(luận văn thạc sĩ) tóm tắt luân văn thạc sĩ phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện tây giang, tỉnh quảng nam

Tây Giang là một huyện miền núi nằm về phía Tây của tỉnh Quảng Nam, được thành lập trên cơ sở tách huyện Hiên tỉnh Quảng Nam thành huyện Đông Giang và Tây Giang theo Nghị định số 72/2003

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

PHAN TRUNG PHI

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TRÊN

ĐỊA BÀN HUYỆN TÂY GIANG, TỈNH QUẢNG NAM

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

Mã số: 60.31.01.05

Đà Nẵng - 2018

Công trình được hoàn thành tại

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nông nghiệp là một bộ phận, một lĩnh vực sản xuất quan trong trong cơ cấu của nền kinh tế Nông nghiệp đáp ứng nhu cầu sinh tồn của con người, cung cấp lương thực thực phẩm, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, cung cấp nông sản cho hàng hóa xuất khẩu, tạo thêm việc làm cho dân cư, ngoài ra nông nghiệp còn có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái

Tây Giang là một huyện miền núi nằm về phía Tây của tỉnh Quảng Nam, được thành lập trên cơ sở tách huyện Hiên tỉnh Quảng Nam thành huyện Đông Giang và Tây Giang theo Nghị định số 72/2003/NĐ-CP ngày 20/6/ 2003 của Chính phủ, có diện tích rộng lớn 901.209 ha, điều kiện tự nhiên tương đối thuận lợi cho phát triển nông nghiệp: lượng mưa hằng năm tương đối lớn, hệ thống sông suối đảm bảo nguồn nước ngọt cho sản xuất và đời sống nhân dân Tuy nhiên, do xuất phát điểm thấp, kinh tế phát triển chậm; sản xuất còn theo phong tục, tập quán, manh mún nhỏ lẻ, chưa áp dụng khoa học

kỹ thuật; đời sống dân cư hiện nay vẫn ở mức nghèo khổ, hầu như dân cư ở đây phụ thuộc vào nghề nông (95% nông nghiệp) và chưa

có trình độ trong sản xuất, đồng bào dân tộc ít người vẫn đang duy trì cuộc sống bằng các hoạt động du canh truyền thống, tập quán canh tác còn lạc hậu nên năng suất cây trồng, vật nuôi thấp, gây nhiều tổn hại cho môi trường và môi sinh Muốn nền kinh tế phát triển đòi hỏi phải xác định đúng thực trạng phát triển, tiềm năng phát triển của huyện để đề ra những giải pháp nhằm đưa nền kinh tế đi lên

Xuất phát từ thực tế đó, tôi chọn đề tài: “Phát triển nông

nghiệp ở huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam” nhằm phát triển kinh tế nông nghiệp của huyện, nâng cao đời sống nhân dân trên cơ sở phát huy, khai thác tiềm năng, lợi thế tự nhiên và giải quyết việc làm đồng thời khắc phục những hạn chế ở khu vực nông thôn, ổn định an ninh lương thực, phát triển vững mạnh kinh tế nông nghiệp nông thôn

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu tổng quát

Mục tiêu tổng quát của đề tài nghiên cứu là tìm kiếm các giải pháp nhằm phát triển nông nghiệp Huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam theo các định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địa phương thời gian tới

2.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

Hệ thống hóa các vấn đề lý luận liên quan đến phát triển nông nghiệp

Phân tích thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam thời gian qua

Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam trong thời gian tới Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là lý luận và thực tiễn phát triển nông nghiệp huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam

Thời gian: Luận văn nghiên cứu thực trạng phát triển nông nghiệp giai đoạn 2012 – 2016 Các giải pháp đề xuất trong luận văn

có giá trị trong những năm tới

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp nghiên cứu: Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu

trên, đề tài sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp phân tích hệ thống: Đối với phần lý luạ n chung, phương pháp được sử dụng chủ yếu là phương pháp phân tích

hệ thống, Đây là phương pháp thu thập thông tin được tác giả quan tâm sử dụng Việc phân tích hệ thống tài liệu cho phép tác giả giải quyết các vấn đề lý luận cần nghiên cứu trong đề tài

- Phương pháp phân tích thống kê: Phương pháp này được sử dụng để tổng hợp các dữ liệu nhằm phân tích những nội dung chủ yếu của đề tài, phân tích số liệu thống kê từ nhiều nguồn để rút ra những nhận xét, đánh giá mang tính khái quát cao làm nổi bật những nội dung chính của luận văn Trên cơ sở chuỗi số liệu thu thập được

từ năm 2012 đến năm 2016 luận văn sẽ phân tích và đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam

Trong đó tác giả sử dụng phương pháp thống kê mô tả nhằm nghiên

cứu định lượng thực trạng phát triển nông nghiệp, đồng thời cho biết

xu hướng thay đổi của tình hình phát triển nông nghiệp Cách phân tích này sẽ cho phép chỉ ra những thành công, hạn chế và nguyên nhân của chúng Phương pháp phân tổ, phương pháp đồ thị và bảng thống kê, tổng hợp các chỉ tiêu là số tuyệt đối và số tương đối từ đó đưa ra các nhận định mô tả thực trạng hiện nay về thực trạng phát triển nông nghiệp Phương pháp này chủ yếu sử dụng cho việc phân tích, đánh giá thực trạng và từ đó đề xuất giải pháp, kiến nghị Luận văn còn sử dụng Phương pháp phân tích tổng hợp, Phương pháp

phân tích so sánh được thực hiện để cho ra những đánh giá tình hình phát triển nông nghiệp của địa phương như thế nào trong thời gian trước đây và kết luận chính xác làm cơ sở đề ra giải pháp hoàn thiện công tác trong thời gian tới

4.2 Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu là dữ liệu thứ cấp được thu thập từ: Niên giám thống kê của Huyện Tây Giang giai đoạn 2012-

2016, Các đề án, kế hoạch và báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Chi cục Khuyến nông và các cơ quan ban ngành có liên quan khác, các bài viết đăng trên các tạp chí khoa học chuyên ngành, Tài liệu giáo trình, tạp chí khoa học liên quan đến vấn đề nghiên cứu, Các luận văn, luận án có liên quan, đã được bảo vệ và công bố trước đây

4.3 Phương pháp xử lý số liệu

Sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2010 để tính toán, tổng hợp thành các bảng, biểu

5 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Vũ Đình Thắng (2006) Giáo trình Kinh tế nông nghiệp NXB

Hà Nội Trong giáo trình này tác giả viết “Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản giữ vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế ở hầu hết các nước, nhất là ở các nước đang phát triển; Nông nghiệp cung cấp nguồn nguyên liệu to lớn và quý cho công nghiệp, đặc biệt

là công nghiệp chế biến ngoài ra nông nghiệp còn là nguồn cung cấp vốn lớn nhất cho sự phát triển thông qua tiết kiệm của nông dân…” Bùi Quang Bình (2012) Giáo trình Kinh tế phát triển" NXB

Đà Nẵng Giáo trình đã cung cấp những kiến thức cơ bản về cơ sở lý luận vững chắc xung quanh các lý thuyết tăng trưởng kinh tế, nguồn

lực phát triển kinh tế, mô hình cũng như chính sách phát triển kinh tế của các quốc gia

Bùi Sĩ Tiếu (2011) “Mô hình sản xuất nông nghiệp nào phù hợp với cơ chế thị trường và quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá

ở nước ta hiện nay” Nghiên cứu này đã đề cập đến những vấn đề cấp bách đặt ra cho phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân nước ta hiện nay trong đó chỉ ra rằng nông dân là chủ lực quân của cách mạng giải phóng dân tộc, là người khởi xướng công cuộc đổi mới, nhưng ít hưởng lợi nhất về đổi mới

Phan Thúc Huân (2007) cho rằng sản xuất nông nghiệp có các đặc điểm: ruộng đất là tư liệu sản xuất chủ yếu, vừa là đối tượng lao động vừa là tư liệu lao động; sản xuất nông nghiệp có tính thời vụ; đối tượng của sản xuất nông nghiệp là những cơ thể sống có nhu cầu khác nhau về môi trường, điều kiện ngoại cảnh; sản xuất nông nghiệp trên địa bàn được phân bố trên phạm vi và không gian rộng lớn;

“Chuyển đổi Nông nghiệp Việt Nam: Tăng giá trị, giảm đầu vào” – Báo cáo phát triển Việt Nam 2016 của Nhóm nghiên cứu của ngân hàng Thế Giới (2016), NXB Hồng Đức: Báo cáo phát triển Việt Nam 2016 đã đi sâu phân tích các chủ điểm liên quan đến chuyển đổi

cơ cấu nông nghiệp và xây dựng chiến lược nhằm “tăng giá trị, giảm đầu vào” (tức là tăng phúc lợi cho nông dân, người tiêu dùng, và xã hội đồng thời sử dụng ít nguồn lực hơn và giảm bớt tác động tới môi trường)

Nguyễn Trần Trọng (2012) trong bài viết “Phát triển nông nghiệp Việt Nam giai đoạn 2011-2020” cho rằng cần tiếp tục đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp hàng hóa theo hướng kinh tế thị trường, từng bước chuyển các đơn vị, ngành, vùng nông nghiệp tự cấp, tự túc

ở các tỉnh miền núi, vùng dân tộc ít người lên sản xuất hàng hóa, xây dựng các vùng sản xuất nông sản xuất khẩu tập trung; tiếp tục đẩy mạnh tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, tăng năng suất ruộng đất, Nguyễn Văn An (2012) “Thực trạng, giải pháp và định hướng đầu tư cho “tam nông” Theo tác giả: Nông nghiệp, nông dân, nông thôn đóng vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội Việt Nam Để có thể phát triển nông nghiệp, nông thôn một cách toàn diện và bền vững Việt nam cần xây dựng một mô hình CNH-HDH nông nghiệp, phát triển nông thôn phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của mình

Vũ Trọng Bình (2013) “Phát triển nông nghiệp bền vững: Lý luận và thực tiễn” của, Tạp chí Phát triển nông nghiệp Nghiên cứu này đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản về phát triển nông nghiệp bền vững Sau khi phân tích khái niệm, mục tiêu

và nội dung của phát triển nông nghiệp bền vững, bài viết thảo luận

về phương pháp đánh giá phát triển nông nghiệp bền vững

Trương Hồng (2014) - Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm

nghiệp Tây Nguyên “Ảnh hưởng của việc sử dụng phân bón đến sản

xuất nông nghiệp bền vững tỉnh Đăk Nông” Nghiên cứu này cho thấy việc bón phân hợp lý là sử dụng lượng phân bón thích hợp cho cây đảm bảo tăng năng suất cây trồng với hiệu quả kinh tế cao nhất, không để lại các hậu quả tiêu cực lên nông sản và môi trường sinh thái

Võ Trí Thành (2016) “Cần đột phá phát triển nông nghiệp” Tác giả đã phân tích thực trạng phát triển nông nghiệp Nêu ra một

số điểm trong cơ cấu ngành nông nghiệp bao gồm: Điều chỉnh và nâng cao giá trị gia tăng của các sản nghiệp nông nghiệp hiện có, đồng thời tìm kiếm những sản phẩm nông nghiệp mới phù hợp, được

ứng dụng công nghệ cao với giá trị gia tăng lớn, có thị trường tiêu thụ ổn định

Nguyễn thị Khánh Trâm (2016) "Phát triển nông nghiệp tỉnh

Quảng Nam", Luận văn thạc sĩ – Trường Đại học Kinh tế - Đại học

Đà Nẵng Nội dung luận văn đã trình bày khá toàn diện vấn đề phát

triển nông nghiệp tỉnh Quảng Nam

6 Bố cục của luận văn

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về phát triển nông

nghiệp

Chương 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Tây

Giang, tỉnh Quảng Nam

Chương 3: Một số giải pháp nhằm phát triển nông nghiệp trên

địa bàn huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN

NÔNG NGHIỆP 1.1 KHÁI NIỆM, VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA NÔNG NGHIỆP

1.1.1 Một số khái niệm

a Khái niệm nông nghiệp

Nông nghiệp là một trong những ngành sản xuất vật chất, là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế quốc dân Hoạt động nông nghiệp có từ lâu đời, nên còn coi là lĩnh vực sản xuất truyền thống; hoạt động này không những gắn liền với các yếu tố kinh tế - xã hội,

mà còn gắn với các các yếu tố tự nhiện.[4]

b Khái niệm phát triển nông nghiệp

Phát triển nông nghiệp là một tổng thể các biện pháp nhằm

tăng sản lượng sản phẩm nông nghiệp để đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường, trên cơ sở khai thác các nguồn lực trong nông nghiệp một cách hợp lý và từng bước nâng cao hiệu quả của sản xuất Phát triển nông nghiệp là quá trình vận động tăng trưởng của sản xuất nông nghiệp gắn với chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp hợp lý nhằm chuyển đổi nền nông nghiệp theo hướng nông nghiệp hiện đại, có hiệu quả kinh tế cao đáp ứng được nhu cầu của thị trường và xã hội.[23]

1.1.2 Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp

Sản xuất nông nghiệp mang tính khu vực rất rõ rệt bởi vì sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên địa bàn rộng lớn, phức tạp, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên

Ruộng đất là tư liệu sản xuất chủ yếu

Đối tượng của SXNN là cơ thể sống - cây trồng và vật nuôi

Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ cao là nét đặc thù điển hình nhất của SXNN

