(luận văn thạc sĩ) hoàn thiện hoạt động thanh tra giám sát trong lĩnh vực tín dụng của ngân hàng nhà nước chi nhánh tỉnh gia lai đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn

PHAN VĂN THUẬN HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH TỈNH GIA LAI ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN LUẬN VĂN TH

PHAN VĂN THUẬN

HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH TỈNH GIA LAI

ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

TRÊN ĐỊA BÀN

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Đà Nẵng - Năm 2016

PHAN VĂN THUẬN

HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH TỈNH GIA LAI

ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

TRÊN ĐỊA BÀN

Chuyên ngành: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG

Mã số: 60.34.02.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS LÂM CHÍ DŨNG

Đà Nẵng - Năm 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết qủa nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Người thực hiện

PHAN VĂN THUẬN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

6 Kết cấu của luận văn 4

7 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 11

1.1 TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 11

1.1.1 Khái niệm về Ngân hàng Trung ương 11

1.1.2 Hoạt động cơ bản của Ngân hàng Trung ương 12

1.1.3 Đặc điểm mô hình Ngân hàng Trung ương Việt Nam 14

1.2 HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 15

1.2.1 Khái niệm về hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng 15

1.2.2 Đối tượng của thanh tra, giám sát NHTW 18

1.2.3 Mục đích thanh tra, giám sát đối với ngân hàng thương mại 18

1.2.4 Nội dung thanh tra, giám sát của NHTW đối với NHTM 22

1.2.5 Quy trình thanh tra của NHTW đối với NHTM 34

1.3 TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM 35

1.3.1 Tiêu chí đánh giá trực tiếp kết quả hoạt động thanh tra, giám sát

của NHTW trong lĩnh vực tín dụng đối với NHTM 35

1.3.2 Tiêu chí đánh giá gián tiếp kết quả hoạt động thanh tra, giám sát của NHTW trong lĩnh vực tín dụng đối với NHTM 37 1.4 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG 37

1.4.1 Các nhân tố bên ngoài 37 1.4.2 Các nhân tố bên trong 41 1.5 KINH NGHIỆM VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT NGÂN HÀNG Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI 42

1.5.1 Tổ chức hoạt động thanh tra, giám sát của một số NHTW 42 1.5.2 Về hoạt động thanh tra, giám sát của một số NHTW 43 1.5.3 Bài học kinh nghiệm đối với việc hoàn thiện hoạt động thanh tra, giám sát của NHTW Việt Nam 45 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 49

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NHNN CN TỈNH GIA LAI ĐỐI VỚI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN 50

2.1 KHÁI QUÁT VỀ NHNN CHI NHÁNH TỈNH GIA LAI 50

2.1.1 Cơ cấu tổ chức và chức năng nhiệm vụ của NHNN CN tỉnh Gia Lai 50 2.2 KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH GIA LAI 56

2.2.1 Đặc điểm hoạt động của các TCTD trên địa bàn tỉnh Gia Lai 56 2.2.2 Tình hình hoạt động cơ bản của các TCTD trên địa bàn tỉnh Gia Lai 60 2.3 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NHNN CN TỈNH GIA LAI 61

2.3.1 Cơ cấu tổ chức Cơ quan Thanh tra, giám sát của NHNN Việt

Nam nói chung và Chi nhánh NHNN Gia Lai nói riêng 61

2.3.2 Quy trình và nội dung hoạt động thanh tra, giám sát đang áp dụng tại NHNN CN tỉnh Gia Lai 63

2.3.3 Đánh giá kết quả hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của NHNN CN tỉnh Gia Lai 72

2.4 ĐÁNH GIÁ CHUNG HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT CỦA NHNN CN TỈNH GIA LAI 77

2.4.1 Các mặt đạt được 77

2.4.2 Các hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế 79

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 83

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NHNN CN TỈNH GIA LAI ĐỐI VỚI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN 84

3.1 ĐỊNH HƯỚNG HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT CỦA NHNN CN TỈNH GIA LAI 84

3.2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CN TỈNH GIA LAI 86

3.2.1 Hoàn thiện quy trình thanh tra trong hoạt động cấp tín dụng 86

3.2.2 Nâng cao chất lượng hoạt động giám sát từ xa của NHNN chi nhánh 94

3.2.3 Kết hợp và chuyển đổi dần từ thanh tra tuân thủ sang thanh tra trên cơ sở đánh giá rủi ro 95

3.2.4 Tăng cường sự chỉ đạo và phối hợp các đơn vị, cơ quan chức năng có liên quan trong công tác thanh tra ngân hàng 99

3.2.5 Phát triển đội ngũ cán bộ thanh tra đủ về chất và số lượng 102

3.2.6 Theo dõi, giám sát chặt chẽ việc thực hiện kiến nghị sau thanh tra

của NHTM 104

3.2.7 Thanh tra định kỳ công tác kiểm tra, KSNB tại CN TCTD 105

3.2.8 Nâng cao chất lượng kết luận thanh tra trong giai đoạn kết thúc thanh tra 105

3.2.9 Kết hợp nhiều hình thức thanh tra tại chỗ để bổ sung khiếm khiết của từng hình thức thanh tra 106

3.2.10 Các giải pháp hỗ trợ 107

3.3 CÁC KIẾN NGHỊ 108

3.3.1 Kiến nghị đối với Chính phủ 108

3.3.2 Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 109

3.3.3 Kiến nghị đối với các NHTM 114

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 116

KẾT LUẬN 117 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

PHỤ LỤC

NHTM : Ngân hàng thương mại

NHTW : Ngân hàng trung ương

SXKD : Sản xuất kinh doanh

TCTD : Tổ chức tín dụng

TTGS : Thanh tra, giám sát

TTNH : Thanh tra ngân hàng

TTTC : Thanh tra tại chỗ

2.3 Ngu n vốn huy động tại chỗ của các chi nhánh NHTM

từ năm 2013 đến 2015 của tỉnh Gia Lai 59 2.4 Tỷ trọng thu nhập từ tín dụng trên tổng thu nhập 59 2.5 Tình hình hoạt động ngân hàng trong 3 năm 2013-2015 60

2.6 Số lƣợng và trình độ cán bộ thanh tra NHNN chi nhánh

2.7 Số liệu hoạt động thanh tra tại chỗ từ năm 2013-2015 72 2.8 Số liệu tín dụng trong 3 năm 2013-2015 75 2.9 Cơ cấu tín dụng trong 3 năm 2013-2015 77

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Số

hiệu

sơ đồ

1.1 Quy trình thanh tra của NHTW đối với NHTM 34

2.1 Cơ cấu bộ máy tổ chức của Ngân hàng Nhà nước chi

2.2 Mô hình tổ chức của Cơ quan thanh tra, giám sát Ngân

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quá trình hội nhập kinh tế của Việt Nam ngày càng sâu, rộng trên mọi lĩnh vực đã tạo cơ hội cho công cuộc đổi mới kinh tế Cùng với xu thế phát triển chung của nền kinh tế, hệ thống ngân hàng Việt Nam ngày càng phát triển theo hướng hiện đại, đa dạng hóa và không ngừng cải cách để hội nhập với khu vực và thế giới Bên cạnh những kết quả đạt được, hệ thống ngân hàng Việt Nam cũng t n tại không ít những vấn đề cần giải quyết, nhất là sau cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008, thị trường tài chính quốc tế đang có những thay đổi căn bản về cấu trúc nhằm đối phó với những cuộc khủng hoảng tài chính trong tương lai Trước thực tế đó, đòi hỏi cần tái cơ cấu

hệ thống ngân hàng Việt Nam để có thể cạnh tranh trong khu vực và quốc tế Đảm bảo an toàn, hiệu quả, bền vững của từng ngân hàng cũng như toàn bộ

hệ thống ngân hàng thương mại là một mục tiêu quan trọng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi thực hiện hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng

Cùng với sự phát triển chung của hệ thống ngân hàng, trong những năm gần đây hệ thống các ngân hàng trên địa bàn tỉnh Gia Lai đã phát triển nhanh chóng về quy mô và số lượng với 19 chi nhánh tổ chức tín dụng và 54 phòng giao dịch, hoạt động ngân hàng trên địa bàn đã cung ứng các dịch vụ ngân hàng và đáp ứng phần lớn nhu cầu vốn cho sự phát triển kinh tế của tỉnh Gia Lai

