(luận văn thạc sĩ) kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần xây dựng đắk lắk

Sự cần thiết của ủề tài nghiờn cứu

Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt của nền kinh tế thị trường hiện nay, doanh nghiệp cần đối mặt với nhiều thách thức trong sản xuất kinh doanh Để tồn tại và phát triển, các doanh nghiệp cần thông tin quan trọng để điều hành và ra quyết định Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng, vẫn chỉ chú trọng vào việc thiết lập thông tin kế toán tài chính mà chưa quan tâm đúng mức đến vai trò của kế toán quản trị Kế toán trách nhiệm, mặc dù đã được nghiên cứu từ đầu thế kỷ XX nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, vẫn còn khá mới mẻ tại Việt Nam, chỉ được chú ý trong khoảng hơn một thập kỷ qua Kế toán trách nhiệm giúp các nhà quản trị kiểm soát chi phí và lợi nhuận, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hợp lý Hiệu quả của công tác kế toán trách nhiệm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả quản lý, điều hành của tổ chức, nhằm đạt được các mục tiêu đề ra Do đó, kế toán trách nhiệm cung cấp các công cụ, chỉ tiêu và phương pháp để đánh giá hoạt động của từng bộ phận và thiết lập khu vực trách nhiệm riêng biệt trong tổ chức phân quyền, hướng các bộ phận thực hiện mục tiêu chung Khi áp dụng thành công mô hình kế toán trách nhiệm, doanh nghiệp sẽ có một hệ thống cung cấp thông tin đáng tin cậy và kiểm soát chặt chẽ.

Kế toán trách nhiệm giúp doanh nghiệp xác định rõ người chịu trách nhiệm cho từng sự việc và nghiệp vụ phát sinh Hệ thống thưởng phạt minh bạch sẽ thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Công ty Cổ phần Xây dựng Đắk Lắk, được thành lập từ năm 1976, hoạt động rộng khắp các tỉnh Tây Nguyên với trụ sở chính tại Đắk Lắk và một chi nhánh tại Đắk Nông, chuyên về xây dựng các công trình dân dụng, công nghiệp, giao thông và thủy lợi Tuy nhiên, công ty vẫn chưa có sự rõ ràng về trách nhiệm và phân quyền tại các đơn vị, do đó, việc nâng cao năng lực phân cấp quản lý và đánh giá trách nhiệm tại các đơn vị, bộ phận và cá nhân là một vấn đề cấp thiết cần được giải quyết.

Chúng tôi chọn đề tài “Kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ phần Xây dựng Đắk Lắk” nhằm làm rõ các lý luận cơ bản về kế toán trách nhiệm Bài viết này sẽ cung cấp những hỗ trợ thiết thực cho nhà quản trị trong công ty, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và ra quyết định.

Mục ủớch và cõu hỏi nghiờn cứu

Phân tích thực trạng tổ chức công tác kế toán trách nhiệm trong Công ty Cổ phần Xây dựng Đắk Lắk nhằm đề xuất nội dung hoàn thiện kế toán trách nhiệm Nghiên cứu sẽ tập trung vào các vấn đề liên quan đến kế toán trách nhiệm tại công ty để trả lời các câu hỏi nghiên cứu, từ đó đạt được mục tiêu luận văn.

Nhu cầu sử dụng thông tin kế toán của nhà quản lý phụ thuộc vào mức độ thỏa mãn của họ đối với các thông tin mà kế toán cung cấp Việc hiểu rõ trách nhiệm của nhà quản lý trong việc sử dụng thông tin này là rất quan trọng, vì nó ảnh hưởng đến quyết định quản lý và hiệu quả hoạt động của tổ chức Thông tin kế toán không chỉ giúp nhà quản lý đánh giá tình hình tài chính mà còn hỗ trợ trong việc lập kế hoạch và đưa ra các quyết định chiến lược.

- Tìm hiểu cách thức phân quyền quản lý tại Công ty và mối quan hệ giữa các bộ phận trong Công ty?

- Công tác tổ chức kế toán trách nhiệm và thông tin kế toán trách nhiệm ủỏp ứng nhu cầu quản lý theo phõn cấp ở mức ủộ như thế nào?

