Với vị trí trung độ của cả nước và là điểm cuối của hành lang kinh tế Đông Tây, Đà Nẵng có nhiều thuận lợi trong chiến lược phát triển kinh tế giao thương với các nước trong khu vực và l
Trang 1TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
Chuyên ngành : Quản lý kinh tế
Mã số : 60.34.04.10
Đà Nẵng – Năm 2018
Trang 2Công trình được hoàn thành tại
TRƯỞNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN
Người hướng dẫn KH: GS.TS TRƯƠNG BÁ THANH
Phản biện 1: PGS.TS Lê Văn Huy
Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Thị Như Liêm
Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Kinh tế họp tại Trưởng Đại học kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 03 tháng 02 năm 2018
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Xuất khẩu và nhập khẩu là các thuật ngữ được dùng để miêu tả hàng hóa và dịch vụ được buôn bán giữa các quốc gia Xuất nhập khẩu (XNK) là ngành kinh tế quan trọng, góp phần vào việc phát triển của mỗi quốc gia Nhờ có XNK mà quá trình cung cầu hàng hóa
và dịch vụ của thị trường trong và ngoài nước về số lượng, chất lượng và thời gian được cải thiện hơn
Việt Nam luôn coi hoạt động XNK là một trong những nhiệm
vụ chiến lược hàng đầu của đất nước Với vị trí trung độ của cả nước
và là điểm cuối của hành lang kinh tế Đông Tây, Đà Nẵng có nhiều thuận lợi trong chiến lược phát triển kinh tế giao thương với các nước trong khu vực và là nơi tập trung các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu phần mềm lớn nhưng chủ yếu là gia công sản phẩm phần mềm cho thị trường Nhật và Mỹ và năng lực quản lý, nguồn nhân lực chất lượng cao, công nghệ kỹ thuật chưa phát triển Thời gian qua, Nhà nước ta cũng đã tăng cường quản lý về hoạt động XNK, song trong bối cảnh hội nhập quốc tế mạnh mẽ thì công tác quản lý nhà nước về hoạt động XNK còn tồn tại nhiều vấn
đề bất cập như bộ máy quản lý còn chồng chéo, phức tạp, các cải cách hành chính trong lĩnh vực thương mại chưa quyết liệt để thay đổi triệt để cái cũ; cách thức và phương pháp quản lý XNK còn thụ động, chưa phát huy hết chức năng của hệ thống các công cụ quản lý; các chính sách, công cụ quản lý chưa rõ ràng, cứng nhắc, chưa khuyến khích thành phần kinh tế ngoài quốc doanh tham gia trưc tiếp XNK để nâng cao hiệu quả kinh doanh
Vì vậy, việc hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu trong thời gian tới là một yêu cầu cấp thiết nhất
Trang 4là đối với một thành phố năng động và có nhiều điều kiện để phát triển về công nghiệp xuất khẩu như Đà Nẵng Từ những lý do trên, tác giả chọn đề tài “Quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu tại thành phố Đà Nẵng” để nghiên cứu
2 Mục tiêu nghiên cứu
Luận văn hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản của quản
lý nhà nước về hoạt động XNK; phân tích đánh giá thực trạng hoạt động XNK và quản lý nhà nước về hoạt động XNK ở thành phố Đà Nẵng thời gian qua; đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về hoạt động XNK tại thành phố Đà Nẵng thời gian tới
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là tất cả những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến quản lý nhà nước về hoạt động XNK
Phạm vi nghiên cứu: luận văn chỉ tập trung nghiên cứu một số vấn đề liên quan đến chính sách quản lý và công cụ quản lý của Nhà nước về hoạt động XNK tại thành phố Đà Nẵng; các số liệu thu thập
để nghiên cứu trong 04 năm từ năm 2012 đến hết năm 2016 và các giải pháp có ý nghĩa trong 10 năm đến
4 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp thu thập số liệu; phương pháp tổng hợp so sánh và phân tích thống kê; phương pháp khảo sát chuyên gia; thực hiện khảo sát trực tuyến
5 Bố cục đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, các bảng biểu và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành ba chương: Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản của quản lý nhà nước
về hoạt động XNK
