(luận văn thạc sĩ) quản lý thu BHXH trên địa bàn quận ngũ hành sơn, thành phố đà nẵng

Phiếu khảo sát gồm 14 câu, nội dung liên quan đến công tác thực hiện chính sách BHXH, sự am hiểu của đối tượng tham gia về các chính sách bảo hiểm xã hội... Hoạt động BHXH là quá trình t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

NGUYỄN THỊ THỤC TRINH

QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN

ĐỊA BÀN QUẬN NGŨ HÀNH SƠN,

THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Đà Nẵng - Năm 2018

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được

ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả

NGUYỄN THỊ THỤC TRINH

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Bố cục đề tài 3

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 4

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 7

1.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ THU BHXH 7

1.1.1 Khái niệm về BHXH, quản lý thu BHXH 7

1.1.2 Đặc điểm của quản lý thu BHXH 8

1.1.3 Ý nghĩa của quản lý thu BHXH 9

1.1.4 Mục tiêu của quản lý thu BHXH 10

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 11

1.2.1 Tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH 11

1.2.2 Lập dự toán thu BHXH 13

1.2.3 Tổ chức thu BHXH 15

1.2.4 Quyết toán thu 18

1.2.5 Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH 19

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THU BHXH 25

1.3.1 Hệ thống chính sách pháp luật về BHXH 25

1.3.2 Sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, chính quyền; Phối hợp giữa cơ quan BHXH và các cơ quan ban ngành liên quan tại địa phương trong công tác thu BHXH 26

1.3.3 Cơ quan BHXH 26

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 29

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ THU BHXH TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN NGŨ HÀNH SƠN 30

2.1 ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA QUẬN NGŨ HÀNH SƠN ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ THU BHXH 30 2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 30

2.1.2 Đặc điểm xã hội 31

2.1.3 Đặc điểm kinh tế 32

2.1.4 Đặc điểm cơ bản của BHXH quận Ngũ Hành Sơn 34

2.2 THỰC TRẠNG VỀ QUẢN LÝ THU BHXH QUẬN NGŨ HÀNH SƠN 36 2.2.1 Tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH 36

2.2.2 Thực trạng lập dự toán thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn 42

2.2.3 Công tác tổ chức thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn 47

2.2.4 Quyết toán thu 51

2.2.5 Công tác Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn 56

2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN NGŨ HÀNH SƠN 59

2.3.1 Thành công và hạn chế về công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ hành Sơn 59

2.3.2 Nguyên nhân hạn chế 64

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 66

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ THU BHXH TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN NGŨ HÀNH SƠN 67

3.1.2 Chiến lược phát triển phục vụ cho công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn 693.1.3 Một số yêu cầu khi xây dựng giải pháp 743.2 CÁC GIẢI PHÁP CỤ THỂ 74 3.2.1 Hoàn thiện công tác tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn 743.2.2 Hoàn thiện lập dự toán thu tại BHXH quận Ngũ Hành Sơn 773.2.3 Hoàn thiện công tác tổ chức quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn 783.2.4 Đẩy mạnh công tác phát triển đối tượng tham gia BHXH, BHYT, BHTN và công tác thu hồi nợ đọng 813.2.5 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật

về BHXH; giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH 82KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 83

KẾT LUẬN 84 PHỤ LỤC

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

Từ viết tắt Ý nghĩa các từ viết tắt

BHXH Bảo hiểm xã hội

BHYT Bảo hiểm y tế

BHTN Bảo hiểm thất nghiệp

CNTT Công nghệ thông tin

bảng Tên bảng Trang

2.1 Dân số và lực lượng lao động của quận Ngũ Hành Sơn các

2.2 Bảng giá trị sản xuất kinh tế ngoài quốc doanh tại BHXH

2.3 Bảng số liệu đơn vị trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn 35 2.4 Tình hình tuyên truyền giai đoạn năm 2014-2016 37

2.5 Thống kê đánh giá mức độ nhận thức của người tham gia

2.6 Thống kê đánh giá công tác hỗ trợ hướng dẫn đơn vị thực

2.7 Tổng quỹ lương trích đóng BHXH (2014-2016) 43 2.8 Mức lương tối thiểu vùng năm 2016 và năm 2017 45

2.10 Tình hình lập dự toán và thực hiện dự toán về số đối tượng

2.11 Tình hình lập dự toán và thực hiện dự toán về số thu

2.12 Số đơn vị và số đối tượng tham gia BHXH năm

2.13 Tình hình thực hiện thu tiền BHXH năm 2014-2016 tại

hình vẽ Tên hình vẽ Trang

1.1 Sơ đồ mô hình tổng quan về phân cấp quản lý thu BHXH 15

1.3 Sơ đồ quy trình quản lý thu BHXH, BHYT, BHTN 18 2.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy của BHXH quận Ngũ Hành Sơn 35 3.1 Người tham gia biết đến BHXH thông qua kênh thông tin 75

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cùng với sự phát triển về kinh tế không ngừng lớn mạnh thì chính sách

an sinh xã hội của các nước trên thế giới cũng phát triển không ngừng Ở nước ta, hệ thống an sinh xã hội gồm 4 trụ cột chính: việc làm, đảm bảo thu nhập tối thiểu và giảm nghèo; bảo hiểm xã hội; trợ giúp xã hội cho các nhóm đặc thù; dịch vụ xã hội cơ bản Như vậy, Bảo hiểm xã hội là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội Bảo hiểm xã hội gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm

y tế và bảo hiểm thất nghiệp Thời gian qua, chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp đã góp phần tích cực vào việc ổn định đời sống nhân dân, tạo cơ hội để mọi người ngày càng được bình đẳng

Luật BHXH Việt Nam ra đời là bước ngoặt to lớn tạo chuyển biến tích cực tới việc thực hiện các chế độ BHXH Qua đó, các chế độ bảo hiểm đã được mở rộng và linh hoạt hơn với nhiều loại hình đa dạng từ BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện, Bảo hiểm thất nghiệp, BHYT…phạm vi đối tượng cũng đã gia tăng đáng kể, cơ chế quản lý quỹ bảo hiểm cũng có những đổi mới từng bước được hoàn thiện hơn, BHXH ngày càng thể hiện vai trò to lớn trong cộng đồng Bởi vậy, việc đảm bảo một quỹ BHXH bền vững là một việc làm hết sức cần thiết Một trong những yếu tố quan trọng giúp bình ổn quỹ BHXH chính là thực hiện tốt khâu quản lý thu

Nhằm đánh giá được thực trạng và đề xuất các giải pháp để công tác quản lý thu có kết quả tốt hơn, tôi đã chọn đề tài luận văn “Quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng”

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở lý luận cơ bản về bảo hiểm xã hội, về quản lý thu BHXH, luận văn sẽ thực hiện:

- Phân tích thực trạng công tác quản lý thu BHXH tại BHXH quận Ngũ

Hành Sơn từ năm 2014 - 2016

- Đề xuất những giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý thu BHXH

mà cụ thể là đề xuất giải pháp tăng cường công tác thu hồi nợ của các đơn vị

nợ đọng và khai thác các đơn vị mới, đơn vị đã tham gia nhưng chưa đóng đủ

số lao động làm việc tại đơn vị

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động quản lý thu BHXH tại quận Ngũ hành Sơn

- Phạm vi nghiên cứu

+ Về nội dung nghiên cứu là về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc của BHXH quận Ngũ Hành Sơn

+ Về thời gian nghiên cứu: các giải pháp được đề xuất trong luận văn có

ý nghĩa trong hiện tại và 5 năm đến

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, trên đề tài sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp

- Phương pháp khảo sát/ điều tra thông qua bảng câu hỏi

Để đánh giá đúng hơn về thực trạng quản lý BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn, đề tài dùng phương pháp điều tra khảo sát

Nghiên cứu tiến hành thu thập thông qua phiếu khảo sát ý kiến người tham gia bảo hiểm xã hội và chuyên viên thực hiện chính sách BHXH của đơn vị trên địa bàn Quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng Phiếu khảo sát gồm 14 câu, nội dung liên quan đến công tác thực hiện chính sách BHXH, sự

am hiểu của đối tượng tham gia về các chính sách bảo hiểm xã hội

Sau khi thu hồi phiếu khảo sát sẽ tiến hành xử lý dữ liệu bằng Excel, SPSS kết quả sẽ sử dụng cho việc đánh giá thực trạng trong chương này của

luận văn, đồng thời làm căn cứ để đề xuất giải pháp cho chương 3

Xác định cỡ mẫu (trong trường hợp biết được tổng thể) như sau:

- Với n là cỡ mẫu, N là số lượng tổng thể, e là sai số tiêu chuẩn

- Mục đích tiến hành khảo sát để có thể đánh giá thực trạng một cách khách quan, chính xác hơn Nghiên cứu sơ bộ sử dụng phương pháp thảo luận chuyên gia để chỉnh sửa, xây dựng phiếu khảo sát Sau đó, khi nghiên cứu chính thức, sử dụng phiếu khảo sát đã được hoàn thiện để thực hiện lấy ý kiến người tham gia Nội dung phiếu khảo sát gồm 3 phần: phần 1 là thông tin của đáp viên, phần 2 khảo sát nhận thức của đáp viên về BHXH, phần 3 dành cho đáp viên là chuyên viên thực hiện chính sách BHXH của đơn vị Phiếu khảo sát được chuyển cho người tham gia thông qua thư điện tử, ứng dụng công cụ Google Docs khảo sát trực tuyến Tổng số địa chỉ thư điện tử người tham gia được chọn gửi là 378, số hồi đáp là 170, số hợp lệ là 160

5 Bố cục đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 03 chương, bao gồm:

(1)

Chương 1: Lý luận chung về quản lý thu Bảo hiểm xã hội

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm

xã hội quận Ngũ Hành Sơn

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện và đẩy mạnh công tác quản lý nhà nước

về quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

BHXH là trụ cột chính trong hệ thống chính sách an sinh xã hội góp phần tích cực vào việc thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội

Hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến hoạt động BHXH với nhiều khía cạnh khác nhau Tác giả đã nghiên cứu một số đề tài nghiên cứu sau đây

Đề tài “Hoàn thiện quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Trương Quốc Thịnh (Năm 2015): Tác giả đã nghiên cứu chỉ ra những mặt tích cực, những hạn chế cần phải hoàn thiện trong quản

lý thu BHXH tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh Và đề tài cũng đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thu BHXH tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Đề tài “Nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác thu bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh” của tác giả Thái Văn Nam (năm 2012): Đề tài

đã nêu được vấn đề thực trạng của công tác tổ chức quản lý thu BHXH tỉnh Quảng Ninh Và từ đó đưa ra được những nguyên nhân ảnh hưởng đến tổ chức công tác thu Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh Đề xuất một số giải pháp hữu hiệu nhằm hoàn thiện tổ chức công tác thu bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ninh

Đề tài“Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam”, Nguyễn Thị Thanh Thanh (2017) hệ thống hóa những

vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý thu BHXH, các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH, đề tài nghiên cứu đánh giá thực

trạng công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2014 – 2016; những thành công đạt được và hạn chế trong công tác quản

lý thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam Tác giả đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Nam

Đề tài “Tăng cường công tác kiểm soát thu BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Nam”, Nguyễn Thị Minh Trang (2017) đã dựa trên cơ sở lý luận về kiểm soát

nội bộ, kiểm soát quy trình quản lý thu BHXH để làm rõ thực trạng và đánh giá công tác kiểm soát thu BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Nam, bên cạnh đó tác giả đã tổng hợp các sai phạm, các hạn chế và nguyên nhân của thực trạng kiểm soát thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam;trên cơ sở

đó tác giả đã đề xuất các giải pháp tăng cường kiểm soát thu bảo hiểm xã hội tại BHXH tỉnh Quảng Nam Luận văn này trình bày về kiểm soát thu BHXH nên phạm vi nghiên cứu của luận văn này chủ yếu về vấn đề quy định kiểm soát thu

Đề tài “Hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Bến Tre”, Lê Hoàng Diễm

(2014) đã hệ thống các vẫn đề lý luận về quản lý thu bảo hiểm xã hội và quản

lý thu BHXH đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; các nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Đề tài đã nêu thực trạng và đánh giá chung về quản lý thu BHXH đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Bến Tre Tác giả cũng đã đưa ra một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Bến Tre

Ngoài ra, luận văn còn sử dụng các tài liệu hội thảo của ngành, tạp chí BHXH để có thể tham khảo thêm về những giải pháp có thể phù hợp với tình hình thực tiễn ở BHXH quận Ngũ Hành Sơn

Các công trình nghiên cứu trên có mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, cách tiếp cận khác nhau nhưng chủ yếu nghiên cứu về công tác thu BHXH tại các thời điểm và địa phương khác nhau Tuy nhiên, tác giả lại chưa chú trọng nhiều đến yếu tố nguyên nhân các đơn vị sử dụng lao động nợ và trốn đóng BHXH

Trong khi đó, đối tượng tham gia và số thu BHXH ngày càng tăng, tình trạng nợ đọng càng lớn và thời gian kéo dài, nhưng chưa có những chế tài phù hợp để buộc các đơn vị phải nộp đúng, nộp đủ, nộp kịp thời; cũng như còn nhiều đơn vị trốn đóng BHXH và cho đến nay cũng chưa có đề tài nào nghiên cứu về tình hình quản lý thu tại địa bàn quận Ngũ Hành Sơn

Đề tài “Quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng”của tác giả sẽ đi sâu vào việc nghiên cứu và phân tích các

vấn đề liên quan đến việc tăng cường công tác quản lý thu BHXH bắt buộc, công tác khai thác đơn vị mới và thu hồi nợ đọng dựa trên các quy định về quản lý thu BHXH và các quy định khác có liên quan đến công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn Trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn đề tài sẽ đề xuất các giải pháp để tăng cường công tác quản lý thu BHXH bắt buộc, công tác thu hồi nợ đọng và khai thác đơn vị mới trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn Đây là việc làm cấp thiết hiện nay để góp phần đảm bảo an sinh xã hội cho đất nước ta nói chung và quận Ngũ Hành Sơn nói riêng

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ THU BHXH

1.1.1 Khái niệm về BHXH, quản lý thu BHXH

Theo Bộ luật lao động: BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho NLĐ khi họ bị mất hoặc giảm khoản thu nhập từ nghề nghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng lao động hoặc mất việc làm do những rủi ro xã hội thông qua việc hình thành, sử dụng một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, nhằm góp phần đảm bảo an toàn đời sống của NLĐ và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội.[11] Theo Luật BHXH: BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH [25]

BHXH bắt buộc là loại hình BHXH mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia

Quản lý nói chung là sự tác động của chủ thể quản lý vào đối tượng quản

lý là tập thể quản lý là tập thể con người để khơi nguồn các động lực sáng tạo, phối hợp và hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện mục tiêu đã xác định

Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý thu BHXH Tuy nhiên có thể coi quản lý thu BHXH là hoạt động tổ chức, điều hành và giám sát của cơ quan BHXH nhằm đảm bảo đơn vị SDLĐ và NLĐ chấp hành nghĩa vụ nộp BHXH vào quỹ BHXH theo quy định của pháp luật

Quản lý thu BHXH đảm bảo cho chính sách BHXH được thực thi nghiêm chỉnh trong thực tiễn Quản lý tốt việc thu BHXH chính là điều hành, giám sát để đơn vị SDLĐ và NLĐ phải nộp đúng, nộp đủ và nộp đúng hạn số phải nộp BHXH vào quỹ BHXH Vì vậy, có thể khẳng định quản lý thu

BHXH có vai trò quyết định đối với sự ổn định và phát triển quỹ BHXH

1.1.2 Đặc điểm của quản lý thu BHXH

a Đặc điểm của BHXH

- Đối với bất kỳ quốc gia nào, bảo hiểm xã hội luôn là trụ cột quan trọng

của hệ thống an sinh xã hội

- Mục đích hoạt động của BHXH không vì lợi nhuận mà vì quyền lợi của

người lao động, của cả cộng đồng

- BHXH được hình thành trên cơ sở quan hệ lao động, giữa các bên cùng tham gia và được hưởng BHXH Nhà nước ban hành các chế độ, chính sách BHXH, tổ chức ra cơ quan chuyên trách, thực hiện nhiệm vụ quản lý hoạt động BHXH Chủ sử dụng và người lao động có trách nhiệm đóng góp để hình thành quỹ BHXH Người lao động và gia đình của họ được cung cấp tài chính từ quỹ BHXH khi họ có đủ điều kiện theo chế độ BHXH quy định Đó

chính là mối quan hệ của bên tham gia BHXH

- Từ mối quan hệ về BHXH, nếu xem xét một cách toàn diện thì BHXH

hàm chứa và phản ánh những đặc điểm cơ bản sau:

- BHXH là hoạt động dịch vụ công, mang tính xã hội cao lấy hiệu quả xã hội làm mục tiêu hoạt động Hoạt động BHXH là quá trình tổ chức, triển khai thực hiện các chế độ, chính sách BHXH của tổ chức quản lý BHXH đối với

người lao động tham gia và hưởng các chế độ BHXH

- BHXH là một loại hàng hóa tư nhân mang tính bắt buộc do nhà nước cung cấp, nên việc tham gia BHXH về nguyên tắc là bắt buộc đối với mọi

người lao động do Nhà nước quản lý và cung cấp dịch vụ

- Người lao động được hưởng trợ cấp BHXH trên cơ sở mức đóng và thời gian đóng BHXH, có chia sẻ rủi ro và thừa kế Thông thường, mức đóng góp và hưởng trợ cấp đều có mối liên hệ đến thu nhập (tiền lương, tiền công)

của người lao động Điều này thể hiện tính công bằng xã hội gắn liền giữa

quyền và nghĩa vụ của NLĐ

- Việc phân phối sử dụng quỹ BHXH được chia hai phần:

+ Phần thực hiện chế độ hưu trí mang tính chất bồi hoàn Mức bồi hoàn phụ thuộc vào mức đóng góp vào quỹ BHXH

+ Các chế độ còn lại mang tính chất bồi hoàn, vừa mang tính chất không bồi hoàn Nghĩa là người lao động trong quá trình lao động không bị ốm đau, tai nạn thì không được bồi hoàn; khi bị ốm đau, tai nạn và theo quy định trong điều lệ BHXH hiện hành

Sự tồn tại và phát triển quỹ BHXH phụ thuộc vào điều kiện phát triển kinh tế, xã hội của xã hội loài ngời nói chung và từng nước nói riêng; Việc vận dụng và thực hiện các chế độ BHXH do tổ chức quốc tế về lao động quy định hoàn toàn phụ thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội từng nước, để vừa ổn định đời sống của người lao động, vừa ổn định phát triển kinh tế xã hội của đất nước

b Đặc điểm của quản lý thu BHXH

- Số đối tượng phải thu là rất lớn và gia tăng theo thời gian nên công tác quản lý thu BHXH là rất khó khăn và phức tạp

- Công tác thu mang tính chất định kỳ, lặp đi lặp lại do đó khối lượng công việc là rất lớn đòi hỏi nguồn nhân lực và cơ sở vật chất phục vụ cho công tác thu cũng phải tương ứng

- Đối tượng thu là tiền nên dễ xảy ra sai phạm, vi phạm đạo đức và lạm dụng quỹ vốn tiền thu BHXH

Các đặc điểm trên có ảnh hưởng lớn đến công tác quản lý thu BHXH của

cơ quan BHXH các cấp

1.1.3 Ý nghĩa của quản lý thu BHXH

Quản lý thu BHXH được thực hiện tốt thì góp phần góp phần ổn định thu

nhập cho NLĐ và gia đình NLĐ, đảm bảo thực hiện công bằng xã hội, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của đất nước

- Đối với người lao động

+ BHXH có góp phần ổn định thu nhập cho NLĐ và gia đình NLĐ BHXH đảm bảo, thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động tham gia BHXH khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do mất khả năng lao động hoặc mất việc làm Sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp này chắc chắn sẽ xảy ra vì suy cho cùng, mất khả năng lao động sẽ đến với tất cả mọi người lao động khi hết tuổi lao động theo các điều kiện quy định của BHXH Còn mất việc làm và mất khả năng lao động tạm thời làm giảm hoặc mất thu nhập, người lao động cũng sẽ được hưởng trợ cấp BHXH với mức hưởng phụ thuộc vào các điều kiện cần thiết, thời điểm và thời hạn được hưởng phải đúng quy định

+ Ngoài việc đảm bảo đời sống kinh tế, BHXH tạo được tâm lý an tâm, tin tưởng

- Đối với nền kinh tế - xã hội

BHXH góp phần đảm bảo thực hiện công bằng xã hội, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của đất nước, phân phối trong bảo hiểm là sự phân phối lại giữa những người có thu nhập cao, với những người có thu nhập thấp; giữa những người khỏe mạnh, có việc làm với những người ốm yếu, thất nghiệp; giữa những người đang hưởng trợ cấp với những người chưa được hưởng trợ cấp

1.1.4 Mục tiêu của quản lý thu BHXH

Thu là việc nhà nước bắt buộc hoặc các đối tượng tham gia đóng góp

để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành nên quỹ BHXH, nhằm đảm bảo chi trả cho hoạt động BHXH

Nghị quyết 21-NQ/TW đã nêu rõ: để “thực hiện có hiệu quả các chính sách, chế độ BHXH, BHYT; tăng nhanh diện bao phủ đối tượng tham gia

BHXH, nhất là BHXH tự nguyện; thực hiện mục tiêu BHYT toàn dân Phấn đấu đến năm 2020, có khoảng 50% lực lượng lao động tham gia BHXH, 35% lực lượng lao động tham gia BHTN; trên 80% dân số tham gia BHYT” [1]

1.2 NỘI DUNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.2.1 Tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH

“Tuyên truyền” theo nghĩa rộng là hoạt động có mục đích của chủ thể nhằm truyền bá những tri thức, giá trị tinh thần, tư tưởng đến đối tượng, biến những kiến thức, giá trị tinh thần đó thành nhận thức, niềm tin, tình cảm của đối tượng, thôi thúc đối tượng hành động theo những định hướng, những mục tiêu do chủ thể tuyên truyền đặt ra

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Tuyên truyền là đem một việc gì đó nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm Nếu không đạt mục đích đó, là tuyên truyền thất bại”

Truyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật về BHXH là hoạt động cho người lao động và nhân dân cả nước hiểu rõ chính sách BHXH là một chính sách quan trọng, là trụ cột chính của hệ thống ASXH, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế xã hội

Do đó, công tác tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách, pháp luật về BHXH

có tầm quan trọng và phải tổ chức thực hiện thường xuyên

Tầm quan trọng của công tác tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách, pháp luật về BHXH được thể hiện ở các khía cạnh chủ yếu sau:

- Thông qua hoạt động này nhằm giúp các đơn vị SDLĐ, NLĐ và nhân dân hiểu đúng, đầy đủ về chế độ, chính sách BHXH Đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiện của toàn xã hội trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH

- Thúc đẩy quá trình thực thi pháp luật, đưa chính sách, pháp luật đi vào cuộc sống, đảm bảo tính tuân thủ pháp luật

- Nâng cao nhận thức, tăng cường vai trò, trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền các cấp trong việc tổ chức thực hiện pháp luật

- Phát hiện những bất cập cả trong cơ chế, chính sách và quá trình tổ chức thực thi pháp luật để đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật Nội dung tuyên truyền gồm

- Đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền những nội dung cơ bản của Luật BHXH; những định hướng chỉ đạo của BHXH Việt Nam trong các lĩnh vực của ngành; kết quả thực hiện chính sách BHXH đạt được trong thời gian qua

để động viên các tầng lớp nhân dân tích cực và chủ động tham gia BHXH, phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ trọng tâm của Ngành

- Tập trung tuyên truyền những kết quả ngành BHXH đạt được trong việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh giao dịch điện tử, hỗ trợ các đơn vị SDLĐ trong thực hiện thủ tục hành chính và những chỉ tiêu đạt được trong việc giảm thời gian thực hiện BHXH

- Tuyên truyền đầy đủ và kịp thời các hoạt động của BHXH Việt Nam nhằm tiếp tục khẳng định vị trí, chức năng, vai trò của Ngành trong việc tổ chức thực hiện chính sách BHXH; nêu bật kết quả đạt được và những kinh nghiệm thực tiễn đạt được

- Tổ chức hội nghị, hội thảo, tập huấn, tọa đàm, đối thoại trực tiếp, tổ chức các đội tuyên truyền lưu động, hội thi tuyên truyền viên, phát hành ấn phẩm

- Phối hợp với các cơ quan thông tấn, báo chí ở Trung ương và địa phương triển khai thực hiện các hoạt động tuyên truyền thông qua việc thực hiện các chuyên trang, chuyên mục, chuyên đề và các bài viết, phóng sự, tin tức, tổ chức các buổi tọa đàm, game show truyền hình

- Tổ chức tuyên truyền trực quan thông qua các ấn phẩm tuyên truyền: pano, khẩu hiệu, áp phích, tranh cổ động, tờ rơi, tờ gấp, sách cẩm nang với nội dung phong phú theo đặc thù kinh tế - xã hội, văn hóa của từng vùng miền

- Tổ chức các đợt tuyên truyền lưu động, tuyên truyền trực quan vào các dịp lễ lớn: Kỷ niệm ngày thành lập BHXH Việt Nam (16/12) và ngày BHYT Việt Nam (01/7)

Khi thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách, pháp luật về BHXH cần lưu ý:

- Công tác tuyên truyền phải được tiến hành thường xuyên, đồng bộ ở các cấp; phong phú về nội dung, đa dạng về hình thức thể hiện, tổ chức triển khai các hoạt động tuyên truyền thiết thực, hiệu quả, đảm bảo đưa thông tin đến với mọi người lao động và nhân dân trên cả nước

- Đổi mới, nâng cao hiệu quả tuyên truyền huy động được sức mạnh của toàn xã hội, sự vào cuộc của hệ thống chính trị, trách nhiệm của các cấp, các ngành trong việc tuyên truyền thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH

- Tăng cường công tác kiểm tra, hướng dẫn và tạo điều kiện để các địa phương, đơn vị thuộc hệ thống BHXH Việt Nam thường xuyên làm tốt công tác tuyên truyền

1.2.2 Lập dự toán thu BHXH

Dự toán thu BHXH là bảng tổng hợp số thu dự kiến về BHXH trong một thời kỳ nhất định Dự toán thu BHXH là cơ sở để phân bổ nguồn lực tài chính cho hoạt động của các cơ quan BHXH các cấp trong kỳ kế hoạch Dự toán thu đối với BHXH các cấp là nhiệm vụ được Nhà nước giao mang tính pháp lệnh;

cơ quan BHXH các cấp phải lấy việc hoàn thành dự toán thu BHXH là nhiệm

vụ chính trị hàng đầu của BHXH các cấp Vì vậy, việc xây dựng và tổ chức thực hiện dự toán thu được tiến hành trên cơ sở dự báo điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và của từng địa phương nói riêng, gắn bó với đó là việc đảm bảo tính bền vững của nguồn thu, tính khả thi và hiệu quả

- Lập dự toán thu BHXH là việc có ý nghĩa quyết định đối với quá trình quản lý thu BHXH Lập dự toán thu là việc xác định các chỉ tiêu dự toán thu

BHXH và xây dựng các biện pháp thực hiện các chỉ tiêu đề ra Lập dự toán thu là quá trình dự báo, tính toán mức độ và các biện pháp tổ chức động viên nguồn thu vào quỹ BHXH Căn cứ theo tiêu thức độ dài thời gian có thể phân loại dự toán thu BHXH thành dự toán dài hạn, dự toán trung hạn và dự toán ngắn hạn Dự toán thu BHXH dài hạn, trung hạn thường mang tính chất dự báo gắn với một kỳ ổn định NSNN Dự toán thu BHXH ngắn hạn là dự toán

có hiệu lực từ một năm trở xuống bao gồm:

+ Dự toán năm: gắn với dự toán ngân sách và kế hoạch phát triển kinh tế

- xã hội hằng năm Cơ quan BHXH các cấp đều phải lập dự toán thu BHXH năm Dự toán thu BHXH năm mang tính pháp lệnh Để thực hiện dự toán pháp lệnh, cơ quan BHXH còn phải lập và giao dự toán quý, tháng, dự toán phấn đấu để điều hành thu

Dự toán quý: căn cứ xây dựng dự toán thu BHXH quý là dự toán pháp lệnh đã được phê chuẩn và dự toán phấn đấu Trên cơ sở số dự toán thu cả năm mà phân bổ cho từng quý cho phù hợp với quy luật vận động của nguồn thu trong từng quý

Dự toán tháng: là dự toán thu mang tính chất tác nghiệp nhằm triển khai thực hiện dự toán quý và dự toán năm Dự toán tháng được lập ở BHXH tỉnh

và BHXH các huyện, thị xã, thành phố Dự toán tháng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc thúc đẩy cơ quan BHXH tăng cường các biện pháp quản lý các khoản thu theo các khoản phát sinh hàng tháng để nộp kịp thời vào quỹ BHXH, tránh tình trạng dồn thu vào những tháng cuối năm

Việc lập dự toán thu BHXH phải đảm bảo tính khách quan, trung thực

Dự toán thu BHXH phải đảm bảo tính tiên tiến, tích cực, chủ động, phù hợp với tăng trưởng kinh tế và quy luật tăng trưởng thu trên địa bàn

1.2.3 Tổ chức thu BHXH

a Các cơ quan quản lý nhà nước về BHXH

Theo quy định tại điều 8 Luật BHXH, các cơ quan quản lý nhà nước về BHXH gồm:

- Chính phủ, Bộ LĐTBXH, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thực hiện quản lý trong phạm vi địa phương

- Sở LĐTBXH có trách Nhiệm giúp UBND tỉnh, thành phố thực hiện chức năng quản lý nhà nước về BHXH

b Tổ chức bộ máy thực hiện thu BHXH

BHXH Việt Nam được tổ chức và quản lý theo ngành dọc, tập trung, thống nhất từ trung ương đến địa phương theo sơ đồ hình 1.1, gồm có:

- Trung ương là BHXH Việt Nam

- Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương là BHXH tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

- Quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh ( gọi chung là BHXH huyện) trực thuộc BHXH tỉnh

Hình 1.1 Sơ đồ mô hình tổng quan về phân cấp quản lý thu BHXH

BHXH Việt Nam

BHXH Bộ Công an,

Bộ Quốc phòng, Ban

cơ yếu Chínhphủ BHXH

Huyện 1.1

BHXH Huyện 1.n

BHXH tỉnh 61

BHXH

Tỉnh 1

BHXH Huyện 61.1

BHXH Huyện 61.n

BHXH Tỉnh 2

BHXH Tỉnh n

Theo mô hình trên, việc phân cấp quản lý như sau

- Bảo hiểm xã hội Việt Nam: Chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra tình hình thực hiện công tác quản lý thu, cấp sổ BHXH trong toàn ngành bao gồm cả BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ Xác định mức lãi suất bình quân trong năm của hoạt động đầu tư quỹ BHXH và thông báo cho BHXH tỉnh

- Bảo hiểm xã hội tỉnh:

+ Căn cứ tình hình thực tế của địa phương để phân cấp quản lý thu BHXH cho phù hợp với chức năng, nhiệmvụ;

+ Xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu liên quan đến người lao động tham gia BHXH trên địa bàn tỉnh;

+ Xây dựng kế hoạch và hướng dẫn, kiểm tra tình hình thực hiện công tác thu, cấp sổ BHXH theo phân cấp quản lý và quyết toán số tiền thu BHXH đối với BHXH huyện theo định kỳ quý, 6 tháng, năm và lập "Biên bản thẩm định số liệu thu BHXH bắt buộc"

- Bảo hiểm xã hội huyện: Tổ chức, hướng dẫn thực hiện thu BHXH; cấp

sổ BHXH đối với người sử dụng lao động và người lao động theo phân cấp quản lý;

- BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ: Trực tiếp thu BHXH, cấp sổ BHXH đối với người lao động do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ quản lý; xây dựng kế hoạch thu

và báo cáo quyết toán thu BHXH, cấp sổ BHXH hàng năm với cơ quan BHXH Việt Nam.[4]

- Quy trình quản lý thu BHXH được thực hiện theo các bước

Hình 1.2 Quy trình quản lý thu

Lập kế hoạch Tổ chức thực hiện Thanh tra, kiểm tra

- Để thực hiện tốt nội dung quản lý thu về BHXH thì cần thực hiện tốt công tác:

+ Tuyên truyền, phổ biến chế độ chính sách, pháp luật về BHXH

- Thu đúng quy định, thu đầy đủ và đảm bảo công chức viên chức thực hiện đúng nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định

- Quản lý đối tƣợng, quản lý tiền thu, quản lý nợ và thực hiện theo quy trình thu BHXH

TNHS

Phòng KHTC Phòng thu Phòng cấp Sổ thẻ

Hình 1.3 Sơ đồ quy trình quản lý thu BHXH, BHYT, BHTN

Nộp tiền vào kho bạc, ngân hàng

Thông báo thu C12-TS

Hồ sơ, sổ, thẻ, c13-TS, tờ rời hàng năm

Mã số

BHXH

-Kê khai TK1-TS

- Giấy tờ chứng minh quyền lợi (nếu có)

-Nhận TK1-TS, tra cứu mã số BHXH (nếu có)

- Lập

D02-TS/D03-TS

- Nhận TK3-TS

- Giấy tờ chứng minh quyền lợi (nếu có)