3 ðối tượng và phạm vi nghiên cứu

- ðối tượng nghiên cứu là hệ thống kế toán trách nhiệm tại Công ty

Công ty Cổ phần Xây dựng Đắk Lắk hoạt động với các trung tâm trách nhiệm và chỉ tiêu đánh giá rõ ràng, cung cấp công cụ thông tin hỗ trợ cho quá trình ra quyết định trong đấu thầu, giao khoán và đánh giá kết quả quản lý trong lĩnh vực xây lắp.

Phạm vi nghiên cứu của luận văn tập trung vào Công ty Cổ phần Xây dựng Đắk Lắk, bao gồm tất cả các bộ phận liên quan đến hoạt động sản xuất trong công ty.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp để thu thập thông tin và tổng hợp số liệu từ các cấp quản lý trong công ty Cụ thể, thông tin được lấy từ Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, ban giám đốc các đơn vị thành viên, các trưởng (phó) phòng kế toán, các tổ trưởng tổ thi công và các phòng ban liên quan.

Bài viết đề xuất sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong kế toán Tác giả áp dụng các phương pháp như phân tích, đánh giá và thống kê mô tả nhằm đưa ra những giải pháp hiệu quả cho công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ phần Xây dựng Đắk Lắk.

Kết cấu của luận văn

Ngoài phần lời cam ủoan, phần mở ủầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn ủược chia làm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp Chương 2: Thực trạng kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ phần Xây dựng ðăk Lăk

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty Cổ phần Xây dựng ðăk Lăk.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

KHÁI NIỆM VÀ BẢN CHẤT KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

1.1.1 Khái niệm về kế toán trách nhiệm

Kế toán trách nhiệm là một hệ thống quan trọng giúp thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin đến các nhà quản lý để đánh giá trách nhiệm của từng cá nhân và bộ phận trong tổ chức Để đạt được mục tiêu chung, mỗi bộ phận cần nỗ lực thực hiện nhiệm vụ và mục tiêu riêng biệt mà quản lý cấp cao đã đề ra Hệ thống trách nhiệm này cho phép các nhà quản lý cấp cao kiểm soát hiệu quả hoạt động của các cấp dưới trong tổ chức.

Ngoại trừ các tổ chức nhỏ có thể quản lý như một đơn vị riêng biệt, hầu hết các tổ chức đều cần phân chia thành các phòng ban hoặc đơn vị, bộ phận Sự phân chia này giúp quản lý trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn Dù là quản lý bộ phận hay cấp cao, tất cả đều quan tâm đến kết quả của đơn vị mình quản lý Điều này đặt ra câu hỏi về cách đánh giá tốt nhất kết quả của các đơn vị, bộ phận trong tổ chức.

Hệ thống kế trỏch nhiệm được xây dựng dựa trên cơ cấu tổ chức của các bộ phận trong doanh nghiệp, liên quan đến việc sử dụng chi phí, thực hiện doanh thu và lợi nhuận, cũng như đầu tư Mục đích của kế toán trách nhiệm là cung cấp thông tin về hiệu quả hoạt động của các bộ phận này.

1.1.2 Bản chất của kế toán trách nhiệm a K ế toán trách nhi ệ m là n ộ i dung c ơ b ả n c ủ a k ế toán qu ả n tr ị

Kế toán trách nhiệm là bộ phận trong tổ chức, nơi nhà quản trị chịu trách nhiệm về hoạt động của bộ phận mình trước nhà quản trị cấp cao Bản chất của kế toán trách nhiệm được thể hiện qua các nội dung liên quan đến đặc trưng của thông tin kế toán trách nhiệm.

Thông tin kế toán trách nhiệm là yếu tố quan trọng giúp nhà quản trị đạt được các mục tiêu kinh doanh Để đưa ra quyết định đúng đắn và kịp thời, người làm công tác kế toán cần phải phân tích và thiết lập thông tin thành các chỉ tiêu phù hợp Điều này sẽ hỗ trợ cho quá trình ra quyết định ở từng cấp quản lý.

Thông tin kế toán trách nhiệm cần được thiết kế thành các chỉ tiêu cụ thể để so sánh số liệu thực tế với dự toán, định mức hoặc mục tiêu đã đặt ra Để đảm bảo tính so sánh, báo cáo kế toán trách nhiệm có thể sử dụng bảng biểu số liệu nhằm sắp xếp thông tin thành các mục phù hợp với tiêu chuẩn ra quyết định Báo cáo này phải đáp ứng các yêu cầu nhất định để đảm bảo hiệu quả trong việc đánh giá và quản lý tài chính.

