(luận văn thạc sĩ) hoàn thiện hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn việt nam chi nhánh tỉnh quảng nam

Bài viết này góp phần làm rõ thực trạng thiếu vốn của DNNVV và chính sách của Nhà nước về hỗ trợ vốn cho DNNVV hiện nay, từ đó đưa ra giải pháp phù hợp vốn cho DNNVV từ phía doanh nghiệp

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

ĐỖ LÊ HUY

HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG CHO VAY

DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Đà Nẵng - Năm 2018

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

ĐỖ LÊ HUY

HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG CHO VAY

DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM - CHI NHÁNH TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Mã số: 60 34 02 01

Ngườ ướng n o ọ : PGS.TS LÂM CHÍ DŨNG

Đà Nẵng - Năm 2018

download by : skknchat@gmail.com

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Bố cục đề tài 5

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 12

1.1 HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 12

1.1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa và vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế 12

1.1.2 Hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các NHTM 19

1.2 MỤC ĐÍCH, NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 25

1.2.1 Mục đích của phân tích tình hình hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa 25

1.2.2 Nội dung hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa 25

1.2.3 Tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa 27

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG CHO VAY

DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 32

1.3.1 Các nhân tố bên ngoài 32

1.3.2 Các nhân tố bên trong 34

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 38

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI AGRIBANK TỈNH QUẢNG NAM 39

2.1 GIỚI THIỆU VỀ AGRIBANK TỈNH QUẢNG NAM 39

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 39

2.1.2 Cơ cấu tổ chức và chức năng nhiệm vụ 40

2.1.3 Khái quát hoạt động kinh doanh của Agribank tỉnh Quảng Nam 43

2.2 PHÂN TÍCH TÌNH HÌNH CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI AGRIBANK TỈNH QUẢNG NAM 50

2.2.1 Phân tích bối cảnh hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa 50

2.2.2 Quy trình cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của Agribank tỉnh Quảng Nam 53

2.2.3 Thực trạng thực hiện các nội dung hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của Agribank tỉnh Quảng Nam 57

2.2.4 Kết quả thực hiện cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa của Agribank tỉnh Quảng Nam 60

2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG TÌNH HÌNH CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI AGRIBANK TỈNH QUẢNG NAM 77

2.3.1 Những kết quả đạt được 77

2.3.2 Những mặt còn hạn chế và nguyên nhân 78

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 84

CHƯƠNG 3 CÁC KHUYẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN HOẠT

ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI

AGRIBANK TỈNH QUẢNG NAM 85

3.1 CĂN CỨ ĐỀ XUẤT KHUYẾN NGHỊ 85

3.1.1 Định hướng trong hoạt động tín dụng của Agribank 85

3.1.2 Định hướng trong hoạt động tín dụng của Agribank tỉnh Quảng Nam 86

3.1.3 Định hướng trong hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa Agribank tỉnh Quảng Nam 88

3.2 MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI AGRIBANK TỈNH QUẢNG NAM 89

3.2.1 Khuyến nghị đối với Agribank tỉnh Quảng Nam 89

3.2.2 Khuyến nghị đối với Agribank 100

3.2.3 Khuyến nghị đối với NHNN 101

3.2.4 Khuyến nghị đối với UBND và các cơ quan hữu quan 102

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 104

KẾT LUẬN 105 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Agribank Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt

CIC Trung tâm thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam

DNTN Doanh nghiệp tƣ nhân

DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa

UBND Uỷ ban nhân dân

VAMC Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam

XLRR Xử lý rủi ro

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số ệu

2.1 Tình hình huy động vốn của Agribank tỉnh Quảng

2.2 Tình hình dƣ nợ của Agribank tỉnh Quảng Nam 46 2.3 Tình hình nợ xấu tại Agribank tỉnh Quảng Nam 47 2.4 Lợi nhuận của Agribank tỉnh Quảng Nam 49

2.5 Tình hình dƣ nợ cho vay DNNVV tại Agribank tỉnh

2.6 Tình hình dƣ nợ cho vay DNNVV tại các Chi nhánh

loại 2 trực thuộc Agribank tỉnh Quảng Nam 62

2.7 Thị phần cho vay DNNVV trên địa bàn tỉnh Quảng

tế bền vững, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, giúp huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển, xóa đói giảm nghèo ở địa phương cũng như hỗ trợ tích cực cho sự phát triển của các thành phần kinh tế khác Đối với sự phát triển của các DNNVV, vai trò to lớn của nguồn tín dụng ngân hàng là không thể phủ nhận Nhận thức được điều này và tiềm năng của phân khúc DNNVV, các HNTM ngày càng chú trọng đến việc tăng trưởng tín dụng dành cho đối tượng này Thực tế hiện nay mặc dù Chính phủ đã triển khai các chính sách, chương trình hỗ trợ vốn cho các DNNVV Tuy nhiên, mới có một số lượng nhỏ các doanh nghiệp được thụ hưởng chính sách hỗ trợ