Thời gian qua hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Gia Lai đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn đã phần nào góp phần đảm bảo cho hoạt động của các chi nhánh ngân hàng trên địa bàn an toàn và hiệu quả Song, thực tế vẫn còn một

số các chi nhánh ngân hàng hiệu quả hoạt động kinh doanh còn thấp, nhất là trong hoạt động cho vay còn nhiều bất cập, t n tại, phát triển tín dụng qúa

nhiều vào các lĩnh vực có rủi ro cao Điều này phần nào cho thấy hoạt động thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước nói chung và của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Gia Lai nói riêng vẫn còn một số bất cập cần phải được xem xét và hoàn thiện

Để đảm bảo hoạt động của các ngân hàng trên địa bàn tăng trưởng bền vững, an toàn và hiệu quả đúng theo quy định của pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng đ ng thời là kênh dẫn vốn quan trọng cho sự phát triển của nền kinh tế thì hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn ngày càng phải được hoàn thiện, nhất là trong lĩnh vực tín dụng

Vì lý do trên, nên học viên chọn đề tài: “Hoàn thiện hoạt động thanh

tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Gia Lai đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn”, làm đề tài

Luận văn Thạc sĩ

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Hệ thống hóa, phân tích rõ thêm cơ sở lý luận trong hoạt động thanh tra, giám sát nói chung và trong lĩnh vực tín dụng nói riêng của ngân hàng trung ương đối với ngân hàng thương mại

- Phân tích đánh giá để làm rõ thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Gia Lai đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn thuộc phạm vi quản lý

- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Gia Lai đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn trong thời gian đến

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận về hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của NHTW đối với các NHTM và thực tiễn

hoạt động thanh tra, giám sát của NHNN Chi nhánh tỉnh Gia Lai đối với hoạt động tín dụng của các NHTM trên địa bàn tỉnh Gia Lai

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về nội dung: chỉ đề cập đến công tác thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Gia Lai đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh

+ Về đánh giá thực trạng công tác thanh tra của NHNN Chi nhánh tỉnh Gia Lai chỉ giới hạn trong khoảng thời gian từ năm 2013-2015

4 Phương pháp nghiên cứu

Dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp với phương pháp thống kê, phân tích và tổng hợp để đưa ra các nhận định, đánh giá cụ thể Đ ng thời vận dụng các phương pháp phỏng vấn để trao đổi trực tiếp với một số thanh tra viên, thanh tra viên chính đã trực tiếp tham gia công tác thanh tra, giám sát ngân hàng thương mại để nắm bắt thông tin và thu thập thêm ý kiến nhận xét, đánh giá

và đề xuất những giải pháp thực tiễn để khắc phục những bất cập, t n tại một cách tốt nhất

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Luận văn đã hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về hoạt động thanh tra, giám sát của Ngân hàng Trung ương đối với ngân hàng thương mại

- Phân tích, đánh giá được thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát NHNN chi nhánh tỉnh Gia Lai, qua đó rút ra được những mặt làm tốt, những điểm còn hạn chế cần khắc phục và nguyên nhân của những hạn chế đó Điều này có ý nghĩa lý luận là đã đóng góp vào việc nghiên cứu một trường hợp điển hình tại một tỉnh và về thực tiễn làm cơ sở đề xuất giải pháp

- Góp phần nâng cao chất lượng hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của NHNN chi nhánh tỉnh Gia Lai, hướng tới mục tiêu đảm

bảo hoạt động ngân hàng trên địa bàn tăng trưởng bền vững, an toàn và hiệu quả đúng theo quy định của pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn g m có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của NHTW đối với NHTM

Chương 2: Thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của NHNN CN tỉnh Gia Lai đối với các NHTM trên địa bàn

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hoạt động thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín dụng của NHNN CN tỉnh Gia Lai đối với các NHTM trên địa bàn

7 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của một quốc gia Không chỉ là kênh dẫn vốn và cung cấp các dịch vụ ngân hàng hiệu quả trong nền kinh tế, hệ thống ngân hàng còn giữ vai trò truyền dẫn chính sách tiền tệ, góp phần thành công chiến lược phát triển kinh

tế của mỗi quốc gia Sự đỗ vỡ của hệ thống ngân hàng sẽ dẫn đến sự đỗ vỡ của các thị trường bộ phận và nền kinh tế Với vai trò không thể thay thế của

hệ thống ngân hàng đối với nền kinh tế, việc đảm bảo sự phát triển an toàn, bền vững của từng ngân hàng cũng như toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại là mục tiêu quan trọng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam khi thực hiện hoạt động TTNH Chính vì vậy, hoạt động thanh tra của Ngân hàng Trung ương đối với ngân hàng thương mại là một vấn đề nghiên cứu đã được nhiều tác giả quan tâm do tầm quan trọng của hoạt động này đối với sự an toàn và lành mạnh của toàn hệ thống ngân hàng

- Tác giả Ngô Bá Lại (2004), đề tài “Hoàn thiện khung pháp luật về

quyền và nghĩa vụ cơ bản của Thanh tra ngân hàng” tác giả đã đưa ra

những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động của thành tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: ban hành các quy định về phương thức thanh tra rủi ro theo thông lệ quốc tế; quy định chức năng và nhiệm vụ giám sát an toàn hoạt động ngân hàng của thanh tra Ngân hàng Nhà nước cần được quy định

đ ng bộ; xây dựng quy trình nội bộ về pháp luật về hoạt động của TTNH; nâng cao chất lượng của từng quy phạm pháp luật, từng văn bản pháp luật về TTNH; mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xây dựng pháp luật hoạt động của thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Đề tài đã có những đóng góp quan trọng về mặt khoa học và thực tiễn trong việc hoàn thiện khung pháp luật thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong hoạt động thanh tra các ngân hàng thương mại Tuy nhiên, đề tài được nghiên cứu trước khi Luật thanh tra (2010) và Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010 được ban hành, cùng với công cuộc cải cách hành chính ở Việt Nam đã có nhiều thay đổi theo hướng tích cực Tuy nhiên, đây là tài liệu tham khảo trong quá trình thực hiện luận văn này

- Tác giả Nguyễn Đình Tự (2005), đề tài “Thanh tra ngân hàng với

tiến trình hội nhập của hệ thống ngân hàng Việt Nam”, đề tài đã khẳng

định xu hướng tất yếu phải cải tổ thanh tra ngân hàng Việt Nam để đáp ứng tiến trình hội nhập; đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt động của công tác thanh tra đ ng thời đưa ra các giải pháp và lộ trình các bước đi để đáp ứng với tiến trình hội nhập của hệ thống ngân hàng Việt Nam Tác giả đã có những đóng góp quan trọng về mặt khoa học và thực tiễn trong việc cấu trúc lại công tác thanh tra của ngân hàng Nhà nước Việt Nam Tuy nhiên, do đề tài được nghiên cứu trước khi Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng được thành lập trên cơ sở tổ chức lại 4 đơn vị trực thuộc Ngân hàng nhà nước bao g m: Thanh tra, Vụ các ngân hàng, Vụ các tổ chức tín dụng hợp tác và Trung tâm phòng chống rửa tiền theo Quyết định 83/2009/QĐ-TTg ngày 27/5/2009 của

Thủ tướng Chính phủ; Luật Thanh tra (2010), Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2010) được ban hành, cải cách hành chính ở Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nói chung và Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng nói riêng đã có nhiều thay đổi theo hướng tích cực Đề tài là tài liệu tham khảo quan trọng trong quá trình nghiên cứu thực hiện luận văn của học viên

