QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NGA SƠN, TỈNH THANH HÓA

Đứng trước yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ Giáo dục và Đạo tạo sau năm 2018, việc dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng hình thành năng lực là rất

BỘ GIÁO DỤCVÀ ĐÀO TẠO UBND TỈNH THANH HÓA

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC

NGUYỄN CÔNG CHƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NGA SƠN, TỈNH THANH

HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THANH HÓA, NĂM 2021

BỘ GIÁO DỤCVÀ ĐÀO TẠO UBND TỈNH THANH HÓA

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC

NGUYỄN CÔNG CHƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NGA SƠN, TỈNH THANH

HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Dục Quang

THANH HÓA, NĂM 2021

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, cùng với xu thế phát triển của nền kinh tế - xã hội, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hoá đã đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ trong việc đào tạo nguồn nhân lực có đủ phẩm chất và năng lực cho đất nước Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục hiện nay là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành phẩm chất, năng lực, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học

Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW

về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực; Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” Vậy để thực hiện tốt mục tiêu của Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo ngành giáo dục cần phải đổi mới phương pháp dạy học

Trong những năm gần đây, để nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục phổ thông, nước ta đã và đang từng bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học; từ chỗ quan tâm tới việc học sinh tiếp thu được những gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh nhận thức được gì qua việc học tức là chuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy học sinh cách học, cách vận dụng kiến thức và kỹ năng vào trong thực tế và cuộc sống, hình thành phẩm chất và năng lực Từ đó, cũng phải thay đổi cách đánh giá kết quả từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức, giải quyết

vấn đề thực tiễn trong cuộc sống Chính vậy môn Khoa học tự nhiên (KHTN) là môn học phù hợp, gắn với đời sống thực tiễn của các em, giúp các em có cái nhìn tổng quan về thế giới Dạy học Khoa học tự nhiên cần truyền thụ cho học sinh kiến thức cơ bản về sinh giới một cách vững chắc,

đó là những khái niệm sinh học Ðồng thời, làm rõ khả năng vận dụng những kiến thức này trong đời sống; Học sinh phải được làm quen với các phương pháp và biện pháp kỹ thuật khoa học tự nhiên Kiến thức đạt được là

cơ sở cho hoạt động hướng nghiệp cũng như khả năng hình thành, phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh

Huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa là một trong những huyện đi đầu trong công tác giáo dục và đào tạo, những thay đổi về nội dung, phương pháp quản

lý giáo dục trong những năm gần đây đã đem lại hiệu quả nhất định, tuy nhiên bên cạnh đóvẫn còn tồn tại nhiều bất cập, hạn chế như việc dạy học của các trường THCS trong toàn huyện vẫn còn nặng về truyền thụ kiến thức, bắt học sinh ghi nhớ máy móc, chưa chú ý nhiều tới việc rèn luyện kỹ năng vận dụng, hoạt động trải nghiệm; Việc kiểm tra đánh giá chủ yếu tái hiện kiến thức, chú trọng đánh giá giữa kì và cuối kỳ, chưa chú trọng đến đánh giá quá trình nhận thức của học sinh Với phương pháp dạy học đó dẫn tới học sinh chưa chủ động, còn lúng túng trong việc giải quyết các tình huống trong thực tiễn Trên địa bàn huyện Nga Sơn thực tế học sinh thiếu kiến thức về sinh học dẫn đến những hệ lụy như: kĩ năng tự chăm sóc bản thân yếu, không có khả năng phòng vệ, nguy cơ bị xâm hại cao, thiếu kĩ năng bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, dịch bệnh

Đứng trước yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ Giáo dục và Đạo tạo sau năm 2018, việc dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng hình thành năng lực là rất cần thiết.Từ những lí do trên

tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý hoạt động dạy học môn Khoa

học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường

trung học cơ sở huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa” làm đề tài luận văn của

mình

2

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học

tự nhiên theo hướng hình thành năng lực nhằm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên ở trường THCS theo hướng hình thành năng lực học sinh

3.2.Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa theo hướng hình thành năng lực

4.Giả thuyết khoa học

Thực trạng việc dạy học môn KHTN theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa trong những năm qua còn hạn chế Một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng này là

do công tác quản lý còn nhiều bất cập Nếu đề xuất được các biện pháp quản

lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh một cách đồng bộ, khoa học, hợp lý sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường THCS

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên ở các trường THCS theo hướng hình thành năng lực học sinh

5.2 Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

5.3 Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

6.Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở lớp 6 của các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

6.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu này được tiến hành tại 10 trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, gồm các trường:

- Trường THCS Nga Tiến

- Trường THCS Nga Thủy

- Trường THCS Nga Tân

- Trường THCS Nga Thái

- Trường THCS Nga Liên

- Trường THCS Nga Thanh

- Trường THCS Nga Thành

- Trường THCS Nga Hải

- Trường THCS Nga An

- Trường THCS Thị Trấn Nga Sơn

6.3 Giới hạn về khách thể nghiên cứu

- Đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS bao gồm: Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn

- Giáo viên dạy môn Khoa học tự nhiên ở 10 trường THCS trên địa bàn huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

Số lượng cụ thể:

+ 120 giáo viên

+ 30 cán bộ quản lý (CBQL các đơn vị có liên quan)

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp này được sử dụng nhằm phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các vấn đề lý luận từ các văn bản, tài liệu, Nghị quyết của Đảng, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo, từ đó xây dựng khung lý thuyết, các khái niệm công

4

cụ làm căn cứ lý luận cho vấn đề nghiên cứu.