Do sở hữu vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế, việc hỗ trợ cho DNNVV hoạt động tốt trở lại có ý nghĩa to lớn nhằm thúc đây kinh tế phục hồi quay lại quỹ đạo tăng trưởng ổn định Trong số những chính sách hỗ trợ cho DNNVV, chính sách về tín dụng có vai trò rất quan trọng do đặc thù của nền kinh tế Việt Nam là dựa vào tín dụng Do đó, việc hoàn thiện cơ chế tín dụng đối với DNNVV trong bối cảnh kinh tế vĩ mô bất ổn có ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế nói chung và đối với NHTM nói riêng Đồng thời, việc nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế thế giới cũng khiến DNNVV và các tổ chức cung cấp dịch vụ ngân hàng sẽ phải đối mặt với các thách thức để thích nghi bên cạnh những thời cơ và thuận lợi Với địa bàn tỉnh Quảng Nam thời gian qua, đã có nhiều chương trình hỗ trợ DNNVV, đến nay số lượng DNNVV đã có sự gia tăng nhanh chóng, tính

2

đến năm 2016 đã có hơn 5.300 doanh nghiệp đang hoạt động và đóng góp tích cực vào sự tăng trưởng của kinh tế địa phương Nhận thấy tầm quan trọng và tiềm năng lớn từ đối tượng khách hàng này, các NHTM nói chung và Agribank tỉnh Quảng Nam nói riêng thời gian qua đã tích cực mở rộng và nâng cao chất lượng cho loại hình doanh nghiệp này, đáp ứng nhu cầu sử dụng vốn và phục vụ cho quá trình phát triển Song bên cạnh những thành tựu đáng ghi nhận thì hoạt động cho vay DNNVV tại Agribank tỉnh Quảng Nam cần được nhìn nhận và đánh giá lại, đề xuất những kiến nghị phù hợp để nâng cao chất lượng và kiểm soát rủi ro trong hoạt động tín dụng của Chi nhánh Thực tế cho thấy cần có những nghiên cứu để hoàn thiện hoạt động cho vay DNNVV

Mặt khác, từ phần Tổng quan tình hình nghiên cứu, tồn tại khoảng trống nghiên cứu cần được giải quyết

Xuất phát từ những yêu cầu nói trên, tác giả đã chọn đề tài:

“Hoàn t ện oạt động o v y o n ng ệp n ỏ và vừ tạ Ngân àng Nông ng ệp và P át tr ển Nông t ôn V ệt N m - C n án tỉn Quảng N m”

Như vậy, đề tài nghiên cứu có sự cần thiết cả về thực tiễn và học thuật

2 Mụ t êu ng ên ứu

- Làm sáng tỏ những lý luận chung về hoạt động cho vay DNNVV của

ngân hàng thương mại

- Phân tích tình hình hoạt động cho vay DNNVV của Agribank tỉnh Quảng Nam

- Đề xuất một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động cho vay đối với DNNVV tại Agribank tỉnh Quảng Nam

Để đạt được mục tiêu đó, đề tài cần trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau:

- Nội dụng của hoạt động cho vay đối với DNNVV là gì?

3

- Tiêu chí nào đánh giá hoạt động cho vay đối với DNNVV?

- Những nhân tố nào ảnh hưởng đến hoạt động cho vay đối với DNNVV?

- Thực trạng hoạt động cho vay đối với DNNVV tại Agribank tỉnh Quảng Nam?

- Những vấn đề còn hạn chế trong hoạt động cho vay đối với DNNVV tại Agribank tỉnh Quảng Nam?

- Nguyên nhân của những vấn đề đó là gì?

- Những khuyến nghị gì cần đề xuất với các cơ quan ban ngành, NHNN, Agribank và Agribank tỉnh Quảng Nam để hoàn thiện hoạt động cho vay đối với DNNVV?