Sổ, thẻ, tờ rời

hàng năm

Hồ sơ, sổ, thẻ, C13-

TS, tờ rời hàng năm

Nhập UNC Thông

báo thu C12-TS

Nhận

hồ sơ

-Kiểm tra, đối chiếu hồ sơ, nhập TK1-TS, D02-TS,D03-TS, TK3-

TS, D01-TS

- Cấp mã số BHXH

- Nhập dữ liệu

- In, ký, trình ký D02-TS

Đối chiếu số phải thu, số đã thu

Thông báo thu C12-TS

-Kiểm tra, đối chiếu hồ sơ, TK1-

TS, D02-TS, D03-TS, TK3-TS, D01-TS

- Xác nhận thời gian tham gia

- In sổ BHXH, thẻ BHYT, C13-

TS, tờ rời hàng năm

- In, ký, trình ký D09a-TS, D10a-

TS

1.2.4 Quyết toán thu

Để thẩm định số liệu thu BHXH, BHYT, BHTN đối với BHXH cấp dưới

theo định kỳ hàng quý, năm, khi quyết toán thu phải đảm bảo nguyên tắc:

- Nguyên tắc đầy đủ: tất cả các nghiệp vụ thu đều phải quyết toán đầy đủ

với cơ quan BHXH cấp trên Đầy đủ là nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong

công tác quản lý quyết toán thu Khi quyết toán thu thể hiện đầy đủ các khía

cạnh của năm thực hiện đã qua mới đảm bảo sức thuyết phục, trách nhiệm

giải trình cơ quan BHXH các cấp trong việc quản lý, sử dụng nguồn quỹ

BHXH Đòi hỏi các khoản thu BHXH của năm tài khóa đã qua phải được báo

cáo, giải trình một cách đầy đủ, kể cả tính tuân thủ, tính hiệu lực, hiệu quả các

chính sách BHXH

- Nguyên tắc thống nhất: Việc quyết toán thu phải đảm bảo thống nhất từ

các đơn vị dự toán cấp 3 (BHXH huyện), đơn vị dự toán cấp 2 (BHXH tỉnh)

và đơn vị dự toán cấp 1 (BHXH Việt Nam)

- Nguyên tắc cân đối: Theo nguyên tắc này các nguyên tắc này yêu cầu

các khoản thu chi phải đảm bảo cân đối

+ Nguyên tắc rõ ràng, trung thực và chính xác: rõ ràng về phương pháp

tính toán xây dựng dự toán và quyết toán thu, chi

+ Nguyên tắc thường niên: Theo đó, các khoản thu, chi BHXH phải hạch

toán và quyết toán đúng niên độ ngân sách

+ Nguyên tắc công khai minh bạch: Nguồn thu của quỹ BHXH được

hình thành từ việc thực hiện nghĩa vụ thu nộp của các tổ chức, cá nhân theo

luật định

+ Nguyên tắc lập quyết toán từ cơ sở: để thực hiện quyết toán theo số

thực thu, thực chi thì một nguyên tắc đặt ra là quyết toán phải được lập và

tổng hợp từ cơ sở

+ Nguyên tắc hạn định: nguyên tắc hạn định được hiểu là chỉ đưa vào

quyết toán các khoản thực thu, thực chi

Thực hiện tốt công tác quyết toán thu sẽ giúp cho công tác quản lý thu

được thực hiện tốt hơn

1.2.5 Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH; giải

quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH

a Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH

Thanh tra là hoạt động của một chủ thể có thẩm quyền nhằm kiểm soát,

xem xét và phát hiện ngăn chăn những gì trái với quy định

Theo quy định tại Luật Thanh tra thì: “Thanh tra nhà nước là hoạt động

xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ

quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật,

nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân Thanh tra nhà nước bao

gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành”

Theo quy định của luật thanh tra thì: “Thanh tra chuyên ngành là hoạt

động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối

với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành,

quy định về chuyên môn – kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành lĩnh vực

đó” Vậy, thanh tra trong lĩnh vực BHXH, BHYT được hiểu là hoạt động

thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với tổ chức, cá nhân có

liên quan đến việc chấp hành pháp luật về BHXH, BHYT

Hoạt động kiểm tra là việc xem xét, làm rõ những việc làm, hành vi

đúng, sai việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ

quan, tổ chức, cá nhân Đối với cơ quan BHXH là xem xét việc cơ quan

BHXH các cấp và cán bộ, công chức, viên chức chấp hành các quy định của

pháp luật và hướng dẫn của BHXH Việt Nam nhằm chấn chỉnh, uốn nắn kịp

thời

Kiểm tra là một chức năng không thể thiếu trong hoạt động quản lý Nhà

nước Thông qua hoạt động này giúp cho người quản lý thấy được hiệu quả

của các quyết định quản lý chấn chỉnh những hành vi sai lệch của người thi

hành công vụ, đồng thời giúp cho người quản lý nhận biết và đánh giá được

quá trình đổi mới nhằm hoàn thiện, điều chỉnh nâng cao nội dung và chất

lượng điều hành công tác quản lý của mình

Kiểm tra BHXH, BHYT được hiểu như là việc xem xét thực tế theo

nguyên tắc, trình tự, thủ tục thực hiện chính sách BHXH, BHYT theo quy

định của pháp luật và của tổ chức BHXH đối với các đơn vị, tổ chức, cá nhân

tham gia, thụ hưởng chính sách BHXH, BHYT để đánh giá, nhận xét tình

hình thực hiện chính sách BHXH, BHYT và ngăn chặn, phát hiện những hành

vi vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT; đồng thời phát hiện những sơ hở

trong quản lý, tìm nguyên nhân và biện pháp xử lý, ngăn chặn, góp phần nâng

cao hiệu quả công tác quản lý BHXH, BHYT

- Thanh tra kiểm tra việc chấp hành luật BHXH nhằm kịp thời phát hiện,

chấn chỉnh và xử lý các trường hợp vi phạm Đây là việc tiến hành thường

xuyên góp phần tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực BHXH,

BHTN, BHYT.Thanh tra, kiểm tra BHXH liên quan đến:

+ Cơ quan tổ chức cá nhân trong nước;

+ Cơ quan tổ chức cá nhân nước ngoài tại Việt Nam có liên quan đến

hoạt động đóng BHXH, BHTN, BHYT theo quy định của pháp luật về

BHXH, BHTN, BHYT;

+ Các cơ quan quản lý nhà nước về BHXH, BHTN, BHYT

b Giải quyết khiếu nại, tố cáo

Công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, giải quyết tố cáo theo các

quy định của pháp luật và của Ngành; là một trong những hoạt động mang

tính thường xuyên của quản lý nhà nước về BHXH Chính sách BHXH vận

động qua nhiều giai đoạn và có điều chỉnh, bổ sung nên việc đảm bảo quyền

lợi của người lao động không phải khi nào cũng giải quyết tốt Người thụ

hưởng có quyền khiếu nại với cơ quan Nhà nước về những bất hợp lý khi thực

hiện các chế độ BHXH, các cơ quan Nhà nước sẽ có trách nhiệm giải quyết

những khiếu nại này theo thẩm quyền từ thấp đến cao

- Giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các trường hợp vi phạm pháp luật

về BHXH thực hiện các nội dung:

+ Tổ chức công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại về những điều bất

hợp lý khi thực hiện chế độ BHXH

c Xử lý vi phạm pháp luật về BHXH

- Đối tượng bị phạt vi phạm hành chính về đóng BHXH, BHTN,

BHYT

Người lao động, người sử dụng lao động có hành vi vi phạm pháp luật về

đóng BHXH, BHYT, BHTN sau đây:

+ Thỏa thuận không tham gia BHXH, BHYT, BHTN;

- Buộc truy nộp số tiền

buộc, BHTN chưa đóng, chậm đóng;

- Buộc đóng số tiền lãi của số tiền BHXH bắt buộc, BHTN chưa đóng, chậm đóng theo mức lãi suất của hoạt động đầu tư từ Quỹ BHXH trong năm

4 Không đóng BHXH

bắt buộc, BHTN cho

toàn bộ người lao

động thuộc diện tham

gia BHXH bắt buộc,

BHTN

Phạt tiền với mức từ 18%

đến 20% tổng số tiền phải đóng tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính nhưng tối đa không quá 75.000.000 x 2

Buộc nộp số tiền phải đóng vào tài khoản thu của quỹ BHYT

Từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng tính trên mỗi người có thẻ BHYT để KCB BHYT

Thu hồi thẻ BHYT (đối với trường hợp đã sử dụng thẻ BHYT để KCB)

Buộc hoàn trả chi phí KCB theo quyền lợi và mức hưởng BHYT mà đối tượng tham gia BHYT đã phải tự chi trả trong KCB (nếu có);

Buộc nộp số tiền phải đóng và lãi phát sinh của số tiền phải đóng hoặc

số tiền chưa đóng vào tài khoản chưa đóng, chậm đóng vào tài khoản thu

176/2013)

- Buộc nộp số tiền phải đóng và lãi phát sinh của số tiền phải đóng hoặc số tiền chưa đóng, chậm đóng vào tài khoản thu

+ Thực hiện kết luận thanh tra, kiểm tra và theo dõi đôn đốc thực hiện

kết luận thanh tra, kiểm tra đối các tổ chức cá nhân vi phạm pháp luật BHXH

và các nội dung khác theo kết luận thanh tra, kiểm tra

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THU

BHXH

1.3.1 Hệ thống chính sách pháp luật về BHXH

Hệ thống các văn bản hướng dẫn thực hiện luật được ban hành đầy đủ,

kịp thời, đồng bộ, đảm bảo chất lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác

quản lý thu BHXH thực thi nghiêm túc, đúng quy định của Luật BHXH; công

tác thanh tra, kiểm tra; công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về BHXH là

cầu nối quan trọng tạo ra sự biến chuyển trong nhận thức và thực hiện của

NLĐ và người SDLĐ Nếu triển khai kịp thời, đồng bộ các văn bản quy định

của nhà nước về chính sách BHXH thì số đối tượng tham gia BHXH bắt buộc

sẽ tăng lên, số thu BHXH không ngừng gia tăng, đây là cơ sở quan trọng

nhằm đảm bảo giải quyết quyền lợi cho hàng chục triệu lượt người lao động

khi gặp rủi ro trong quá trình lao động, góp phần đảm bảo cuộc sống NLĐ và

đảm bảo an sinh xã hội

Tuy nhiên trong quá trình triển khai thực hiện chính sách BHXH cho

NLĐ cũng xuất hiện một số vướng mắc cần được tiếp tục nghiên cứu, bổ

sung, ban hành văn bản hướng dẫn như việc đăng ký đóng nộp BHXH cho

NLĐ, các quy định về ký kết hợp đồng lao động giữa chủ SDLĐ và NLĐ, về

tiền lương, tiền công của NLĐ đóng BHXH còn quá thấp so với thu nhập thực

tế của họ Hầu hết các doanh nghiệp chỉ đóng BHXH cho NLĐ theo mức

lương cơ bản trong hợp đồng lao động ảnh hưởng đến công tác thu và giải

quyết chính sách BHXH cho NLĐ; công tác thanh tra, kiểm tra và các chế tài

xử phạt để buộc các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, nhiều doanh nghiệp nợ

hàng chục tỷ đồng, khi thanh tra xuống thanh tra và xử phạt doanh nghiệp sẵn

sàng nộp phạt

1.3.2 Sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, chính quyền; Phối hợp

giữa cơ quan BHXH và các cơ quan ban ngành liên quan tại địa phương

trong công tác thu BHXH

Để nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm trong việc tham gia BHXH

của người lao động và người sử dụng lao động, thì vai trò của cấp uỷ Đảng,

các cấp chính quyền có tác động rất lớn đến BHXH nói chung, đến công tác

quản lý thu BHXH nói riêng Kinh nghiệm cho thấy, ở những địa phương nào

được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của các cấp uỷ Đảng, chính quyền,

thì việc chấp hành pháp luật lao động, pháp luật BHXH trong các doanh

nghiệp ở địa phương đó rất nghiêm.Thực tế cho thấy, việc thực hiện chính

sách BHXH, BHYT luôn cần sự quan tâm chỉ đạo sâu sát, kịp thời của cấp ủy,

chính quyền địa phương

- Công tác thu BHXH là một công tác có liên hệ mật thiết với các ban

ngành đoàn thể khác Vì vậy, để công tác thu hoạt động có hiệu quả thì phải

tăng cường kết hợp với các cơ quan như: Thuế, Lao động, Thương binh và Xã

hội, Liên đoàn lao động, Thanh tra, Hội nông dân và cơ quan chính quyền địa

phương để thanh tra, kiểm tra các đơn vị đóng trên địa bàn trong việc

thựchiện các chế độ BHXH

1.3.3 Cơ quan BHXH

BHXH đóng vai trò trụ cột trong việc thực hiện chính sách an sinh xã

hội Vì vậy, để NLĐ và người sử dụng lao động đều đóng BHXH thì cần sự

phối hợp đồng bộ của các cấp, các ngành trong việc thực thi chính sách

BHXH cho NLĐ sẽ góp phần đảm bảo quyền lợi cho NLĐ, góp phần đảm

bảo An sinh xã hội Việc phối hợp thực hiện chính sách BHXH cho NLĐ

thiếu đồng bộ, không nghiêm túc sẽ dẫn đến tình trạng trốn đóng, nợ đóng

BHXH diễn ra ở nhiều doanh nghiệp, gây thất thoát quỹ BHXH, đồng thời tạo

ra dư luận xã hội không tốt, ảnh hưởng đến chính sách của Đảng và Nhà

nước Do vậy các cấp, các ngành phải có sự phối hợp đồng bộ, đẩy mạnh

công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách BHXH đến mọi người dân bằng

nhiều hình thức đa dạng phong phú nhằm phát triển đối tượng tham gia

BHXH; cơ quan thông tin, truyền thông thường xuyên biểu dương, khen

thưởng kịp thời những doanh nghiệp thực hiện tốt chính sách BHXH; đồng

thời nhắc nhở, phê bình các doanh nghiệp vi phạm pháp luật BHXH trên các

phương tiện thông tin đại chúng Cục thuế, Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp

chặt chẽ với BHXH rà soát, thống kê các doanh nghiệp đang hoạt động trên

địa bàn, nắm rõ đối tượng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc để yêu cầu các

doanh nghiệp tham gia BHXH đầy đủ cho người lao động theo quy định của

pháp luật Sở Lao động – Thương binh và xã hội phối hợp với Liên đoàn lao

động và BHXH tăng cường thanh tra, kiểm tra việc thực hiện Luật BHXH tại

các đơn vị sử dụng lao động để yêu cầu các đơn vị đóng BHXH đầy đủ, kịp

thời; ngăn ngừa, phát hiện các hành vi lạm dụng, chiếm dụng quỹ BHXH

nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động, đồng thời kiên quyết xử lý

nghiêm những trường hợp nợ BHXH kéo dài ảnh hưởng đến quyền lợi của

người lao động

1.3.4 Nhận thức của người lao động và chủ sử dụng lao động về việc

đóng BHXH

- Quyền và nghĩa vụ trong BHXH rõ nhất là vấn đề đóng và hưởng

BHXH Người lao động và người sử dụng lao động luôn mong muốn chỉ phải

đóng góp BHXH ở mức thấp nhất (giảm chi phí cho gia đình và doanh

nghiệp), nhưng lại muốn được hưởng BHXH tốt nhất Vì thế, người tham gia

BHXH mới tìm cách trì hoãn việc đóng BHXH hoặc giảm mức đóng góp

BHXH (khai lương thấp, giảm số lao động thuộc diện phải tham gia BHXH,

chậm đóng, nợ BHXH) Vấn đề đặt ra cho các nhà quản lý thu BHXH là làm

thế nào để giảm thiểu những sự lạm dụng và vi phạm pháp luật vềBHXH

- Thường thì, từ chỗ nhận thức giản đơn về việc tham gia BHXH, tức là

không tham gia, hoặc chưa tham gia hay tham gia ở mức độ nhất định vẫn

không ảnh hưởng đến hoạt động của đơn vị, doanh nghiệp, nên người sử dụng

lao động không có kế hoạch tài chính chủ động thực hiện việc đăng ký tham

gia BHXH; ngay chính bản thân người lao động cũng chưa có thói quen sống

vì bảo hiểm Chủ doanh nghiệp chỉ thấy lợi trước mắt, lợi cục bộ cho doanh

nghiệp, thiếu quan tâm đến đời sống và quyền lợi BHXH của người lao động

nên tìm mọi cách trốn tránh đăng ký tham gia BHXH cho người lao động

hoặc đăng ký tham gia theo kiểu đối phó khi có thanh tra, kiểm tra Tình trạng

chủ doanh nghiệp ký hợp đồng lao động có thời hạn dưới 3 tháng với người

lao động và hợp đồng vụ việc, nhằm lách luật về BHXH Đây là nhận thức lạc

hậu, thói quen thời bao cấp không còn phù hợp trong điều kiện mới hiện nay

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Quản lý thu BHXH là nhiệm vụ trọng tâm của ngành BHXH Nội dung

chương 1 nhằm nghiên cứu những cơ sở lý luận về quản lý nhà nước về quản

lý thu BHXH, bao gồm:

- Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của BHXH, quản lý nhà nước về BHXH

và khái niệm mục tiêu quản lý thu BHXH

- Các nội dung quản lý thu BHXH

+ Tuyên truyền về chế độ, chính sách pháp luật BHXH

+ Lập dự toán thu BHXH

+ Tổ chức thu BHXH

+ Quyết toán thu

+ Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH; giải quyết

khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về BHXH

Khi tiến hành quản lý nhà nước về thu BHXH cần phải chú ý các nhân

tố: hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước về BHXH; Sự quan tâm chỉ

đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền; Phối hợp giữa cơ quan BHXH và các

cơ quan ban ngành liên quan tại địa phương trong công tác thu BHXH; Cơ

quan BHXH; Nhận thức của người lao động và chủ sử dụng lao động về việc

đóng BHXH

Từ đó làm cơ sở cho việc phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất giải

pháp hoàn thiện nội dung quản lý nhà nước về quản lý thu BHXH trên địa bàn

quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ THU

BHXH TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN NGŨ HÀNH SƠN

2.1 ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA QUẬN NGŨ HÀNH SƠN ẢNH

HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ QUẢN LÝ

THU BHXH

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

- Vị trí địa lý:

Quận Ngũ Hành Sơn nằm về phía Đông Nam thành phố Đà Nẵng, cách

trung tâm thành phố 8km; phía Đông giáp biển Đông với bờ biển dài 12km,

phía Tây giáp huyện Hòa Vang, Cẩm Lệ và quận Hải Châu, phía Bắc giáp

quận Sơn Trà, phía Nam giáp Phường Điện Ngọc, Thị xã Điện Bàn, tỉnh

Quảng Nam;

Ngũ Hành Sơn nằm về phía Đông – Nam của thành phố Đà Nẵng, là địa

danh có thắng cảnh nổi tiếng Ngũ Hành Sơn với năm ngọn núi Kim – Mộc –

Thủy – Hỏa – Thổ, cùng với những hang động kỳ bí: Động Âm phủ, Động

Huyền Không , những ngôi chùa trang nghiêm, gắn liền với những lễ hội

mang màu sắc tín ngưỡng tâm linh như: Lễ hội Quán thế âm vào ngày 19

tháng 2 (Âm lịch) Ngũ Hành Sơn còn là địa danh nổi tiếng trong các cuộc

kháng chiến chống ngoại xâm đã làm nên tên tuổi Anh hùng Phan Hành Sơn

Nơi đây còn nổi tiếng với làng nghề điêu khắc mỹ nghệ Non Nước, qua bàn

tay điêu luyện của người thợ những tảng đá vô tri đã biến thành những tác

phẩm nghệ thuật nổi tiểng trong nước và thế giới

- Địa hình, đất đai

Về diện tích tự nhiên có: 3.911,7818 ha Ngũ Hành Sơn là quận có địa

hình tương đối bằng phẳng, đất đai khá đồng nhất về tính chất lí - hóa học,

quanh năm nắng lắm mưa nhiều nhưng lượng mưa phân bổ không đồng đều,