Ví dụ, Nghị viện Anh thành lập 4 loại uỷ ban: Uỷ ban thường trực Select Committees được thành lập ở cả hai viện của nghị viện; Uỷ ban hỗn hợp Joint Commitees được thành lập trên sự tha
Trang 1TS Vò Hång Anh *
các nước, nghị viện là cơ quan lập
pháp Hoạt động lập pháp của nghị viện
dựa trên nguyên tắc thảo luận tập thể, quyết
định theo đa số Các vấn đề được đưa ra nghị
viện quyết định rất đa dạng bao trùm lên toàn
bộ hoạt động của nhà nước và xã hội Ngoài
ra, nghị viện còn thực hiện chức năng giám
sát hoạt động của chính phủ - công việc phức
tạp đòi hỏi phải có thời gian, trình độ chuyên
môn, kĩ năng và cơ cấu được tổ chức một
cách hợp lí, khoa học Thực tế cho thấy để
thực hiện tốt vai trò của mình, nghị viện của
các nước được tổ chức thành cơ quan hoạt
động thường xuyên với các thành viên hoạt
động chuyên nghiệp Bên cạnh đó, nghị viện
còn thành lập các uỷ ban phụ trách các lĩnh
vực khác nhau Trong lịch sử hình thành và
phát triển của nghị viện trên thế giới, các uỷ
ban ngày càng đóng vai trò quan trọng trong
tổ chức và hoạt động của nghị viện
Quốc hội Việt Nam đang trong quá trình
đổi mới, hoàn thiện Trong điều kiện Quốc
hội hoạt động không thường xuyên, đa số
các đại biểu hoạt động bán chuyên trách thì
việc đổi mới tổ chức, hoạt động của các uỷ
ban của Quốc hội sẽ góp phần nâng cao chất
lượng và hiệu quả hoạt động của Quốc hội,
bảo đảm cho Quốc hội thực hiện đầy đủ
thẩm quyền hiến định của mình Việc đổi
mới đó sẽ đạt được yêu cầu và mục tiêu khi
được tiến hành một cách khoa học, có sự
tham khảo kinh nghiệm của các nước
1 Các loại các uỷ ban trong tổ chức nghị viện ở các nước
Tổ chức nghị viện của các nước trên thế giới chia thành hai loại: Nghị viện một viện
và nghị viện hai viện Đối với những nước
có nghị viện hai viện thì ở cả hai viện đều thành lập các uỷ ban thường trực Tuy nhiên,
số lượng uỷ ban ở hạ viện thường nhiều hơn
số lượng uỷ ban ở thượng viện Ví dụ, ở
Anh, Hạ viện có 35 uỷ ban thường trực được xếp theo vần chữ cái A, B, C… trong khi đó Thượng viện có 25 uỷ ban;(1)
Hạ viện Liên bang Nga (Duma quốc gia) khoá 5 có 32 uỷ ban, Thượng viện (Hội đồng nhà nước) có
27 uỷ ban(2) (2); Hạ viện Ba Lan (Viện Xâyim) có 25 uỷ ban, Thượng viện (viện Nguyên lão) có 13 uỷ ban;(3) Hạ viện Mỹ có
21 uỷ ban, Thượng viện có 20 uỷ ban.(4) Mỗi uỷ ban phụ trách một lĩnh vực hay một số lĩnh vực cụ thể Nghị viện một viện thường có 2 loại uỷ ban: Uỷ ban thường trực
và uỷ ban lâm thời Uỷ ban thường trực được thành lập để hoạt động trong suốt nhiệm kì của nghị viện, uỷ ban lâm thời được thành lập để thực hiện một hay một số nhiệm vụ cụ thể Sau khi hoàn thành nhiệm vụ uỷ ban lâm thời tự giải thể
Ở
* Viện nghiên cứu lập pháp Văn phòng Quốc hội
Trang 2Ở các nước có nghị viện 2 viện, bên cạnh
uỷ ban thường trực của mỗi viện, nghị viện
còn thành lập một số loại uỷ ban khác chung
cho cả hai viện hoặc riêng ở từng viện Ví
dụ, Nghị viện Anh thành lập 4 loại uỷ ban:
Uỷ ban thường trực (Select Committees)
được thành lập ở cả hai viện của nghị viện;
Uỷ ban hỗn hợp (Joint Commitees) được
thành lập trên sự tham gia của thành viên cả
hai viện để đảm trách một số lĩnh vực hay