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Dự giờ, quan sát hoạt động dạy học của giáo viên

và hoạt động học môn Khoa học tự nhiên của học sinh Thu thập thông tin về thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

- Phương pháp phỏng vấn sâu

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm dạy và học ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

- Phương pháp khảo nghiệm: để khẳng định tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để phân tích định lượng và định tính kết quả nghiên cứu Sử dụng bảng tính Excel để xử lý, tính toán số liệu thu được của đề tài

8 Dự kiến kết quả đạt được

Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, phụ lục, tài liệu tham khảo, luận văn có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học

tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS

Chương 2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH NĂNG LỰC

HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THCS 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các công trình nghiên cứu ngoài nước

1.1.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1.Quản lý

1.2.2 Quản lý giáo dục

1.2.3 Hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học

1.2.4 Năng lực

1.2.5 Hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh

1.2.6 Quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh

1.3 Hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS

1.3.1 Vị trí, vai trò của môn Khoa học tự nhiên ở trường THCS

1.3.2 Mục tiêu dạy học môn Khoa học tự nhiênở trường THCS

1.3.3 Nội dung dạy học môn Khoa học tự nhiênở trường THCS

1.3.4 Phương pháp, hình thức dạy học môn Khoa học tự nhiên ở trường THCS

1.3.5 Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Khoa học tự nhiên ở trường THCS

1.4 Quản lý hoạt động dạy học mônKhoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS

1.4.1 Vai trò quản lý của Hiệu trưởng ở trường THCS

1.4.2 Quản lý thực hiện chương trình dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh

1.4.3 Quản lý việc thiết kế giáo án dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh

1.4.4 Quản lý hình thức, phương pháp dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh

1.4.5 Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Khoa học

tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS

1.5.1 Các yếu tố chủ quan

1.5.2 Các yếu tố khách quan

Kết luận chương 1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC

TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN NGA SƠN, TỈNH THANH HÓA 2.1 Khái quát về huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

2.2 Tổ chức nghiên cứu thực trạng

2.2.1 Mục đích khảo sát

2.2.2 Nội dung khảo sát

2.2.3 Phương pháp khảo sát

2.2.4 Mẫu khách thể khảo sát

2.2.5 Tiêu chí và thаng đánh giá

2.3 Thực trạng hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

2.3.1 Thực trạng thực hiện mục tiêu dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn

2.3.2 Thực trạng thực hiện nội dung dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn

8

2.3.3 Thực trạng sử dụng các hình thức, phương pháp trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn

2.3.4 Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn

2.4 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

1.4.1 Thực trạng quản lý thực hiện chương trình dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng hình thành năng lực học sinh

1.4.2 Thực trạng quản lý việc thiết kế giáo ándạy học môn Khoa học

tự nhiên theo định hướng hình thành năng lực học sinh

1.4.3 Thực trạng quản lý hình thức, phương pháp dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng hình thành năng lực học sinh

1.4.4 Thực trạng quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Khoa học tự nhiên theo định hướng hình thành năng lực học sinh

2.5 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

2.5.1 Các yếu tố chủ quan

2.5.2 Các yếu tố khách quan

2.6 Đánh giá chung về quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

2.6.1 Ưu điểm

2.6.2 Hạn chế

Kết luận chương 2

CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC

TỰ NHIÊN THEO HƯỚNG HÌNH THÀNH NĂNG LỰC HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN NGA SƠN, TỈNH THANH HÓA 3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo hướng hình thành năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa

3.2.1 Biện pháp 1:

Mục tiêu biện pháp

Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp

Điều kiện thực hiện

3.2.2 Biện pháp 2:

Mục tiêu biện pháp

Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp

Điều kiện thực hiện

3.2.3 Biện pháp 3:

Mục tiêu biện pháp

Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp

Điều kiện thực hiện

3.2.4 Biện pháp 4:

Mục tiêu biện pháp

Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp

Điều kiện thực hiện

3.2.5 Biện pháp 5:

Mục tiêu biện pháp

Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp

Điều kiện thực hiện

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp

3.4.1 Khái quát chung về khảo nghiệm

10

3.4.1.1 Mục đích khảo nghiệm

3.4.2.1 Các bước khảo nghiệm

4.3.2 Kết quả khảo nghiệm

4.3.2.1 Đánh giá tính cần thiết của các biện pháp đề xuất

4.3.2.2 Đánh giá tính khả thi của các biện pháp đề xuất

Kết luận chương 3.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận

2 Khuyến nghị

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Ngọc Bảo – Trần Kiểm (2005), Lí luận dạy học ở trường trung học

cơ sở, Nxb Đại học sư phạm.

2 Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Quang

Kính, Phạm Đỗ Nhật Tiến (2007), Cẩm nang nâng cao năng lực QL nhà

trường, NXB chính trị quốc gia Hà Nội.

3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2011), Điều lệ trường trung học cơ sở, trường

trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (Ban hành kèm

theo Thông tư số: 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3 /2011 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)

4 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ sách hướng dẫn môn Khoa học tự nhiên, Nxb

Giáo dục Việt Nam

5 Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2010), Đại cương khoa học quản

lý, Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, trang 11.

6 Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam (2012), Chiến lược phát triển giáo dục

2011-2020 (Ban hành kèm theo quyết định số 771/2012/QĐ-TTg, ngày

13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ

7 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội Đảng XI, Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội