Tớnh cấp thiết của ủề tài
Trong những năm qua, Việt Nam đã khẳng định vị thế ngày càng vững chắc trên trường quốc tế nhờ vào sự phát triển kinh tế mạnh mẽ Hoạt động ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết nền kinh tế vĩ mô, huy động và phân bổ nguồn lực hợp lý, đảm bảo công bằng xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững Việt Nam đã chuyển mình từ một nước nông nghiệp lạc hậu sang một quốc gia công nghiệp và dịch vụ hiện đại Tuy nhiên, nguồn lực cho phát triển vẫn còn hạn chế và việc quản lý ngân sách còn nhiều bất cập, dẫn đến thất thoát và lãng phí Do đó, việc sử dụng hiệu quả nguồn lực từ ngân sách nhà nước là rất cần thiết ở cả cấp trung ương và địa phương.
Chi thường xuyên ngân sách nhà nước (NSNN) địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước Với nguồn lực hạn chế, cần phải cân bằng giữa hoạt động của bộ máy và phát triển kinh tế - xã hội Do đó, việc chi thường xuyên NSNN phải được thực hiện một cách tiết kiệm và hiệu quả Chính vì lý do này, tăng cường quản lý chi thường xuyên NSNN địa phương là điều hết sức cần thiết.
Thành phố Buôn Ma Thuột là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa quan trọng của tỉnh Đắk Lắk, đồng thời đóng vai trò là điểm giao lưu kinh tế - văn hóa xã hội của khu vực Tây Nguyên Sự phát triển của thành phố đã góp phần đáng kể vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Trong những năm qua, công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại Buôn Ma Thuột đã được cải thiện, tuy nhiên, tình hình kinh tế thế giới và điều kiện tự nhiên vẫn ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống người dân, đặc biệt là đội ngũ công nhân viên chức với mức lương còn thấp Do đó, việc quản lý chi tiêu hiệu quả nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động và ổn định kinh tế là mục tiêu hàng đầu của thành phố.
Công tác quản lý ngân sách thành phố Buôn Ma Thuột đã có những bước tiến tích cực, nhưng để đáp ứng nhu cầu xã hội ngày càng cao, cần hoàn thiện liên tục quản lý ngân sách nhà nước một cách tự chủ, công khai và minh bạch Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài “Quản lý chi thường xuyên tại thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk” làm luận văn với mong muốn đóng góp thiết thực vào việc cải thiện công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước trên địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột.
Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luậnvà thực tiễn về quản lý chi NSNN nói chung và chi thường xuyên NSNN nói riêng
Bài viết này đánh giá thực trạng quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại thành phố Buôn Ma Thuột trong thời gian qua, nêu rõ những thành công đã đạt được, đồng thời chỉ ra những hạn chế còn tồn tại và phân tích các nguyên nhân khách quan cũng như chủ quan ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý.
- ðề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên NSNN tại thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh ðăk Lăk trong thời gian ủến.
Cách tiếp cận
- Tiếp cận từ cơ sở lý luận, tổng quan về quản lý chi thường xuyên ngân sách
- Tiếp cận từ thực tiễn, khảo sỏt, ủỏnh giỏ thực trạng quản lý chi thường xuyên ngân sách tại Thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh ðăk Lăk
- Tiếp cận từ những ủịnh hướng, mục tiờu, chiến lược phỏt triển kinh tế
- xã hội nhằm hoàn thiện hơn trong công tác quản lý chi thường xuyên.
ðối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 ðố i t ượ ng nghiên c ứ u ðề tài nghiờn cứu những vấn ủề lý luận và thực tiễn liờn quan ủến cụng tác quản lý chi thường xuyên NSNN
- Về khụng gian: ủề tài nghiờn cứu cụng tỏc quản lý chi thường xuyờn thuộc ngân sách tại TP Buôn Ma Thuột, tỉnh ðăk Lăk
- Về thời gian: Số liệu ủiều tra thực trạng về chi thường xuyờn ngõn sách Thành phố từ năm 2011-2015.
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như sau:
- Phương pháp tổng hợp, phân tích, so sánh;
- Phương pháp thống kê mô tả;
Phương pháp phân tích định tính và định lượng được áp dụng để thu thập dữ liệu từ các nguồn thông tin thứ cấp và sơ cấp Dữ liệu thứ cấp được lấy từ Phòng Tài chính – Kế hoạch thành phố Buôn Ma Thuột, cũng như từ sách báo, tạp chí và Internet.
- Phương pháp nghiên cứu khảo sát và phỏng vấn sâu:
Phương pháp này được sử dụng để thu thập thông tin từ một nhóm cá nhân, nhằm mục đích mô tả các đặc điểm của một tổng thể lớn hơn mà các cá nhân đó là thành viên Đây là phương pháp thu thập thông tin có hệ thống, giúp hiểu rõ hơn về những thuộc tính chung của nhóm nghiên cứu.