- Tác giả Trịnh Thanh Huyền (2009) trong bài báo “Giám sát tài chính

ở Việt Nam” đã đánh giá thực trạng hệ thống các cơ quan giám sát tài chính

Việt Nam không tập trung, mà theo mô hình tương đối phân tán và dễ dẫn đến

ch ng chéo, chưa thật sự phù hợp với trình độ phát triển của hệ thống tài chính Việt Nam Tác giả đã làm rõ những thuận lợi và khó khăn khi áp dụng

mô hình này và về lâu dài, mô hình cơ quan giám sát hợp nhất là phù hợp với Việt Nam Tuy vậy, tác giả vẫn nhìn nhận rằng cần có thời gian chuẩn bị để tránh tạo nên những “lỗ hổng” trong giám sát Tuy nhiên, bài viết là tài liệu tham khảo quan trọng trong việc nghiên cứu giải pháp của đề tài

- Tác giả Nguyễn Đăng H ng (2011) trong Đề tài “Giải pháp đảm bảo

an toàn cho hệ thống ngân hàng Việt Nam trong điều kiện hiện nay” Đề

tài có những đóng góp quan trọng về mặt khoa học và thực tiễn, qua nghiên cứu, đánh giá, phân tích tác giả đã khẳng định vai trò quan trọng không thể thay thế của hệ thống NH đối với nền kinh tế, đã đặt ra yêu cầu phải đảm bảo

sự phát triển an toàn, bền vững của từng NH nói riêng và toàn hệ thống nói chung từ đó, đã đưa ra các nhóm giải pháp đảm bảo an toàn cho hệ thống NH Việt Nam trong đó, có giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác TTNH Mặt khác đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài là rất rộng, hoạt động TTNH chỉ là một phần của đề tài do vậy, đề tài không nêu lên cơ sở lý luận của hoạt động TTNH đ ng thời việc đánh giá và đưa ra các nhóm giải pháp mang tính tổng thể, vĩ mô được thực hiện hầu hết ở cấp Hội sở các NHTM và toàn bộ hoạt động thanh tra của NHNN Việt Nam Tuy nhiên, đây là tài liệu tham

khảo quan trọng trong quá trình thực hiện luận văn

- Luận văn Thạc sĩ “Tăng cường công tác thanh tra, giám sát của

Ngân hàng Nhà nước đối với Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Nghệ An”, tác giả Nguyễn Thị Phương Hạnh, bảo vệ tại Đại học kinh tế quốc

dân năm 2012 Tác giả đã hệ thống hoá được các lý luận cơ bản về hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng; Phân tích, đánh giá hoạt động thanh tra giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An và đề xuất một số giải pháp về đổi mới nội dung, phương thức, quy trình thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh; Hoàn thiện các quy định về

an toàn trong hoạt động của các TCTD; Xây dựng mô hình tổ chức thanh tra, giám sát đảm bảo các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn Luận văn đã có những điểm mới, đóng góp tích cực đối với hoạt động thanh tra, giám sát NHTW nói chung và chi nhánh tỉnh Nghệ An nói riêng

- Luận văn Thạc sĩ “Nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra, giám sát

đối với các Ngân hàng thương mại tại Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Bình Phước”, tác giả Ngô Trần Hưng, bảo vệ tại Đại học Ngân hàng

Thành Phố H Chí Minh năm 2012 Luận văn đã làm rõ sự cần thiết phải thanh tra, giám sát các NHTM và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của Thanh tra, giám sát NHNN, làm rõ chức năng quản lý nhà nước của Thanh tra, giám sát NHNN đối với các tổ chức tín dụng; Phân tích thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Bình Phước Đánh giá những thành công, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra, giám sát của chi nhánh NHNN tỉnh đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn

- Luận văn Thạc sỹ “Hoàn thiện công tác thanh tra trong lĩnh vực tín

dụng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh thành phố Đà Nẵng

đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn”, tác giả Phạm Đắc Phước,

bảo vệ tại Đại học Đà Nẵng 2013 Luận văn đã hệ thống hoá cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra giám sát của Ngân hàng trung ương nói chung và NH Nhà nước chi nhánh tỉnh nói riêng Luận văn cũng đã đề xuất một hệ thống các tiêu chí đánh giá trực tiếp và gián tiếp đối với hoạt động thành tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với hoạt động tín dụng Đây là một đóng góp có tính mới của luận văn Dựa trên các tiêu chí đó, luận văn đã thực hiện việc phân tích, đánh giá có tính nhất quán đối với hoạt động thanh tra, giám sát của Chi nhánh NHNN Đà Nẵng trong lĩnh vực tín dụng và trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra của NHNN CN Đà Nẵng trong lĩnh vực tín dụng

- Luận văn Thạc sỹ “Hoàn thiện công tác thanh tra trong lĩnh vực tín

dụng của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Quảng Bình”, Tác giả Nguyễn

Thị Việt Hoài, bảo vệ năm 2014 tại Đại học Đà Nẵng Trong luận văn này, tác giả cũng bố cục luận văn theo kiểu truyền thống Theo đó, sau khi hệ thống hoá cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước, luận văn tiến hành phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra tại Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước Quảng Bình và trên cơ sở nêu ra các nhận định về các hạn chế cần khắc phục để đề xuất giải pháp hoàn thiện Về cơ bản, cơ sở lý luận của luận văn chủ yếu dựa trên cơ sở kế thừa Các giải pháp có một số điểm đặc thù những nhìn chung cũng xuất phát từ khung giải pháp cơ bản

- Luận văn Thạc sỹ “Hoàn thiện hoạt động thanh tra tại chỗ đối với

các Tổ chức tín dụng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh thành phố Đà Nẵng”, Tác giả Trần Nhân Bình, bảo vệ năm 2014 tại Đại học

Đà Nẵng Trong luận văn này, tác giả cũng bố cục luận văn theo kiểu truyền thống Theo đó, sau khi hệ thống hoá cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước, luận văn tiến hành phân tích, đánh giá thực trạng hoạt

động thanh tra tại chỗ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh thành phố Đà Nẵng và trên cơ sở nêu ra các nhận định về các hạn chế cần khắc phục

để đề xuất giải pháp hoàn thiện

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Ngành (03/2014) về “Nâng cao hiệu

lực, hiệu quả hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng đối với các tổ chức tín dung trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”, do PGS-TS Đoàn Thanh

Hà, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng thành phố H Chí Minh làm chủ nhiệm Tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng trên địa bàn thành phố H Chí Minh, trên cơ sở lý luận và đúc kết kinh nghiệm của một số nước trên thế giới để đưa ra các nhóm giải pháp: lựa chọn mô hình giám sát ngân hàng; hoàn thiện mô hình tổ chức thanh tra, giám sát; nâng cao chất lượng hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại trong hoạt động thanh tra, giám sát và một số nhóm giải pháp khác Phạm vi nghiên cứu đề tài trên địa bàn thành phố H Chí Minh, nhưng đề tài đã đóng góp quan trọng về mặt khoa học và thực tiễn cao, phù hợp với xu hướng phát triển chung của thanh tra, giám sát ngân hàng Việt Nam Đây là một đóng góp có tính mới của luận văn và là tài liệu quan trọng để làm cơ sở xây dựng các giải pháp cần thiết trong thực hiện Luận văn

Các đề tài và luận văn trên đa số hướng nghiên cứu tập trung vào hoạt động thanh tra của Ngân hàng trung ương là tiến hành giám sát, kiểm tra, đánh giá hoạt động ngân hàng đối với các ngân hàng thương mại (Hội sở chính) nơi thể hiện đầy đủ các mặt nghiệp vụ, tổng hợp toàn bộ số liệu tất cả các mặt hoạt động của hệ thống NHTM Rất ít đề tài, bài viết nghiên cứu về hoạt động thanh tra, giám sát ở Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh, thành phố nơi hoạt động ngân hàng đa phần chỉ g m các chi nhánh NHTM và hoạt động cho vay là chủ yếu, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu của ngân

hàng Chính vì vậy, hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng có một vai trò hết sức quan trọng, là nhiệm vụ trọng tâm của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh, thành phố nhằm đảm bảo cho hoạt động ngân hàng trên địa bàn an toàn, hiệu quả và phát triển bền vững

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG

1.1.1 Khái niệm về Ngân hàng Trung ương

Ngân hàng trung ương (NHTW) là ngân hàng phát hành tiền của một quốc gia, là cơ quan quản lý và kiểm soát lĩnh vực tiền tệ ngân hàng trong phạm vi toàn quốc NHTW là bộ máy tài chính tổng hợp, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, đ ng thời là ngân hàng của các ngân hàng và tổ chức tín dụng khác trong nền kinh tế

