Tớnh cấp thiết của ủề tài
Trang trại ở nước ta đã tồn tại từ lâu, nhưng chỉ phát triển mạnh mẽ trong thời gian gần đây, đặc biệt sau khi thực hiện Chỉ thị 100 của Ban Bí thư Trung ương Đảng và Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị vào tháng 4-1988 Những chính sách này đã thúc đẩy vai trò tự chủ của kinh tế hộ nông dân, tạo nền tảng cho sự ra đời và phát triển của trang trại Đặc biệt, sau khi Luật Đất đai năm 1993 được ban hành, trang trại đã có bước phát triển nhanh chóng và đa dạng Sự phát triển của trang trại mang lại lợi ích to lớn, làm thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của các vùng nông thôn.
Trang trại là hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp hàng hóa, hoạt động độc lập với sự tự chủ trong sản xuất và kinh doanh Đây là nguồn thu nhập chính cho hộ gia đình, với sản phẩm có tỷ suất hàng hóa cao Trong các nước phát triển, trang trại gia đình đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, cung cấp một phần lớn nông sản cho xã hội.
Quá trình chuyển đổi từ nền nông nghiệp lạc hậu sang sản xuất hàng hóa lớn đã dẫn đến sự phát triển tự nhiên của các trang trại tại nhiều tỉnh, vùng miền, đặc biệt là những khu vực có tiềm năng mở rộng quỹ đất nông nghiệp.
Trong những năm qua, thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông đã hình thành nhiều trang trại gia đình, chủ yếu tập trung ở ba xã, đánh dấu bước tiến trong sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn Mặc dù mới phát triển, các trang trại này đã chứng minh là hình thức tổ chức sản xuất hiệu quả, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao Tính đến cuối năm 2015, diện tích trồng trọt của thị xã đạt 172,4 ha cà phê, 33 ha cao su, 20,3 ha tiêu, và 29,8 ha điều, tạo ra 513 việc làm và 21.600 triệu đồng giá trị sản lượng nông nghiệp Phát triển trang trại đã khắc phục tình trạng sản xuất phân tán, hình thành các vùng chuyên môn hóa, đồng thời thúc đẩy công nghiệp nông thôn, đặc biệt là ngành chế biến và dịch vụ sản xuất Ngoài ra, việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp đã tạo ra diện mạo mới cho kinh tế nông thôn hiện nay.
Trang trại ở thị xã Gia Nghĩa đóng góp tích cực vào việc gia tăng số hộ giàu có, tạo ra việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động Đồng thời, nó thúc đẩy sự phát triển hạ tầng, giúp phủ xanh đất trống, cải tạo môi trường, và tận dụng quỹ đất hoang hóa vào sản xuất Những hoạt động này không chỉ tăng thu nhập cho các hộ nông dân nghèo mà còn cải thiện đời sống của người dân địa phương.
Việc phát triển trang trại ở tỉnh Đắk Nông, đặc biệt là thị xã Gia Nghĩa, đang gặp nhiều khó khăn do tính tự phát và chưa theo quy hoạch Quy trình giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất diễn ra chậm, trong khi hoạt động mua bán đất đang diễn ra mạnh mẽ, gây khó khăn cho công tác quản lý Tay nghề lao động còn hạn chế, tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo cao, và sản phẩm chủ yếu ở dạng thô, khó tiêu thụ Nhiều chủ trang trại chưa nắm bắt nhu cầu thị trường, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp Nhận thức về phát triển trang trại còn đơn giản và có sự khác biệt trong quan điểm Mặc dù nhiều ý kiến cho rằng trang trại phù hợp với phát triển nông nghiệp hiện đại, vẫn có lo ngại về tình trạng nông dân mất ruộng đất và sự phân hóa giàu nghèo ở nông thôn.
Vấn đề cấp bách hiện nay là cần có các giải pháp khả thi để thúc đẩy sự phát triển của các trang trại tại thị xã Gia Nghĩa, đảm bảo phù hợp với các định hướng phát triển chung và tạo ra sự đột phá trong lĩnh vực nông nghiệp Việc này không chỉ góp phần vào quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn mà còn thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển, hoàn thành mục tiêu xây dựng chương trình nông thôn mới Với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội đặc thù, trong đó trên 80% là các trang trại trồng cây dài ngày, việc nghiên cứu và đưa ra các giải pháp phát triển trang trại tại thị xã Gia Nghĩa là rất cần thiết Do đó, chúng tôi đã chọn nghiên cứu đề tài “Phát triển trang trại trồng trọt tại thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông” làm luận văn Thạc sĩ.