Thông tin được thu thập thông qua việc đặt câu hỏi và thực hiện phỏng vấn, bao gồm phỏng vấn trực tiếp và qua điện thoại Người tham gia có thể tự ghi lại câu trả lời sau khi nghe câu hỏi Phương pháp này giúp hiểu sâu về một chủ đề cụ thể, nhằm thu thập thông tin tối ưu cho nghiên cứu Phỏng vấn thường sử dụng bản hướng dẫn có cấu trúc dựa trên các phỏng vấn thăm dò trước đó để xác định câu hỏi phù hợp.
Thông tin được thu thập từ một nhóm cán bộ phụ trách ngôn sách chi thường xuyên tại các đơn vị trực thuộc (mẫu) được mô tả rộng hơn cho các thành viên trong tổng thể tổ chức Để tập trung khảo sát, tác giả phân tích và đưa các tiêu chí khảo sát.
- Thụng tin cỏ nhõn của người ủược phỏng vấn
- Khâu lập dự toán chi thường xuyên ngân sách
- Khâu chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách huyện/thành phố
- Khâu kế toán và quyết toán ngân sách chi thường xuyên
- Khâu công tác thanh tra, kiểm tra trong quản lý chi thường xuyên NS thành phố
Để thực hiện một cuộc khảo sát hiệu quả, việc thu thập dữ liệu từ những cá nhân đại diện cho nhóm nghiên cứu là rất cần thiết Ngay cả khi bạn có một bảng hỏi hoàn hảo, dữ liệu thu thập được chỉ có giá trị nếu những người trả lời phản ánh đúng đặc điểm của toàn bộ tổng thể.
Trong bài viết này, tác giả tập trung khảo sát công tác chi thường xuyên ngân sách thành phố tại các phòng, ban, ngành, đơn vị thuộc thành phố Buôn Ma Thuột Nghiên cứu đã chọn ngẫu nhiên 50 mẫu để thu thập số liệu phục vụ cho việc phân tích.
Thời gian phỏng vấn và khảo sát diễn ra từ tháng 01 đến tháng 06 năm 2016, được thực hiện tại các cơ quan, ban ngành, tổ chức và đơn vị thuộc Thành ủy và UBND thành phố Buôn Ma Thuột.
Tổng số phiếu phát ra 50 phiếu, tổng số phiếu thu về 50 phiếu
Cơ cấu của mẫu ủiều tra (phiếu khảo sỏt):
+ ðộ tuổi dưới 30: 30 người, chiếm tỷ lệ 60%
+ ðộ tuổi từ 30 - 45: 15 người, chiếm tỷ lệ 30%
+ Nam: 15 người, chiếm tỷ lệ 30%
+ Nữ: 35 người, chiếm tỷ lệ 70%
Về chức vụ công tác:
+ Lãnh đạo đơn vị, các phịng, ban, ngành, hội đồn thể: 10 người, chiếm tỷ lệ 20%
+ Chuyên viên, cán bộ các phịng, ban, ngành, hội đồn thể: 40 người, chiếm tỷ lệ 80%
Về trỡnh ủộ học vấn:
+ ðại học: 42 người, chiếm tỷ lệ 84%
+ Sau ðại học: 8 người, chiếm tỷ lệ 16%
- Về thời gian công tác:
+ Dưới 1 năm: 5 người, chiếm tỷ lệ 10%
+ Từ 1 - 5 năm: 20 người, chiếm tỷ lệ 40%
+ Từ trên 5 năm - 10 năm: 15 người, chiếm tỷ lệ 30%
+ Trên 10 năm: 10 người chiếm tỷ lệ 20%
Về chuyên môn nghiệp vụ:
+ Kế toỏn chuyờn trỏch cỏc ủơn vị: 40 người, chiếm tỷ lệ 80%
+ Chuyờn viờn, cỏn bộ kiờm nhiệm cụng tỏc chi thường xuyờn cỏc ủơn vị: 10 người, chiếm tỷ lệ 20%
Kết cấu ủề tài
Ngoài phần mở ủầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn bao gồm các nội dung chủ yếu thể hiện ở ba chương sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi thường xuyên NSNN
Chương 2: Thực trạng quản lý chi thường xuyên NSNN tại thành phố Buôn Ma Thuột
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quản lư chi thường xuyên NSNN tại thành phố Buôn Ma Thuột.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
TỔNG QUAN VỀ CHI THƯỜNG XUYÊN VÀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NSNN
1.1.1 Khái quát về NSNN a Khái ni ệ m NSNN
Ngân sách nhà nước, hay còn gọi là ngân sách chính phủ, đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính của mỗi quốc gia Mặc dù thuật ngữ này được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực kinh tế và xã hội, nhưng vẫn còn nhiều sự khác biệt trong định nghĩa của nó Các định nghĩa về ngân sách nhà nước thường khác nhau tùy thuộc vào từng trường phái và lĩnh vực nghiên cứu.