vấn đề đặc thù như: quyền con người, thẩm
tra dự luật cải cách viện bình dân hoặc cải
cách viện quý tộc;
Uỷ ban toàn viện (General Commitees)
chỉ được thành lập ở Hạ viện để thẩm tra chi
tiết dự án luật;
Uỷ ban chung (Grand Committees) được
thành lập ở cả hai viện Hạ viện có 3 uỷ ban
phụ trách những vùng lãnh thổ Scotland, xứ
Wales, Bắc Ailen; Thượng viện có 1 uỷ ban.(5)
Mỗi uỷ ban được chia thành các tiểu ban
giúp uỷ ban đảm trách một lĩnh vực chuyên sâu
2 Vai trò của các uỷ ban
Vai trò của các uỷ ban thể hiện thông qua
những quyền hạn của uỷ ban mà hiến pháp và
luật trao cho Tùy thuộc vào mô hình chính
thể, ở mỗi nước uỷ ban của nghị viện có
những nhiệm vụ và quyền hạn khác nhau Ví
dụ, uỷ ban của Duma quốc gia (Liên bang
Nga) có những nhiệm vụ và quyền hạn sau:
- Đề xuất chương trình xây dựng luật của
Duma quốc gia tại mỗi kì họp, kiến nghị về
lịch làm việc hàng tháng của Duma quốc gia;
- Thẩm tra các dự án luật và chuẩn bị báo
cáo thẩm tra trình Duma quốc gia;
- Chuẩn bị dự thảo nghị quyết của Duma
quốc gia;
- Chuẩn bị kết luận về các dự án luật và
các dự thảo nghị quyết thuộc thẩm quyền xem xét của Duma quốc gia;
- Chuẩn bị các chất vấn của Duma quốc gia gửi Tòa án hiến pháp liên bang Nga;
- Chuẩn bị dự thảo nghị quyết của Duma quốc gia về cử đại diện của Duma quốc gia tại Tòa án hiến pháp liên bang Nga;
- Tổ chức các phiên điều trần;
- Cho ý kiến về dự án ngân sách liên bang;
- Phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật.(6)
Ở Anh có sự phân chia thẩm quyền giữa các uỷ ban thường trực của Hạ viện và Thượng viện Uỷ ban thường trực của Hạ viện đảm trách các vấn đề liên quan đến các
cơ quan của Chính phủ, còn các uỷ ban thường trực của Thượng viện tập trung vào 4 lĩnh vực chính là: Cộng đồng châu Âu, khoa học, kinh tế và hiến pháp Mỗi uỷ ban thường trực của Hạ viện phụ trách một bộ của Chính phủ trên 3 lĩnh vực: chi tiêu công, hoạch định chính sách và quản lí
Mặc dù có sự khác nhau về những nhiệm
vụ và quyền hạn cụ thể, tuy nhiên, tựu chung các uỷ ban của nghị viện các nước đều đóng vai trò trong các lĩnh vực sau đây:
a Trong lĩnh vực lập pháp
Trong hoạt động lập pháp của nghị viện, các uỷ ban đóng vai trò đặc biệt quan trọng Các uỷ ban là cơ quan giúp nghị viện xem xét toàn diện các vấn đề liên quan đến dự án luật
Ở những nước có nghị viện mạnh như Mỹ, các uỷ ban có toàn quyền những dự án luật nào
sẽ được xem xét, quyết định về nội dung của
dự án luật (trình dự thảo có nội dung hoàn toàn mới so với dự thảo ban đầu - trong trường hợp này đòi hỏi uỷ ban phải có báo cáo và cung cấp toàn bộ tài liệu ra trước nghị viện)
Ở các nước khác, mặc dù các uỷ ban
Trang 3không có toàn quyền đối với dự án luật
nhưng vẫn đóng vai trò quan trọng đối với
việc chỉnh lí các dự án luật Ví dụ, ở Pháp,
các uỷ ban không được bác bỏ dự án luật do
Chính phủ đệ trình nhưng có quyền chỉnh
sửa dự án luật theo quan điểm của mình về
các vấn đề liên quan đến dự án luật
Vị trí pháp lí cũng như vai trò thực tế của
các uỷ ban trong quy trình lập pháp của nghị
viện các nước trên thế giới thể hiện rõ nét
thông qua nhận xét của chính trị gia Hoa Kỳ