Mục tiờu nghiờn cứu của ủề tài
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển trang trại trồng trọt
- Phõn tớch, ủỏnh giỏ thực trạng phỏt triển trang trại trồng trọt tại thị xó Gia Nghĩa
- ðề xuất một số giải phỏp chủ yếu, cú tớnh khả thi nhằm ủẩy nhanh sự phát triển trang trại trồng trọt tại thị xã Gia Nghĩa.
ðối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 ðối tượng nghiên cứu ðối tượng nghiờn cứu của ủề tài là vấn ủề phỏt triển trang trại trồng trọt tại thị xã Gia Nghĩa, tỉnh ðắk Nông
Bài viết này tập trung vào nghiên cứu sự phát triển của các trang trại trồng trọt tại thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông, với các yếu tố như số lượng, nguồn lực, sự liên kết trong sản xuất, và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm Đồng thời, bài viết cũng phân tích kết quả và hiệu quả sản xuất, cũng như những vấn đề gặp phải trong quá trình phát triển Cuối cùng, tác giả đề xuất những giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững cho các trang trại trong giai đoạn tiếp theo.
- Phạm vi không gian: ðề tài tập trung nghiên cứu sự phát triển của các trang trại trồng trọt ở thị xã Gia Nghĩa
Nghiên cứu sự phát triển của trang trại trồng trọt từ năm 2011 đến năm 2015 nhằm đề xuất các giải pháp phát triển các loại hình trang trại trồng trọt trong tương lai.
Phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp nghiên cứu ðể thực hiện mục tiờu nghiờn cứu trờn, ủề tài sử dụng cỏc phương phỏp nghiên cứu sau:
- Phương phỏp ủiều tra khảo sỏt
- Phương pháp phân tích thống kê
- Phương pháp phân tích mô tả
- Phương pháp phân tích tổng hợp
- Phương pháp phân tích so sánh
4.2 Phương pháp thu thập số liệu
Luận văn sử dụng số liệu thứ cấp từ các nguồn đáng tin cậy như Cục thống kê tỉnh Đắk Nông, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi cục thống kê, Phòng Kinh tế và Phòng Tài chính – Kế hoạch thị xã Gia Nghĩa để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của thông tin.
Để thu thập số liệu sơ cấp cho luận văn, nghiên cứu đã tiến hành điều tra tổng thể 22 trang trại trồng trọt tại thị xã Gia Nghĩa.
Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở ủầu và kết luận, luận văn gồm cú 3 chương:
Chương 1 trình bày các vấn đề lý luận liên quan đến phát triển trang trại trồng trọt, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững Chương 2 phân tích thực trạng phát triển trang trại trồng trọt tại thị xã Gia Nghĩa, chỉ ra những thách thức và cơ hội trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp tại địa phương.
Chương 3 Giải phỏp phỏt triển trang trại trồng trọt trờn ủịa bàn thị xó Gia Nghĩa.
MỘT SỐ VẤN ðỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN TRANG TRẠI TRỒNG TRỌT
KHÁI QUÁT VỀ PHÁT TRIỂN TRANG TRẠI TRỒNG TRỌT
1.1.1 Trang trại và phát triển trang trại a Trang tr ạ i
Trang trại là hình thức tổ chức sản xuất trong nông, lâm, ngư nghiệp, tập trung vào sản xuất hàng hóa và tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu của chủ thể độc lập Tại các nước phát triển, trang trại gia đình đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và cung cấp thực phẩm cho xã hội Ở Việt Nam, trang trại gia đình mới phát triển trong những năm gần đây nhưng đã thể hiện vai trò tích cực về kinh tế, xã hội và môi trường Trang trại được xác định là hình thức sản xuất nông nghiệp hàng hóa, tự chủ và bền vững, với sản phẩm chủ yếu để tiêu thụ và tạo nguồn thu nhập chính cho hộ gia đình.
Trong nền kinh tế thị trường thời kỳ cụng nghiệp hoỏ, trang trại ủược hiểu với các khái niệm cụ thể sau:
+ Trang trại là tổ chức sản xuất cơ sở của nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá trong thời kỳ công nghiệp hoá
Trang trại là đơn vị sản xuất nông nghiệp độc lập, có tư cách pháp nhân trong các quan hệ kinh tế - xã hội Nó sở hữu cơ sở vật chất kỹ thuật đảm bảo cho hoạt động sản xuất nông nghiệp, tổ chức lao động sản xuất kinh doanh, và áp dụng quản lý theo kiểu doanh nghiệp với hạch toán kinh tế.
Trang trại có quy mô đa dạng, bao gồm nhỏ, vừa và lớn, và tồn tại lâu dài với sự thay đổi về cơ cấu tỷ lệ và quy mô trung bình Chúng cũng có các cơ cấu sản xuất và thu nhập khác nhau, bao gồm cả lĩnh vực nông nghiệp và phi nông nghiệp, cùng với các phương thức quản lý kinh doanh đa dạng, như chuyên môn hóa và đa dạng hóa sản phẩm, phản ánh trình độ năng lực sản xuất khác nhau.