Trang 5Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động XNK tại thành phố Đà Nẵng
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về hoạt động XNK tại thành phố Đà Nẵng
6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Trong điều kiện hội nhập mạnh mẽ như hiện nay thì XNK có
cơ hội hoạt động trong môi trường thuận lợi và đảm bảo theo quy định của quốc gia và quốc tế Một số đề tài nghiên cứu ở nước ngoài phân tích xu hướng phát triển của quốc gia họ từ đó đưa ra kinh nghiệm thông qua chính sách, công cụ để phát triển XNK của quốc gia họ
Introduction to China's Growing Role in World Trade (Giới
thiệu về vai trò của Trung Quốc trong thương mại quốc tế) của Robert
C Feenstra, Shang-Jin Wei (2010) phân tích quan điểm và các cơ hội, thách thức của Trung Quốc khi mở rộng và phát triển thương mại quốc
tế, phân tích chính sách của chính quyền Trung Quốc ở các cấp và trung ương tạo điểu kiện thuận lợi nâng cao chất lượng thông qua các
ưu đãi về thuế, các công cụ bảo vệ thương mại
Nghiên cứu báo cáo quốc gia hằng năm về những biện pháp thực thi chính sách thương mại tiêu biểu như: “Thinking globally, Prospering Regionally Asean Economic Community 2015” (Tư duy toàn cầu, thịnh vượng khu vực - Cộng đồng Kinh tế ASEAN 2015) xem xét đến các chính sách thương mại và các giải pháp thực thi mà chưa xem xét đến yếu tố quản lý nhà nước quản lý điều hành hoạt động thương mại và XNK của quốc gia
Trong quá trình tìm kiếm tư liệu nghiên cứu, tác giả đã tìm thấy một số bài viết, đề xuất kiến nghị trong khuôn khổ một số văn bản liên quan đến quá trình thực hiện luận văn
Trang 6Luật Thương mại năm 2005; nghị định số 187/2013/NĐ-CP
“Quy định chi tiết thi hành Luật Thương mại về hoạt động mua bán hàng hoá quốc tế và các hoạt động đại lý mua, bán, gia công và quá cảnh hàng hóa với nước ngoài”; nghị định số 23/2007/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết Luật thương mại về việc mua và bán hàng hóa của các doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài; nghị định 90/2007/NĐ-CP để điều chỉnh quyền xuất khẩu và nhập khẩu của các đối tượng cuối cùng là thương nhân nước ngoài không hiện diện tại Việt Nam Đây là ba Nghị định chính tạo khuôn khổ cho hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu tại Việt Nam
Một số giáo trình như Kinh tế ngoại thương do Giáo sư, Tiến
sĩ Bùi Xuân Lưu và Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Khải chủ biên
đã trình bày nội dung cơ bản về kinh tế ngoại thương, ngoại thương Việt Nam qua các thời kỳ, trên cơ sở đó tác giả đưa ra chiến lược và
chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam; giáo trình Kinh tế
thương mại do GS.TS Ðặng Ðình Ðào và GS.TS Hoàng Ðức Thân
chủ biên trình bày các vấn đề kinh tế thương mại trong nền kinh tế thị trường, chính sách quản lý thương mại và tổ chức quản lý hoạt động thương mại của doanh nghiệp sản xuất
Một số luận án và luận văn cũng đã thực hiện các nghiên cứu
về đề tài liên quan đến XNK có liên quan đến đề tài tác giả đang nghiên cứu như:
- Luận án “Quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất nhập khẩu ở nước ta trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” của Đoàn Hồng Lê thực hiện 2009 Tác giả đã phân tích thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu tại Việt Nam và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu trong điều kiện hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới tuy nhiên
Trang 7tác giả chưa phân tích được thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu theo nội dung quản lý nhà nước mà chỉ nêu thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu theo khoảng thời gian trước hội nhập kinh tế và trong tiến trình hội nhập kinh tế và khu vực đến năm 2007 nên cơ chế điều hành và chính sách XNK trong thời gian này còn hạn chế
Vì kinh tế đối ngoại là một lĩnh vực rộng nên chức năng quản lý nhà nước về hoạt động XNK được trình bày rất hạn chế, nhất
là quản lý nhà nước về hoạt động XNK tại một địa phương nhất định Đối với mỗi địa phương thì thực tế công tác QLNN về XNK là khác nhau nên giải pháp hoàn thiện cũng có sự khác nhau Nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu tại thành phố Đà Nẵng” sẽ kế thừa một số nội dung về cơ sở lý luận của các đề tài trước Nhưng đồng thời sẽ đi sâu hơn trong việc phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý nhà nước về XNK cho thành phố Đà Nẵng do đó sẽ có những điểm khác biệt so với các đề tài trước đây
Trang 8CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU 1.1 TỔNG QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU
1.1.1 Khái niệm hoạt động xuất nhập khẩu
Trong thực tế có rất nhiều khái niệm đề cập đến hoạt động XNK tuy nhiên trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu, theo tác giả hoạt động XNK hay còn gọi là ngoại thương là một hoạt động kinh tế phản ánh sự trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa trong nước và nước ngoài thông qua việc mua, bán hàng hóa và dịch vụ qua biên giới quốc gia Mục tiêu chính của ngoại thương là tạo ra cầu nối giữa cung, cầu hàng hóa dịch vụ của thị trường trong và ngoài nước Điều kiện để hoạt động XNK sinh ra, tồn tại và phát triển là có sự tồn tại của quan hệ kinh tế hàng hóa - tiền tệ và sự tồn tại các quốc gia vùng lãnh thổ và khả năng liên kết kinh tế, hội nhập với kinh tế khu vực và quốc tế
1.1.2 Khái niệm quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu
Quản lý nhà nước về hoạt đông XNK là sự tác động của Nhà nước lên các chủ thể chịu trách nhiệm về hoạt động XNK thông qua quá trình xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch; xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách và quy định pháp luật; thiết lập và sử dụng hiệu quả công cụ XNK; tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về XNK; kiểm tra, kiểm soát hoạt động XNK, tạo ra môi trường thuận lợi nhất
để hoạt động XNK phát triển đúng định hướng phát triển kinh tế xã hội của quốc gia, có hiệu quả một cách bền vững trong điều kiện biến động của môi trường trong nước và thương mại quốc tế
Trang 91.1.3 Sự cần thiết quản lý nhà nước về hoạt động xuất nhập khẩu
- Vì mục tiêu hiệu quả kinh tế, mọi quốc gia đều phải tập trung hóa và chuyên môn hóa sản xuất bao gồm nâng quy mô sản xuất, quy
mô dịch vụ của đơn vị sản xuất kinh doanh dịch vụ, từ đó đòi hỏi các nước phải giao lưu quốc tế về kinh tế để tránh tình trạng sản xuất thừa hay thiếu
- Trong điều kiện cạnh tranh khốc liệt như ngày nay, nếu không có các chính sách bảo hộ phù hợp thì nền công nghiệp non trẻ của nước ta sẽ không đứng vững được Vì vậy, để thực hiện các mục tiêu công nghiệp hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia cần hoàn thiện quản lý nhà nước về hoạt động XNK
1.1.4 Một số lý thuyết cơ bản quản lý nhà nước về xuất nhập khẩu
a Quan niệm của các học giả trọng thương (Mercantilism)
b Lý thuyết về lợi thế tuyệt đối (Absolute Advantages)
c Lý thuyết về lợi thế so sánh (Comparetive Advantages)
d Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh quốc gia (National Competitive Advantage)
1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU
1.2.1 Xây dựng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch về XNK
Với vai trò là công cụ hoạch định nên cả chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển đều giống nhau ở chức năng định hướng quá trình phát triển tuy nhiên sự khác biệt ở chỗ việc đảm nhận chức năng định hướng phát triển của mỗi công cụ này ở các vị trí, mức độ, phạm vi khác nhau trong toàn bộ lộ trình thực hiện vai trò quản lý của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường
Trang 10Kết quả của việc xây dựng chiến lược, kế hoạch, quy hoạch được đánh giá qua các tiêu chí:
- Mức độ ban hành chiến lược, kế hoạch, quy hoạch của thành phố có đầy đủ, đồng bộ, kịp thời, có tầm nhìn xa không?