Ngân sách nhà nước, theo quan niệm của các nhà kinh tế học Nga, là bảng liệt kê các khoản thu chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của quốc gia Điều này có nghĩa là ngân sách nhà nước là bản kế hoạch chi tiết về thu chi, được lập theo phương pháp cân đối, trong đó thu phải đủ chi và không được vượt quá thu Tại Việt Nam, Luật Ngân sách Nhà nước được Quốc hội thông qua vào ngày 16/12/2002 định nghĩa rằng ngân sách nhà nước bao gồm toàn bộ các khoản thu chi của Nhà nước trong dự toán do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước.
Ngân sách nhà nước (NSNN) là hệ thống mối quan hệ giữa nhà nước và xã hội, trong đó nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính để thực hiện nhiệm vụ và chức năng của mình NSNN bao gồm quan hệ kinh tế với doanh nghiệp, đơn vị hành chính sự nghiệp, cộng đồng dân cư, thị trường tài chính và hoạt động tài chính quốc tế Bản chất của ngân sách gắn liền với chính trị và giai cấp cầm quyền, qua đó nhà nước định hướng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất và chống lại các quyền lực độc quyền.
Ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách trung ương được hình thành từ các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở trung ương Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của các đơn vị hành chính cấp có Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân.
Hoạt động thu chi của ngân sách nhà nước luôn liên quan chặt chẽ đến quyền lực kinh tế và chính trị của nhà nước, đồng thời phản ánh việc thực hiện các chức năng của nhà nước trên cơ sở các quy định pháp luật đã được xác định.
- Hoạt ủộng ngõn sỏch nhà nước là hoạt ủộng phõn phối lại cỏc nguồn tài chính, nó thể hiện ở hai lĩnh vực thu và chi của nhà nước;
- Ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với sở hữu nhà nước, luôn chứa ủựng những lợi ớch chung, lợi ớch cụng cộng;
Ngân sách nhà nước có những đặc điểm riêng biệt so với các quỹ tiền tệ khác Là quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước, ngân sách nhà nước được chia thành nhiều quỹ nhỏ, mỗi quỹ có tác dụng riêng Sau khi được phân bổ, ngân sách sẽ được chi cho những mục đích cụ thể đã được xác định.
- Hoạt ủộng thu chi của ngõn sỏch nhà nước ủược thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu
1.1.2 Chi thường xuyên NSNN huyện/thành phố a Khái ni ệ m
Chi thường xuyên ngân sách cấp huyện/thành phố là quá trình phân phối và sử dụng nguồn lực tài chính của Nhà nước nhằm đáp ứng nhu cầu của các cơ quan Nhà nước và tổ chức chính trị xã hội trong khu vực Quá trình này hỗ trợ quản lý các hoạt động kinh tế, giáo dục, y tế, văn hóa, xã hội, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ, cũng như các hoạt động sự nghiệp khác trong phạm vi thành phố Đặc điểm nổi bật của chi thường xuyên ngân sách cấp huyện/thành phố là tính ổn định và chu kỳ của các khoản chi, diễn ra hàng tháng, hàng quý và hàng năm.
Các khoản chi thường xuyên chủ yếu phục vụ cho mục đích tiêu dùng, bao gồm chi phí quản lý hành chính, hoạt động sự nghiệp, an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội và các hoạt động xã hội khác do Nhà nước tổ chức Mặc dù những khoản chi này không trực tiếp tạo ra của cải vật chất, nhưng chúng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế bằng cách tạo ra môi trường kinh tế ổn định và nâng cao chất lượng lao động thông qua đầu tư vào giáo dục và đào tạo.
Phạm vi và mức độ chi thường xuyên của ngân sách nhà nước liên quan chặt chẽ đến cơ cấu tổ chức bộ máy Nhà nước và việc thực hiện các chính sách kinh tế, chính trị, xã hội trong từng giai đoạn Hầu hết các khoản chi này nhằm duy trì hoạt động bình thường và nâng cao hiệu quả của bộ máy quản lý Nhà nước.
Nguồn lực tài chính được phân bổ đều cho các khoản chi thường xuyên trong suốt năm, đảm bảo sự cân bằng giữa các quý, các tháng trong quý và giữa các năm trong kế hoạch tài chính.
Việc sử dụng kinh phí thường xuyên được thực hiện thông qua hai hình thức: cấp phát thanh toán và cấp tạm ứng Giống như các khoản chi khác của ngân sách nhà nước, việc sử dụng kinh phí này cần phải đảm bảo đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả.
Chi thường xuyên chủ yếu chi cho con người, sự việc nên nó không làm tăng thêm tài sản hữu hình của Quốc gia
Hiệu quả của chi thường xuyên không chỉ được đánh giá qua khía cạnh kinh tế mà còn thể hiện qua sự ổn định chính trị và xã hội, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững của đất nước Nội dung chi thường xuyên trong ngân sách nhà nước cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính hiệu quả và hỗ trợ cho các mục tiêu phát triển.