Woodron Wilson “có thể nói một cách chắc
chắn là Quốc hội trong cuộc họp toàn thể là
phiên trình diễn, Quốc hội trong uỷ ban là
Quốc hội làm việc”.(7)
Vai trò của uỷ ban trong quy trình lập pháp của nghị viện bị chi
phối bởi các yếu tố sau:
Thứ nhất, cách thức thành lập các uỷ ban
Ở các nước theo chế độ đa đảng và lưỡng
đảng, theo quy định bất thành văn, việc thành
lập các uỷ ban được thực hiện theo nguyên
tắc: Số lượng người của mỗi đảng chính trị
trong mỗi uỷ ban tỉ lệ với số ghế của đảng
trong nghị viện (nếu nghị viện 2 viện – trong
mỗi viện) Chủ tịch (chủ nhiệm) uỷ ban
thường là người của đảng chiếm đa số hoặc
liên minh của đảng chiếm đa số trong viện
Với cách thức thành lập như vậy, mỗi uỷ ban
được coi là nghị viện thu nhỏ.(8)
Ý kiến về các vấn đề đưa ra bàn thảo trong uỷ ban phản ánh
ý kiến của các đảng chính trị Vì vậy, ý kiến
của uỷ ban về dự án luật có ảnh hưởng quyết
định đến việc dự án luật có được nghị viện
chấp thuận hay không và chấp thuận theo
hướng nào Nói cách khác, việc xem xét,
đánh giá chính sách pháp luật trong mỗi dự
án luật trước khi trình nghị viện quyết định
được thực hiện bởi các uỷ ban
Thứ hai, quy trình thông qua dự án luật
Quy trình lập pháp được áp dụng phổ biến hiện nay ở các nước là quy trình 3 lần đọc Trong quy trình này hoạt động lập pháp chủ yếu tập trung
ở các uỷ ban của nghị viện Uỷ ban cho ý kiến
về dự án luật, chỉnh sửa dự án luật, xây dựng báo cáo về dự án luật trình nghị viện…
Thứ ba, điều kiện hỗ trợ cho hoạt động
lập pháp Hoạt động lập pháp là hoạt động vừa mang tính chất chính trị - pháp lí (hoạch định chính sách và chuyển hoá chính sách dưới dạng ngôn ngữ pháp luật), vừa mang tính chất kĩ thuật, nghệ thuật (ngôn ngữ, văn phong, cách thức thể hiện…) Cả hai tính chất này dường như không phù hợp với hình thức “làm văn tập thể” tại các phiên họp toàn thể của nghị viện
Để bảo đảm cho các chính sách trong các
dự án luật phù hợp với thực tế, có khả năng tương thích với sự vận động không ngừng của cuộc sống xã hội và được sự đồng thuận của dư luận xã hội thì chính sách đó phải được đánh giá, kiểm định thông qua một số hoạt động mang tính chất kĩ thuật, chuyên môn sâu Nghị viện với tư cách là cơ quan đại diện cho ý chí và nguyện vọng của toàn thể nhân dân, bao gồm đại diện của các thành phần, tầng lớp trong xã hội với nhiều thành viên không thông thạo về chuyên môn sâu trong từng lĩnh vực cụ thể nên khó có thể xem xét, đánh giá vấn đề một cách toàn diện trong một phiên họp toàn thể của mình Vấn
đề này sẽ được giải quyết trọn vẹn ở các uỷ ban Trong điều kiện mỗi uỷ ban được tổ chức từ các thành viên chuyên sâu về lĩnh vực mà uỷ ban phụ trách, cùng với sự trợ giúp của bộ phận giúp việc có trình độ chuyên môn cùng lĩnh vực, các uỷ ban còn
Trang 4có thể mời chuyên gia, các nhà khoa học, các
nhà hoạt động thực tiễn, kể cả đại diện của
đối tượng chịu sự tác động của dự luật tham
gia vào phiên họp hay thông qua hình thức
điều trần, thu thập chứng cứ… để thu thập ý
kiến về những vấn đề mà uỷ ban xem xét
b Trong lĩnh vực ngân sách
Quyết định ngân sách là một trong