1.1.3 Vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân

a Phát triển nông nghiệp góp phần tăng trưởng nên kinh tế

ổn định

p p ần t đ s p t tr ển v mở rộng t ị trường

c ả qu ết tốt v ệ l m o xã ộ

d Phát triển nông nghiệp góp phần xo đ , g ảm nghèo và bảo đảm n n n lương t c

e Góp phần phát triển nông thôn, miền núi

1.2 NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP 1.2.1 Phát triển số lƣợng các cơ sở sản xuất nông nghiệp

Phát triển số lượng cơ sở SXNN nghĩa là sự gia tăng số lượng các cơ sở SXNN trên địa bàn năm sau cao hơn năm trước Số lượng các cơ sở SXNN là số lượng những nơi kết hợp các yếu tố nguồn lực, trực tiếp tham gia sản xuất nông nghiệp, dịch vụ nông nghiệp Gia tăng số lượng các cơ sở SXNN sẽ góp phần tạo ra nhiều sản phẩm đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dân, yêu cầu về cả số lượng và chất lượng ngày càng cao của thị trường, nâng cao mức sống cho người lao động nông nghiệp và đóng góp vào phát triển kinh tế xã hội

Các tiêu chí về gia tăng số lượng các cơ sở sản xuất nông nghiệp là:

- Số lượng các cơ sở sản xuất qua các năm

- Mức tăng các cơ sở sản xuất qua các năm

- Tốc độ tăng của các cơ sở sản xuất

1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp hợp lý

Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp là sự chuyển dịch toàn diện cuả cơ cấu ngành, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu vùng kinh tế theo t lệ hợp thành trong một thời gian nhất định

Hệ thống chỉ tiêu thể hiện chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp

- T trọng giá trị sản xuất ngành nông nghiệp trong quy mô kinh tế

- Cơ cấu giá trị sản xuất nội bộ ngành nông nghiệp

- Cơ cấu diện tích, sản lượng các loại cây trồng

1.2.3 Gia tăng việc sử dụng các yếu tố nguồn lực

Đất đ được sử dụng trong nông nghiệp

Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, nếu sử dụng hợp lý thì ruộng đất có chất lượng ngày càng tốt hơn, cho nhiều sản phẩm hơn trên một đơn vị diện tích canh tác

L o động nông nghiệp

Nguồn nhân lực nông nghiệp là tổng thể sức lao động tham gia vào hoạt động SXNN Về số lượng những người trong độ tuổi và những người trên và dưới độ tuổi tham gia hoạt động SXNN Về chất lượng gồm thể lực, trí lực, cụ thể là sức khoẻ, trình độ nhận thức, trình độ chính trị, trình độ văn hóa, nghiệp vụ và tay nghề

c Vốn trong nông nghiệp

Vốn trong nông nghiệp được biểu hiện bằng tiền của tư liệu lao động và đối tượng lao động được sử dụng vào quá trình SXNN

d Công nghệ trong sản xuất trong nông nghiệp

Công nghệ là tập hợp những hiểu biết về các phương thức và phương pháp hướng vào cải tạo tự nhiên, phục vụ các nhu cầu con người

Tiêu chí đánh giá các yếu tố nguồn lực

- Diện tích đất và tình hình sử dụng đất

- Diện tích đất canh tác trên một nhân khẩu, Diện tích đất canh tác trên một lao động

- Số lượng, mức tăng, tốc độ tăng lao động nông nghiệp

- T trọng lao động nông nghiệp trong tổng số lao động

- Trình độ văn hóa, trình độ kỹ thuật, kỹ năng, kinh nghiệm, truyền thống sản xuất của người lao động

- Tổng số vốn đầu tư và mức đầu tư trên diện tích

- Số lượng và giá trị cơ sở vật chất kỹ thuật trong nông nghiệp

- Mức tăng và tốc độ tăng của cơ sở vật chất trong nông nghiệp

1.2.5 Nâng cao trình độ thâm canh trong sản xuất nông nghiệp

Thâm canh đạt đến trình độ cao nhờ áp dụng các tiến bộ của khoa học và công nghệ vào SXNN như cơ giới hóa, thủy lợi, công nghệ sinh học

Tiêu chí đánh giá trình độ thâm canh:

- Mức đầu tư trên một đơn vị diện tích và trên lao động nông nghiệp

- Diện tích đất trồng trọt được tưới, tiêu bằng hệ thống thu lợi

- Số lượng máy kéo, các hồ chứa, các trạm bơm;

- Diện tích nhà lưới, sân phơi, kho tàng, kho bảo quản giống,…

- T lệ điện khí hoá, thông tin liên lạc

- Năng suất cây trồng, năng suất lao động

- Giống mới và t lệ diện tích giống mới trong tổng số diện tích