(luận văn thạc sĩ) quản lý thuế xuất nhập khẩu tại tỉnh attapeu, nước cộng hòa dân chủ nhân dân lào

Các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu cần được sửa đổi, bổ sung để phù hợp hơn với các chuẩn mực, thông lệ và cam kết quốc tế, góp

MANICHANH TINGXAN

QUẢN LÝ THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU TỈNH ATTAPUE, NƯỚC CỘNG HÒA

DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

MANICHANH TINGXAN

QUẢN LÝ THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU TỈNH ATTAPUE, NƯỚC CỘNG HÒA

DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ PHÁT TRIỂN

Mã số: 60.31.01.05

Người hướng dẫn khoa học: GS TS VÕ XUÂN TIẾN

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Bố cục đề tài 4

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THUẾ XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU 8

1.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ THUẾ XNK 8

1.1.1 Tổng quan về thuế 8

1.1.2 Tổng quan về thuế XNK 13

1.1.3 Những vấn đề chung về quản lý thuế 16

1.1.4 Những vấn đề chung về quản lý thuế XNK 17

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ THUẾ XNK 19

1.2.1 Tuyên truyền, hỗ trợ, cung cấp thông tin cho người khai Hải quan, người nộp thuế 19

1.2.2 Khai báo Hải quan, khai thuế, nộp thuế 21

1.2.3 Miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế, không thu thuế XNK 24

1.2.4 Quản lý thông tin NKHQ, NNT 25

1.2.5 Giải quyết nợ thuế XNK 25

1.2.6 Thanh tra, kiểm tra thuế XNK 26

1.3 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUẢN LÝ THUẾ XNK 29

1.3.1 Nhân tố chủ quan 29

1.3.2 Nhân tố khách quan 31

TẠI TỈNH ATTAPEU-LÀO 35

2.1 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUẢN LÝ THUẾ XNK Ở TỈNH ATTAPEU 35

2.1.1 Tình hình phát triển kinh tế xã hội Attapeu 35

2.1.2 Tình hình hoạt động XNK ở Attapeu 45

2.1.3 Cơ quan quản lý thuế XNK ở Attapeu 46

2.2 TÌNH HÌNH QUẢN LÝ THUẾ XNK Ở TỈNH ATTAPEU 58

2.2.1 Công tác tuyên truyền, hỗ trợ, cung cấp thông tin cho NKHQ, NNT 58

2.2.2 Quản lý khai báo Hải quan, khai thuế, nộp thuế 60

2.2.3 Quản lý miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế, không thu thuế 66

2.2.4 Quản lý thông tin NKHQ, NNT 68

2.2.5 Quản lý nợ thuế XNK 70

2.2.6 Công tác thanh tra, kiểm tra thuế XNK 72

2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ XNK Ở TỈNH ATTAPEU 74

2.3.1 Kết quả đạt được 74

2.3.2 Hạn chế và nguyên nhân 77

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 82

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ THUẾ XNK TẠI TỈNH ATTAPEU 83

3.1 CĂN CỨ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 83

3.1.1 Dự báo sự biến động của môi trường kinh doanh 83

3.1.2 Chiến lược phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh trong thời gian tới 83

3.1.3 Chiến lược phát triển Ngành Hải quan đến năm 2020 83

ATTAPEU 90

3.2.1 Nhóm giải pháp hoàn thiện nội dung quản lý thuế XNK 90

3.2.2 Nhóm giải pháp khác 96

3.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 98

3.3.1 Kiến nghị với Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan 98

3.3.2 Kiến nghị với Lãnh đạo Cục Hải quan tỉnh Attapeu 98

3.3.3 Kiến nghị với Lãnh đạo tỉnh Attapeu 99

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 100

KẾT LUẬN 101

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102 QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

KTSTQ Kiểm tra sau thông quan

SXKD Sản xuất kinh doanh

SXXK Sản xuất xuất khẩu

Số hiệu

2.1 Dân số phân chia theo huyện thuộc tỉnh Attapeu giai

2.2 Mật độ dân số phân chia theo huyện thuộc tỉnh Attapeu

2.3 Lao động làm việc trong các ngành kinh tế tỉnh Attapeu 40 2.4 Tổng GTSX của tỉnh Attapeu giai đoạn 2011-2015 41 2.5 Cơ cấu kinh tế của tỉnh Attapeu giai đoạn 2011-2015 43

2.6 Số lƣợng doanh nghiệp qua các năm phân chia theo

2.7 Số liệu tình hình hoạt động XNK tại tỉnh Attapeu 46

2.8 Trình độ CBCC, NV Cục Hải quan tỉnh Attapeu năm

2.9 Số lƣợng, trình độ, độ tuổi CBCC, NV các đơn vị thực

2.10 Kết quả thu thuế từ hoạt động XNK trên địa bàn tỉnh

2.11 Kết quả thu thuế từ hoạt động XNK theo các đơn vị quản

2.12 Kết quả thực hiện công tác tuyên truyền, hỗ trợ, cung

cấp thông tin cho NKHQ, NNT từ năm 2011-2015 59

2.13 Kết quả thực hiện thủ tục Hải quan trên địa bàn tỉnh

2.14 Kết quả phân luồng kiểm tra trong công tác giám sát Hải

Số hiệu

2.1 Bản đồ nước Lào và bản đồ tỉnh Attapeu (Màu đỏ) 36

2.3 Biểu đồ cơ cấu kinh tế tỉnh Attapeu giai đoạn

2.4 Bộ máy tổ chức Cục Hải quan Tỉnh Attapeu 48

2.5 Biểu đồ kết quả thu NSNN từ hoạt động XNK tại

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thương mại hóa đã và đang trở thành động lực phát triển của mỗi quốc gia và kinh tế thế giới Tự do hóa thương mại đã làm cho lưu lượng hàng hóa qua biên giới giữa các nước ngày càng tăng, quan hệ giao lưu kinh tế ngày càng phát triển và su thế toàn cầu hóa hiện nay với sự gia tăng của su thế hội nhập, với cam kết trong hội nhập kinh tế quốc tế Quá trình quản lý thuế nói chung và quản lý thuế xuất nhập khẩu nói riêng trở nên khó khăn, phức tạp hơn Hoạt động Hải quan luôn gắn liền với hoạt động đối ngoại, an ninh quốc gia, hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư và du lịch quốc tế Hải quan Lào đã chủ động tiến hành cải cách và đã có những bước tiên phong trong hội nhập trong

đó vấn đề quản lý chặt chẽ các hoạt động XNK, thu đúng, đủ tiền thuế cho Nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp trong điều kiện tự do hóa thương mại

Với yêu cầu cam kết trong điều kiện hôi nhập kinh tế quốc tế như từng bước cắt giảm thuế quan Bên cạnh các chính sách thuế XNK của Lào trong thời gian qua còn tồn tại rất nhiều bất cập Điều đó làm hạn chế tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển kinh tế đối ngoại, thương mại và đầu tư giữa Lào và các nước Việc hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế khu vực

và thế giới đã đưa đến cho Lào những cơ hội mới nhưng đồng thời cũng làm xuất hiện những thách thức, đòi hỏi hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực XNK phải được đổi mới về thẩm quyền, kỹ năng, biện pháp quản lý Các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu cần được sửa đổi, bổ sung để phù hợp hơn với các chuẩn mực, thông lệ và cam kết quốc tế, góp phần tăng cường quản lý, giám sát thực thi công tác quản lý thuế XNK nhằm đảm bảo lợi ích quốc

gia về quyền thu thuế

Thuế là nguồn thu chủ yếu của NSNN và là công cụ quan trọng điều tiết vĩ mô nền kinh tế, góp phần đảm bảo công bằng xã hội, kích thích sản xuất phát triển Do có vai trò rất quan trọng nên các quốc gia đều quan tâm đến thuế và đưa ra nhiều biện pháp để quản lý và thu thuế nhằm đạt được hiệu quả cao hơn Tuy nhiên, nhiệm vụ thu thuế XNK trong thời gian qua gặp rất nhiều khó khăn vướng mắc; đó là bên cạnh việc Lào phải đảm bảo thực hiện tốt lộ trình cắt giảm thuế quan theo cam kết của WTO thì ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới tới hoạt động sản xuất kinh doanh của các DN

đã tác động không nhỏ đến nguồn thu NSNN

Hiện nay, số thu thuế từ hoạt động XNK đóng góp một phần không nhỏ trong nguồn thu NSNN ở nước CHDCND Lào Tuy nhiên, đây là một loại thuế khó quản lý và dễ gây thất thu cho NSNN Bên cạnh đó, ý thức chấp hành nghĩa vụ về thuế của đối tượng hoạt động XNK chưa cao nên luôn tìm cách gian lận, trốn thuế Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, các chế độ chính sách về thuế XNK trong thời gian qua cũng tồn tại rất nhiều bất cập Hệ thống quản lý hoạt động XNK cùng với quy trình thủ tục Hải quan thường xuyên thay đổi Tỉnh Attapeu cũng không là ngoại lệ của thực tiễn đó Làm thế nào để quản lý thuế XNK vừa đảm bảo nguồn thu ngân sách, đảm bảo đúng quy định, vừa đảm bảo việc bảo hộ nền sản xuất trong nước là bài toán

khó được đặt ra Xuất phát từ những lý do đó tôi chọn đề tài: “Quản lý thuế

xuất nhập khẩu tại tỉnh Attapeu, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào”

để nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích:

- Hệ thống hóa được lý thuyết về quản lý thuế XNK;

- Đánh giá được thực trạng quản lý thuế XNK trên địa bàn tỉnh

Attapeu

- Đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế XNK trên địa bàn tỉnh Attapeu trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luân văn nghiên cứu phân tích các vấn đề liên quan đến quản lý thuế xuất nhập khẩu

- Về không gian: Tại tỉnh Attapeu

4 Phương pháp nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với các phương pháp cụ thể được sử dụng như: Phương pháp phân tích thống kê, tổng hợp và xử lý số liệu, so sánh, khảo sát thực tế, phương pháp chuyên gia

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa khoa học: hệ thống hoá lý luận cơ bản về thuế XNK, quản lý thuế XNK trong điều kiện hiện nay

- Ý nghĩa thực tiễn: Mô tả, phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lý thu thuế XNK trên địa bàn tỉnh Attapeu để thấy được những mặt được cũng như những tồn tại, hạn chế của công tác quản lý thu thuế XNK trên địa bàn Từ đó, đề xuất những giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động quản lý thuế XNK tại tỉnh Attapeu

5 Bố cục đề tài

Ngoài các phần Mở đầu, các phụ biểu, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục Nội dung luận văn có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thuế xuất nhập khẩu

Chương 2: Thực trạng của quá trình quản lý thuế xuất nhập khẩu tại tỉnh Attapeu

Chương 3: Giải pháp tăng cường quản lý thuế XNK trên địa bàn tỉnh Attapeu

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Mục tiêu của nước CHDCND Lào là xây dựng đất nước trở thành một nước công nghiệp hóa, hiện đại hóa, theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh hội nhập, toàn cầu hóa, khu vực hóa nền kinh tế, đã và đang tích cực tham gia vào nền kinh tế thế giới với sự nỗ lực trong tất cả các mặt Với chủ trương phát triển kinh tế thị trương định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu; các thành phần kinh tế đang phát triển nhanh chóng và đa dạng, hoạt động theo pháp luật, cùng phát triển, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh Trong đó, thương mại quốc tế được xem như là một trong những động lực của nền kinh tế

Việc đẩy mạnh thương mại quốc tế, thu hút đầu tư sẽ giúp nước Lào giải quyết các khó khăn về vốn, tạo việc làm cho người lao động, chuyển giao công nghệ và cải tiến cơ cấu kinh tế, đưa nền kinh tế tham gia phân công lao động quốc tế một cách mạnh mẽ Vì vậy, tạo thuận lợi cho DN trong hoạt động XNK là trực tiếp góp phần đảm bảo nguồn thu, đảm bảo cho đầu tư cũng giải quyết các vấn đề khó khăn về vốn nhằm tạo đà cho đất nước phát triển

Đứng trước yêu cầu tạo điều kiện thuận lợi cho DN trong hoạt động XNK, đồng thời nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách, hiện đại hóa ngành Hải

quan, Tổng cục Hải quan đã bắt đầu triển khai thí điểm thủ tục Hải quan điện

tử theo Quyết định 362/2005/QĐ-TTg ngày 19/10/2007 của Thủ tướng chính phủ từ năm 2007 Và đến cuối năm 2011, với việc ban hành Nghị định 87/2011/NĐ-CP ngày 23/12/2011 của Chính phủ và Thông tư 196/2011/TT-BTC ngày 15/11/2012 của Bộ Tài chính, thủ tục Hải quan điện tử đã được triển khai chính thức tại tất cả các Cục Hải quan tỉnh, thành phố Thủ tục Hải quan điện tử đã góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực Hải quan, giảm thời gian thông quan hàng hóa, tạo môi trường thông quan minh bạch hơn và được sự ủng hộ của cộng đồng DN XNK Để có những chuyển đổi căn bản trong phương thức quản lý của ngành, tạo nền tảng cho việc triển khai thủ tục Hải quan điện tử, đẩy mạnh tự động hóa Hải quan như trên thì ngành Hải quan đã áp dụng quản lý rủi ro trong hoạt động XNK hàng hóa thương mại

Việc ngành Hải quan chuyển sang áp dụng phương thức quản lý mới cũng mang lại tính hai mặt đối với nhiệm vụ thu ngân sách Bên cạnh những mặt được như đã tạo thuận lợi cho hoạt động XNK, giảm thiểu thủ tục và mức

độ kiểm tra, rút ngắn thời gian thông quan, đồng thời đảm bảo kiểm soát việc tuân thủ pháp luật trong quá trình tiến hành thủ tục Hải quan đối với hàng hóa XNK góp phần tạo điều kiện trong việc thu ngân sách được thuận lợi hiệu quả; thì còn có không ít những khó khăn thách thức được đặt ra như tình trạng tuân thủ pháp luật Hải quan, pháp luật thuế của các DN, tổ chức, cá nhân trong hoạt động XNK nói chung còn yếu, có nhiều vi phạm, các DN ở Việt Nam chủ yếu là các DN vừa và nhỏ, hoạt động kinh doanh nhiều khi theo thời

vụ và không chuyên nghiệp nên mức độ hiểu biết về pháp luật cũng như năng lực tuân thủ pháp luật còn nhiều hạn chế Ngoài ra, một số DN, tổ chức, cá nhân đã lợi dụng sự tạo điều kiện thuận lợi, sự thông thoáng trong quản lý của ngành Hải quan đã tìm mọi cách buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế

Những điều này đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến nguồn thu ngân sách trong hoạt động XNK, gây thất thu ngân sách

Vì vậy, làm thế nào để việc quản lý thuế XNK vừa đảm bảo thu đúng, thu đủ, và kịp thời số thu thuế XNK vào NSNN; vừa đáp ứng các yêu cầu cải cách, phát triển, hiện đại hóa ngành Hải quan; tạo ra sự cân bằng giữa tạo thuận lợi và quản lý chặt chẽ; nâng cao năng lực quản lý của ngành Hải quan theo định hướng phát triển bền vững là vấn đề cần giải quyết Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã tham khảo các tài liệu cả trong và ngoài nước như sau:

- Luật Hải quan số 04/2011/QH8 ngày 20 tháng 12 năm 2011 sửa đổi,

bổ sung một sốđiều của Luật Hải quan

- Luật Thuế XK, thuế NK số 38/2005/QH7 ngày 20 tháng 12 năm

2005

- Luật Quản lý thuế số 21/2011/QH8 ngày 20 tháng 12 năm 2011; sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật quản lý thuế

- Luận văn “Tăng cường công tác kiểm soát thuế XNK tại Cục Hải

quan Thành phố Đà Nẵng” của tác giả Hồ Thị Nguyệt, năm 2012 Luận văn

đã thực hiện nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về kiểm soát thuế XNK, khảo sát thực trạng công tác kiểm soát thuế XNK tại Cục Hải quan TP Đà Nẵng làm tiền đề tìm ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát thuế XNK tại Cục Hải quan TP Đà Nẵng nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế về lĩnh vực thuế XNK, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư, hoạt động XNK phát triển mạnh mẽ và đúng hướng, tạo sự công bằng, bình đẳng cho các đối tượng khi tham gia các hoạt động sản xuất kinh doanh, XNK hàng hoá

- Luận văn “Hoàn thiện quản lý thu thuế NK tại Cục Hải quan tỉnh

Quảng Nam” của tác giả Phan Lâm Huyền Trang, năm 2014 Luận văn

nghiên cứu những nội dung cơ bản của quản lý thu thuế NK theo cách tiếp

cận quy trình quản lý thu thuế gồm quản lý khâu khai báo thuế; quản lý quá trình nộp thuế; quản lý quá trình thực hiện chính sách miễn, giảm, hoàn, truy thu thuế; kiểm tra sau thông quan, thanh tra về thuế NK; từ đó đề ra giải pháp nâng cao hiệu quả trong quả lý thu thuế NK tại Cục Hải quan tỉnh Quảng Nam

- Luận văn “Hoàn thiện công tác kế toán thuế XNK tại Cục Hải quan

thành phố Đà Nẵng” của tác giả Ngô Thùy Trang, năm 2013 Luận văn đưa ra

những cơ sở lý luận về công tác kế toán thuế và thu khác của cơ quan Hải quan đối với hàng hóa XK, NK; Trên cơ sở đó, đề tài nghiên cứu tình hình áp dụng thực tế công tác kế toán thuế XNK tại một đơn vị Hải quan điển hình là Cục Hải quan TP Đà Nẵng Từ đó tác giả nhận định những ưu điểm, hiệu quả cần tiếp tục phát huy; đồng thời cũng đưa ra những tồn tại, hạn chế và đề xuất biện pháp khắc phục, hoàn thiện

Trên cơ sở lý luận chung về công tác quản lý thuế XNK cùng với các văn bản quy phạm pháp luật về thuế nói chung và thuế XNK nói riêng; đồng thời kết hợp với thực tiễn quản lý thuế XNK tại tỉnh Attapeu, tác giả đưa ra kết quả nghiên cứu của bản thân Tác giả cam đoan đây là một đề tài mới, chưa từng được thực hiện trước đây

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THUẾ

XUẤT KHẨU, NHẬP KHẨU

1.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ THUẾ XNK

1.1.1 Tổng quan về thuế

a Khái niệm

Từ trước đến nay, trên các sách báo kinh tế của thế giới vẫn chưa có khái niệm thống nhất về thuế, tùy vào góc độ nghiên cứu mà người ta có những quan niệm khác nhau về thuế, phù hợp với lĩnh vực mà họ nghiên cứu

Theo các nhà kinh điển thì thuế được quan niệm là: "Để duy trì quyền

lực công cộng, cần phải có những sự đóng góp của những người công dân của Nhà nước đó là thuế khoá " Với quan điểm này, thuế chỉ là sự đóng góp

của công dân để duy trì quyền lực Nhà nước

Còn theo Benjamin Franklin, một trong những tác giả của bản tuyên ngôn độc lập nổi tiếng của nước Mỹ đã đưa ra một lời tuyên bố bất hủ trong lịch sử thuế khoá: “Trong cuộc sống không có gì tất yếu, ngoài cái chết và thuế”

Sau này khái niệm về thuế ngày càng được bổ sung và hoàn thiện hơn Trong cuốn từ điển của hai tác giả người Anh Chrisopher Pass và Bryan Lowes cho rằng: “Thuế là một biện pháp của Chính phủ đánh trên thu nhập của cải và vốn nhận được của các cá nhân hay DN (thuế trực thu), trên việc chi tiêu về hàng hoá và dịch vụ (thuế gián thu) và trên tài sản”

Dưới góc độ nghiên cứu của kinh tế chính trị học, người ta định nghĩa: Thuế là hình thức phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân để hình thành các quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nhằm đáp ứng các nhu cầu chi tiêu theo chức năng của Nhà nước

Dưới góc độ nghiên cứu pháp luật, thuế được coi là khoản đóng góp bắt buộc mà các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ đóng góp cho Nhà nước theo quy định của pháp luật

Dưới góc độ nghiên cứu của kinh tế học, thuế là một biện pháp đặc biệt, theo đó, Nhà nước sử dụng quyền lực của mình để chuyển một phần nguồn lực từ khu vực tư sang khu vực công, nhằm thực hiện các chức năng KTXH của Nhà nước

Ở Lào, đến nay cũng chưa có một khái niệm thống nhất về thuế như: Thuế là khoản tiền hay hiện vật mà người dân hoặc các tổ chức kinh doanh, tuỳ theo tài sản, thu nhập, nghề nghiệp, buộc phải nộp cho Nhà nước theo mức quy định

Các nhà kinh tế đều cho rằng, để làm rõ được bản chất của thuế thì định nghĩa về thuế phải nêu bật được các khía cạnh sau đây:

+ Nội dung kinh tế của thuế được đặc trưng bởi các quan hệ tiền tệ giữa Nhà nước với các pháp nhân và các thể nhân, không mang tính hoàn trả trực tiếp; được nảy sinh một cách khách quan và có ý nghĩa xã hội đặc biệt - việc chuyển giao thu nhập có tính chất bắt buộc theo mệnh lệnh của Nhà nước;

+ Việc nộp thuế được pháp luật quy định

+ Và việc sử dụng tiền thuế phải dành cho mục đích chung

Từ các góc độ nghiên cứu và các yêu cầu nêu trên, có thể hiểu thuế theo khái niệm như sau: Thuế là một khoản đóng góp bắt buộc từ các thể nhân

và pháp nhân có nghĩa vụ phải thực hiện đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật do nhà nước ban hành; không mang tính chất đối giá và hoàn trả trực tiếp cho người nộp thuế và sử dụng cho mục đích công cộng Như vậy, thuế không phải là một hiện tượng tự nhiên mà là một hiện tượng xã hội do chính con người định ra và nó gắn liền với phạm trù Nhà nước và Pháp luật

b Đặc điểm của thuế

Thuế là một trong những công cụ tài chính của Nhà nước, được sử dụng để hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung nhằm sử dụng cho mục đích công cộng Điều này thể hiện qua các đặc điểm cơ bản như sau:

- Thứ nhất, thuế là khoản trích nộp bằng tiền: Về nguyên tắc, thuế là

một khoản trích nộp dưới hình thức tiền tệ, điều này trái ngược với các hình thức thanh toán bằng hiện vật đã tồn tại trước đây Sự phát triển của quan hệ hàng hoá - tiền tệ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thuế, đổi lại, nghĩa vụ của ĐTNT được thực hiện bằng tiền lại góp phần thúc đẩy sự phát triển của kinh tế thị trường

- Thứ hai, thuế là phoản thu nộp bắt buộc vào ngân sách Tính chất bắt

buộc thể hiện ở chỗ, đối với người nộp thuế, đây là nghĩ vụ chuyển giao tài sản của họ cho nhà nước khi có đủ điều kiện mà không phải là quan hệ thanh toán dù trong hợp đồng hay ngoài hợp đồng Tính chất bắt buộc của thuế có mối quan hệ mật thiết với tính không hoàn trả Do thuế không có tính hoàn trả, về mặt lý thuyết khó tìm thấy sự tự nguyện khi nộp thuế - hành vi chuyển giao một khối lượng tài sản cho nhà nước và chắc chắn không nhận lại chúng trong tương lai Vì vậy, để thực hiện thu thuế ổn định, phải sử dụng biện pháp bắt buộc như một thuộc tính cơ bản của thuế

- Thứ ba, thuế gắn với yếu tố quyền lực Tính quyền lực của thuế được

xuất phát bởi lý do xuất hiện các khoản thu về thuế của nhà nước Thuế xuất hiện cùng với sự xuất hiện của nhà nước, thực hiện việc cung cấp cơ sở vật chất cho nhà nước thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của mình Các nhà kinh tế chính trị đều thống nhất cho rằng thuế là biện pháp chủ yếu của nhà nước can thiệp vào nền kinh tế Bằng quyền lực chính trị, nhà nước tạo ra cho thuế tính ổn định, sự tuân thủ của người nộp thuế Các yếu tố như người nộp thuế, thuế suất… được quy định trước và mang tính ổn định trong một thời

gian nhất định Chỉ gắn với yếu tố quyền lực, thuế mới đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ tạo nguồn thu nhập tài chính cho nhà nước

- Thứ tư, thuế là một khoản chuyển giao thu nhập không mang tính

hoàn trả trực tiếp Thuế không phải là khoản trả phí khi người nộp thuế đã nhận được một lợi ích hay quyền lợi cụ thể từ phía nhà nước Bất kỳ ai, khi đủ điều kiện đều phải thực hiện nghĩa vụ nộp thuế đối với nhà nước, không phân biệt họ đã nhận được lợi ích công nào Điều này cho phép phân biệt thuế với các khoản thu nộp do đối tượng nộp khi thực hiện nghĩa vụ của mình khi đã nhận được một lợi ích nhất định từ phía nhà nước (đó là các khoản thu từ phí,

lệ phí) Thuế xuất hiện do nhu cầu chi tiêu của nhà nước, của các chủ thể quản

lý xã hội Kết quả của việc sử dụng các khoản thu từ thuế chủ yếu là các sản phẩm công (những lợi ích không thể xác định theo giá trị vật chất) Điều đó lý giải tại sao thuế là các khoản thu không có tính chất hoàn trả trực tiếp Tuy vậy, kết quả những sản phẩm do nhà nước sử dụng các khoản thu từ thuế lại được hưởng thụ bởi chính người nộp thuế, đó là sự bình yên xã hội, sự phát triển và thịnh vượng, chế độ phúc lợi công cộng… Nói khác đi, người nộp thuế được hoàn trả một cách gián tiếp những khoản nộp cho nhà nước

c Vai trò của thuế

Vai trò của thuế là sự biểu hiện cụ thể các chức năng của thuế trong những điều kiện KTXH nhất định Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, với

sự thay đổi phương thức can thiệp của nhà nước vào hoạt động kinh tế, thuế đóng vai trò hết sức quan trọng đối với quá trình phát triển KTXH Vai trò của thuế được thể hiện trên các khía cạnh sau đây:

- Thứ nhất, thuế tạo nguồn thu cho NSNN: Với chức năng phân phối lại

thu nhập quốc dân, thuế hình thành nên nguồn tài chính tập trung lớn nhất phục vụ cho chi tiêu công cộng, đó là NSNN NSNN được tập hợp từ nhiều nguồn thu khác nhau, nhằm đảm bảo yêu cầu chi tiêu chung cho nhu cầu công

cộng Trong tất cả các nguồn, thông thường số thu về thuế chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nguồn thu NSNN Đây là nguồn thu ổn định nhất được kế hoạch hoá tốt trên cơ sở dự báo kế hoạch và tiềm năng phát triển kinh tế của đất nước trong một năm Hầu như mọi khoản chi tiêu của NSNN đều dựa vào sự đóng thuế của người dân Vì vậy, xã hội có trách nhiệm phải tôn trọng NNT, những người thông qua hành vi của mình đóng góp tài chính cho Nhà nước một cách trực tiếp và gián tiếp

- Thứ hai, thuế là công cụ điều hoà thu nhập, thực hiện công bằng xã

hội: Sự vận động của nền kinh tế theo cơ chế thị trường đòi hỏi Nhà nước phải sử dụng đồng bộ nhiều công cụ khác nhau để khắc phục những sự mất cân đối về mặt xã hội trong đó có mất cân đối về thu nhập Nhà nước sử dụng pháp luật thuế làm công cụ để điều hòa vĩ mô thu nhập trong xã hội Sự điều tiết này thể hiện ở chỗ thông qua các quy định của pháp luật thuế, Nhà nước thực hiện việc điều tiết thu nhập của các đối tượng nộp thuế và các thành viên trong xã hội Sự thay đổi của pháp luật thuế về cơ cấu các loại thuế trong hệ thống thuế, về thuế suất đều có tác động đến thu nhập và sử dụng thu nhập trong xã hội

Việc điều hoà thu nhập giữa các tầng lớp dân cư được thực hiện một phần thông qua thuế gián thu mà đặc biệt là hình thức thuế TTĐB Loại thuế này có đối tượng chịu thuế chủ yếu là các hàng hoá, dịch vụ tiêu dùng cao cấp, đắt tiền Các HHDV này thông thường chỉ có những người có thu nhập cao trong xã hội mới có thể sử dụng và hoặc sử dụng nhiều, qua đó điều tiết bớt một phần thu nhập của họ

- Thứ ba, thuế là công cụ để thực hiện kiểm tra, kiểm soát các hoạt

động SXKD: Vai trò này được xuất hiện trong quá trình tổ chức thực hiện các luật thuế trong thực tế Để đảm bảo thu được thuế và thực hiện đúng các quy định của các luật thuế đã ban hành, CQT và các cơ quan liên quan phải bằng

mọi biện pháp nắm vững số lượng, quy mô các cơ sở SXKD, ngành nghề và lĩnh vực KD, mặt hàng họ được phép KD cũng như các định mức chi tiêu đặc thù và các phương thức hạch toán riêng có Từ công tác thu thuế mà CQT sẽ phát hiện ra những khó khăn mà họ gặp phải để giúp đỡ họ tìm biện pháp tháo

gỡ Đồng thời, cũng qua công tác thu thuế, CQT cập nhật được kiến thức quản lý kinh tế để phục vụ tốt hơn cho việc kiểm tra, kiểm soát sau này Như vậy, qua công tác QLT mà có thể kết hợp kiểm tra, kiểm soát toàn diện các mặt hoạt động của cơ sở kinh tế, đảm bảo thực hiện tốt quản lý Nhà nước về mọi mặt của đời sống KTXH

- Thứ tư, thuế góp phần thúc đẩy SXKD phát triển: Thuế trong cơ chế

thị trường không chỉ đóng vai trò là nguồn thu chủ yếu của NSNN, mà còn là một công cụ làm đòn bẩy để thúc đẩy SXKD phát triển Theo quan điểm công bằng, bất kỳ một tổ chức, cá nhân khi đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế với Nhà nước, họ được quyền thụ hưởng và cung ứng những lợi ích công cộng nhất định và được tạo thuận lợi nhất cho hoạt động SXKD của mình Bên cạnh đó, tùy thuộc vào chủ trương phát triển kinh tế, Nhà nước có thể dùng thuế để tác động, tạo thuận lợi hơn cho hoạt động KD ở một số ngành, vùng để khuyến khích SXKD phát triển nhằm tạo ra một cơ cấu hợp lý hơn

Hiện nay, xu hướng chung của các quốc gia là xây dựng các quy phạm pháp luật về thuế theo hướng hội nhập quốc tế, đơn giản hóa cơ cấu hệ thống thuế, thuế suất…Tuy vậy, việc thực hiện xu hướng chung đó không làm triệt tiêu vai trò của pháp luật thuế là công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước trong điều kiện nền kinh tế thị trường

1.1.2 Tổng quan về thuế XNK

a Khái niệm

Sản xuất hàng hoá ngày càng phát triển dẫn đến các quan hệ mua bán trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia diễn ra ngày càng tăng Mỗi một quốc gia

độc lập có chủ quyền đều sử dụng một loại thuế thu vào hàng hoá XK, NK qua cửa khẩu, biên giới nước mình Thuế này được gọi chung là thuế quan

Trong điều kiện nền kinh tế thế giới phát triển theo xu hướng quốc tế hóa thì pháp luật của các nước về thuế quan ngày càng có xu thế hội nhập với các quốc gia trong khu vực và trên phạm vi toàn thế giới Thuế quan ở Việt Nam có tên gọi là thuế XK, thuế NK Thuế XK, thuế NK là một loại thuế đánh vào các hàng hoá mậu dịch, phi mậu dịch được phép XK, NK qua biên giới Lào

Thuế XK, thuế NK được nhà nước Lào ban hành vào năm 1960, thời điểm này thuế XK, thuế NK là công cụ để nhà nước thực hiện chức năng quản

lý việc XK, NK hàng hoá giữa vùng tự do và vùng bị tạm chiếm, bảo vệ và phát triển kinh tế vùng tự do, xúc tiến việc giao lưu các loại hàng hoá là nhu yếu phẩm cần thiết cho quân đội và nhân dân Phương châm đấu tranh kinh tế với địch là đẩy mạnh XK, tranh thủ NK các loại hàng hoá cần thiết cho kháng chiến, sản xuất và đời sống nhân dân

Ðối tượng điều chỉnh của Luật thuế XK, NK là quan hệ thu nộp thuế

XK, thuế NK giữa nhà nước với các tổ chức và cá nhân có hàng hoá được phép XK, NK qua cửa khẩu, biên giới Lào, kể cả hàng hoá từ thị trường trong nước đưa vào khu chế xuất và từ khu chế xuất đưa ra thị trường trong nước

Như vậy, Thuế XNK là loại thuế gián thu đánh vào những mặt hàng được phép XK, NK qua biên giới Lào kể cả thị trường trong nước vào khu phi thuế quan và từ khu phi thuế quan vào thị trường trong nước

sử dụng với nhiều mục tiêu khác nhau Tuy nhiên, ở góc độ chung nhất có thể nhận thấy rằng tính chất của thuế XK, thuế NK được thể hiện ở các khía cạnh sau:

- Thứ nhất, thuế XK, thuế NK là nguồn thu quan trọng cho NSNN

Mục tiêu chung của các quốc gia là sử dụng thuế XK, thuế NK để tạo nguồn thu cho NSNN Ðồng thời thuế XK, thuế NK là loại thuế dễ thu nhất, ít bị phản ứng từ phía trong nước, thậm chí có khi còn được sự ủng hộ của nhiều người

- Thứ hai, thuế XK, thuế NK cấu thành trong giá cả hàng hoá, làm tăng

giá hàng hoá, do đó có tác dụng điều tiết XK, NK và hướng dẫn tiêu dùng; bởi vì lượng hàng hoá XK hay NK phụ thuộc vào sức tiêu thụ hàng hoá, yếu

tố này lại phụ thuộc vào giá cả Giá cả hàng hoá cao hay thấp sẽ quyết định việc giảm hoặc tăng sức cạnh tranh của hàng hoá đó trên thị trường Thông qua thuế XK, thuế NK nhà nước điều tiết việc XK, NK hàng hoá Hơn nữa, thuế XK, thuế NK sẽ hạn chế việc tiêu dùng hàng hoá xa xỉ hoặc các loại hàng hoá không được khuyến khích sử dụng như thuốc lá, rượu, bia

- Thứ ba, Thuế XK, thuế NK có tác dụng bảo hộ nền sản xuất trong

nước Việc đánh thuế cao vào hàng hoá NK sẽ giúp các nhà sản xuất trong nước có thể cạnh tranh được với hàng hoá NK Ðặc biệt thuế XK, thuế NK giúp cho các DN sản xuất kinh doanh các ngành còn non trẻ trong nước có thời gian trưởng thành và sinh lời để từ đó có thể cạnh tranh với hàng hoá

NK

- Thứ tư, Thuế XK, thuế NK có tác dụng giảm bớt nạn thất nghiệp Vì

việc đánh thuế NK cao thì hàng hoá NK sẽ giảm; để bù vào lượng hàng hoá

NK đó nhà nước ta phải mở rộng đầu tư, phát triển sản xuất, tạo ra nhiều công

ăn việc làm cho người lao động từ đó góp phần giải quyết nạn thất nghiệp trong nước

- Thứ năm, Thuế XK, thuế NK là công cụ để nhà nước thực hiện chính

sách phân biệt đối xử trong quan hệ thương mại đối với các nước

- Thứ sáu, Thuế XK, thuế NK góp phần mở rộng quan hệ kinh tế đối

ngoại giữa Lào với các nước trong khu vực và trên thế giới

Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động XNK trong cả nước

1.1.3 Những vấn đề chung về quản lý thuế

a Khái niệm quản lý thuế

Quản lý thuế là hoạt động tổ chức, điều hành và giám sát của CQT nhằm đảm bảo NNT chấp hành nghĩa vụ nộp thuế vào NSNN theo quy định của pháp luật về thuế

Quản lý thuế có vai trò bảo đảm cho chính sách thuế được thực thi nghiêm chỉnh trong thực tiễn đời sống KTXH Chính sách thuế thường được thiết kế nhằm thực hiện những chức năng cao cả của thuế như điều tiết kinh tế

vĩ mô phục vụ mục tiêu tăng trưởng của đất nước hay phân phối thu nhập nhằm bảo đảm sự công bằng giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội Tuy nhiên, các mục tiêu này chỉ trở thành hiện thực nếu QLT thực hiện điều hành, giám sát tốt để ai là NNT thì phải nộp thuế và NNT phải nộp đúng, nộp đủ và nộp đúng hạn số thuế phải nộp vào NSNN Vì vậy, có thể khẳng định QLT có vai trò quyết định cho sự thành công của từng chính sách thuế

b Sự cần thiết phải tăng cường quản lý thuế

Thực hiện tốt công tác quản lý thu thuế có vai trò rất quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu cho NSNN; tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế nộp đúng, đủ, kịp thời tiền thuế

Chính sách thuế là công cụ thực sự có hiệu lực quản lý và điều tiết vĩ

mô nền kinh tế Thuế hoạt động có hiệu quả là chủ trương giải phóng mọi

tiềm năng sản xuất kinh doanh, đảm bảo sự cạnh tranh giữa các thành phần kinh tế, thúc đẩy tổ chức sắp xếp lại SXKD nâng cao chất lượng kinh tế

Trong nền kinh tế thị trường, mục tiêu hoạt động của DN là lợi nhuận,

do đó, các DN thường dùng nhiều thủ đoạn, tiểu xảo để trốn thuế hoặc “lách luật” Vì vậy đòi hỏi các CQT phải tăng cường quản lý thu thuế đối với các

DN để phát huy những yếu tố tích cực và hạn chế, ngăn ngừa biểu hiện tiêu cực trong việc chấp hành pháp luật thuế

1.1.4 Những vấn đề chung về quản lý thuế XNK

a Quan niệm về quản lý thuế XNK

Cũng như quản lý thuế quản lý thuế XNK có những nét đặc thù như sau:

- Chủ thể thực thi các giải pháp thu thuế là cơ quan Hải quan từ Trung ương đến địa phương Cơ quan Hải quan được Nhà nước giao trách nhiệm chính cho việc tổ chức quản lý thu thuế XNK Cần phải có sự phối kết hợp giữa các ban, ngành chức năng để quản lý thu thuế XNK một cách hiệu quả nhất

- Đối tượng chịu sự quản lý bao gồm đối tượng chịu thuế XNK và đối tượng nộp thuế XNK Trong đó, đối tượng chịu thuế XNK là hàng hoá XK,

NK qua cửa khẩu, biên giới Lào; hàng hoá được đưa từ thị trường trong nước vào khu phi thuế quan và từ khu phi thuế quan vào thị trường trong nước; và đối tượng nộp thuế XNK (hay còn gọi là người nộp thuế) là chủ hàng hoá

XK, NK; Tổ chức nhận uỷ thác XK, NK; Cá nhân có hàng hoá XK, NK khi xuất cảnh, nhập cảnh, gửi hàng hoá qua cửa khẩu, biên giới Lào Các hoạt động quản lý thuế được thực hiện theo sự điều chỉnh của các Luật hiện hành: Luật Hải quan, Luật quản lý thuế, Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu, Luật thuế GTGT, Luật thuế TTĐB Quá trình tổ chức và thực thi các giải pháp thu thuế là rất phức tạp, đa dạng và phong phú Các giải pháp đó không đơn thuần

là các giải pháp mệnh lệnh hành chính, cưỡng chế mà các giải pháp đó phải kết hợp giữa mệnh lệnh hành chính, tuyên truyền giải thích, khuyến khích lợi ích vật chất và tinh thần

- Việc quản lý thuế XNK được thực hiện theo quy định của pháp luật nên cơ quan Hải quan không thể tuỳ tiện đề ra các biện pháp quản lý thu thuế trái với quy định của pháp luật Tuy nhiên, cơ quan Hải quan vẫn có thể phát huy tính sáng tạo, tìm tòi, đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý, miễn là các giải pháp đó không trái với những quy định chung của toàn ngành; đáp ứng với các điều kiện ngày càng phát triển của hoạt động XNK hiện nay

b Mục tiêu quản lý thuế XNK

Quản lý thuế XNK là một trong những nội dung quan trọng của công tác quản lý tài chính Nhà nước, quản lý thuế XNK không thể tách rời quản lý thuế nói riêng và quản lý Nhà nước nói chung

Công tác quản lý thuế XNK nhằm đạt được các mục tiêu cơ bản như sau:

Thứ nhất, Tập trung, huy động đầy đủ, kịp thời số thu cho NSNN trên

cơ sở không ngừng nuôi dưỡng và phát triển nguồn thu

Ở Lào hiện nay, số thu bằng thuế XNK hàng năm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số thu thuế cùng như tổng số thu của NSNN Vì vậy, làm tốt công tác quản lý thuế XNK sẽ có tác dụng lớn trong việc tập trung, huy động đầy