3 Đố tượng và p ạm v ng ên ứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu những vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động cho vay đối với DNNVV

Các đối tượng nghiên cứu cụ thể là hoạt động cho vay của bộ phận tín dụng tại Hội sở, 26 Chi nhánh (Chi nhánh loại 2 theo quy định của Agribank)

và 15 Phòng giao dịch trực thuộc Agribank tỉnh Quảng Nam và các khách hàng là DNNVV có quan hệ vay vốn trong giai đoạn 2014 - 2016 Đề tài tập trung nghiên cứu, khảo sát chọn mẫu một số DNNVV có quan hệ vay vốn trên địa bàn gồm 18 thành phố, thị xã, huyện của tỉnh Quảng Nam, phỏng vấn một số nhà quản lý, các bộ phận nghiệp vụ để thu thập thông tin từ đó phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình tiếp cận vốn vay của các DNNVV

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung nghiên cứu

Hoạt động dịch vụ NHTM bao gồm nhiều lĩnh vực đa dạng và phong phú Trong đó hoạt động cấp tín dụng cũng là một trong các dịch vụ mà

4

HNTM cung cấp và hoạt động này cũng có nhiều hình thức cấp tín dụng Luận văn mà tác giả thực hiện chỉ tập trung nghiên cứu, phân tích về hoạt động cho vay đối với đối tượng là DNNVV

4 P ương p áp ng ên ứu

a) Phương pháp phân tích và tổng hợp, hệ thống hóa, đối chiếu được vận dụng trong xây dựng cơ sở lý luận và phân tích các thông tin phi định lượng

và nghiên cứu đề xuất giải pháp

b) Phương pháp quan sát: Quan sát thực tế quá trình hoạt động cho vay, các quy trình nghiệp vụ để nắm bắt, hiểu rõ được công tác cho vay đối với DNNVV tại Agribank tỉnh Quảng Nam

c) Phương pháp thống kê: các phương pháp thống kê được sử dụng bao gồm: phân tích sự biến động theo thời gian; phân tích cơ cấu; phân tích mức

độ hoàn thành kế hoạch; để phân tích đánh giá thực trạng cho vay đối với DNNVV tại Agribank tỉnh Quảng Nam trong thời gian qua

d) Phương pháp điều tra, khảo sát: thực hiện khảo sát ý kiến các cán bộ nghiệp vụ có liên quan nhằm tìm hiểu về những vấn đề nảy sinh trong hoạt động cho vay tại đối với DNNVV Đề tài cũng sẽ tiến hành khảo sát ý kiến của các DNNVV có quan hệ giao dịch với Agribank tỉnh Quảng Nam

6 Tổng qu n tà l ệu ng ên ứu

6.1 Các bài báo khoa học được công bố trên các Tạp chí khoa học trong 3 năm gần nhất

(i) Phạm Mạnh Hùng, Nguyễn Thành Nam (2014), “Giải pháp vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất kinh doanh”, Tạp chí kinh tế phát triển số

202, tháng 04 năm 2014

DNNVV ở Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế và thu hút lao động, ổn định xã hội Trong những năm gần đây các DNNVV gặp khó khăn, phá sản nhiều, chủ yếu do thiếu vốn sản xuất kinh doanh mặc dù Nhà nước đã có chính sách hỗ trợ vốn cho DNNVV

Bài viết này góp phần làm rõ thực trạng thiếu vốn của DNNVV và chính sách của Nhà nước về hỗ trợ vốn cho DNNVV hiện nay, từ đó đưa ra giải pháp phù hợp vốn cho DNNVV từ phía doanh nghiệp, từ phía Ngân hàng và Nhà nước để doanh nghiệp tồn tại sản xuất kinh doanh trong thời gian tới (ii) Lê Thị Anh, Nguyễn Thị Cẩm Vân, Hoàng Thị Thanh Tâm (2016),

“Khủng hoảng kinh tế thế giới và sự phát triển của DNNVV Việt Nam”, Tạp chí kinh tế và Phát triển, số Đặc biệt, tháng 09 năm 2016

Bài viết tập trung phân tích ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế thế giới

6

đến khả năng phục hồi của DNNVV trong công nghiệp chế biến, chế tạo giai đoạn 2009 - 2013 Kết quả hồi quy số liệu mảng cho thấy khủng hoảng kinh

tế có tác động tiêu cực đến sự phát triển của DNNVV, trong đó năm 2009 là

bị ảnh hưởng nặng nhất và đã hồi phục vào năm 2013 Mức độ ảnh hưởng khác nhau tùy thuộc vào một số yếu tố như: quy mô doanh nghiệp, lĩnh vực sản xuất hay trình độ chuyên môn của chủ doanh nghiệp, trong đó các doanh nghiệp siêu nhỏ chịu tác động ít nhất còn doanh nghiệp nhỏ chịu tác động nhiều nhất Nghiên cứu cũng cho thấy doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau thì có tác động khác nhau đến lợi nhuận, trong đó doanh nghiệp thuộc ngành chế biến lương thực và thực phẩm có khả năng phục hồi cao nhất