Thông tin cần được tổ chức và phân loại thành các khoản mục phù hợp với tiêu chuẩn đánh giá thông tin trong từng tình huống quyết định khác nhau.

+ Cỏc khoản mục trong bỏo cỏo phải ủược cú quan hệ chặt chẽ, logic với nhau

+ Cỏc số liệu thực tế, dự toỏn, ủịnh mức hay cỏc mục tiờu ủịnh trước trong bảng phải so sỏnh ủược với nhau

- Phương phỏp phõn loại chi phớ phải ủỏp ứng mục tiờu quản lý cụ thể

Các vấn đề liên quan đến chi phí là mối quan tâm hàng đầu của các nhà quản trị Việc phân tích và mô hóa để phân loại chi phí là nhiệm vụ riêng biệt của mỗi doanh nghiệp Do đó, kế toán viên cần có khả năng phân loại chi phí thành các loại khác nhau phù hợp với yêu cầu quyết định Để thực hiện chức năng kiểm soát và báo cáo chi tiết, chi phí phải được phân loại theo các tiêu chí nhất định, giúp quan sát mối quan hệ giữa các loại và chi tiết cấu thành chi phí Ví dụ, có thể phân loại chi phí thành chi phí thực tế và chi phí tiềm ẩn, chi phí khả biến và chi phí bất biến, chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp, cũng như chi phí có thể kiểm soát và không thể kiểm soát.

- Kế toán trách nhiệm sử dụng phương pháp phân tích riêng thích hợp ủể cung cấp thụng tin

Kế toán trách nhiệm đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho nhà quản trị, hỗ trợ quá trình điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh ở từng bộ phận và cấp quản lý khác nhau Phạm vi của kế toán trách nhiệm được xác định bởi nhu cầu thông tin của quản trị doanh nghiệp, trong khi nhu cầu này lại phụ thuộc vào yêu cầu quản lý cụ thể và các nội dung cần thu thập thông tin.

Thông tin được cung cấp là phản ứng phù hợp với yêu cầu của từng nhà quản trị trong nhiều tình huống khác nhau Kế toán trách nhiệm sử dụng các phương pháp phân tích riêng thích hợp để đạt được những mục tiêu và yêu cầu của kế toán trách nhiệm.

Kế toán trách nhiệm là cơ sở quan trọng trong việc phân quyền và xác định trách nhiệm cố định nhằm đạt được mục tiêu chung của doanh nghiệp Nội dung chính của kế toán trách nhiệm bao gồm quá trình định lượng thông tin kinh tế và đánh giá kết quả thực hiện tại từng bộ phận Điều này giúp xác định trách nhiệm của từng cấp quản lý, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho quá trình ra quyết định kinh doanh Hơn nữa, kế toán trách nhiệm còn là một phần thiết yếu trong hệ thống kiểm soát quản trị.

Núi ủến kế toỏn quản trị đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho kiểm tra và đánh giá quá trình thực hiện Điều này giúp đưa ra những điều chỉnh kịp thời nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra.

Hệ thống kiểm soát quản trị có 2 yếu tố:

Quá trình lập kế hoạch bao gồm việc xây dựng ngân sách và các kế hoạch dài hạn, nhằm thiết lập các chỉ tiêu kế hoạch để đánh giá hiệu quả thực hiện.

Kế toán trách nhiệm chủ yếu liên quan đến việc tạo ra các trung tâm trách nhiệm, nơi mà mỗi cá nhân trong tổ chức phải chịu trách nhiệm về kết quả tài chính Mục tiêu của kế toán trách nhiệm là tập hợp chi phí và doanh thu trong từng trung tâm để tính toán sự chênh lệch so với mục tiêu thực hiện, thường là dự toán Điều này giúp quy trách nhiệm cụ thể cho từng cá nhân trong các trung tâm trách nhiệm, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức.