Căn cứ vào chế độ phân cấp quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước và các chính sách liên quan đến hoạt động của các cơ quan Nhà nước, Đảng Cộng sản Việt Nam cùng các tổ chức chính trị - xã hội, HĐND cấp tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương sẽ xem xét giao cho ngân sách huyện/thành phố thực hiện các nhiệm vụ chi thường xuyên nhằm phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Dựa vào quy định của Nhà nước, HĐND cấp tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương sẽ xác định cụ thể mức chi thường xuyên cho từng công việc, phù hợp với tình hình đặc thù và khả năng ngân sách địa phương Nội dung chi thường xuyên ngân sách cấp huyện/thành phố bao gồm các khoản chi thiết yếu phục vụ cho hoạt động quản lý và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
Chi quốc phòng và an ninh đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo trật tự xã hội và tạo ra sự yên bình cho người dân Khoản chi này không chỉ bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia mà còn chống lại các thế lực xâm lấn từ bên ngoài Quy mô của khoản chi phụ thuộc vào tình hình chính trị, xã hội trong nước và các yếu tố bất ổn từ bên ngoài Do tính chất nhạy cảm của quốc gia, toàn bộ khoản chi quốc phòng và an ninh được ngân sách nhà nước đảm bảo và không có trách nhiệm công bố như các khoản chi khác.
Chi sự nghiệp kinh tế, bao gồm:
NỘI DUNG QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NSNN
1.2.1 Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách
Dự toán chi thường xuyên là một phần quan trọng trong dự toán chi ngân sách Nhà nước, đóng vai trò then chốt trong chu trình ngân sách Mục đích của nó là phân tích và đánh giá khả năng cũng như nhu cầu tài chính của Nhà nước, từ đó xác lập các chỉ tiêu thu chi ngân sách hàng năm một cách hợp lý, dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn.
• Yêu cầu của việc lập dự toán:
Lập kế hoạch chi tiêu theo quy định, tiêu chuẩn và định mức ngân sách hiện hành, trong đó ưu tiên sắp xếp thứ tự các nhiệm vụ chi theo mức độ cấp thiết để điều hành, cắt giảm khi cần thiết.
Cần căn cứ vào điều kiện và nguồn kinh phí để lựa chọn các hoạt động/dự án ưu tiên bố trí vốn, đồng thời thực hiện tiết kiệm chi thường xuyên ngay từ khâu bố trí dự toán gắn với cơ chế quản lý và kế hoạch trung hạn Việc rà soát và lồng ghép các chế độ, chính sách, nhiệm vụ chi thường xuyên là cần thiết để tránh chồng chéo và lãng phí.
- Lập dự toỏn ủảm bảo thời gian quy ủịnh của Luật NSNN; thuyết minh về cơ sở pháp lý, chi tiết tính toán và giải trình cụ thể
• Căn cứ của việc lập dự toán:
- Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố
- Chớnh sỏch, chế ủộ thu NSNN; ðịnh mức phõn bổ; Chế ủộ, tiờu chuẩn, ủịnh mức chi tiờu
- Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi
- Số kiểm tra dự toán thu, chi ngân sách do UBND cấp huyện/Thành phố thông báo
- Tình hình thực hiện dự toán ngân sách năm trước và một số năm liền kề, ước thực hiện NS năm hiện hành
- Dự bỏo những xu hướng và vấn ủề cú tỏc ủộng ủến ngõn sỏch năm kế hoạch
- Trình tự quản lý chi thường xuyên
UBND tỉnh/Thành phố trực thuộc Trung ương
Các phịng, ban, đồn thể, ủơn vị thuộc huyện/thành phố
S ơ ủồ 1.1 S ơ ủồ quy trỡnh l ậ p d ự toỏn ngõn sỏch chi th ườ ng xuyờn c ấ p huy ệ n/Thành ph ố
V ề c ơ b ả n d ự toỏn NS c ấ p huy ệ n/Thành ph ố ủượ c th ự c hi ệ n thụng qua các b ướ c sau:
Bước (1): UBND cấp tỉnh/Thành phố trực thuộc Trung ương hướng dẫn và giao số kiểm tra dự toán ngân sách cho huyện/Thành phố
Bước (2): UBND huyện/Thành phố tổ chức hội nghị triển khai xây dựng dự tốn ngân sách và giao số kiểm tra cho các phịng, ban, ngành, đồn thể
Bước (3): Các phịng, ban, ngành, đồn thể lập dự tốn chi thường xuyờn ngõn sỏch của ủơn vị mỡnh
UBND huyện/Thành phố, thông qua Phòng Tài chính - Kế hoạch, tiến hành làm việc với các phòng, ban, ngành và đoàn thể để thảo luận về dự toán chi thường xuyên Đồng thời, thực hiện kế toán tổng hợp và hoàn thiện dự toán chi thường xuyên ngân sách.
Bước (5): UBND huyện/Thành phố trình thường trực HðND cùng cấp xem xét cho ý kiến về dự toán chi thường xuyên ngân sách
Bước (6): Căn cứ vào ý kiến của thường trực HðND huyện/Thành phố, UBND cùng cấp hoàn chỉnh lại dự toán và gửi Sở Tài chính
Sở Tài chính tiến hành làm việc với các Thành phố và huyện để thảo luận về dự toán ngân sách Sau đó, Sở tổng hợp và hoàn chỉnh dự toán cấp huyện hoặc Thành phố trực thuộc Trung ương, rồi báo cáo lên UBND cùng cấp.
Phõn b ổ và quy ế t ủị nh giao d ự toỏn:
Bước (8): Sở Tài chính giao dự toán NS chính thức cho các huyện/Thành phố
UBND huyện/Thành phố cần điều chỉnh dự toán ngân sách và gửi lại biểu HĐND huyện/Thành phố trước phiên họp Tại phiên họp, HĐND huyện/Thành phố sẽ thảo luận và quyết định về dự toán ngân sách.
Bước (10): UBND huyện/Thành phố giao dự toán cho các phòng, ban, ngành, đồn thể, đồng gửi Phịng Tài chính - Kế hoạch huyện/Thành phố,
Kho bạc nhà nước huyện/Thành phố; thực hiện công khai dự toán ngân sách huyện/Thành phố
1.2.2 Chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách
Sau khi UBND huyện/Thành phố ban hành quyết định giao dự toán ngân sách cho các đơn vị sử dụng ngân sách trực thuộc, phòng Tài chính - Kế hoạch sẽ thông báo phân bổ dự toán ngân sách đến các đơn vị này Đồng thời, phòng cũng sẽ gửi thông tin đến Kho bạc Nhà nước huyện/Thành phố để phối hợp thực hiện.
Chấp hành dự toán chi thường xuyên là một nội dung quan trọng trong quản lý ngân sách Nhà nước, thuộc giai đoạn thứ hai của chu trình này Thời gian thực hiện chấp hành ngân sách ở Việt Nam bắt đầu từ ngày 01 tháng 1 và kết thúc vào ngày 31 tháng 12 hàng năm.
Mục tiêu chính của việc tổ chức chấp hành dự toán chi thường xuyên là đảm bảo nguồn kinh phí từ ngân sách Nhà nước cho các hoạt động thường xuyên một cách hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả Để đạt được mục tiêu này, việc chấp hành dự toán chi thường xuyên cần thực hiện đầy đủ các yêu cầu cần thiết.
Để đảm bảo phân phối nguồn vốn hiệu quả, cần tập trung vào việc lập kế hoạch chi tiêu hợp lý và có cơ sở dự toán chính xác Quy trình lập và phê duyệt kế hoạch cấp phát hàng quý cần được đơn giản hóa và khoa học, đảm bảo việc cấp phát diễn ra theo kế hoạch với thứ tự ưu tiên được quy định rõ ràng Đồng thời, cần thực hiện nghiêm túc việc dự trữ tài chính để xử lý các nhu cầu phát sinh hoặc mất cân đối giữa thu và chi trong quá trình thực hiện.
Để đảm bảo việc cấp phát vốn và kinh phí một cách kịp thời và chặt chẽ, cần tránh mọi sơ hở có thể dẫn đến lãng phí, tham ô, và thất thoát nguồn vốn ngân sách Nhà nước.
Tuân thủ nguyên tắc thanh toán trực tiếp qua kho bạc nhà nước là yêu cầu bắt buộc đối với các khoản chi từ ngân sách Nhà nước của các đơn vị thuộc huyện/thành phố Các đơn vị cần dựa vào giấy rút dự toán kinh phí đã được phê duyệt để đến kho bạc nhà nước rút tiền Kho bạc nhà nước sẽ thực hiện thanh toán các khoản chi ngân sách dựa trên dự toán được giao và có quyền từ chối thanh toán đối với các khoản chi không đủ điều kiện.
+ đã có trong dự toán ngân sách ựược giao
Để đảm bảo việc chi tiêu ngân sách đúng quy định, các khoản chi phải tuân thủ chế độ, tiêu chuẩn và định mức do cơ quan có thẩm quyền quy định Quyết định chi tiêu phải được phê duyệt bởi Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền.
Cơ quan tài chính, cùng với Kho bạc Nhà nước, có trách nhiệm kiểm tra và giám sát việc chi tiêu và sử dụng ngân sách tại các đơn vị Nếu phát hiện các khoản chi vượt quá nguồn cho phép, sai chính sách, chế độ, hoặc đơn vị không tuân thủ chế độ báo cáo, cơ quan tài chính có quyền yêu cầu Kho bạc Nhà nước tạm dừng thanh toán.
Trong quá trình sử dụng vốn ngân sách Nhà nước, việc tiết kiệm chi tiêu là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội Do nguồn ngân sách hạn hẹp, việc đảm bảo yêu cầu tiết kiệm không chỉ giúp tăng cường nguồn lực đầu tư cho phát triển mà còn giảm bớt gánh nặng cho ngân sách và cải thiện hiệu quả quản lý chi thường xuyên.
1.2.3 Quyết toán chi thường xuyên ngân sách
CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ðẾN QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NSNN
Quá trình quản lý chi thường xuyên ngân sách thành phố bị chi phối bởi các nhân tố chủ yếu sau:
Điều kiện tự nhiên là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của địa phương, quyết định mức chi thường xuyên ngân sách nhà nước Nếu vị trí địa lý thuận lợi cho giao lưu kinh tế - xã hội hoặc gần trung tâm kinh tế lớn, sẽ có tác động lớn đến sự phát triển kinh tế và tạo điều kiện tăng nguồn thu ngân sách.
Bên cạnh yếu tố con người, các ảnh hưởng tiêu cực từ điều kiện tự nhiên như thiên tai, bão lụt thường xuyên, địa hình đồi núi cao và nhiều sông suối cũng là nguyên nhân làm tăng chi thường xuyên ngân sách nhà nước Các địa phương có tài nguyên thiên nhiên dồi dào, đặc biệt là khoáng sản kim loại quý, sẽ trở thành tài sản quý giá để phát triển kinh tế Điều kiện tự nhiên ảnh hưởng lớn đến cơ cấu kinh tế của một địa phương, đặc biệt là tỷ trọng các ngành nông - lâm - ngư nghiệp ở những khu vực chưa phát triển cao Qua đó, ảnh hưởng đến đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội của địa phương.
Thứ hai, ủiều kiện kinh tế - xó hội
Sự phát triển của lực lượng sản xuất trong các thành phần kinh tế đóng vai trò quyết định đến nội dung và cơ cấu chi ngân sách nhà nước (NSNN) trên địa bàn Nó không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành cơ cấu chi NSNN hợp lý mà còn đặt ra yêu cầu cần thiết để điều chỉnh nội dung và cơ cấu chi theo từng giai đoạn phát triển của địa phương.
Kết cấu hạ tầng tại thành phố, bao gồm giao thông, thủy lợi, cơ sở giáo dục, y tế và các công trình phúc lợi xã hội, đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cơ cấu chi ngân sách nhà nước (NSNN) qua từng giai đoạn.
Khả năng tích lũy từ sự phát triển kinh tế - xã hội ảnh hưởng lớn đến ngân sách nhà nước Sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất và hạ tầng bền vững sẽ đáp ứng yêu cầu phát triển, dẫn đến quy mô tích lũy ngày càng lớn và nguồn thu ngân sách nhà nước trở nên bền vững hơn Do đó, chi cho đầu tư phát triển tại tỉnh sẽ ngày càng mở rộng và tăng dần, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Khi nền kinh tế phát triển và thu nhập bình quân của người dân tăng, nguồn thu ngân sách cũng gia tăng, tuy nhiên, việc quản lý chi ngân sách nhà nước (NSNN) phải đối mặt với mâu thuẫn giữa nhu cầu chi cao và nguồn thu thấp Tại các địa phương có trình độ dân trí cao, ý thức tuân thủ pháp luật và chính sách của Nhà nước được nâng cao, giúp cải thiện năng lực sử dụng NSNN và giảm mức vi phạm Ngược lại, ở những khu vực có trình độ phát triển kinh tế và dân trí thấp, ý thức sử dụng ngân sách chưa cao dẫn đến tình trạng ỷ lại vào Nhà nước và lạm dụng chi NSNN, làm cho quản lý chi NSNN trở nên khó khăn và phức tạp hơn.
Tổ chức bộ máy và vai trò của chính quyền đóng vai trò quyết định trong phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến nội dung và cơ cấu chi ngân sách nhà nước (NSNN) của thành phố Sự mở rộng hay thu hẹp bộ máy quản lý của chính quyền sẽ tác động đến chi tiêu NSNN Khi kinh tế xã hội phát triển và công nghiệp hóa gia tăng, hệ thống quan hệ xã hội, thương mại và pháp lý cần được củng cố và hoàn thiện Chính quyền cần có vị thế mạnh mẽ hơn để thiết lập, vận hành và quản lý nền kinh tế - xã hội theo định hướng quy hoạch địa phương, nhằm đáp ứng sự tăng nhanh chi tiêu của ngân sách nhà nước.
Yếu tố quan trọng trong quản lý tài chính công là sự ảnh hưởng của các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành, chi phối hoạt động của các cơ quan nhà nước trong quản lý chi ngân sách Các văn bản này quy định phạm vi, đối tượng chi ngân sách của các cấp chính quyền, phân công nhiệm vụ và quản lý chi Hơn nữa, chúng còn quy định quy trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách, cũng như chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của các cơ quan nhà nước trong quá trình này Việc ban hành các văn bản phù hợp với thực tế là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách nhà nước.
Để quản lý chi ngân sách nhà nước hiệu quả, UBND tỉnh cần xây dựng cơ cấu tổ chức bộ máy phù hợp với chức năng và nhiệm vụ được quy định Mỗi cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách cần có tổ chức bộ máy và cán bộ riêng để thực hiện chức năng nhiệm vụ Hiệu quả hoạt động và chất lượng cán bộ của từng đơn vị ảnh hưởng lớn đến quản lý ngân sách nhà nước Chính phủ và các cấp chính quyền luôn hướng tới tổ chức bộ máy tinh gọn và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Bộ máy cồng kềnh và nguồn nhân lực kém chất lượng sẽ dẫn đến sự trì trệ trong phát triển kinh tế xã hội, gây lãng phí thời gian và tài sản của nhà nước.
Tổ chức bộ máy nhà nước và trình độ cán bộ là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả hoạt động quản lý chi ngân sách nhà nước Nếu bộ máy quản lý chi ngân sách cồng kềnh và chức năng nhiệm vụ chồng chéo, cùng với đội ngũ cán bộ có năng lực trình độ thấp, sẽ dẫn đến nhận thức không đầy đủ và hành vi ứng xử không phù hợp trong các tình huống Điều này không chỉ làm tăng sai sót trong quá trình thực thi nhiệm vụ mà còn dẫn đến hiệu quả quản lý thấp của nhà nước.
KINH NGHIỆM QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NSNN
Quản lý chi thường xuyên ngân sách thành phố Phú Thọ trong những năm qua có nhiều bước tiến bộ Thể hiện trên một số nội dung sau:
Hệ thống chính sách chế độ của nhà nước đã được hoàn thiện, với các tiêu chuẩn định mức được địa phương quan tâm triển khai thực hiện Nhờ đó, ngân sách và tài sản nhà nước được sử dụng tiết kiệm và đúng theo chính sách chế độ.
Cải cách thủ tục hành chính được tăng cường nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị dự toán, hạn chế cơ chế xin cho Việc giao dự toán ngân sách được thực hiện ngay từ đầu năm, phân bổ và giao toàn bộ dự toán chi thường xuyên cho các đơn vị dự toán ngân sách tỉnh Các đơn vị được chủ động rút kinh phí tại Kho bạc Nhà nước để phục vụ nhiệm vụ chính trị Uỷ ban nhân dân tỉnh đã giao quyền chủ động cho các đơn vị dự toán và các chủ đầu tư trong việc quyết định mua sắm, phê duyệt dự toán và tổ chức mua sắm theo quy định của pháp luật, đồng thời chịu trách nhiệm về các quyết định của mình theo phân cấp tại Quyết định số 2429/2010/QĐ-UBND ngày 10/8/2010 của UBND thành phố Phú Thọ.
Thực hiện tốt việc giao dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước cho các đơn vị sử dụng ngân sách là rất quan trọng, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội ngay từ đầu năm Thành phố Phú Thọ đặc biệt chú trọng đầu tư cho giáo dục, đào tạo và khoa học công nghệ, cũng như phát triển y tế theo nghị quyết của Đảng Đồng thời, thành phố cũng quản lý hiệu quả dự phòng ngân sách để ứng phó với các nhu cầu cấp thiết khi thiên tai, dịch bệnh xảy ra Trong trường hợp đặc biệt, tỉnh cho phép điều chỉnh dự toán chi, bổ sung ngân sách khi có nhu cầu phát sinh, giúp giải quyết kịp thời các công việc đột xuất chưa được dự toán từ đầu năm.
Làm tốt công tác thanh tra, kiểm tra và thẩm định tài chính ngân sách giúp giảm chi cho ngân sách hàng chục tỷ đồng và thu hồi hàng tỷ đồng cho ngân sách nhà nước Kết quả này không chỉ đảm bảo việc thực hiện đúng chính sách chế độ mà còn bảo vệ vốn và tài sản của nhà nước Thành phố đã xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công.
Thành phố Phỳ Thọ chú trọng hoàn thiện công tác quyết toán ngân sách, thực hiện công khai trong việc giao dự toán và quyết toán ngân sách theo đúng quy định của pháp luật.
Thành phố đang triển khai mạnh mẽ chương trình hành động nhằm thực hiện luật thực hành tiết kiệm và luật phòng chống tham nhũng trong quản lý chi ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, quản lý chi NSNN ở thành phố Phú Thọ cũng tồn tại một số yếu kém:
Việc lập dự toán chi ở một số ngành và địa phương trong tỉnh chưa kịp thời, khi mà một số đơn vị chỉ nhận được dự toán vào cuối quý I hoặc đầu quý II Nhiều đơn vị vẫn xây dựng dự toán không sát với thực tế, ngay từ đầu năm, khi vừa được giao dự toán, đã xin bổ sung và điều chỉnh ngân sách.
Hệ thống chế độ chính sách và các tiêu chuẩn định mức về sử dụng tài chính ngân sách đã có nhiều cố gắng, nhưng vẫn còn một số nội dung và lĩnh vực chưa đồng bộ, chưa phù hợp với thực tiễn Việc tổ chức thực hiện chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi tiêu hành chính sự nghiệp tại một số đơn vị dự toán chưa nghiêm túc Tình trạng thất thoát ngân sách, đặc biệt trong lĩnh vực mua sắm trang bị tài sản đắt tiền, vẫn đang là vấn đề bức xúc của địa phương.
Quyết định số 2429/2010/QĐ-UBND ngày 10/8/2010 của UBND tỉnh Phú Thọ quy định thẩm quyền quyết định mua sắm, sửa chữa và cải tạo tài sản cho thủ trưởng các đơn vị, cho phép họ quyết định mua sắm tài sản nhà nước có giá trị dưới 500 triệu đồng cho mỗi đơn vị tài sản mà không bị khống chế giá trị cho một gói mua sắm Điều này dẫn đến khả năng các thủ trưởng có thể thực hiện nhiều gói thầu với tổng giá trị lớn hơn khả năng tổ chức mua sắm của đơn vị, dễ gây ra tình trạng lãng phí và thất thoát ngân sách nhà nước.
Việc sử dụng ngân sách không đúng quy định pháp luật, như cấp hỗ trợ kinh phí cho một số đơn vị trung ương không thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương, vi phạm các quy định của Luật Ngân sách Nhà nước.
Công tác kiểm tra và thanh tra trong quản lý và sử dụng ngân sách hiện vẫn còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng thất thoát và tiêu cực chưa được khắc phục triệt để.
UBND thành phố Bắc Ninh đã ban hành quy định về mức phân bổ dự toán chi thường xuyên cho từng cấp ngân sách, dựa trên các tiêu chí cụ thể Cụ thể, mức phân bổ cho sự nghiệp giáo dục được tính theo số học sinh, trong khi sự nghiệp đào tạo được xác định theo số chỉ tiêu đào tạo được giao Đối với sự nghiệp y tế, mức phân bổ dựa trên số giường bệnh, và chi quản lý hành chính được tính theo biên chế Đối với các lĩnh vực kinh tế, khoa học - công nghệ, và tài nguyên môi trường, mức phân bổ được xác định dựa trên tổng mức chi do Trung ương giao và khả năng cân đối của ngân sách địa phương.
Thành phố Bắc Ninh đang thực hiện khoán biên chế và khoán chi hành chính cho các cơ quan Nhà nước theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP và cho các đơn vị sự nghiệp có thu theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP Kết quả cho thấy các đơn vị được giao khoán đã chủ động trong khai thác tối đa nguồn thu, quản lý chặt chẽ và sử dụng tiết kiệm, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế từ ngân sách cấp và kinh phí chi từ nguồn thu để lại Thành phố cũng chủ động sắp xếp bộ máy, đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ và tăng thu nhập cho cán bộ, công chức.
Công tác quản lý và điều hành ngân sách của các đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh cần đảm bảo không phát sinh lớn ngoài dự toán, trừ các nội dung bổ sung từ nguồn dự phòng ngân sách để khắc phục hậu quả thiên tai và các vấn đề an sinh xã hội UBND thành phố thường xuyên chỉ đạo các địa phương và ngành chức năng tăng cường giám sát, kiểm tra, kịp thời uốn nắn và xử lý nghiêm các trường hợp chi sai, vượt chế độ, định mức của chế độ tài chính hiện hành Đồng thời, tiếp tục thực hiện khoán chi cho 100% các đơn vị thuộc các sở, ban ngành theo Nghị định 130/2005/NĐ-CP, và 100% các đơn vị sự nghiệp thực hiện cơ chế tự chủ theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP, nhằm tạo sự chủ động và gắn trách nhiệm cao đối với thủ trưởng các đơn vị trong việc sắp xếp nội dung chi gắn với nhiệm vụ chuyên môn Tiếp tục thực hiện phân cấp ngân sách xuống các đơn vị trường học để các đơn vị chủ động quản lý và sử dụng ngân sách hiệu quả.
Thành phố Bắc Ninh đã mạnh dạn phân cấp nhiệm vụ chi cho các cấp ngân sách địa phương, qua đó đạt được những kết quả khả quan Kinh tế địa phương không chỉ tăng trưởng mà còn ổn định tình hình chính trị xã hội.