Trang trại trồng trọt là sản phẩm của quá trình công nghiệp hóa, gắn liền với sự phát triển kinh tế thị trường hiện nay Đây là nền tảng quan trọng trong hệ thống kinh tế thị trường, đóng vai trò là bộ phận chủ yếu trong sản xuất nông nghiệp Sự phát triển của trang trại phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện đất đai, thổ nhưỡng, khí hậu, thời tiết, giống cây trồng và quy trình chăm sóc Sản phẩm từ trồng trọt không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân trong nước mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, sự phát triển trang trại trồng trọt là một yếu tố thiết yếu, phản ánh quy luật sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp Các yếu tố đầu vào như vốn, lao động, giống cây trồng, và trình độ khoa học công nghệ, cùng với các sản phẩm đầu ra như cà phê, tiêu, điều, và hoa quả, đều đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.
Trang trại trồng trọt là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, với mục tiêu mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất Hình thức này không chỉ tập trung vào việc trồng các loại cây hàng năm và lâu năm mà còn liên kết sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản, từ đó phát triển bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp.
Phát triển trang trại trồng trọt là quá trình gia tăng giá trị sản lượng hàng hóa và thu nhập trên trang trại trong một thời gian nhất định Điều này không chỉ bao gồm việc cải thiện chất lượng sản xuất mà còn sử dụng hiệu quả các nguồn lực, nâng cao trình độ của chủ trang trại, tạo việc làm cho khu vực nông thôn và bảo vệ môi trường sinh thái Mục tiêu cuối cùng là hướng tới sự phát triển bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp.
Phát triển trang trại trồng trọt là quá trình nâng cao cả số lượng và chất lượng các yếu tố vật chất của trang trại, đồng thời cải thiện các mối quan hệ kinh tế trong hoạt động sản xuất kinh doanh Để đạt được sự phát triển bền vững, việc phát triển trang trại cần được thực hiện trong mối quan hệ hài hòa với yếu tố xã hội và bảo vệ môi trường.
Sự phát triển của trang trại trồng trọt được thể hiện qua việc mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh Các yếu tố cơ bản của sản xuất không chỉ gia tăng về số lượng mà còn được cải thiện đáng kể về chất lượng.
1.1.2 ðặc trưng của trang trại trồng trọt
Trang trại trồng trọt là một hình thức sản xuất nông nghiệp chuyên nghiệp, tập trung vào việc sản xuất hàng hóa nhằm phục vụ thị trường Đặc điểm nổi bật của trang trại trồng trọt là sử dụng lao động thuê ngoài và sản xuất hàng hóa mang tính nông nghiệp.
Trang trại trồng trọt chủ yếu tập trung vào sản xuất hàng hóa và dịch vụ nông nghiệp, đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng tăng để tối đa hóa lợi nhuận và tích lũy vốn nhằm mở rộng quy mô sản xuất Trong khi đó, hộ tiểu nông chủ yếu sản xuất nông nghiệp để tự cung cấp nhu cầu hàng ngày cho gia đình và tối ưu hóa việc mua bán Quá trình chuyển đổi chuyên môn hóa và tập trung hóa là xu hướng đáng chú ý trong ngành nông nghiệp hiện nay.
Quy mô sản xuất và vốn đầu tư cùng trang thiết bị và lao động cần thiết phải lớn hơn nhiều để tạo ra khối lượng hàng hóa đáng kể Để đạt được lợi nhuận cao, doanh nghiệp cần tập trung hóa và chuyên môn hóa quy trình sản xuất Đồng thời, việc áp dụng khoa học và công nghệ vào sản xuất là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả và chất lượng sản phẩm.
Mức đầu tư công nghệ và trình độ công nghệ tại các trang trại ngày càng cao, với việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường Việc hạch toán dưới hình thức giá trị là cần thiết để gắn kết hoạt động sản xuất kinh doanh với thị trường, lấy thị trường và lợi nhuận làm mục tiêu chính Chủ trang trại cần thường xuyên nghiên cứu và tìm hiểu nhu cầu thị trường để xây dựng chiến lược sản xuất kinh doanh phù hợp, đồng thời cần có tư duy đổi mới trong quản lý và phong cách làm ăn để đáp ứng yêu cầu của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.
Chủ trang trại là người đứng đầu tổ chức kinh doanh, có khả năng hạch toán lỗ lãi và khao khát làm giàu Họ thường không có bộ máy quản lý chính thức, chủ yếu dựa vào lao động gia đình, và chỉ thuê lao động khi cần thiết với quy mô hạn chế Tuy nhiên, hiện nay, một số trang trại quy mô lớn đã bắt đầu sử dụng lao động thường xuyên.
1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc phát triển trang trại trồng trọt a V ề m ặ t kinh t ế
Các trang trại trồng trọt đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các loại cây trồng có giá trị hàng hóa cao, và khắc phục tình trạng sản xuất phân tán, manh mún Chúng tạo ra những vùng chuyên môn hóa, tập trung hàng hóa và thâm canh cao Ngoài ra, trang trại trồng trọt còn thúc đẩy phát triển công nghiệp, đặc biệt là ngành chế biến và dịch vụ sản xuất ở nông thôn.
- Phát triển trang trại trồng trọt sẽ làm tăng giá trị sản xuất ngành trồng trọt
NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ PHÁT TRIỂN TRANG TRẠI TRỒNG TRỌT
1.2.1 Phát triển số lượng trang trại trồng trọt đó là việc gia tăng giá trị tổng sản lượng và sản lượng hàng hóa nông sản bằng cỏch tăng tuyệt ủối số lượng cỏc trang trại trồng trọt
Phát triển số lượng trang trại trồng trọt là quá trình gia tăng số lượng các cơ sở trang trại qua từng năm, với mục tiêu năm sau cao hơn năm trước Điều này không chỉ bao gồm việc mở rộng các trang trại hiện có mà còn nhân rộng mô hình trang trại sang các khu vực khác và thành lập thêm nhiều cơ sở mới Sự gia tăng này đóng góp tích cực vào sự phát triển của các ngành kinh tế Để đạt được điều này, cần phát triển các cơ sở sản xuất nông nghiệp theo hình thức trang trại, chuyển đổi kinh tế hộ gia đình thành kinh tế trang trại, và cải thiện cơ cấu sản xuất theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Cụ thể, điều này bao gồm việc chuyển từ sản xuất quảng canh sang thâm canh và từ sản xuất phụ thuộc vào tự nhiên sang sản xuất chủ động với tính chất công nghiệp tiên tiến.
Việc phát triển số lượng trang trại trồng trọt đòi hỏi tăng cường các yếu tố nguồn lực trong nông nghiệp như đất đai, lao động, và vốn đầu tư Đồng thời, cần chú trọng phát triển các trang trại sản xuất nông sản, hàng hóa đáp ứng nhu cầu lớn của thị trường, có khả năng xuất khẩu, và mang lại giá trị kinh tế cao Điều này không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh của các trang trại mà còn giúp họ ứng phó bền vững trong điều kiện cạnh tranh và hội nhập kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh môi trường thường xuyên biến động.
1.2.2 Gia tăng các yếu tố nguồn lực
Gia tăng các yếu tố nguồn lực của trang trại là việc nâng cao năng lực sản xuất thông qua việc mở rộng quy mô đất đai, lao động, vốn đầu tư, cơ sở vật chất và các điều kiện khoa học - công nghệ Các yếu tố nguồn lực để phát triển kinh tế trang trại bao gồm: nguồn lực đất đai, là tư liệu sản xuất chính không bị hao mòn và thải loại trong quá trình sản xuất Nếu được sử dụng hợp lý, đất đai sẽ ngày càng có chất lượng tốt hơn và cho nhiều sản phẩm hơn trên một đơn vị diện tích canh tác Đất đai trong trang trại tăng lên theo hướng tập trung và đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất hàng hóa, vừa là tư liệu sản xuất vừa là đối tượng lao động Nâng cao nguồn lực đất đai thông qua việc tích tụ và tập trung ruộng đất, cùng với các chính sách hạn điền là rất cần thiết.
Sau một thời gian hoạt động, quy mô trang trại sẽ được mở rộng về diện tích, đồng thời chất lượng các loại sản phẩm không ngừng được cải thiện Đất đai ngày càng màu mỡ hơn, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh doanh.
Nguồn nhân lực nông nghiệp, đặc biệt là tại các trang trại, bao gồm tổng thể sức lao động tham gia vào sản xuất nông nghiệp, với số lượng và chất lượng người lao động Số lượng đề cập đến những người trong độ tuổi lao động cũng như những người trên và dưới độ tuổi này tham gia vào hoạt động sản xuất Chất lượng lao động nông nghiệp được xác định bởi thể lực, trí lực, trình độ nhận thức, trình độ chính trị, trình độ văn hóa, nghiệp vụ và tay nghề Việc nâng cao chất lượng lao động nông nghiệp phụ thuộc vào việc cải thiện trình độ văn hóa, kỹ thuật và nghiệp vụ của người lao động Các yếu tố phản ánh chất lượng lao động bao gồm tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm, truyền thống và bí quyết công nghệ.
Nâng cao kiến thức và khả năng lao động của chủ trang trại là rất quan trọng, nhằm xây dựng tác phong làm việc chuyên nghiệp trong ngành nông nghiệp cho người lao động Sự gia tăng cả về số lượng và chất lượng lao động trong các trang trại phản ánh sự phát triển nhanh chóng của kinh tế thị trường Nguồn lực tài chính cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.
Vốn trong nông nghiệp được thể hiện qua tiền của tư liệu lao động và đối tượng lao động, được sử dụng trong quá trình sản xuất nông nghiệp Vốn có thể được phân chia theo hình thức lưu chuyển, hình thức biểu hiện, mục đích sử dụng hoặc theo sở hữu.
Nâng cao khả năng huy động vốn và tự tài trợ của trang trại là yếu tố then chốt để mở rộng sản xuất kinh doanh Khả năng vay nợ và tự tài trợ ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của trang trại, trong đó vốn đóng vai trò quan trọng Qua mỗi chu kỳ kinh doanh, vốn tích lũy tăng lên cho thấy sự phát triển rõ rệt Vốn đầu tư lớn được thể hiện qua tài sản như nhà xưởng, máy móc thiết bị và các công trình phục vụ sản xuất, cho thấy sức mạnh của trang trại Sự gia tăng về số lượng và chất lượng các yếu tố vật chất này phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế trang trại, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của nguồn lực về khoa học và công nghệ.
Mức đầu tư công nghệ và trình độ công nghệ trong các trang trại ngày càng cao, với việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến trong trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ Những yếu tố này đóng vai trò quyết định đến năng suất lao động, năng suất cây trồng và vật nuôi, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm của trang trại, tạo nên sức mạnh cạnh tranh trên thị trường.
Nâng cao trình độ khoa học và công nghệ, cùng với khả năng tiếp cận máy móc thiết bị và công nghệ tiên tiến của thế giới, đặc biệt là khả năng tự sản xuất máy móc phục vụ cho sản xuất kinh doanh của trang trại, là những yếu tố quan trọng trong việc cải thiện hiệu quả hoạt động sản xuất Việc ứng dụng công nghệ và các biện pháp kỹ thuật mới vào quy trình sản xuất sẽ giúp trang trại phát triển bền vững và nâng cao năng suất.
Nâng cao cơ sở vật chất là cải thiện khả năng tiếp cận nguồn nguyên liệu, máy móc, thiết bị và hạ tầng cần thiết cho sản xuất và lưu thông hàng hóa nông sản.
Trong các yếu tố nguồn lực nên trên thì nguồn lực tài chính và nguồn nhân lực là hai yếu tố cơ bản của trang trại Vì:
Quy mô vốn đầu tư là yếu tố quan trọng quyết định hoạt động và mức độ phát triển của trang trại Hiện nay, quy mô vốn đầu tư của các trang trại ở nước ta đang ở mức thấp, gây khó khăn trong việc thuê lao động, đầu tư máy móc thiết bị, mở rộng diện tích canh tác, tăng quy mô giống cây trồng và vật nuôi, cũng như mở rộng thị trường sản xuất kinh doanh Tình trạng này ảnh hưởng trực tiếp đến việc tăng giá trị sản lượng nông sản hàng hóa Do đó, để nâng cao giá trị sản lượng nông sản hàng hóa, việc tăng quy mô vốn đầu tư là điều cần thiết.
Phát triển quy mô lao động trong các trang trại có nghĩa là tăng số lượng lao động tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh Để đạt được điều này, cần chú ý rằng lao động tham gia phải là những người được đào tạo, tập huấn và có chất lượng cao.
1.2.3 Liên kết sản xuất các trang trại trồng trọt
Liên kết sản xuất giữa các trang trại là hình thức hợp tác tự nguyện nhằm tối ưu hóa tiềm năng trong sản xuất kinh doanh Qua việc thiết lập mối quan hệ về tài chính, nhân lực và quản lý, các trang trại có thể tiết kiệm thời gian và chi phí, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất Sự liên kết này không chỉ giúp chia sẻ tiềm năng và giảm thiểu rủi ro mà còn tăng khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường Để phát triển bền vững, các trang trại cần nhận thức rõ về sự kết hợp giữa các yếu tố nội tại và ngoại tại trong quá trình liên kết sản xuất Hình thức liên kết này có thể được thực hiện thông qua các mô hình liên kết ngang.
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ðẾN PHÁT TRIỂN TRANG TRẠI TRỒNG TRỌT
Những yếu tố tự nhiên có tác động trực tiếp đến phát triển trang trại bao gồm vị trí địa lý, khí hậu, nguồn nước và đất đai Mỗi yếu tố tự nhiên này tạo nên những đặc điểm riêng và đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác các nguồn lực phục vụ cho phát triển nông nghiệp Vị trí địa lý là một trong những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến khả năng phát triển và hiệu quả sản xuất nông nghiệp.
Vị trí địa lý của trang trại đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nó Nếu trang trại nằm gần nguồn cung cấp vật tư, hệ thống giao thông và thị trường tiêu thụ, chủ trang trại sẽ tiết kiệm được chi phí sản xuất và vận chuyển, từ đó hạ giá thành sản phẩm Với lợi thế về vị trí, chủ trang trại có điều kiện thuận lợi để sản xuất, tiếp cận thông tin thị trường nhanh chóng và tiêu thụ nông sản hiệu quả hơn, tạo ra lợi thế cạnh tranh so với các trang trại khác trong cùng lĩnh vực.
Trong sản xuất nông nghiệp, đất đai đóng vai trò quan trọng như tài liệu sản xuất, vừa là đối tượng lao động vừa là tư liệu lao động Đất đai, mặc dù có giới hạn về diện tích, nhưng khả năng sản xuất là vô hạn Để hình thành trang trại, cần có quy mô diện tích lớn, điều này dễ dàng thực hiện ở những vùng đất đai rộng lớn, dân cư thưa thớt Các vùng đất hoang hóa chưa được sử dụng nhiều sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho những người có nhu cầu đề nghị Nhà nước giao đất, từ đó xây dựng và phát triển trang trại Bên cạnh đó, việc thể chế hóa các quan hệ đất đai như điều kiện chuyển nhượng ruộng đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ổn định, lâu dài là những yếu tố quan trọng để các nhà đầu tư yên tâm tập trung vào phát triển sản xuất.
Tính chất nông hóa thổ nhưỡng, độ phì nhiêu của đất, địa hình và điều kiện canh tác là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế trang trại Quy mô đất đai, vị trí, địa hình và thổ nhưỡng có liên quan mật thiết đến từng loại nông sản, số lượng và chất lượng sản phẩm, giá trị sản phẩm và lợi nhuận thu được Sản xuất nông nghiệp là ngành có đối tượng sản xuất là sinh vật, phát triển theo những quy luật tự nhiên và quy luật sinh học Nếu đất đai có tính chất nông hóa thổ nhưỡng phù hợp và độ phì cao thì có thể tận dụng những yếu tố đầu vào để tạo ra sản phẩm với chi phí thấp, có chất lượng và khả năng cạnh tranh trên thị trường Thời tiết, thủy văn cũng là những yếu tố không thể bỏ qua.
Các điều kiện tự nhiên như lượng mưa, độ ẩm, ánh sáng và hệ thống sông ngòi có mối quan hệ chặt chẽ với điều kiện hình thành và sử dụng các loại đất Ở những quốc gia khác nhau, điều kiện thời tiết và thủy văn sẽ dẫn đến cơ cấu cây trồng và mùa vụ khác biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả sản xuất Thời tiết, khí hậu và thủy văn quyết định quá trình sinh trưởng và phát triển của cây trồng, vật nuôi Việc bố trí loại cây trồng và vật nuôi trong trang trại cần căn cứ vào điều kiện thời tiết và thủy văn của vùng Sản xuất nông nghiệp có sự liên quan mật thiết đến thời tiết và thủy văn, và sự thay đổi của những yếu tố này sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của cây trồng và vật nuôi, từ đó tác động đến kết quả sản xuất và sự phát triển kinh tế của trang trại.
Sản xuất nông nghiệp tại trang trại chịu ảnh hưởng lớn từ điều kiện tự nhiên Khi điều kiện thuận lợi, chủ trang trại có thể tận dụng hiệu quả các yếu tố đầu vào để tạo ra sản phẩm chất lượng cao, giảm thiểu rủi ro và chi phí, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.
1.3.2 Tình hình kinh tế xã hội
- Lao ủộng của trang trại: Bao gồm lao ủộng quản lý và lao ủộng sản xuất trực tiếp, xét trên 2 khía cạnh là số lượng và chất lượng
Số lượng lao động trong trang trại phụ thuộc vào quy mô sản xuất, mức độ cơ giới hóa, yêu cầu về nhân công theo đặc thù ngành sản xuất, và khả năng thuê mướn lao động của chủ trang trại.
Chất lượng lao động phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi tác, giới tính, trình độ học vấn, kinh nghiệm, tay nghề và mức độ tận tụy của người lao động Thông thường, lao động cung cấp cho các trang trại chủ yếu là nông dân, trong đó nhiều chủ trang trại cũng xuất thân từ nông dân Do đó, mức độ linh hoạt trong lao động để thích ứng với cơ chế thị trường thường còn thấp.