Mỗi trung tõm trỏch nhiệm ủều cú tiến trỡnh sau:

TIẾN TRÌNH CỦA MỘT TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM

S ơ ủồ 1.1 S ơ ủồ ti ế n trỡnh c ủ a m ộ t trung tõm trỏch nhi ệ m

Thiết lập mục tiêu ðo lường kết quả thực hiện

So sánh kết quả thực hiện với mục tiêu và báo cáo

Phõn tớch sự sai biệt (ủộ lệch) ðưa ra ảnh hưởng khi cú sự sai biệt ủỏng kể giữa thực tế và kế hoạch

Kế toán trách nhiệm cần thực hiện đầy đủ các báo cáo định kỳ một cách thường xuyên Trong các báo cáo này, các nhà quản trị trung tâm trách nhiệm phải nhận diện sự sai lệch so với kế hoạch mà họ đang quản lý và đưa ra những phân tích về ảnh hưởng của các sai lệch đó.

MỤC TIÊU VÀ VAI TRÒ CỦA KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

1.2.1 Mục tiêu của kế toán trách nhiệm

- Mục tiêu của hệ thống kế toán trách nhiệm là giúp nhà quản trị ủỏnh giỏ trỏch nhiệm của từng bộ phận cấu thành từng cấp quản lý

Kế toán trách nhiệm đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin phục vụ cho chức năng tổ chức và điều hành của công ty Nó giúp xác định các trung tâm trách nhiệm, từ đó hỗ trợ nhà quản lý trong việc theo dõi và đánh giá hiệu quả hoạt động của từng trung tâm Việc thiết lập các chỉ tiêu đánh giá hợp lý là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý.

Kế toán trách nhiệm đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cần thiết cho kiểm soát tài chính và quản lý hiệu quả Qua việc phân tích và đánh giá chi phí, doanh thu, cũng như lợi nhuận thực hiện của từng bộ phận trong công ty, nó giúp nâng cao khả năng ra quyết định và tối ưu hóa hoạt động kinh doanh.

1.2.2 Vai trò của kế toán trách nhiệm

Kế toán trách nhiệm là phương pháp phân chia cấu trúc tổ chức thành các trung tâm trách nhiệm khác nhau nhằm đo lường hiệu quả hoạt động của từng bộ phận Công cụ này giúp nhà quản trị kiểm soát và đánh giá trách nhiệm ở từng cấp Vai trò của kế toán trách nhiệm được thể hiện qua nhiều khía cạnh quan trọng, từ việc cải thiện hiệu suất đến việc hỗ trợ ra quyết định hiệu quả trong tổ chức.

Thứ nhất: Kế toỏn trỏch nhiệm giỳp xỏc ủịnh sự ủúng gúp của từng ủơn vị, bộ phận vào lợi ớch của toàn bộ tổ chức

Thứ hai: Kế toỏn trỏch nhiệm cung cấp một cơ sở cho việc ủỏnh giỏ chất lượng về kết quả hoạt ủộng của những nhà quản lý bộ phận

Kế toán trách nhiệm được sử dụng để đánh giá kết quả hoạt động của các nhà quản lý, từ đó ảnh hưởng đến cách thức thực hiện hành vi của họ.

Kế toán trách nhiệm là công cụ quan trọng giúp các nhà quản lý bộ phận điều hành hiệu quả, đảm bảo mọi hoạt động phù hợp với mục tiêu cốt lõi của tổ chức.

PHÂN CẤP QUẢN LÝ TÀI CHÍNH VÀ CƠ SỞ HÌNH THÀNH KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

1.3.1 Khái niệm, ý nghĩa của phân cấp quản lý tài chính

Phân cấp quản lý tài chính đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp Điều này bao gồm việc phân chia, phân quyền và xác định thẩm quyền cũng như trách nhiệm quản lý tài chính giữa các cấp quản lý, như giữa công ty và các đơn vị trực thuộc Xác định rõ ràng trách nhiệm và thẩm quyền trong quản lý tài chính, hay còn gọi là phân quyền, là yếu tố then chốt trong phân cấp quản lý tài chính, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển của doanh nghiệp.

Phân cấp quản lý tài chính thể hiện sự phân quyền trong hệ thống quản lý tài chính của doanh nghiệp Khi quy mô hoạt động kinh doanh mở rộng và đa dạng, doanh nghiệp cần được tổ chức thành nhiều tầng lớp với các cấp quản lý khác nhau Mỗi cấp quản lý sẽ có trách nhiệm và quyền hạn tương ứng trong việc quản lý tài chính.