những thẩm quyền của nghị viện Mặc dù
việc quyết định ngân sách được thực hiện
trên phiên họp toàn thể của nghị viện nhưng
trong lĩnh vực này, các uỷ ban của nghị viện,
đặc biệt là uỷ ban tài chính đóng vai trò rất
quan trọng Vai trò của uỷ ban trong lĩnh vực
ngân sách thể hiện ở khía cạnh sau:
Thứ nhất, do tính chất đặc thù của ngân
sách nhà nước đòi hỏi phải có cơ quan
chuyên môn chuyên sâu về lĩnh vực tài
chính-ngân sách thẩm tra, cho ý kiến trước khi trình
nghị viện thông qua Nghị viện các nước đều
thành lập uỷ ban ngân sách hoặc uỷ ban tài
chính-ngân sách là cơ quan chuyên môn giúp
nghị viện trong lĩnh vực ngân sách
Thứ hai, thẩm quyền của uỷ ban đối với
dự án luật ngân sách Ở đa số các nước, ngân
sách nhà nước được thông qua dưới hình thức
là văn bản luật, mặc dù văn bản này chỉ có
hiệu lực trong 1 năm Dự thảo luật ngân sách
hàng năm gồm 2 phần: phần thu và phần chi
Nhiệm vụ của uỷ ban là thẩm tra, chuẩn bị dự
thảo quyết định của nghị viện về ngân sách
Tùy thuộc vào thẩm quyền của nghị viện mỗi
nước, trong quá trình xem xét dự thảo luật
ngân sách, uỷ ban có thể tổ chức các cuộc
điều trần, mời nhân chứng để làm rõ những
vấn đề liên quan đến ngân sách; uỷ ban có thể
yêu cầu Chính phủ giải trình làm rõ những
khoản thu, chi trong dự luật ngân sách…
Thứ ba, thời gian dành cho việc xem xét
dự án luật ngân sách tại uỷ ban So với các thủ tục khác của nghị viện, thủ tục thông qua ngân sách có những đặc điểm riêng biệt Một trong những đặc điểm đó là thời gian dành cho nghị viện xem xét thông qua tuơng đối dài Trong đó, phần lớn thời gian được dành cho hoạt động xem xét tại uỷ ban Thí dụ, ở
Ấn Độ thời gian uỷ ban xem xét dự luật ngân sách là 75 ngày, ở Anh, tối đa 3 tháng(9)… Khoảng thời gian đó đảm bảo cho uỷ ban tổ chức các hoạt động để thu thập thông tin liên quan đến ngân sách trước khi lập báo cáo trình nghị viện thông qua Do được chuẩn bị
kĩ lưỡng nên dự thảo quyết định của nghị viện về ngân sách do uỷ ban soạn thảo có chất lượng cao Những ý kiến của uỷ ban về ngân sách đóng vai trò then chốt trong quyết định của nghị viện về ngân sách
c Trong lĩnh vực giám sát
Các uỷ ban của nghị viện còn có thẩm quyền giám sát việc chi tiêu ngân sách của Chính phủ, các cơ quan của Chính phủ; giám sát việc thực hiện pháp luật Ở các nước, uỷ ban thực hiện quyền giám sát thông qua các hình thức sau đây:
- Tổ chức điều trần: Hoạt động này được
áp dụng ở nghị viện của nhiều nước trên thế giới Để làm rõ một vấn đề, uỷ ban có thể mời thành viên chính phủ hoặc các chuyên gia, các nhà khoa học hay nhân chứng ra trước uỷ ban để trả lời những câu hỏi mà uỷ ban quan tâm Ở nghị viện của một số nước như Mỹ, điều trần còn được áp dụng để bổ nhiệm những chức vụ quan trọng Theo quy định của Hiến pháp Mỹ, các quan chức cao cấp trong bộ máy hành pháp do Tổng thống
bổ nhiệm trên cơ sở sự đồng ý của Thượng
Trang 5viện Để nhận được sự tín nhiệm của
Thượng viện, ứng cử viên phải vượt qua
được cuộc điều trần tại uỷ ban của Thượng
viện Ví dụ, ứng cử viên chức Giám đốc Cơ
quan tình báo trung ương (CIA) phải điều
trần trước Uỷ ban tình báo của Thượng viện;
Bộ trưởng Bộ ngoại giao điều trần trước Uỷ
ban đối ngoại của Thượng viện
- Điều tra: Pháp luật của một số nước, đặc
biệt là những nước theo chính thể cộng hòa
tổng thống còn cho phép uỷ ban của nghị viện
thực hiện hoạt động điều tra Việc cho phép
uỷ ban thực hiện hoạt động điều tra nhằm bảo
đảm cho nghị viện nắm bắt được đầy đủ thông
tin về các vấn đề thuộc quyền điều hành của
bộ máy hành pháp Trong hoạt động điều tra,
uỷ ban có quyền hạn rất lớn như triệu tập
quan chức cao cấp nhất của bộ máy hành pháp
Ví dụ, ở Mỹ Uỷ ban điều tra của Hạ viện có
quyền triệu tập Tổng thống để làm rõ những
cáo buộc tổng thống vi phạm hiến pháp
3 Những bài học kinh nghiệm cho
Việt Nam
Qua nghiên cứu vai trò của uỷ ban đối với
nghị viện nói riêng, tổ chức và hoạt động của
bộ máy nhà nước ở một số nước nói chung, có
thể rút ra một số kinh nghiệm mà Việt Nam
có thể tham khảo trong điều kiện hiện nay
Thứ nhất, xác định đúng vai trò nòng cốt
của uỷ ban trong hoạt động của nghị viện
Trong hoạt động của nghị viện ở các
nước, uỷ ban đóng vai trò nòng cốt Ở Việt
Nam, trong điều kiện Quốc hội hoạt động
không thường xuyên, đa số đại biểu Quốc
hội hoạt động bán chuyên trách thì chất
lượng và hiệu quả hoạt động của Quốc hội sẽ
phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động của các cơ
quan của Quốc hội, trong đó Hội đồng dân
tộc, các uỷ ban của Quốc hội (sau đây gọi là
uỷ ban) cũng phải đóng vai trò nòng cốt Vai trò nòng cốt của uỷ ban được thể hiện ở các điểm sau đây:
- Uỷ ban là cơ quan chuyên môn giúp Quốc hội thực hiện 3 chức năng quan trọng: lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, giám sát tối cao
- Ý kiến của uỷ ban về một vấn đề là tài liệu quan trọng cung cấp thông tin cho Quốc hội, đại biểu Quốc hội tham khảo trước khi đưa ra quyết định
- Hoạt động của uỷ ban là hoạt động thường xuyên mang tính chất chuyên nghiệp tương phản với tính chất bán chuyên trách của Quốc hội nói chung, của đa số đại biểu Quốc hội nói riêng
Cùng với việc xác định vai trò nòng cốt của uỷ ban, cần đổi mới tổ chức và hoạt động của uỷ ban để bảo đảm cho uỷ ban phát huy đầy
đủ vai trò của mình góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của Quốc hội
Thứ hai, trao cho uỷ ban đủ thẩm quyền
để bảo đảm cho uỷ ban thực hiện đúng vai trò của mình
Để bảo đảm cho uỷ ban thực hiện đúng vai trò nòng cốt trong hoạt động của Quốc hội cần tăng cường thẩm quyền của uỷ ban trong hoạt động thẩm tra dự án, hoạt động giám sát Theo quy định của pháp luật hiện hành, trước mỗi kì họp Quốc hội, căn cứ vào công tác chuẩn bị các dự án của Chính phủ và các
cơ quan hữu quan, báo cáo thẩm tra của uỷ ban, Uỷ ban thường vụ Quốc hội xây dựng
dự kiến chương trình kì họp Trong báo cáo thẩm tra, uỷ ban chỉ có quyền cho ý kiến vào
4 vấn đề sau:
- Phạm vi, đối tượng điều chỉnh của văn bản;
Trang 6- Nội dung của dự thảo văn bản và những
vấn đề còn có ý kiến khác nhau;
- Sự phù hợp của nội dung dự thảo văn
bản với đường lối, chủ trương, chính sách của
Đảng, Hiến pháp, pháp luật và tính thống nhất
của dự thảo văn bản với hệ thống pháp luật;
- Tính khả thi của các quy định trong dự
thảo văn bản.(10)