Kinh tế trang trại trồng trọt là mô hình sản xuất quy mô lớn với tỉ suất hàng hóa cao, đáp ứng nhu cầu cạnh tranh ngày càng khốc liệt Để phát triển bền vững trong cơ chế thị trường, việc tăng cường nguồn vốn đầu tư là cần thiết.
Nguồn vốn cho các trang trại trồng trọt chủ yếu đến từ vốn tự có của chủ trang trại, vốn vay và vốn tín dụng, trong khi sự hỗ trợ từ phía nhà nước rất hạn chế Điều này khiến cho việc tích lũy vốn để mở rộng kinh doanh và đầu tư vào thiết bị công nghệ tiên tiến trở nên khó khăn.
Thị trường đóng vai trò quan trọng trong kinh tế trang trại trồng trọt, bao gồm cả thị trường đầu vào và đầu ra, đặc biệt là thị trường tiêu thụ sản phẩm Những tác động mạnh mẽ từ thị trường ảnh hưởng đến tư duy và phương thức hoạt động sản xuất kinh doanh của các trang trại, từ đó thúc đẩy sự phát triển sản xuất hàng hóa ở nông thôn, giúp người dân thoát khỏi tư duy kinh tế tiểu nông.
Cơ sở hạ tầng nông thôn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế trang trại, tạo ra "bầu không khí sống" cho hoạt động sản xuất Một hệ thống thủy lợi hiệu quả, mạng lưới thông tin liên lạc đồng bộ và thương mại đáp ứng nhu cầu là những yếu tố hỗ trợ thiết yếu Hệ thống giao thông hoàn chỉnh kết nối sản xuất, chế biến và tiêu thụ sẽ nâng cao hiệu quả kinh doanh của trang trại, góp phần vào sự phát triển bền vững của nền nông nghiệp.
1.3.3 Chính sách của Nhà nước
Mọi hình thức kinh tế đều phải chịu sự chi phối của các điều kiện khách quan và yêu cầu phát triển, trong đó chính sách vĩ mô của Nhà nước đóng vai trò quan trọng Nếu các chính sách này phù hợp với điều kiện thực tế và giải quyết hiệu quả những vấn đề phát sinh trong quá trình phát triển, chúng sẽ thúc đẩy sự phát triển kinh tế Ngược lại, nếu không phù hợp, chúng có thể trở thành yếu tố kìm hãm sự phát triển.
Nhà nước đã công nhận vai trò quan trọng và những lợi ích tích cực của kinh tế trang trại trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp, góp phần vào quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội tại Việt Nam.
Nhà nước khuyến khích phát triển và bảo hộ kinh tế trang trại, tạo điều kiện thuận lợi cho mọi thành phần kinh tế trong các lĩnh vực như trồng trọt, chăn nuôi, trồng rừng, khai thác lâm sản, nuôi trồng thủy sản, và kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Đồng thời, nhà nước cũng mở rộng ngành nghề mà không hạn chế quy mô kinh doanh.
MỘT SỐ KINH NGHIỆM VỀ PHÁT TRIỂN TRANG TRẠI
1.4.1 Kinh nghiệm phát triển trang trại trồng trọt của tỉnh ðắk Lắk ðắk Lắk là một tỉnh thuộc vựng Tõy Nguyờn, cú sự xen kẽ giữa cỏc ủịa hình thung lũng, cao nguyên xen giữa núi cao và núi cao trung bình thuận lợi cho phát triển các cây công nghiệp dài ngày Giá trị sản xuất của các trang trại trồng cõy lõu năm là 281.690 triệu ủồng, chủ yếu là của cỏc trang trại thuộc các huyện có diện tích cây lâu năm lớn như: Cư M’gar, Krông Năng, Ea H’leo; bỡnh quõn 1 trang trại là 376 triệu ủồng Thu nhập của trang trại trồng trọt tỉnh ðắk Lắk chiếm 65,81% tổng thu nhập
Các trang trại trồng trọt tại tỉnh Đắk Lắk đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các loại cây trồng giá trị cao và khắc phục tình trạng phân tán, hình thành các vùng chuyên môn hóa Đồng thời, sự chuyển dịch này cũng thúc đẩy phát triển công nghiệp, đặc biệt là ngành chế biến và dịch vụ sản xuất ở nông thôn Thực tế cho thấy, phát triển kinh tế trang trại gắn liền với việc khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong nông nghiệp, từ đó nâng cao hiệu quả so với kinh tế nông hộ.