Phân cấp quản lý tài chính trong doanh nghiệp phù hợp sẽ có ý nghĩa rất lớn trong quản lý của doanh nghiệp và ủược thể hiện như sau:

Phân cấp quản lý tài chính hợp lý giúp phân phối vốn doanh nghiệp hiệu quả, phù hợp với nhu cầu và khả năng quản lý của từng cấp, bộ phận Quyền ra quyết định trong kinh doanh cũng được phân chia hợp lý, từ đó phát huy tính chủ động và sáng tạo trong quản lý và sử dụng vốn.

Phân cấp quản lý tài chính nâng cao hiệu suất quản lý doanh nghiệp bằng cách giúp cấp trên tập trung vào các vấn đề lớn, trong khi cấp dưới được trao quyền chủ động và trách nhiệm rõ ràng Điều này không chỉ giảm bớt khối lượng công việc hàng ngày cho cấp trên mà còn tạo điều kiện cho cấp dưới phát huy khả năng quản lý tài chính hiệu quả hơn.

Phân cấp quản lý tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc hạch toán nội bộ, giúp phân định rõ ràng trách nhiệm quản lý tài chính giữa các cấp Điều này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tổ chức hạch toán kế toán mà còn phù hợp hơn với từng mô hình doanh nghiệp cụ thể.

Phòng cấp quản lý tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao ý thức của mọi cá nhân trong đơn vị về hiệu quả sản xuất kinh doanh Việc khai thác và sử dụng hợp lý các nguồn lực không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình làm việc mà còn nâng cao hiệu quả chung của toàn bộ đơn vị.

Phân cấp quản lý tài chính đóng vai trò quan trọng trong sự thành bại của hệ thống quản lý doanh nghiệp Để hoạt động hiệu quả và phát triển bền vững, doanh nghiệp cần tận dụng tối đa nguồn lực vốn hiện có Điều này yêu cầu một hệ thống phân cấp quản lý tài chính phù hợp với quy mô và đặc điểm tổ chức sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Trên cơ sở đó, các đơn vị thành viên có thể phát huy tối đa tính chủ động trong thực hiện nhiệm vụ, đồng thời đảm bảo trách nhiệm trong việc bảo toàn và sử dụng vốn hiệu quả Hơn nữa, phân cấp quản lý tài chính còn giúp doanh nghiệp tổ chức quản lý một cách có hệ thống, nâng cao hiệu quả hoạt động toàn diện.

1.3.2 Các nguyên tắc của phân cấp quản lý trong doanh nghiệp

- ðảm bảo quản lý và sử dụng vốn và tài sản của doanh nghiệp ủỳng quy ủịnh

Đảm bảo quyền tự chủ và năng lực phù hợp với điều kiện của đơn vị cấp dưới là yếu tố quan trọng trong việc quản lý và điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh.

Để đảm bảo doanh nghiệp thực hiện tốt nhiệm vụ chiến lược kinh doanh và đạt hiệu quả cao, cần phân cấp quản lý tài chính một cách khoa học Việc phân cấp này phải tuân thủ các nguyên tắc như quản lý và sử dụng vốn, tài sản của doanh nghiệp theo quy định và chế độ của Nhà nước, đồng thời bảo toàn và phát triển vốn tại đơn vị cơ sở cũng như toàn doanh nghiệp.

Nội dung phân cấp quản lý tài chính cần đảm bảo rằng các đơn vị thành viên tuân thủ quy định của nhà nước trong việc quản lý vốn và tài sản, đồng thời sử dụng vốn một cách hiệu quả Doanh nghiệp phải thực hiện kiểm kê định kỳ tài sản, mua bảo hiểm cho tài sản, xử lý kịp thời các giá trị tổn thất, các khoản công nợ không thu hồi được và trích lập các khoản dự phòng rủi ro.

Đảm bảo quyền tự chủ và năng lực phù hợp cho các đơn vị cấp dưới trong việc quản lý và điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh là rất quan trọng.

Dựa vào cơ sở vật chất và yêu cầu quản lý của đơn vị cơ sở, cần phân cấp các lĩnh vực và hoạt động mà cấp cơ sở có khả năng thực hiện Điều này giúp cấp cơ sở chủ động trong quản lý và tổ chức sản xuất, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong kinh doanh Qua đó, đảm bảo toàn doanh nghiệp thực hiện tốt nhiệm vụ chiến lược và đạt hiệu quả cao, đồng thời thực hiện nguyên tắc "Tập trung dân chủ" trong hoạt động kinh doanh.