đủ, kịp thời số thu cho NSNN

Mặt khác, các chính sách về thuế XNK có tác động lớn đến thu nhập của các tổ chức kinh tế và cá nhân, qua đó tác động đến quá trình phát triển kinh tế - cơ sở tạo ra nguồn thu thuế XNK trong tương lai Để tăng cường và

ổn định số thu của NSNN, trong công tác quản lý thuế XNK cũng cần phải chú ý duy trì và phát triển các cơ sở tạo ra nguồn thu

Thứ hai, phát huy tốt nhất vai trò của thuế XNK trong nền kinh tế

Vai trò của thuế XNK là rất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Nhưng vai trò đó không mang tính khách quan, mà nó là kết quả của những tác động từ phía con người Những tác động đó được thực hiện thông qua những nội dung, những công việc cụ thể của công tác quản lý thuế XNK Các công việc cụ thể là:

- Hướng dẫn các DN để thực hiện đúng các văn bản chính sách mới (Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu; Luật Hải quan; Luật quản lý thuế), nâng cao

ý thức chấp hành nghĩa vụ nộp thuế của các DN, triển khai thực hiện chế độ

kế toán mới trong đó đã chủ động xây dựng và áp dụng có kết quả các phần mềm tin học, vì vậy chất lượng công tác kế toán thuế XNK được nâng cao một bước, hạn chế được nhiều sai sót, nhầm lẫn trong việc theo dõi nợ đọng

và cưỡng chế thuế

Thứ ba, tăng cường ý thức chấp hành pháp luật cho các tổ chức kinh tế

và dân cư

Trong cơ chế kinh tế thị trường, Nhà nước thông qua công cụ luật pháp

để thực hiện sự tác động vào nền kinh tế ở tầm vĩ mô Ý thức chấp hành luật pháp của các tổ chức kinh tế và dân cư sẽ có ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện những tác động của Nhà nước đến nền kinh tế Qua công tác tổ chức thực hiện và kiểm tra, thanh tra việc chấp hành luật thuế XNK cùng với việc tăng cường tính pháp chế của luật thuế XNK, ý thức chấp hành của các luật thuế được nâng cao, từ đó tạo thói quen chấp hành pháp luật trong mọi tầng lớp dân cư

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ THUẾ XNK

1.2.1 Tuyên truyền, hỗ trợ, cung cấp thông tin cho người khai Hải quan, người nộp thuế

Tuyên truyền, hỗ trợ, cung cấp thông tin cho người khai hải quan (NKHQ) và

người nộp thuế (NNT) là một nhiệm vụ có vai trò quan trọng trong công tác quản lý thuế XNK; góp phần tăng cường tính thực thi pháp luật trong lĩnh vực Hải quan Điều này xuất phát từ những nguyên nhân sau: ý thức chấp hành nghĩa vụ về thuế của đối tượng hoạt động XNK chưa cao nên tình trạng gian lận, trốn thuế vẫn còn phổ biến; Bên cạnh đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, các chế độ chính sách về thuế XNK trong thời gian qua cũng tồn tại rất nhiều bất cập, thường xuyên thay đổi khiến cho việc nắm bắt các quy định của NKHQ và NNT chưa được kịp thời

Các hình thức tuyên truyền, hỗ trợ, cung cấp thông tin cho NKHQ và NNT được sử dụng rất phong phú, linh hoạt; bao gồm: thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng như báo, đài; tổ chức các buổi tập huấn; trả lời các vướng mắc bằng văn bản; hướng dẫn qua điện thoại; cập nhật các quy định mới kịp thời trên Website của cơ quan; giải đáp vướng mắc, hướng dẫn thủ tục trên trang Website; niêm yết công khai thủ tục hành chính, các văn bản quy phạm pháp luật mới tại trụ sở các Chi cục Hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu

Công tác tuyên truyền, hỗ trợ, cung cấp thông tin cho NKHQ và NNT có tác dụng không chỉ đối với NKHQ và NNT, nhằm ngăn ngừa hạn chế tối đa các sai phạm có thể xảy ra do NKHQ và NNT thiếu những thông tin, kiến thức, hiểu biết về thuế XNK, việc làm này còn tạo thuận lợi cho cả cơ quan Hải quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của mình Làm tốt việc tuyên truyền, hỗ trợ, cung cấp thông tin NKHQ và NNT sẽ nhận được những thông tin, kiến thức về thuế XNK một cách đầy đủ, kịp thời; từ đó sẽ tiết kiệm thời gian và tiền của cho quá trình thực hiện nghĩa vụ nộp thuế của mình

Tiêu chí:

Kết quả của công tác tuyên truyền, hỗ trợ, cung cấp thông tin cho NKHQ và NNT thông thường được đánh giá thông qua các tiêu chí như:

- Số thủ tục hành chính về Hải quan đăng tải trên website

- Số buổi tập huấn cho DN

- Số lượng trả lời tư vấn trên website

- Số lượt giải đáp vướng mắc trực tiếp

- Số lượt giải đáp vướng mắc qua điện thoại

- Số lượt giải đáp vướng mắc bằng văn bản

1.2.2 Khai báo Hải quan, khai thuế, nộp thuế

Khai báo Hải quan: Là việc người khai Hải quan, người nộp thuế thực

hiện việc khai báo với cơ quan Hải quan về lô hàng hóa XK, NK qua biên giới Việt Nam Khai báo Hải quan theo nguyên tắc: tự kê khai đầy đủ, chính xác, trung thực các tiêu chí trên tờ khai Hải quan và tự xác định, chịu trách nhiệm trước pháp luật về khai thuế Khi khai báo Hải quan, NKHQ, NNT có thể thực hiện dưới hai hình thức: khai báo thủ công hoặc khai báo điện tử

- Khi khai báo thủ tục Hải quan, NKHQ, NNT phải khai và nộp tờ khai Hải quan; nộp, xuất trình chứng từ thuộc hồ sơ Hải quan; trong trường hợp thực hiện thủ tục Hải quan điện tử, NKHQ được khai và gửi hồ sơ Hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của Hải quan; thực hiện đưa hàng hóa đến địa điểm kiểm tra thực tế hàng hóa theo quy định nếu thuộc trường hợp phải kiểm tra thực tế hàng hóa; sau đó, thực hiện các nghĩa vụ về thuế theo quy định của pháp luật

- Về thời hạn khai và nộp tờ khai Hải quan đối với hàng hóa XNK: Hàng hoá NK được thực hiện trước ngày hàng hoá đến cửa khẩu hoặc trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày hàng hoá đến cửa khẩu Hàng hoá XK được thực hiện chậm nhất là 08 giờ trước khi phương tiện vận tải xuất cảnh Tờ khai Hải quan có giá trị làm thủ tục Hải quan trong thời hạn 15 ngày, kể từ ngày đăng

ký tờ khai

- NKHQ, NNT phải chịu trách nhiệm trong việc khai Hải quan và sử

dụng hàng hoá theo mục đích kê khai

- Khi phát hiện có sai sót trong khai báo Hải quan, khai báo thuế, NKHQ, NNT được khai sửa chữa, bổ sung hồ sơ Hải quan, hồ sơ thuế theo quy định, thực hiện tiếp nghĩa vụ thuế và chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính nếu có

Khai thuế, tính thuế:

- Khai thuế là việc NKHQ, NNT tự xác định, tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc kê khai số tiền thuế phải nộp; số tiền thuế được miễn, xét miễn, xét giảm, hoàn hoặc không thu thuế theo đúng quy định của pháp luật NKHQ, NNT thực hiện việc khai báo cho từng trường hợp cụ thể theo đúng quy định tại các Luật thuế, Nghị định hướng dẫn Luật và theo các quy trình được hướng dẫn tại các Thông tư liên quan

- Thời điểm tính thuế XK, thuế NK là thời điểm đối tượng nộp thuế đăng ký tờ khai Hải quan với cơ quan Hải quan.Thuế XK, thuế NK được tính theo thuế suất, giá tính thuế và tỷ giá dùng để tính thuế theo tỷ giá hối đoái do Ngân hàng Nhà nước Việt nam công bố tại thời điểm tính thuế Trong đó:

+ Thuế suất: Thuế suất đối với hàng hoá XK được quy định cụ thể cho từng mặt hàng tại Biểu thuế XK; Thuế suất đối với hàng hóa NK gồm thuế suất ưu đãi, thuế suất ưu đãi đặc biệt và thuế suất thông thường