(iii) Võ Đức Việt, Võ Văn Quang (2014), “Cho vay DNNVV tại Hội sở Ngân hàng Bắc Á - Thực trạng và khuyến nghị”, Tạp chí kinh tế phát triển số

199, tháng 01 năm 2014

Bài viết đề cập đến một số vấn đề liên quan đến phạm vi, quy mô và chất lượng cho vay đối với DNNVV tại Hội sở Ngân hàng Bắc Á Nghệ An trong những năm gần đây Bài viết chỉ ra để tăng tỷ lệ DNNVV tiếp cận vốn vay, tăng mức dư nợ và đảm bảo mức độ an toàn tín dụng tại Hội sở Ngân hàng Bắc Á Nghệ An cần thực hiện chính sách lãi suất linh hoạt; đa dạng hóa hình thức cấp tín dụng; đa dạng hóa phương thức tiếp cận khách hàng; mở rộng mạng lưới hoạt động; đa dạng hóa các sản phẩm cho vay; áp dụng linh hoạt các hình thức bảo đảm tiền vay; tăng cường áp dụng các biện pháp quản lý hiện đại vào quản lý hoạt động của Hội sở Ngân hàng Bắc Á Nghệ An để đáp ứng được nhu cầu của DNNVV

(iv) Hà Diệu Thương, Nguyễn Thu Hà (2014), “Nghiên cứu khả năng tiếp cận vốn ngân hàng của các DNNVV ở Thừa Thiên Huế”, Tạp chí kinh tế phát triển số 202, tháng 04 năm 2014

7

Nghiên cứu được thực hiện nhằm góp phần đánh giá khả năng tiếp cập tín dụng ngân hàng của các DNNVV trên địa bàn Thừa Thiên Huế Kết quả khảo sát 145 DNNVV trên địa bàn Thừa Thiên Huế cho thấy chỉ có 35% doanh nghiệp nghiên cứu được vay vốn ngân hàng, 65% doanh nghiệp còn lại không thể tiếp cận được nguồn vốn tín dụng của ngân hàng

Nghiên cứu đã sử dụng mô hình phân tích nhân tố khám phá Exploratory Factor Analysis và mô hình hồi quy Binary Logistic để phân tích và chỉ ra 7 nhân tố thuộc nhóm chỉ tiêu tài chính và nhóm chỉ tiêu phi tài chính ảnh hưởng đến việc tiếp cận dịch vụ tín dụng ngân hàng của các DNNVV Trên

cơ sở đó, nghiên cứu cũng đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ tín dụng ngân hàng của các DNNVV trên địa bàn Thừa Thiên Huế

(v) Lê Thị Bích Ngọc (2016), “Giai đoạn phát triển và khả năng tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng của DNNVV Việt Nam”, Tạp chí kinh tế phát triển

Kết quả nghiên cứu đã gợi ý cho các cơ quan, ban ngành/tổ chức và bản thân doanh nghiệp trong việc hỗ trợ cải thiện khả năng tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng của các DNNVV, đặc biệt là các doanh nghiệp ở giai đoạn mới thành lập

(vi) Nguyễn Thị Quỳnh, Nguyễn Thị Dung, Nguyễn Thanh Tú (2016),

“Chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV: Thực trạng và một số kiến nghị”, Tạp chí tài chính kỳ 2 tháng 6 năm 2016

8

Trong bối cảnh khủng hoảng suy thoái kinh tế toàn cầu, để hỗ trợ cho DNNVV duy trì sản xuất và tạo công ăn việc làm cho người lao động, Việt Nam đã kịp thời ban hành nhiều cơ chế về chính sách tài chính hỗ trợ cho khu vực này như: Quỹ Bảo lãnh tín dụng DNNVV, cung cấp tín dụng, Quỹ Phát triển DNNVV Tuy nhiên, chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV phát triển vẫn chưa thực sự phát huy hiệu quả cho doanh nghiệp

Bài viết phân tích thực trạng những chính sách tài chính hỗ trợ DNNVV,

từ đó đưa ra các kiến nghị về chính sách tài chính hỗ trợ loại hình doanh nghiệp này đạt được hiệu quả trong hoạt động sản xuất kinh doanh