Các công việc chung trong doanh nghiệp thường gặp khó khăn do thiếu điều kiện về cơ sở vật chất, nhân lực và trình độ Nếu không có đủ thông tin hoặc nếu việc thực hiện tốn nhiều thời gian và công sức, thì không nên phân cấp cho các đơn vị cơ sở.

1.3.3 Lợi ích của việc phân cấp quản lý

Sự phân cấp quản lý cho phép ban lãnh đạo cấp cao không phải giải quyết các vấn đề hàng ngày, mà tập trung vào việc lập kế hoạch dài hạn và điều phối hoạt động giữa các bộ phận trong tổ chức, nhằm đảm bảo thực hiện các mục tiêu chung.

Ra quyết định tốt nhất nên được thực hiện ở cấp phát sinh vấn đề Các nhà quản lý bộ phận và các đơn vị trong tổ chức là những chuyên gia trong lĩnh vực của họ, do đó, họ có khả năng quản lý hiệu quả hơn bộ phận của mình.

- Sự phõn cấp quản lý cung cấp một căn cứ tốt hơn ủể ủỏnh giỏ sự thực hiện của người quản lý

NỘI DUNG TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG DOANH NGHIỆP

1.4.1 Xỏc ủịnh cỏc trung tõm trỏch nhiệm trong doanh nghiệp a Khái ni ệ m trung tâm trách nhi ệ m

Trung tâm trách nhiệm là một bộ phận trong tổ chức, hoạt động dưới sự lãnh đạo của một nhà quản trị hoặc cấp quản lý, và chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả của chức năng hoặc bộ phận đó.

Theo quan điểm quản lý, một công ty được cấu thành từ nhiều trung tâm trách nhiệm, tùy thuộc vào độ phức tạp của tổ chức và mức độ phân cấp quản lý Các trung tâm trách nhiệm này tạo thành hệ thống cấp bậc, bắt đầu từ các bộ phận nhỏ như phân xưởng sản xuất và cửa hàng, với các quản lý cấp thấp như quản đốc phân xưởng và cửa hàng trưởng Ở cấp cao hơn, các bộ phận lớn hơn bao gồm nhiều đơn vị nhỏ hơn, như khu vực kinh doanh theo vùng và các nhà máy phân bổ tại các tỉnh Từ góc độ quản lý cấp cao, toàn bộ công ty được coi là một trung tâm trách nhiệm, với người đứng đầu chịu trách nhiệm cho toàn bộ hệ thống này.

Mỗi trung tâm trách nhiệm hoạt động như một hệ thống nhằm xử lý các công việc cụ thể Hệ thống này sử dụng đầu vào là các giá trị vật chất như nguyên vật liệu, số giờ lao động và các dịch vụ khác Kết quả của quá trình này là các trung tâm sẽ tạo ra đầu ra dưới dạng sản phẩm hàng hóa hoặc dịch vụ.

Bản chất của trung tõm trỏch nhiệm ủược mụ tả như sau:

S ơ ủồ 1.2 M ố i quan h ệ ủầ u vào và ủầ u ra c ủ a trung tõm trỏch nhi ệ m

(Nguồn: Robert N.Anthony & Vijay Govindarajan, 2000)

Hàng hóa hoặc dịch vụ được tạo ra bởi trung tâm trách nhiệm có thể là đầu vào cho trung tâm trách nhiệm khác trong cùng một tổ chức hoặc được bán ra bên ngoài Do đó, đôi khi chúng là đầu vào cho một trung tâm trách nhiệm hay đầu ra của toàn bộ tổ chức Để đo lường mức độ hoàn thành của một trung tâm trách nhiệm, thường dựa trên hai tiêu chí: hiệu quả và hiệu năng.

Hiệu quả được định nghĩa là tỷ lệ giữa đầu ra và đầu vào của trung tâm trách nhiệm, phản ánh mối quan hệ giữa kết quả thực tế đạt được và nguồn lực thực tế mà trung tâm đó đã sử dụng để tạo ra kết quả.

Hiệu năng của một trung tâm trách nhiệm được đo lường qua mối quan hệ giữa đầu ra và mục tiêu đã đề ra Điều này phản ánh mức độ hoàn thành các mục tiêu của trung tâm trách nhiệm đó.