1.4.2 Kinh nghiệm phát triển trang trại ở huyện Nga Sơn
Mô hình trang trại tổng hợp của cựu chiến binh Lã Trọng Tới tại thôn Bạch Trưng, xã Nga Bạch, là một trong những mô hình tiêu biểu trong phát triển trang trại của huyện Nga Sơn, với thu nhập hàng năm từ 250 đến 300 triệu đồng Trang trại được xây dựng từ năm 1994 trên diện tích 2,3 ha đất hoang hóa, bao gồm 4 ao nuôi cá trắm, trôi và gần 1.000 cây bạch đàn trồng xung quanh Ngoài ra, anh Tới còn cấy lúa và xây dựng hệ thống chuồng trại chăn nuôi, cung cấp lợn giống cho Công ty CP Chăn nuôi CP Việt Nam Tổng thu nhập hàng năm của trang trại đạt 500 triệu đồng, sau khi trừ chi phí còn lại 250 triệu đồng, đồng thời tạo việc làm ổn định cho 4 lao động địa phương với mức lương từ 2,5 triệu đồng.
Trong những năm qua, huyện Nga Sơn đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ nông dân đầu tư phát triển sản xuất, với mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh tế Các chương trình xây dựng và phát triển mô hình kinh tế bao gồm việc xây dựng kế hoạch, cơ chế chính sách dồn điền đổi thửa, chuyển đổi ruộng trồng lúa sang nuôi trồng thủy sản, và hỗ trợ làm đường giao thông vào trang trại Huyện cũng thực hiện lồng ghép các chương trình khuyến nông để hỗ trợ mua cây, con giống, vật tư, cũng như hỗ trợ mua máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp từ nguồn ngân sách huyện và chương trình mục tiêu quốc gia.
1.4.3 Kinh nghiệm phát triển trang trại tại Bắc Giang
Tỉnh Bắc Giang hiện có 5.510 trang trại, bao gồm 708 trang trại cây ăn quả, 80 trang trại lâm nghiệp, 420 trang trại chăn nuôi lợn, 3.900 trang trại chăn nuôi gia cầm và 420 trang trại thủy sản Nhiều mô hình trang trại tại đây đã mang lại thu nhập cao, khẳng định hiệu quả của hình thức sản xuất nông nghiệp hàng hóa.
Toàn tỉnh hiện có hơn 20.000 mô hình kinh tế vườn ủi với diện tích từ 0,5 ha trở lên, tổng diện tích khoảng 55.000 ha Giá trị thu hoạch đạt trên 50 triệu đồng/ha/năm.
Hơn 28 nghìn hộ gia đình có thu nhập từ 50 đến 100 triệu đồng mỗi năm Tại tất cả các huyện và thành phố, nhiều mô hình thu nhập đã đạt hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Kinh tế trang trại đã chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi và sản xuất hàng hóa từ năm 2009 đến nay, với tổng diện tích chuyển đổi từ ruộng trũng cấy lúa một vụ sang nuôi trồng thủy sản đạt 4.430 ha Diện tích nuôi cỏ thâm canh cao đạt 800 ha và diện tích nuôi cỏ tập trung từ 3 ha trở lên là 2.500 ha Một số địa phương nuôi thủy sản tập trung, thâm canh mang lại hiệu quả kinh tế cao, với năng suất cỏ nuôi đạt từ 8-10 tấn/ha Sản xuất lâm nghiệp đã hình thành vùng nguyên liệu gỗ tập trung với diện tích gần 50.000 ha, có sự đầu tư thâm canh và sử dụng 100% cây giống chất lượng, chủ yếu là cây nhân bằng phương pháp nuôi cấy mô và giâm hom, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng.
Chương 1 của luận văn ủó khỏi quỏt ủược cơ sở lý luận ủể phỏt triển trang trại trồng trọt Tập trung chớnh của chương là nghiờn cứu cỏc ủặc trưng của trang trại trồng trọt; vai trò, ý nghĩa của việc phát triển trang trại trồng trọt; ủi sõu tỡm hiểu muốn phỏt triển trang trại trồng trọt thỡ chỳ trọng phỏt triển những tiêu chí: phát triển về số lượng, gia tăng các yếu tố nguồn lực, phát triển thị trường tiêu thụ, gia tang kết quả và hiệu quả sản xuất,…
Bài viết phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển trang trại trồng trọt, nhằm cung cấp cơ sở cho việc đánh giá thực trạng phát triển trang trại tại thị xã Gia Nghĩa Đồng thời, tác giả tham khảo kinh nghiệm phát triển trang trại từ một số địa phương trong nước như tỉnh Đắk Lắk, huyện Nga Sơn tỉnh Thanh Hóa, và tỉnh Bắc Giang để làm nền tảng cho việc nhận biết thực trạng phát triển trang trại trồng trọt ở Gia Nghĩa.