Trong một quốc gia, hoặc một nhóm các quốc gia chỉ có một NHTW duy nhất, thực hiện việc điều tiết và kiểm soát lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng một cách tập trung và thống nhất Ngược lại, ở các nước đều có một hệ thống ngân hàng thương mại với số lượng lớn và phổ biến, vì vậy cần phân biệt sự khác nhau giữa NHTW và NHTM

Sự khác biệt này thể hiện qua các điểm sau:

- Thứ nhất, NHTW không hoạt động vì mục tiêu kinh doanh, mà hoạt

động vì sự ổn định và phát triển của toàn bộ nền kinh tế NHTW là cơ quan quản lý vĩ mô trong lĩnh vực tiền tệ - ngân hàng

- Thứ hai, NHTW không giao dịch với các doanh nghiệp, tổ chức và cá

nhân mà chỉ giao dịch với các NHTM và các giao dịch này để điều tiết hoạt động của hệ thống NHTM

- Thứ ba, NHTW là ngân hàng phát hành tiền của một quốc gia, cung

ứng phương tiện thanh toán cho nền kinh tế NHTW là ngân hàng duy nhất của một nước trong khi đó số lượng NHTM rất lớn và rất phổ biến

1.1.2 Hoạt động cơ bản của Ngân hàng Trung ương

a Phát hành tiền

NHTW được giao trọng trách độc quyền phát hành tiền theo các quy định trong luật hoặc được chính phủ phê duyệt (về mệnh giá, loại tiền, mức phát hành ), nhằm đảm bảo thống nhất và an toàn cho hệ thống lưu thông tiền tệ của quốc gia Đ ng tiền do NHTW phát hành là đ ng tiền lưu thông hợp pháp duy nhất, nó mang tính chất cưỡng chế lưu hành, vì vậy mọi người không có quyền từ chối nó trong thanh toán Nhiệm vụ phát hành tiền còn bao

g m trách nhiệm của NHTW trong việc xác định số lượng tiền cần phát hành, thời điểm phát hành cũng như phương thức phát hành để đảm bảo sự ổn định tiền tệ và phát triển kinh tế

b Xây dựng và thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia

Chính sách tiền tệ là chính sách kinh tế vĩ mô, trong đó NHTW sử dụng các công cụ của mình để điều tiết và kiểm soát khối lượng tiền trong lưu thông nhằm đảm bảo sự ổn định giá trị tiền tệ, đ ng thời thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế và đảm bảo công ăn việc làm

c Thực hiện các nghiệp vụ ngân hàng với các NHTM

NHTW không tham gia kinh doanh tiền tệ, tín dụng trực tiếp với các chủ thể trong nền kinh tế mà chỉ thực hiện các nghiệp vụ ngân hàng với các ngân hàng thương mại, bao g m:

- Mở tài khoản và nhận tiền gửi của các ngân hàng thương mại dưới dạng tiền gửi dự trữ bắt buộc và tiền gửi thanh toán;

- Cấp tín dụng cho các ngân hàng thương mại dưới hình thức chiết khấu lại (tái chiết khấu) các chứng từ có giá ngắn hạn do các ngân hàng trung gian nắm giữ Việc cấp tín dụng của NHTW cho các ngân hàng thương mại không chỉ giới hạn ở nghiệp vụ tái chiết khấu các chứng từ có giá mà còn bao g m

cả các khoản cho vay ứng trước có đảm bảo bằng các chứng khoán đủ tiêu

chuẩn, các khoản tiền gửi bằng ngoại tệ tại NHTW;

- Là trung tâm thanh toán bù trừ cho hệ thống ngân hàng thương mại:

Vì các ngân hàng thương mại đều mở tài khoản và ký gửi các khoản dự trữ bắt buộc và dự trữ vượt mức tại NHTW nên có thể thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt qua NHTW thay vì thanh toán trực tiếp với nhau Khi

đó, NHTW đóng vai trò là trung tâm thanh toán bù trừ giữa các NHTM

d Thanh tra, giám sát hoạt động của hệ thống ngân hàng

Với tư cách là ngân hàng của các ngân hàng, NHTW không chỉ cung ứng các dịch vụ ngân hàng thuần tuý cho các ngân hàng trung gian, mà thông qua các hoạt động đó, NHTW còn thực hiện vai trò điều tiết, giám sát thường xuyên hoạt động của các ngân hàng trung gian nhằm đảm bảo sự ổn định trong hoạt động ngân hàng và bảo vệ lợi ích của các chủ thể trong nền kinh tế, đặc biệt là của những người gửi tiền, trong quan hệ với ngân hàng

e Thực hiện các dịch vụ tài chính cho Chính phủ

Cho dù NHTW được xây dựng theo mô hình nào, độc lập hay phụ thuộc vào Chính phủ, thì ít nhiều NHTW cũng có những ảnh hưởng và sự tương tác nhất định đối với các hoạt động kinh tế tài chính của Chính phủ

Đối với mô hình NHTW độc lập với Chính phủ, sự can thiệp của Chính phủ vào trong hoạt động của NHTW là rất hạn chế Tuy nhiên, do NHTW luôn sử dụng nghiệp vụ thị trường mở để điều tiết khối lượng tiền cung ứng,

mà trái phiếu Chính phủ thường được mua bán trên thị trường này nên hoạt động của NHTW có tác động nhất định tới chính sách tài khóa của Chính phủ

Từ đó, trong một số trường hợp, hoạt động của chính sách tài khóa do Chính phủ điều hành cũng có những tác động nhất định đến hoạt động của NHTW trong mô hình này hoặc ngược lại

Đối với mô hình NHTW phụ thuộc vào Chính phủ thì NHTW có thể được coi là một cơ quan đại diện của Chính phủ trong các dịch vụ tài chính

Nhà nước Bên cạnh hoạt động của chính sách tiền tệ, NHTW cũng thực hiện thêm các hoạt động hỗ trợ Chính phủ trong việc phát hành trái phiếu Chính phủ, thực hiện vay nợ trong và ngoài nước hay thực hiện thanh toán cho Chính phủ,

1.1.3 Đặc điểm mô hình Ngân hàng Trung ương Việt Nam

Đến nay, trên thế giới đã biết đến ba mô hình NHTW: (i) NHTW độc lập với Chính phủ; (ii) NHTW là một cơ quan thuộc Chính phủ; (iii) NHTW

thuộc Bộ Tài chính Trong đó, hai mô hình đầu tiên là phổ biến hơn cả

Trong Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Luật số 46/2010/QH12), Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (sau đây gọi là Ngân hàng Nhà nước) là cơ quan của Chính phủ và là ngân hàng trung ương của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng; là ngân hàng phát hành tiền, ngân hàng của các tổ chức tín dụng và ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ Hoạt động Ngân hàng Nhà nước nhằm ổn định giá trị đ ng tiền, góp phần bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa

- Với tư cách là một cơ quan của Chính phủ, NHNN thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối

- Với tư cách là NHTW, NHNN thực hiện chức năng về phát hành tiền

và điều tiết lưu thông tiền tệ, ngân hàng của các ngân hàng và cung ứng dịch

vụ tiền tệ cho Chính phủ

Có thể thấy, Luật NHNN đã chỉ rõ một trong các hoạt động của NHNN

Việt Nam với tư cách là một cơ quan của Chính phủ là: “Kiểm tra, thanh tra

giám sát ngân hàng, xử lý vi phạm pháp luật về tiền tệ và ngân hàng theo quy định của pháp luật” Điều này cũng hoàn toàn phù hợp với mục tiêu hoạt

động của NHNN Việt Nam như đã nêu ở phần trên

Như vậy, với việc thực hiện đ ng thời hai chức năng, vừa là một cơ quan của Chính phủ, vừa là một NHTW NHNN Việt Nam đã đảm bảo được mục tiêu hoạt động của mình là ổn định giá trị đ ng tiền, bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các TCTD, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa

1.2 HOẠT ĐỘNG THANH TRA, GIÁM SÁT CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG ĐỐI VỚI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.2.1 Khái niệm về hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng

1.2.1.1 Khái niệm thanh tra

Thanh tra (tiếng Anh là Inspect) xuất phát từ gốc La Tinh (Inspectare)

có nghĩa là “nhìn vào bên trong”, chỉ một sự kiểm tra xem xét từ bên ngoài đối với hoạt động một đối tượng nhất định Theo từ điển pháp luật Anh - Việt, thanh tra là sự kiểm soát, kiểm kê đối với đối tượng bị thanh tra Từ điển Luật học (tiếng Đức) giải thích thanh tra là sự tác động của chủ thể đến đối tượng

đã và đang thực hiện thẩm quyền được giao nhằm đạt được mục đích nhất định - sự tác động có tính trực thuộc Theo từ điển tiếng Việt năm 1994, thanh tra là kiểm soát, xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, cơ quan xí nghiệp Với ý nghĩa này, Thanh tra bao hàm nghĩa kiểm soát nhằm xem xét và phát hiện ngăn chặn những gì trái qui định Thanh tra thường đi kèm với một chủ thể nhất định, như: người làm nhiệm vụ thanh tra hay đoàn thanh tra của Bộ, v.v… và đặt trong phạm vi quyền hành của một một chủ thể nhất định

Trong khoa học quản lý có ba yếu tố cấu thành: Ban hành quyết định quản lý; tổ chức thực hiện quyết định quản lý và thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quyết định quản lý Như vậy, thanh tra là một chức năng thiết yếu của quản lý Nhà nước, là một giai đoạn của chu trình quản lý, có vai trò kiểm định, đánh giá hiệu quả của quản lý Nhà nước

Hoạt động thanh tra nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi

vi phạm pháp luật; phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của

cơ quan, tổ chức, cá nhân

Theo Luật thanh tra,thanh tra Nhà nước là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan quản lý Nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục được pháp luật quy định

1.2.1.2 Khái niệm về thanh tra ngân hàng

Hoạt động của các TCTD, tổ chức và cá nhân trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng có những đặc thù riêng, là lĩnh vực kinh tế rất nhạy cảm, hoạt động ngân hàng ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân, tác động đến tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô… Cùng với xu thế phát triển chung của nền kinh tế, quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng, hệ thống ngân hàng Việt Nam thời gian qua có bước phát triển nhanh về quy mô và phạm vi hoạt động, dẫn đến rủi ro đối với các NHTM ngày càng trở nên đa dạng hơn

Rủi ro trong hoạt động ngân hàng luôn là một thách thức đối với sự an toàn và phát triển bền vững của hệ thống các NHTM Chính vì vậy, những yếu kém của từng ngân hàng, hệ thống ngân hàng cần được đặc biệt quan tâm,

để đảm bảo hoạt động của ngân hàng nằm trong tầm kiểm soát và những rủi

ro của ngân hàng không dẫn đến hậu quả xấu cho bản thân ngân hàng, cho hệ thống ngân hàng, cũng như không gây ra những tác động tiêu cực cho nền kinh tế Để thực hiện được vai trò này, NHTW phải tiến hành hoạt động thanh tra đối với các NHTM nhằm ngăn chặn và giảm thiểu tối đa rủi ro có thể xảy

ra, bảo đảm việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và ngân hàng của các TCTD

hướng tới mục tiêu cuối cùng là đảm bảo các TCTD hoạt động an toàn, hiệu quả và ổn định

Ở Việt Nam, Luật Thanh tra (số 56/2010/QH12 được Quốc hội thông qua ngày 15/11/2010) nêu: “Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó” Theo đó, NHNN thực hiện thanh tra chuyên ngành về lĩnh vực ngân hàng; Thanh tra ngân hàng chính là công cụ hữu hiệu giúp NHNN hoàn thành tốt chức năng quản lý nhà nước trên lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng

Khoản 1, Điều 50, Luật NHNN Việt Nam quy định: Thanh tra ngân hàng là thanh tra nhà nước chuyên ngành về ngân hàng, được tổ chức thành

hệ thống thuộc bộ máy NHNN Mục đích của thanh tra ngân hàng là nhằm góp phần đảm bảo an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, phục vụ việc thực thi chính sách tiền tệ quốc gia

Như vậy, thanh tra ngân hàng là hoạt động thanh tra của NHNN thực hiện chức năng kiểm tra, giám sát đối với các TCTD trong việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và ngân hàng, nhằm đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng, phòng ngừa, ngăn chặn, hạn chế rủi ro và xử lý những vi phạm pháp luật về tiền tệ và ngân hàng, tăng cường pháp chế, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền và khách hàng của TCTD

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng trong lĩnh vực tín dụng đối với các NHTM trên địa bàn của NHNN chi nhánh bao g m 2 phương thức là Giám sát từ xa (GSTX) và thanh tra tại chỗ (TTTC) Đây là các hoạt động trung tâm, có vai trò rất quan trọng giúp NHNN chi nhánh hoàn thành tốt chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực

tiền tệ và hoạt động ngân hàng trên địa bàn

1.2.2 Đối tượng của thanh tra, giám sát NHTW

- Tổ chức và hoạt động của tổ chức tín dụng

+ Các tổ chức tín dụng nhà nước bao g m: Ngân hàng thương mại,

Ngân hàng phát triển, Ngân hàng đầu tư, Ngân hàng chính sách và tổ chức tín dụng phi ngân hàng

+ Các tổ chức tín dụng cổ phần của nhà nước và nhân dân g m: Ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng phi ngân hàng

+ Các tổ chức tín dụng nước ngoài được phép hoạt động tại Việt Nam

g m: tổ chức tín dụng liên doanh, tổ chức tín dụng phi ngân hàng 100% vốn nước ngoài, chi nhánh của ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, Văn phòng đại diện của Tổ chức tín dụng nước ngoài đặt tại Việt Nam

- Hoạt động ngân hàng của các tổ chức không phải là tổ chức tín dụng được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép

- Các cơ quan Nhà nước, các tổ chức kinh tế xã hội và cá nhân trong việc thực hiện các quy định của pháp luật về tiền tệ, tín dụng và hoạt động ngân hàng

1.2.3 Mục đích thanh tra, giám sát đối với ngân hàng thương mại

Ngân hàng thương mại là một ngành kinh doanh đặc thù trong nền kinh

tế hàng hoá, hoạt động của ngân hàng có ảnh hưởng đến tất cả các lĩnh vực hoạt động của nền kinh tế quốc dân Ngân hàng thương mại là trung gian, là cầu nối giữa người gửi tiền và người cần vay tiền Một khi ngân hàng mất tính

ổn định sẽ ảnh hưởng đến các khâu khác và làm cho toàn bộ hệ thống tài chính bị ảnh hưởng theo Hoạt động ngân hàng luôn gắn liền với rủi ro, rủi ro sụp đổ ngân hàng có tính dây chuyền, khi một NHTM bị vỡ nợ thì sẽ dễ dàng kéo theo sự đổ vỡ của các NHTM khác Bên cạnh đó, có một bộ phận cán bộ ngân hàng ý thức chấp hành luật pháp còn yếu, hoặc tìm cách vận dụng những

kẽ hở, những điểm còn chưa chặt chẽ của pháp luật và chính sách để mưu lợi cho cá nhân, làm tăng rủi ro trong hoạt động ngân hàng, gây ảnh hưởng xấu đến lợi ích và uy tín của nhà nước, của ngành Chính vì vậy, để đảm bảo an toàn và tuân thủ pháp luật của các NHTM, hoạt động thanh tra, giám sát của NHTW đối với các NHTM là hết sức cần thiết, vì các lý do sau:

- Thứ nhất: Nhằm tăng cường quản lý nhà nước trên lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng và thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia

Trên cơ sở thanh tra, giám sát hoạt động các đối tượng thanh tra ngân hàng, nhằm giúp NHNN tăng cường quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ

và hoạt động ngân hàng Hoạt động thanh tra, giám sát của NHTW đối với các đối tượng thanh tra ngân hàng sẽ giúp các đối tượng thanh tra ngân hàng hoạt động an toàn và hiệu quả, góp phần quan trọng tạo môi trường thực thi chính sách tiền tệ quốc gia hữu hiệu NHTW sử dụng các công cụ của mình

để điều hành thị trường tiền tệ như lãi suất, dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trường mở…, để kiểm soát và điều tiết khối lượng tiền cung ứng cho nền kinh

tế nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế, đảm bảo công ăn việc làm, giảm thất nghiệp, kiềm chế lạm phát, ổn định giá trị tiền tệ và cân bằng cán cân thanh toán Trên cơ sở đó, NHTW khẳng định và nâng cao vai trò, vị thế của mình, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô Thanh tra NHTW cũng giúp cho NHTM hoạt động có hiệu quả hơn, giảm bớt rủi ro, phát triển lành mạnh, đảm bảo sân chơi bình đẳng giữa các NHTM và giữ ổn định trong hoạt động kinh doanh của hệ thống NHTM

- Thứ hai: Bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của

người gửi tiền và khách hàng của NHTM

Tín dụng là một hoạt động nghiệp vụ quan trọng, chủ chốt trong hoạt động ngân hàng nhưng cũng là nghiệp vụ có tính rủi ro cao nhất Quyền lợi của người gửi tiền bị ảnh hưởng do các NHTM trong tình trạng mất khả năng

chi trả và có nguy cơ phá sản Thanh tra ngân hàng phải tiến hành kiểm tra, phân tích, đánh giá chất lượng và rủi ro các khoản tín dụng của các NHTM,

phòng ngừa có hiệu quả và đảm bảo an toàn cho những khoản cho vay đầu tư

Thanh tra ngân hàng trong quá trình tiến hành kiểm tra các NHTM, khi phát hiện các sai phạm của NHTM sẽ tiến hành xử lý các vi phạm đó Việc phát hiện và xử lý các vi phạm, kiến nghị khắc phục các t n tại, sai phạm trong hoạt động của NHTM bảo đảm hoạt động an toàn và hiệu quả, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền và khách hàng của NHTM

- Thứ ba: Duy trì và nâng cao lòng tin của công chúng đối với hệ

đ ng loạt rút vốn ra khỏi các NHTM, làm các NHTM mất khả năng thanh toán, không thu hút được vốn để hoạt động kinh doanh, dẫn đến nguy cơ đối mặt với tình trạng phá sản, từ đó sẽ ảnh hưởng đến hệ thống tài chính tiền tệ quốc gia Vì vậy, các NHTM phải được thanh tra, kiểm tra, giám sát thường xuyên để giảm thiểu rủi ro cho khách hàng, bảo đảm sự an toàn trong hoạt động của NHTM, tránh tình trạng NHTM mất khả năng thanh toán, không trả

được nợ, dẫn đến nguy cơ phá sản

- Thứ tư: Phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật và hạn chế những sai phạm trong hoạt động của NHTM

Kết quả thanh tra nhằm chỉ ra những t n tại, sai phạm, rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động của NHTM Trên cơ sở đó, thanh tra ngân hàng đưa ra những yêu cầu, cảnh báo cần thiết Với việc triển khai áp dụng phương pháp thanh tra trên cơ sở rủi ro theo thông lệ quốc tế và giám sát ngân hàng hiệu quả, thanh tra ngân hàng thực hiện giám sát chặt chẽ, góp phần đảm bảo hoạt động của từng NHTM và toàn hệ thống NHTM nằm trong tầm kiểm soát của NHNN

-Thứ năm: Bảo đảm việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và ngân hàng

Thanh tra ngân hàng trong quá trình thực hiện việc kiểm tra tại các đối tượng thanh tra ngân hàng sẽ phát hiện ra các t n tại, sai phạm trong hoạt động của các đối tượng thanh tra ngân hàng và đưa ra các kiến nghị khắc phục

và xử lý các hành vi vi phạm Từ đó bảo đảm hoạt động của các đối tượng thanh tra ngân hàng thực hiện đúng quy định của pháp luật, chấp hành đúng chính sách, pháp luật về lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng

-Thứ sáu: Phát hiện sơ hở, vướng mắc trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng để kiến nghị với

cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục

Trong quá trình hoạt động, các đối tượng thanh tra ngân hàng đã lợi dụng những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng để trục lợi Trên cơ sở kiểm tra, xem xét, phân tích, đánh giá hoạt động của các đối tượng thanh tra ngân hàng, NHTW phát hiện được những việc làm sai trái của đối tượng thanh tra ngân hàng để xử lý; phân tích nhằm tìm ra những sơ hở, những điểm chưa phù hợp trong việc điều hành chính sách tiền tệ quốc gia và kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phát hiện những bất hợp lý trong cơ chế, chính sách của Nhà

nước liên quan đến hoạt động ngân hàng, từ đó kiến nghị lên các cấp thẩm quyền

có giải pháp điều chỉnh thích hợp để bổ sung, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các đối tượng thanh tra ngân hàng, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh của các NHTM

Như vậy, có thể thấy hoạt động ngân hàng có tầm ảnh hưởng sâu rộng không chỉ đến các cá nhân, hộ gia đình, các doanh nghiệp, Chính phủ mà còn tạo ra ảnh hưởng lan truyền đối với toàn bộ nền kinh tế Thêm vào đó, hoạt động ngân hàng lại mang tính rủi ro rất cao như rủi ro thanh khoản, rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro chính trị Điều này đã đòi hỏi hoạt động ngân hàng cần được thanh tra chặt chẽ nhằm tránh các nguy cơ đỗ vỡ, đảm bảo sự

an toàn lành mạnh cho toàn hệ thống ngân hàng; bảo đảm việc chấp hành chính sách, pháp luật về tiền tệ và ngân hàng; góp phần nâng cao hiệu quả và hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng

Chính vì sự cần thiết phải thanh tra đối với NHTM, Uỷ Ban Basel đã đưa ra 25 nguyên tắc cơ bản cần thiết đảm bảo cho hệ thống giám sát hoạt động có hiệu quả

1.2.4 Nội dung thanh tra, giám sát của NHTW đối với NHTM

Các loại hình NHTM được thanh tra bởi NHTW đều phải đối mặt với các loại rủi ro trong hoạt động ngân hàng Do đó, một phần quan trọng trong quá trình thanh tra hoạt động ngân hàng là NHTW có quyền xây dựng, áp dụng các quy định và yêu cầu về việc đảm bảo an toàn để kiểm soát các rủi ro này NHTW có thể ấn định những tiêu chuẩn an toàn tối thiểu để đảm bảo là các ngân hàng thực hiện hoạt động của mình một cách phù hợp

Nội dung hoạt động của thanh tra, giám sát NHTW các nước do pháp luật của nước đó quy định Hiện nay, hầu hết các nước trên thế giới đều thực hiện phương thức thanh tra tại chỗ và giám sát từ xa Tuy nhiên, ở nhiều nước, Thanh tra Ngân hàng đã sử dụng kiểm toán bên trong và kiểm toán bên

ngoài để bổ sung và quyết định phạm vi, đối tượng, trọng tâm tiến hành, đặc biệt chú trọng tới khâu kiểm toán độc lập như một công cụ quan trọng để phục vụ cho công tác thanh tra, giám sát hoạt động các NHTM Riêng với đối tượng thanh tra, giám sát lại có sự khác biệt, ở một số nước thực hiện thanh tra, giám sát tất cả các đối tượng tham gia hoạt động ngân hàng ở cả Hội sở chính và tại các chi nhánh; còn ở một số nước khác, việc thanh tra giám sát chủ yếu chỉ tập trung tại Hội sở chính, chỉ thanh tra giám sát chi nhánh của NHTM khi cần thiết

- Thanh tra việc chấp hành pháp luật về tiền tệ và ngân hàng, quy định khác của pháp luật có liên quan, việc thực hiện các quy định trong giấy phép

ro, kiểm soát và giảm thiểu, xử lý rủi ro thông qua việc xem xét các yếu tố tác động đến an toàn hoạt động, chất lượng, hiệu quả quản trị rủi ro, khả năng chống đỡ rủi ro của TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài;

- Kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước

về tiền tệ và ngân hàng;

- Kiến nghị, yêu cầu đối tượng thanh tra ngân hàng có biện pháp hạn chế, giảm thiểu và xử lý rủi ro để đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng và phòng ngừa, ngăn chặn hành vi dẫn đến vi phạm pháp luật;

- Phát hiện, ngăn chặn và xử lý theo thẩm quyền; kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm pháp luật

Để triển khai các nội dung trên đây, thanh tra ngân hàng cần phải áp dụng các phương thức thanh tra thích hợp, phù hợp với trình độ phát triển của

hệ thống ngân hàng của nền kinh tế, tiến tới hội nhập với các nước trong khu vực và trên thế giới Phần lớn các nước đang phát triển, hoạt động thanh tra ngân hàng đều dựa vào hai phương thức hoạt động là GSTX, TTTC và có các

bộ phận phân công để triển khai các phương thức này

* Các phương thức thanh tra ngân hàng

- Giám sát từ xa (GSTX)

* Khái niệm GSTX

GSTX (thanh tra gián tiếp) là việc thanh tra ngân hàng tổ chức phân tích, đánh giá tình hình của NHTM dựa trên cơ sở bảng cân đối kế toán, các chỉ tiêu thống kê định kỳ do TCTD gửi đến thanh tra ngân hàng theo quy định, trên cơ sở đó có thể cảnh báo sớm cho các NHTM những hiện tượng bất thường, những vấn đề cần thiết hoặc kiến nghị biện pháp khắc phục kịp thời

* Mục tiêu của GSTX

GSTX là nhằm đảm bảo sự tuân thủ pháp luật của NHTM, cảnh báo sớm, ngăn ngừa những rủi ro có thể xảy ra Hoạt động GSTX là hoạt động định hướng cho hoạt động TTTC Bên cạnh đó, GSTX giúp sử dụng hợp lý các ngu n lực thanh tra, ưu tiên thanh tra đối với những ngân hàng có khó khăn

* Phương thức GSTX

Cần một số điều kiện như khuôn khổ luật pháp, quy chế an toàn, hạ tầng công nghệ, nhân lực, hệ thống kiểm toán, chế độ hạch toán, kỹ luật thông tin báo cáo

* Đặc điểm chung của phương thức GSTX

(i) Việc giám sát do cơ quan TTGS thực hiện tập trung; (ii) Dựa vào ngu n thông tin trên cơ sở báo cáo của NHTM, từ số liệu lịch sử và các ngu n

thông tin khác; (iii) Việc giám sát thực hiện liên tục theo định kỳ; (iv) Các tiêu chuẩn xếp loại NHTM dựa trên tiêu chuẩn quy định (phương pháp: CAMELS, FIRST, COLOMBO…)

* Hạn chế của phương thức GSTX

(i) Không kiểm chứng được tính đầy đủ và trung thực của thông tin; (ii) Cần có thông tin bổ sung từ bên ngoài không nhất thiết phải thể hiện qua báo cáo như trao đổi trực tiếp với NHTM hay qua công ty kiểm toán, thông tin tín dụng…

* Nội dung hoạt động GSTX của NHTW đối với TCTD

Hoạt động giám sát ngân hàng được thực hiện theo nguyên tắc tập trung thống nhất từ Trung ương đến địa phương, kết hợp chặt chẽ giữa giám sát việc chấp hành chính sách pháp luật về tiền tệ, ngân hàng với giám sát trên

cơ sở rủi ro Nội dung giám sát ngân hàng bao g m:

- Giám sát về cơ cấu tài sản Nợ

- Giám sát về cơ cấu tài sản Có

- Giám sát việc bảo đảm khả năng thanh toán

- Giám sát một số chỉ tiêu tài chính chủ yếu của TCTD

- Giám sát việc thực hiện các quy chế an toàn của NHNN

- Đánh giá chung

Xác định những vấn đề cần chú trọng qua giám sát và thực hiện các yêu cầu khắc phục qua giám sát; chuyển kết quả phân tích, giám sát cho TTTC để sử dụng trong TTTC định kỳ, hoặc có thể tổ chức thanh tra đột xuất nếu cần

* Các phương pháp giám sát

- Phương pháp giám sát tuân thủ: Đây là phương pháp mà NHTW

thông qua các báo cáo để kiểm tra và theo dỏi việc tuân thủ của NHTM trong việc chấp hành đối với các quy định trong hoạt động ngân hàng do NHTW

ban hành

- Phương pháp giám sát CAMELS: Được xây dựng dựa trên việc giám

sát đối với từng hoạt động chủ yếu của NHTM bao g m các tiêu chí: Vốn của

ngân hàng (Capital); Chất lượng tài sản Có (Aset quality); Khả năng quản lý (Management ability); Khả năng sinh lời (Earnings);Khả năng thanh toán

(Liquidity); Độ nhạy cảm với các rủi ro thị trường (Sentitivity) (Phụ lục)

Trên cơ sở giám sát từng hoạt động của NHTM, NHTW có thể đưa ra những nhận xét, đánh giá xếp hạng cho từng hoạt động và từ đó đưa ra những

kết luận chung cho hoạt động tổng thể của ngân hàng

- Thanh tra tại chỗ

* Khái niệm

Thanh tra tại chỗ (thanh tra trực tiếp) là phương thức thanh tra truyền

thống được tiến hành bằng cách tổ chức các đoàn thanh tra tại nơi làm việc của đối tượng thanh tra và tại các tổ chức, cá nhân là khách hàng của NHTM thông qua việc kiểm tra trực tiếp các h sơ, tài liệu, sổ sách của từng lĩnh vực cần thanh tra Từ đó, tiến hành kiểm tra đánh giá tình hình hoạt động kinh doanh của các NHTM ở tầm vĩ mô; kiểm tra, đánh giá việc thực hiện đúng các quy chế, quy định của ngành; kiểm tra tính hợp lệ, hợp pháp, tính đầy đủ của các h sơ khách hàng… trong một khoảng thời gian nhất định để đưa ra những kết luận, kiến nghị trên cơ sở những chứng cứ cụ thể, nhằm đưa hoạt động của NHTM đi theo các mục tiêu quản lý đã xác định

* Mục tiêu của thanh tra tại chỗ

(i) Đánh giá mức độ tin cậy của những thông tin, tài liệu kế toán, tài

chính mà NHTM cung cấp cho TTNH; (ii) Đánh giá tình hình chấp hành chính sách, pháp luật, quy trình, chế độ của NHNN, phát hiện những vi phạm,

sai sót và kiến nghị những biện pháp chấn chỉnh, xử lý; (iii) Đánh giá chất

lượng quản trị, điều hành của Hội đ ng thành viên, ban kiểm soát, ban điều

hành; (iv) Đánh giá, đo lường mức độ rủi ro và khả năng chống đỡ rủi ro của NHTM; (v) Phát hiện những quy trình, quy định chưa hợp lý để kiến nghị sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện

* Đặc điểm của thanh tra tại chỗ

(i) Thực hiện tại trụ sở NHTM; (ii) Tiếp cận trực tiếp với h sơ, tài liệu

và người liên quan; (iii) Thực hiện theo quy trình sẵn có

* Hạn chế của phương thức thanh tra tại chỗ

(i) Bị giới hạn về thời gian và chủ yếu kiểm tra, đánh giá xu hướng rủi

ro tại thời điểm nhất định; (ii) Việc phân tích thông tin theo mục tiêu, phạm vi của cuộc thanh tra quyết định

* Phạm vi tiến hành thanh tra

- Đặc điểm pháp nhân của NHTM

+ Mỗi NHTM thường có nhiều chi nhánh phụ thuộc ở các địa phương trong cả nước, chi nhánh, phòng đại diện ở nước ngoài với khối lượng hoạt động rất lớn Đó là đặc điểm khác với các doanh nghiệp khác

+ Ngoài các hoạt động về tiền tệ, tín dụng, ngân hàng, các ngân hàng còn mở ra đa dạng các hoạt động khác, thành lập các công ty con hạch toán riêng, các liên doanh, hùn vốn vào dự án,…

+ Sư liên kết trong hệ thống NHTM và vai trò của NHTW, Hiệp hội ngân hàng đã tạo nên cấu trúc chặt chẽ trong ngân hàng

+ Tất cả các yếu tố trên cần phải được nhận thức đầy đủ trước khi tiến hành cuộc thanh tra đối với NHTM

Do đặc điểm của pháp nhân NHTM, cho nên một cuộc TTTC có thể tiến hành theo phạm vi rộng hay hẹp

+ Thanh tra tại chỗ theo diện rộng đối với một pháp nhân NHTM: do

hệ thống tổ chức bộ máy phức tạp và địa dư hành chính rộng nên quá trình thanh thanh tra cần tổ chức bài bản và chú ý các điểm sau: (i) Khả năng tiến

hành đ ng loạt cùng một thời gian việc thực hiện thanh tra hội sở chính cũng như các đơn vị thành viên của một NHTM; (ii) Khả năng tổ chức các đoàn thanh tra nhỏ trong đoàn thanh tra lớn để thanh tra các đơn vị thành viên ở các địa phương khác nhau trong cùng một thời gian; (iii) Chuẩn bị về chế độ thông tin báo cáo kịp thời về trung tâm để tổng hợp chung cho đúng tiến độ

+ Thanh tra tại chỗ theo diện hẹp (một Chi nhánh, một công ty con của TCTD) quá trình thanh tra chú ý một số điểm sau: (i) Chi nhánh, TCTD có thể hoạt động đa dạng các nghiệp vụ, nhưng cũng có thể chỉ hoạt động một số nghiệp vụ kinh doanh ngân hàng; (ii) Chi nhánh, TCTD hoạt động phụ thuộc nên cần chú ý xem xét việc chuyển vốn nội bộ để đảm bảo kinh doanh và an toàn chi trả tại địa phương; (iii) Cần tham khảo báo cáo kiểm toán nội bộ của NHTM, kiểm toán tại chi nhánh để tham khảo khi thanh tra

* Nội dung chủ yếu của thanh tra tại chỗ

- Kiểm tra, đánh giá về mặt tổ chức của TCTD

Trên cơ sở sơ đ tổ chức bộ máy, danh sách nhân viên và tình hình hoạt động của TCTD được kiểm tra, TTNH tiến hành đánh giá thực trạng tổ chức

bộ máy, việc bố trí các bộ phận nghiệp vụ và nhân viên phù hợp với công việc được giao, việc tổ chức bộ phận KSNB, việc sắp xếp bộ máy có tính hợp lý hay không Một TCTD có một hệ thống KSNB tốt, có bộ máy tổ chức hợp lý,

có sự phối hợp rõ ràng giữa các bộ phận là dấu hiệu thể hiện rằng hoạt động của TCTD đó được thực hiện nghiêm túc và an toàn

- Kiểm tra kế toán và phân tích tài sản

Mọi hoạt động của TCTD đều được phản ảnh qua số liệu kế toán và từ

kế toán tạo ra các thông tin quan trọng cho thấy bức tranh về tình hình hoạt động của TCTD Từ các chứng từ, sổ sách và báo cáo kế toán như: Bảng kê, chứng từ, sổ chi tiết các tài khoản, kết hợp ngày, tháng; sổ cái; cân đối ngày, tháng… thanh tra viên cần kiểm tra tính đầy đủ kịp thời, chính xác của thông

tin kế toán và phân loại, xếp hạng để đánh giá lại giá trị các tài sản đó

Việc tuân thủ các quy định, quy trình về giao, nhận, kiểm soát chứng từ

kế toán… được đánh giá qua tính hợp lệ, hợp pháp của các chứng từ kế toán; Thanh tra tiến hành đối chiếu số liệu chi tiết giữa bảng kê chứng từ với sổ chi tiết, kết hợp, sổ cái và cân đối để xác định tính kịp thời, chính xác của việc hạch toán; Kiểm tra hệ thống kế toán được áp dụng và độ phù hợp của hệ thống kế toán đó với hệ thống kế toán do NHNN quy định

Trên cơ sở phân tích, đánh giá các nội dung của các số liệu kế toán được kiểm tra, thanh tra viên tiến hành phân tích tình hình tài sản và ngu n vốn của TCTD theo 4 nhóm: Nghiệp vụ ngân quỹ, nghiệp vụ khách hàng, nghiệp vụ tài sản cố định và vốn, nghiệp vụ khác Từ kết quả phân tích tổng quát, thanh tra viên đi sâu kiểm tra các nghiệp vụ tạo vốn và sử dụng vốn của TCTD

Việc kiểm tra ngân quỹ nhằm xem xét đánh giá công tác quản lý ngân quỹ và chính sách hoạt động tài chính của TCTD (kinh doanh trên thị trường tiền tệ) Nội dung kiểm tra ngân quỹ g m: Tiền mặt và các tài sản có giá khác như kim loại quý, séc, hối phiếu… vào ngày kiểm tra Cùng với việc kiểm tra quỹ thanh tra tiến hành kiểm tra kho tiền để đánh giá sự an toàn của tài sản

Ngoài ra, thanh tra cũng xem xét các khoản thanh toán về chuyển tiền, nộp, rút tiền mặt (ngoại tệ, VNĐ) tại các TCTD, chú ý kiểm tra việc vay mượn lẫn nhau giữa các TCTD để phát hiện những vụ vay mượn nhiều khi không xuất phát từ nhu cầu vốn để hoạt động, mà có thể mang tính chất đầu

cơ trục lợi hoặc để bù đắp rủi ro do mất khả năng thanh toán Việc kiểm tra này phải tiến hành đ ng thời với kiểm tra quỹ tiền mặt, đối chiếu sổ sách kế toán đảm bảo chính xác đến ngày kiểm tra

- Kiểm tra, đánh giá chất lượng tài sản Có

Chất lượng tài sản Có là chất lượng sử dụng vốn của TCTD Đây là chỉ

tiêu tổng hợp nói lên khả năng bền vững về mặt tài chính, khả năng sinh lời, năng lực quản lý và phần lớn rủi ro trong hoạt động kinh doanh tiền tệ Thông thường các vấn đề của TCTD đều bắt đầu từ sự suy giảm chất lượng tài sản

Có dẫn đến suy yếu hoạt động Do đó, đánh giá chất lượng tài sản Có là một trong những nội dung quan trọng nhất của công tác TTTC

Yêu cầu về đánh giá chất lượng tài sản Có là xem xét tính hợp lý trong

cơ cấu sử dụng vốn nhằm nâng cao mức doanh lợi và đảm bảo khả năng thanh toán cho khách hàng Một số nội dung của việc đánh giá chất lượng tài sản Có

ở nghiệp vụ cho vay và một số nghiệp vụ tài sản Có đang thực hiện ở các TCTD:

+ Kiểm tra cấp tín dụng

Cho vay là nghiệp vụ sinh lời chiếm tỷ trọng lớn nhất, đ ng thời cũng

là nghiệp vụ có tỷ lệ rủi ro cao nhất trong các nghiệp vụ tài sản Có Dựa trên văn bản pháp luật, các cơ chế, quy chế, quy trình nghiệp vụ về tiền tệ, tín dụng của ngân hàng và các văn bản pháp luật có liên quan khác (về quản lý đất đai, tài sản, hợp đ ng kinh tế…), thanh tra viên kiểm tra việc cấp tín dụng của các TCTD có đúng với quy định hay không Qua kiểm tra phải đánh giá được chất lượng dư nợ; tình trạng kinh doanh và khả năng tài chính của một

số khách hàng của TCTD

+ Kiểm tra các cam kết ngoại bảng

Nội dung cam kết ngoại bảng bao g m: các khoản bảo lãnh cho khách hàng vay ở các TCTD khác; các hạn mức tín dụng được chấp thuận; mở L/C; các hợp đ ng tiền tệ có kỳ hạn…Thanh tra tiến hành kiểm tra sự thống nhất

về số liệu giữa các báo cáo chi tiết và báo cáo tổng hợp mà ngân hàng đã nộp cho thanh tra; Thống kê theo từng khách hàng mà TCTD đã cam kết để đánh giá mức độ rủi ro của các cam kết

+ Kiểm tra kinh doanh ngoại tệ