- Các chiến lược, kế hoạch, quy hoạch XNK có mang lại hiệu quả và tạo cơ hội cho DN tham gia góp ý không?
- Các chiến lược, kế hoạch, quy hoạch XNK có phù hợp với các mục tiêu XNK của thành phố đặt ra không?
- Khả năng tiếp cận thông tin, tài liệu về các chiến lược, kế hoạch, quy hoạch của doanh nghiệp ở mức độ nào?
1.2.2 Xây dựng và tổ chức thực hiện các chính sách và quy định pháp luật về XNK
a Quan điểm lãnh đạo của Đảng về hoạt động XNK
b Ban hành và tổ chức thực hiện các quy định pháp luật về XNK
Nhà nước thống nhất quản lý các hoạt động XNK bằng pháp luật theo nguyên tắc tuân thủ pháp luật Việt Nam, tôn trọng pháp luật thế giới cũng như các thỏa thuận song phương và đa phương đã cam kết nhằm đảm bảo các hoạt động XNK, đầu tư trong nước và đầu tư
nước ngoài phải tuân thủ pháp luật đã quy định
c Xây dựng và tổ chức thực hiện các chính sách XNK
Chính sách quản lý XNK là hệ thống những điều khoản, quan điểm, và phương thức mà Nhà nước sử dụng để ra quyết định nhằm tác động vào các chủ thể XNK và thị trường để giải quyết các vấn đề liên quan đến hoạt động XNK nhằm đạt các mục tiêu phát triển kinh
tế - xã hội trong từng thời kỳ nhất định
Kết quả xây dựng và tổ chức thực hiện các chính sách và quy định pháp luật về XNK được đánh giá qua một số tiêu chí sau:
- Mức độ tuân thủ của doanh nghiệp khi tham gia hoạt động
Trang 11XNK về các quy định pháp luật về thuế quan, các biện pháp hành chính áp dụng đối với hàng hóa XNK theo quy định pháp luật, các thủ tục khai báo hải quan, quy trình cấp giấy phép DN…
- Mức độ ban hành các quy định pháp luật có kịp thời, đồng bộ;
sự can thiệp của Nhà nước là thiếu sự điều tiết hay can thiệp quá mức
- Hiệu quả của việc ban hành quy định pháp luật có tạo khung pháp lý ổn định lâu dài, ít điều chỉnh và bổ sung, đảm bảo công khai minh bạch thông tin pháp luật không?
- Việc xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách XNK có hợp
lý đối với thời điểm hiện tại không và doanh nghiệp có tiếp cận, hiểu, thực hiện cũng như tham gia góp ý kiến về các quy định, chính sách XNK không?