Bên cạnh đó những yếu tố ảnh hưởng
trực tiếp đến chất lượng của dự án như: chất
lượng soạn thảo, chất lượng hoạch định chính
sách trong dự án… lại không được đề cập
Quan trọng hơn là đối với dự án có chất
lượng soạn thảo không tốt hoặc không rõ
chính sách nhưng trong báo cáo thẩm tra, uỷ
ban không có quyền kiến nghị Uỷ ban thường
vụ Quốc hội về việc không đưa dự án đó vào
chương trình kì họp Trên thực tế, ngay giữa
kì họp Quốc hội, vì chất lượng soạn thảo
không đảm bảo nên đã có dự án xin rút ra khỏi
chương trình kì họp.(11)
Tình trạng trên cho thấy không những chất lượng thẩm tra của uỷ
ban cần được tăng cường mà trách nhiệm của
uỷ ban cũng cần phải được nâng cao Đứng
trước yêu cầu đó, việc trao cho uỷ ban quyền
kiến nghị (ở mức độ cao hơn – quyền yêu cầu)
có đưa hay không đưa dự án vào chương trình
kì họp của Quốc hội là cần thiết
Thứ ba, thành lập uỷ ban theo lĩnh vực
chuyên sâu
Để bảo đảm chất lượng hoạt động của uỷ
ban, các nước đều thành lập uỷ ban theo lĩnh
vực chuyên sâu Ở nước ta hiện nay, do khối
lượng công việc lớn, trong khi lực lượng đại
biểu chuyên trách của mỗi uỷ ban còn mỏng
dẫn đến nhiều uỷ ban bị quá tải về công việc
Điều này gây ảnh hưởng đến chất lượng hoạt
động của uỷ ban Để khắc phục tình trạng
này, cần thành lập uỷ ban theo lĩnh vực chuyên sâu bằng cách tiếp tục tách một số uỷ ban như Uỷ ban khoa học, công nghệ, môi trường; Uỷ ban các vấn đề xã hội; Uỷ ban văn hoá, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng… thành những uỷ ban phụ trách lĩnh vực hẹp hơn Điều này sẽ bảo đảm cho các uỷ ban thực hiện tốt hơn nhiệm vụ, quyền hạn được giao Cùng với việc thành lập uỷ ban theo lĩnh vực chuyên sâu cần nâng số đại biểu chuyên trách từ 29% hiện nay lên khoảng 35%./
(1).Xem: http://www.parliament.uk/business/committees/ committees-a-z
(2).Xem: http://ru.wikipedia.org/wiki/
(3).Xem: Constitusia pravo zarubeznu stran Tiếng Nga, Uz BEK, M.1997, c.514-515
(4).Xem: http://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Con gressional_committee
(5).Xem: http://en.wikipedia.org/wiki/British_House_of_ Commons
(6).Xem: http://www.duma.gov.ru/; Trung tâm thông tin, thư viện và nghiên cứu khoa học, Văn phòng Quốc
hội, Tuyển tập hiến pháp một số nước trên thế giới,
Nxb Thống kê, Hà Nội, 2009, tr 91 - 96
(7).Xem: Woodrow Wilson, Congressional Government,
(Baltimore, the Johns Hopkins University Press, 1981),
p 69 Originally published in 1885
(8).Xem: TS Nguyễn Sỹ Dũng, Trung tâm thông tin, thư viện và nghiên cứu khoa học, Văn phòng Quốc
hội, Các mô hình tổ chức và hoạt động của quốc hội của một số nước trên thế giới, Báo cáo khoa học Đề
tài nghiên cứu khoa học cấp bộ năm 2001, tr 81 (9).Xem: TS Nguyễn Sỹ Dũng, Sđd, tr 138 - 140 (10).Xem: Điều 43, 45 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008
(11) Ngày 20/11/2009, Quốc hội khóa XII thông qua Chương trình kì họp thứ 6, trong đó có xem xét, thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế giá trị gia tăng và Luật thuế thu nhập doanh nghiệp Tuy nhiên, ngày 21/11/2009, Chính phủ có
Tờ trình số 187/TTr - Chính phủ xin rút Dự án Luật ra khỏi chương trình