 chua ttmg

cé 6 hai tring vi trudc: “Vit, vut thuyén nhu m6t mii tén tre xuyén nhanh qua

hoi nuéc” Chién dau ma nhu 1a luét song trén van trugt diéu luyén, chiéc thuyén

nhu m6t mii tén bay nhe nhang trén mat nudc, chang may may nang né NO

lach, n6 lugn, no lot qua nhiéu canh céng da, no khién nguGi ta thay viéc vuot

thac vuot da Séng Da cing nhu m6ét cuéc choi truot van trén song cita 6ng lai do

chuyén nghiép

Nhac dén tir lao déng, nguéi ta dé dang nghi ngay dén nhitng céng viéc mét

nhoc, doi hdi strc luc va no chang hé dé dang gi Nhung ngudi lao déng trong

thién tuy but nay cia Nguyén Tuan lai nhu mét vi tht linh, mét vi tuéng linh chi

huy kh6n ngoan Ong xem moi thir thach nhu mét don bay dé rén luyén strc déo

cia ban than, ctia gan cét Nhiing vét thuong lén nho chang chit, nhitng lan éng

bi “tui no” “danh” vao rat dau, nhung do chi la mét trai nghiém thu vi cla ngudi

lam do La mét “ngudi chi huy”, 6ng lai do lu6én y thitc dude bi quyét dé chién

thang, 6ng nhé ttmg thach tran, tting cach dan xép so dé cla thac da Séng Da,

ong cting muu meo, nhanh tri “ddi dap” lai ching mét cach khéo léo v6 cling

Cé 1é, véi éng, viéc ban dén nhitng con ca dam xanh, ca anh vii; viéc ngéi lai véi

nhau dét lita trong hang da nuéng 6ng com lam mdi la cai thu vui cla déi ngudi

dang dé ta nhac dén tiéu khién sau nhting gié cang mat, cang tim ra dé “chién

Trang 10

Chuyén trang 6n Van - Thuéng Thitc Sach a

dau” 6 day, tuyét nhién khéng cé mot hdi ttc nao vé nhing hiém nguy da qua, ma

tat ca déu dom dong lai lang man ngot ngao Ngudi lai do san long gac lai moi giao tranh, hon thua, chi con lai la nhing cau chuyén ké doi thuoéng, do 1a khi

chat, la mét cét cach dep Chat tho trong tuy but nay ctr bang bac cing la vi thé

Khi gac lai chiéc chéo, khi ngtng chién dau véi con song dit, ngudi lai dod khong

con 1a vi tuéng chi huy trong tran thiy chién ay nifa, ma 6ng tr6é thanh mét ngu6i anh hung trong cudc song ddi thuéng, xem moi chuyén chién dau ay nhe nhang

nhu may trdi Bo chinh la ngudi anh hung trong thoi dai mdi, thdi ky lao déng xay

dung dat nuéc phat trién Bet6ng Brecht cho rang: “Cac nhan vat cia tac pham

nghé thuat khéng phai gidn don la nhitng ban da@p ctia nhiing con ngudi séng ma la

nhting hinh tugng duoc khac hoa phu hgp vdi » do tu tuéng cia tac gid” MOt trong nhiing thanh cong cia ngudi nghé si, cua mét nha van la cd thé phac thao nhiing nét but hai hoa nhat vé m6ét nhan vat dién hinh trong hoan canh dién hinh, dé

chinh quang van cla minh sé t6n lén tai hoa kiéu bac ctia nhan vat ay that hoan

hao nhat Va qua dé, nhting cét cach, nhitng phém chat cia con nguédi duge hién

lén that tron day

La ngu6i dau tién ké ra chinh x4c nam mudi trén téng s6 bay mudi ba con thac

dit, tt’ nga ba bién gidi Viét - Trung vé dén Chg B6, Nguyén Tuan nhu dugce cing

Da giang va nguéi do gin minh véi mién Tay Bac diép tring ky vi Mudi lam bai

tuy bit va m6t bai tho phac thao ra doi sau chuyén di thuc té cla nha van da gop

cho van hoc nuéc nha mét tac pham gia tri khang dinh cuéc séng va con ngudi

Tay Bac trong su nghiép dung xay dat nuéc Qua do, 6ng béc bach nhting uéc mo cia minh vé mét vung Tay Bac sé phat trién hon, cu6dc s6ng ngudi lao dong sé tot

hon, nguéi ta sé xay dung Tay Bac va Séng Da dé ttt mét con thity quai dir déi tré

thanh mét ddi quan hao hung phuc vu cho con ngu@i Tay Bac Va tuy but "Ngudi lai do séng Da’, dic biét hinh anh 6ng lai do diing cam va tai ba da dé lai an tugng

Định dạng
Số trang	11
Dung lượng	8,03 MB