1.2.3 Thiết lập và sử dụng hiệu quả công cụ quản lý XNK
Các công cụ quản lý nhà nước về XNK là các phương pháp, cách thức tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đối với các đối tượng XNK mà Nhà nước sử dụng nhằm điều tiết đối tượng vận hành theo mục tiêu chiến lược đã hoạch định Công cụ XNK bao gồm công cụ thuế quan và các công cụ phi thuế quan chủ yếu
Kết quả của việc thiết lập và sử dụng hiệu quả các công cụ XNK được đánh giá qua các tiêu chí:
- Công tác kiểm tra thu thuế XNK
- Mức độ tuân thủ pháp luật, hiểu và sử dụng các công cụ
XNK của các doanh nghiệp hoạt động XNK
- Quyền và nghĩa vụ cũng như vướng mắc của doanh nghiệp
trong việc kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa XNK
1.2.4 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về hoạt động XNK
Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về hoạt động XNK được xây dựng để vừa đảm bảo quản lý chặt chẽ vừa tạo thuận lợi cho các hoạt động XNK Cơ cấu quản lý XNK được tổ chức có tính
Trang 12hệ thống và quản lý theo mô hình trùng song Chính phủ vừa trực tiếp chỉ đạo Bộ Công thương điều hành hoạt động XNK hoặc Chính phủ thông qua các Bộ ngành và Ủy ban nhân dân các địa phương điều chỉnh các chủ thể XNK nhằm tuân thủ mục tiêu đã hoạch định Kết quả của việc tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về hoạt động
XNK được đánh giá qua các tiêu chí:
- Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về hoạt động XNK hiện tại có tạo khung pháp lý lâu dài, công khai minh bạch và tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia hoạt động XNK không?
- Hệ thống tổ chức bộ máy quản lý XNK có phù hợp với phương pháp điều hành chung của Nhà nước hiện nay
- Sự phối hợp quản lý điều hành giữa các cơ quan liên quan từ Trung ương đến địa phương
1.2.5 Tổ chức kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm về hoạt động XNK
Nội dung kiểm tra, kiểm soát xử lý vi phạm về hoạt động XNK bao gồm việc chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra và tổ chức thực hiện các văn bản thuộc chức năng của bộ; khắc phục hạn chế của hoạt động tạm nhập, tái xuất đảm bảo yêu cầu quản lý, tránh sự lợi dụng chính sách để có hành vi gian lận thương mại, trốn thuế…; triển khai các giải pháp nâng cao hiệu lực hiệu quả hoạt động kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; hướng dẫn kiểm tra, giám sát hoạt động của các đại lý làm thủ tục hải quan, các daonh nghiệp kinh doanh địa điểm kho bãi, dịch vụ giao nhận có liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa; kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật đáp ứng yêu cầu QLNN về hoạt động XNK; phát hiện, ngăn chặn và xử lý theo thẩm quyền; kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm pháp luật về XNK
Trang 13Kết quả của việc kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm hoạt động XNK được đánh giá qua các tiêu chí:
- Mức độ kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm của cơ quan quản
lý XNK tại thành phố là thường xuyên hay buông lỏng
- Tỷ lệ doanh nghiệp vi phạm về XNK
- Các quy định kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm về XNK có phù hợp nội dung QLNN về XNK và phương thức thanh tra, kiểm tra, kiểm soát, xử lý vi phạm
1.3 NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU Ở NƯỚC TA 1.3.1 Các yếu tố thuộc về chủ thể quản lý
a Quan điểm đường lối lãnh đạo của Đảng về phát triển kinh tế thương mại
b Nhận thức của lãnh đạo các cấp về hoạt động XNK
c Đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về hoạt động XNK
1.3.2 Các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý
a Năng lực của các doanh nghiệp XNK
b Tuyển dụng, đào tạo và đãi ngộ nhân lực làm việc trong doanh nghiệp XNK
1.3.3 Các yếu tố về môi trường bên ngoài
a Sự phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế
b Xã hội
c Sự phát triển của khoa học công nghệ
1.4 KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG VỀ QUẢN
LÝ NHÀ NƯỚC VỀ HOẠT ĐỘNG XNK
1.4.1 Kinh nghiệm của thành phố Hồ Chí Minh
1.4.2 Kinh nghiệm của tỉnh Bắc Ninh
1.4.3 Tổng quan kinh nghiệm của các địa phương
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