Để đánh giá hiệu quả và hiệu năng của các trung tâm trách nhiệm, cần phải lượng hóa được "đầu vào" một cách cụ thể.

“ủầu ra” của cỏc trung tõm trỏch nhiệm Trờn cơ sở ủú sẽ xỏc ủịnh cỏc chỉ ðầu vào Trung tâm tráchnhiệm ðầu ra

Các nguồn lực sử dụng ủược ủo lường bởi chi phí

Hàng hóa và dịch vụ tiêu biểu được sử dụng để đánh giá kết quả hoạt động của từng trung tâm trách nhiệm Việc đo lường thành quả hoạt động này không chỉ giúp đánh giá chất lượng hoạt động của người đứng đầu trung tâm mà còn khuyến khích họ điều chỉnh hoạt động của trung tâm phù hợp với mục tiêu chung của toàn Công ty Phân loại các trung tâm trách nhiệm là một bước quan trọng trong quá trình này.

Căn cứ vào sự khỏc biệt trong việc lượng hoỏ giữa “ủầu vào” và

Các trung tâm trách nhiệm trong quản lý có thể được phân loại thành bốn loại chính: trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu, trung tâm lợi nhuận và trung tâm đầu tư Mỗi loại trung tâm này đảm nhận vai trò và mức độ trách nhiệm khác nhau, từ việc kiểm soát chi phí đến tối ưu hóa doanh thu và lợi nhuận.

Trung tâm chi phí là một loại trung tâm trách nhiệm, trong đó nhà quản lý chỉ chịu trách nhiệm đối với các chi phí mà họ có khả năng kiểm soát Có hai dạng trung tâm chi phí chính.

+ Trung tõm chi phớ ủịnh mức

Trung tâm chi phí tùy ý là một điểm đặc trưng của trung tâm chi phí định mức, nơi sản lượng đầu ra được đo lường cụ thể và chi phí đầu vào sản xuất sản phẩm cần được xác định rõ ràng Kiểm soát chi phí được thực hiện thông qua việc so sánh chi phí định mức với chi phí thực tế Sự khác biệt giữa chi phí định mức và chi phí thực tế được thể hiện thông qua độ lệch.

Trung tõm chi phớ ủịnh mức

S ơ ủồ 1.3 M ố i quan h ệ ủầ u vào và ủầ u ra c ủ atrung tõm chi phớ ủị nh m ứ c

Công việc ðầu vào ðầu ra

Mối quan hệ có thể ủược thiết lập rừ ràng

Trung tâm chi phí tự do là những đơn vị mà sản lượng đầu ra không thể đo lường bằng các chỉ tiêu tài chính, không có mối quan hệ rõ ràng giữa đầu vào và đầu ra Kiểm soát trong trường hợp này nhằm đảm bảo rằng chi phí thực tế liên quan chặt chẽ với chi phí kế hoạch và nhiệm vụ được giao Một trong những vấn đề chính của trung tâm chi phí tự do là hiệu quả của việc kiểm soát chi phí.

Trung tâm chi phí tùy ý

S ơ ủồ 1.4 M ố i quan h ệ ủầ u vào và ủầ u ra c ủ a trung tõm chi phớ tựy ý

Mục tiêu chính của trung tâm chi phí là kiểm soát và quản lý chi phí một cách hợp lý, đặc biệt là trong dài hạn, hơn là chỉ tập trung vào ngắn hạn Điều này bởi vì các chi phí ngắn hạn không phản ánh chính xác tình hình tài chính tổng thể của đơn vị; trong khi chi phí dài hạn có thể gia tăng, chi phí ngắn hạn lại có thể giảm.

Nhà quản lý trung tâm chi phí có trách nhiệm xây dựng kế hoạch chi phí ngắn hạn và dài hạn, theo dõi số lượng sản phẩm sản xuất và chi phí sản xuất thực tế Họ cần nắm rõ mức chênh lệch giữa thực tế và kế hoạch, cũng như xác định nguyên nhân dẫn đến sự sai lệch này.

Trung tâm doanh thu là đơn vị chịu trách nhiệm về kết quả doanh thu thực hiện được Các bộ phận hoặc đơn vị thực hiện chức năng bán hàng trong doanh nghiệp thường là ví dụ điển hình cho trung tâm doanh thu.