+ Giá tính thuế: Giá tính thuế đối với hàng hoá XK là giá bán tại cửa khẩu xuất theo hợp đồng; Giá tính thuế đối với hàng hóa NK là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên theo hợp đồng, phù hợp với cam kết quốc tế

- Cơ quan Hải quan tôn trọng việc tự tính thuế và khai thuế của NKHQ, NNT, tuy nhiên luôn có các biện pháp giám sát việc kê khai tính thuế một cách hiệu quả, vừa đảm bảo khuyến khích sự tuân thủ tự nguyện của NKHQ, NNT, vừa bảo đảm phát hiện, ngăn ngừa những trường hợp vi phạm pháp luật

thuế

Ấn định thuế:

- Về nguyên tắc quản lý thuế XNK, NKHQ, NNT phải tự xác định số thuế phải nộp, kê khai và nộp số thuế kê khai vào NSNN theo đúng thời hạn Tuy nhiên, do điều kiện khách quan hoặc do ý thức của NKHQ, NNT nên thực tế còn có trường hợp NKHQ, NNT không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ các căn cứ để tính thuế, khai báo giá không đúng hoặc không tự tính được thuế trong trường hợp đó Luật Quản lý thuế quy định cơ quan Hải quan được quyền ấn định thuế và ra thông báo ấn định thuế cho NKHQ, NNT Đây là cơ sở pháp lý để cơ quan Hải quan thực hiện quyền ấn định thuế cũng như hạn chế tình trạng lạm dụng khi thực hiện ấn định thuế, đảm bảo công bằng trong công tác quản lý thuế XNK

Căn cứ ấn định thuế:

- Căn cứ để cơ quan Hải quan ấn định thuế là lượng, trị giá tính thuế, xuất xứ hàng hoá, mức thuế suất của hàng hóa thực tế XK, NK; tỷ giá tính thuế; phương pháp tính thuế theo quy định và các thông tin, cơ sở dữ liệu khác có liên quan

- Các trường hợp phải ấn định thuế:

+ Người khai thuế dựa vào các tài liệu không hợp pháp để khai báo căn cứ tính thuế, tính và kê khai số thuế phải nộp; không kê khai hoặc kê khai không đầy đủ, chính xác các căn cứ tính thuế làm cơ sở cho việc tính thuế

+ Người khai thuế từ chối hoặc trì hoãn, kéo dài quá thời hạn quy định việc cung cấp các tài liệu liên quan cho cơ quan Hải quan để xác định chính xác số thuế phải nộp

+ Cơ quan Hải quan có đủ bằng chứng về việc khai báo trị giá không đúng với trị giá giao dịch thực tế

+ Người khai thuế không tự tính được số thuế phải nộp

- Tuỳ từng trường hợp, cơ quan Hải quan ấn định số thuế phải nộp (ấn định toàn bộ) hoặc ấn định từng yếu tố liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp

Nộp thuế: NKHQ, NNT có nghĩa vụ nộp thuế đầy đủ, đúng thời hạn

vào NSNN Theo quy định của Luật quản lý thuế trước đây thì thời hạn nộp thuế XNK là 30 ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai đối với NNT được hưởng

1.2.3 Miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế, không thu thuế XNK

Cơ quan quản lý thuế thực hiện miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế, không thu thuế đối với các trường hợp thuộc diện miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế, không thu thuế được quy định tại các văn bản pháp luật về thuế

NKHQ, NNT tự xác định số thuế XNK được miễn, giảm, hoàn hoặc không thu và tự chịu trách nhiệm theo đúng quy định của pháp luật về thuế

Các trường hợp được miễn thuế, xét miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế được quy định tại Điều 15, 16, 17, 18 Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu số 38/2005/QH7 ngày 20/12/2005 Không thu thuế được áp dụng đối với trường hợp hàng NK nguyên liệu để sản xuất hàng XK đã được áp dụng thời hạn nộp thuế là 275 ngày; Trong thời hạn nộp thuế, NNT đã XK sản phẩm thì sẽ nộp

hồ sơ thanh khoản và cơ quan Hải quan sẽ tiếp nhận, kiểm tra, giải quyết thủ

tục không thu thuế NK phần nguyên liệu cấu thành nên sản phẩm này

Tiêu chí:

Các tiêu chí được sử dụng để đành giá công tác quản lý miễn thuế, giảm thuế, hoàn thuế, không thu thuế XNK như:

- Số tiền thuế được miễn

- Số tiền thuế được giảm

- Số tiền thuế được hoàn

- Số tiền thuế được ra quyết định không thu thuế

1.2.4 Quản lý thông tin NKHQ, NNT

Hệ thống thông tin về NKHQ, NNT là tất cả các thông tin liên quan đến NKHQ, NNT; bao gồm các thông tin định danh, thông tin về tình hình sản xuất kinh doanh, kê khai, nộp thuế, tình hình tuân thủ pháp luật thuế và các thông tin khác do NKHQ, NNT và các tổ chức, cá nhân khác tự nguyện cung cấp hoặc cung cấp theo yêu cầu bắt buộc của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Thông tin về NKHQ, NNT được quản lý bằng các chương trình quản

lý riêng như: chương trình thông quan điện tử, chương trình Riskman (dùng quản lý rủi ro), chương trình kế toán KTT, chương trình quản lý giá GTT, chương trình quản lý thông tin vi phạm Các chương trình này được kết nối, liên kết dữ liệu với nhau nhằm giúp cho việc quản lý DN, quản lý thuế được chặt chẽ hơn; đồng thời, hỗ trợ cho việc tra cứu tất cả các thông tin liên quan đến NKHQ, NNT một cách nhanh chóng, đầy đủ nhất

Tiêu chí:

Hiệu quả hoạt động của công tác quản lý thông tin NKHQ, NNT được đánh giá thông qua hiệu quả hoạt động của công tác quản lý rủi ro; công tác quản lý thông tin về thuế XNK; công tác xử lý vi phạm

1.2.5 Giải quyết nợ thuế XNK

Công tác quản lý nợ và cưỡng chế nợ thuế là một trong những chức

năng có vị trí, vai trò quan trọng trong hệ thống quản lý thuế Quản lý nợ thuế

là theo dõi quá trình chấp hành nghĩa vụ thuế của NNT, thực hiện các biện pháp nghiệp vụ nhằm đốc thu thu hồi nợ thuế hoặc thực hiện việc cưỡng chế thuế đối với các trường hợp chây ỳ; cụ thể:

- Quản lý nợ thuế, nợ đọng thuế đóng vai trò hết sức quan trọng trong công tác quản lý thuế Cơ quan quản lý thuế phải luôn nắm rõ số thuế phát sinh nợ, nợ đọng và nguyên nhân của số thuế nợ này thì mới có thể đưa ra các

kế hoạch thực hiện xử lý, thu hồi nợ đọng một cách hiệu quả nhất

- Đốc thu thuế là việc đôn đốc người nộp thuế nộp các khoản thuế còn

nợ thuế vào NSNN theo quy định của pháp luật; Thực hiện công bằng xã hội thông qua việc cơ quan quản lý thuế có tác động can thiệp kịp thời và xử lý nghiêm túc các trường hợp có hành vi vi phạm về chậm nộp thuế nhằm nâng cao ý thức tuân thủ của NNT

Tiêu chí:

Công tác quản lý nợ thuế XNK được đánh giá thông qua:

- Số tiền nợ thuế trong hạn, nợ quá hạn, nợ cưỡng chế

- Số tiền thuế thu hồi được

1.2.6 Thanh tra, kiểm tra thuế XNK

Thanh tra, kiểm tra là một biện pháp hữu hiệu nhằm phát hiện ngăn ngừa vi phạm, giúp NKHQ, NNT nhận thấy luôn có một hệ thống giám sát hiệu quả tồn tại và kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm của họ

Thanh tra thuế XNK: là hoạt động thanh tra của cơ quan Hải quan đối với

tổ chức, cá nhân có liên quan nhằm phát hiện, chấn chỉnh những sai lầm, vi phạm trong hoạt động chấp hành chính sách, pháp luật thuế XNK của nhà nước

- Thanh tra thuế thực hiện theo nguyên tắc tuân theo quy định tại Luật Quản lý thuế và pháp luật về thanh tra; với mục đích hoạt động thanh tra thuế nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật về Hải quan,

pháp luật về thuế đối với hàng hóa XK, NK để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật về thuế, về Hải quan

- Các trường hợp thanh tra thuế: khi NNT có một trong những dấu hiệu

vi phạm pháp luật về thuế sau đây: Có hành vi vi phạm pháp luật về thuế nhưng đã vi phạm nhiều lần; Vi phạm ở nhiều địa bàn; Vi phạm liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân (cơ quan Hải quan có căn cứ để nhận định rằng người nộp thuế cấu kết, thông đồng với nhiều tổ chức, cá nhân để thực hiện hành vi gian lận thuế, trốn thuế); Có dấu hiệu trốn thuế; Có dấu hiệu tẩu tán tài liệu, tang vật nhằm trốn thuế, gian lận thuế trong khi cơ quan Hải quan kiểm tra sau thông quan tại trụ sở DN

- Các hình thức thanh tra thuế:

Thanh tra thường xuyên: là hình thức thanh tra được thực hiện mang tính định kỳ, không phụ thuộc vào việc có xảy ra vụ việc hay không trong các đối tượng nộp thuế và các cơ quan quản lý thuế

Thanh tra đột xuất: được tiến hành khi có những vụ việc xảy ra từ phía các đối tượng nộp thuế hoặc trong các cơ quan thuế, để có biện pháp

xử lý

Thanh tra toàn diện: được tiến hành với tất cả các đối tượng thanh tra Hình thức này thường được áp dụng để phục vụ cho những nghiên cứu cải tiến lớn về hệ thống thuế

Thanh tra trọng điểm: được tiến hành chỉ với một số nội dung, một số đối tượng Ngoài ra, nếu xét theo địa điểm diễn ra cuộc thanh tra thuế, có các hình thức: thanh tra tại chỗ và thanh tra từ xa

Tiêu chí:

Kết quả của công tác thanh tra thuế XNK thường được đánh giá thông qua:

- Số cuộc kiểm tra hồ sơ thuế XNK tại các Chi cục hải quan

- Số lượng các cuộc kiểm tra chuyên ngành tại trụ sở DN

- Số tiền thuế truy thu được cho NSNN

Kiểm tra thuế XNK (Kiểm tra sau thông quan): gồm hoạt động kiểm tra

sau thông quan tại trụ sở cơ quan Hải quan và tại trụ sở DN để đánh giá tính tuân thủ pháp luật về Hải quan, pháp luật về thuế XNK của DN Kiểm tra sau thông quan nhằm kiểm tra, rà soát, phát hiện sai sót của các khâu nghiệp vụ trước nhằm chống thất thu thuế cho NSNN

- Kiểm tra sau thông quan tại trụ sở cơ quan Hải quan là hoạt động thường xuyên của cơ quan Hải quan đối với hồ sơ Hải quan, hàng hoá XK,

NK đã được thông quan trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hàng hóa được thông quan đến ngày thông báo kiểm tra Được thực hiện theo nguyên tắc quản lý rủi ro trên cơ sở các thông tin, hồ sơ:

+ Các thông tin, nghi vấn từ cơ sở dữ liệu của ngành

+ Các dấu hiệu vi phạm, nghi ngờ từ các Chi cục Hải quan làm thủ tục thông quan hàng hóa, các đơn vị nghiệp vụ chuyển

+ Các thông tin do Chi cục Kiểm tra sau thông quan thu thập được về dấu hiệu vi phạm liên quan đến hàng hoá XK, NK đã được thông quan

- Kiểm tra tại trụ sở của DN: Cơ quan thuế tiến hành kiểm tra tại trụ

sở DN trong các trường hợp: Kiểm tra sau thông quan đối với các trường hợp kiểm tra sau thông quan tại trụ sở cơ quan Hải quan chuyển sang; Kiểm tra sau thông quan khi có dấu hiệu DN vi phạm pháp luật; Kiểm tra sau thông quan theo kế hoạch để thẩm định sự tuân thủ pháp luật của DN và được thực hiện theo kế hoạch do Tổng cục Hải quan phê duyệt trên cơ sở đề nghị của Cục Hải quan tỉnh, thành phố; Kiểm tra sau thông quan theo chuyên đề, do Thủ trưởng cơ quan Hải quan cấp trên chỉ đạo

Tiêu chí:

Kết quả của công tác kiểm tra sau thông quan được đánh giá thông qua:

- Số lượng hồ sơ hải quan đã phúc tập

- Số lượng DN đã kiểm tra tại trụ sở cơ quan hải quan

- Số lượng DN đã kiểm tra tại trụ sở DN

- Số tiền thuế truy thu được cho NSNN

1.3 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI QUẢN LÝ THUẾ XNK

Mọi hoạt động đều chịu tác động của các yếu tố bên trong và bên ngoài; Việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng nhằm đưa ra những quyết định phù hợp, đúng đắn, hiệu quả là việc làm hết sức cần thiết Và công tác quản lý

thuế XNK cũng không ngoại lệ những tác động này

1.3.1 Nhân tố chủ quan

Là các yếu tố thuộc về nội bộ cơ quan quản lý thuế - cơ quan Hải quan, bao gồm:

Tổ chức bộ máy: Là tổng thể các đơn vị, các bộ phận cấu thành dựa

trên chức năng nhiệm vụ được giao Để một tổ chức hoạt động tốt, tổ chức bộ máy cần đáp ứng được các yêu cầu như: tinh gọn, hiệu quả, hiệu lực; đúng chức năng nhiệm vụ; phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận; vận hành một cách nhịp nhàng Bộ máy của cơ quan Hải quan được tổ chức khá chặt chẽ, phù hợp với yêu cầu cải cách, phát triển, hiện đại hóa ngành Hải quan Cục Hải quan là đầu mối chỉ đạo công tác quản lý thuế XNK ở mỗi địa phương, các Chi cục Hải quan cửa khẩu và ngoài cửa khẩu thực hiện chức năng nhiệm vụ quản lý thu thuế, cùng các phòng ban tham mưu giúp Cục trong công tác quản

lý thuế được chặt chẽ, hiệu quả hơn Tuy nhiên, vẫn còn những mặt chưa đảm bảo trong công tác tổ chức; như tỷ lệ bố trí cán bộ ở các bộ phận chức năng còn chưa hợp lý, công tác luân chuyển cán bộ nghiệp vụ hàng năm vẫn còn nhiều vấn đề cần bàn

Con người: Là yếu tố quan trọng nhất, quyết định đến việc thành công

hay thất bại của công tác quản lý thu thuế XNK Đây là những người trực tiếp thực thi công vụ về thuế XNK Trình độ, kỹ năng, tập quán, phong thái và thái độ trong quá trình làm việc sẽ tác động trực tiếp đến hiệu quả của công tác quản lý thuế XNK

Công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho CBCC luôn được quan tâm; nhằm đảm bảo cho các cán bộ quản lý thuế luôn nhận thức đúng đắn, chấp hành nghiêm túc các chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, kỷ luật, kỷ cương của Ngành; luôn nâng cao ý thức trách nhiệm trong công việc

Trong công tác tuyển dụng, hiện nay số lượng lớn các cán bộ trẻ, có trình độ, năng lực khá tốt được tuyển dụng vào các vị trí chuyên môn nghiệp

vụ Tuy nhiên, các cán bộ trẻ mới tuyển dụng trình độ tốt thì ít có kinh nghiệm; trong khi đó, các cán bộ lớn tuổi thì kinh nghiệm nhiều hơn nhưng những kỹ năng về khai thác, sử dụng các chương trình mới, kỹ năng tin học còn nhiều hạn chế Do vậy, việc bố trí CBCC sao cho phù hợp cũng gặp nhiều khó khăn cần tập trung giải quyết

Công tác đào tạo, bồi dưỡng CBCC luôn được cơ quan Hải quan quan tâm; nhiều lớp đào tạo, tập huấn về kiến thức nghiệp vụ, lý luận chính trị được tổ chức hàng năm nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách, hiện đại hóa Hải quan nói chung và công tác quản lý thu thuế XNK nói riêng

Quy chế làm việc: Tại mỗi đơn vị cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu

quả công tác Nếu quy chế làm việc hợp lý thì sẽ nâng cao hiệu quả của công tác quản lý thuế XNK

Điều kiện vật chất: Đây là một trong những nội dung trong chương

trình cải cách, hiện đại hóa Hải quan Việc đầu tư, trang bị các thiết bị CNTT luôn được cơ quan Hải quan quan tâm nhằm đáp ứng hệ thống CNTT vận