(vii) Tăng Duệ Âu (2016), “Hoạt động đổi mới mở của các DNNVV ở Việt Nam”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ số 12(109), năm 2016

Đổi mới mở là một thuật ngữ mới trong nghiên cứu về kinh doanh Đa số các nghiên cứu về đổi mới mở được thực hiện tại các nước phát triển hoặc các nước công nghiệp mới và rất ít những nghiên cứu được triển khai tại các nước đang phát triển như Việt Nam Trong hơn ba mươi năm Việt Nam tiến hành đổi mới, nhiều doanh nghiệp đã triển khai thực hiện các hoạt động đổi mới

mở

Qua phân tích dữ liệu thu thập từ 50 doanh nghiệp, bài viết đã đưa ra một bản tóm tắt về việc triển khai thực hiện các hoạt động đổi mới mở của các DNNVV ở Việt Nam Nghiên cứu nhằm đóng góp cho các doanh nghiệp

đề xuất một số giải pháp tiềm năng trong việc xây dựng một môi trường kinh doanh mang tính đổi mới

(viii) Võ Thị Hồng Loan, Đặng Vinh, “Một số giải pháp phát triển

DNNVV trên địa bàn thành phố Đà Nẵng”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ

số 6(79), năm 2014

Thực trạng của các DNNVV tại thành phố Đà Nẵng hiện nay là nguồn nhân lực chưa có tính chuyên nghiệp cao, thiếu lao động có tay nghề, yếu về

9

trình độ quản lý, các chính sách ưu tiên từ phía chính quyền và các giải pháp

để phát triển… là một trong những rào cản cơ bản đối với quá trình thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của Đà Nẵng Thêm vào đó, yêu cầu về vốn, nhân lực

và các giải pháp cho các DNNVV ngày càng cao, các yêu cầu về việc hoạch định chính sách và có hướng giải pháp về sự bình đẳng của các DNNVV so với các doanh nghiệp khác Từ thực tế đó, đòi hỏi thành phố Đà Nẵng phải có một số giải pháp phù hợp nhằm tạo điều kiện giúp các DNNVV thành phố có điều kiện phát triển và đứng vững trong tình hình kinh tế khó khăn hiện nay

6.2 Các luận văn Cao học đã bảo vệ trong 3 năm gần nhất tại Đại học

Đà Nẵng

(1) Luận văn thạc sĩ “Nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ cho vay ngắn hạn của các DNNVV tại Agribank tỉnh Kon Tum” (2014), Đại học kinh tế Đà Nẵng, tác giả Nguyễn Văn Phương

Luận văn gồm 4 Chương, trong đó tác giả đã hệ thống hoá những lý luận

cơ bản về chất lượng dịch vụ và hoạt động cho vay ngắn hạn đối với DNNVV, xác định các yếu tố tác động đến chất lượng dịch vụ cho vay ngắn hạn của các DNNVV tại Agribank Kon Tum Đồng thời, tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu, phân tích, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ cho vay ngắn hạn đối với DNNVV, từ đó đưa ra một số hàm ý chính sách và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ cho vay ngắn hạn của các DNNVV tại Agribank Kon Tum

(2) Luận văn thạc sĩ “Kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp tại Agribank quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng” (2015), Đại học kinh tế Đà Nẵng, tác giả Phạm Thị Thu Vân

Luận văn đã nêu ra cơ sở lý luận về kiểm soát rủi ro tín dụng trong hoạt động cho vay doanh nghiệp của NHTM, thực trạng công tác kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay doanh nghiệp tại Agribank Liên Chiểu - TP Đà Nẵng

Luận văn đã hệ thống hoá cơ sở lý luận về hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp của NHTM, Phân tích đánh giá thực trạng hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Đông Nam Á - Chi nhánh Lê Duẩn, Đà Nẵng, qua đó đánh giá các mặt đã đạt được, xác định những mặc tồn tại và nguyên nhân, từ đó đưa ra giải pháp hoàn hiện hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Đông Nam Á - Chi nhánh Lê Duẩn, Đà Nẵng

(4) Luận văn thạc sĩ “Phân tích tình hình cho vay ngắn hạn đối với DNNVV tại ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Đà Nẵng” (2017), tác giả Nguyễn Phú Phúc

Luận văn đã nêu ra cơ sở lý luận về phân tích cho vay ngắn hạn đối với DNNVV tại NHTM, phân tích tình hình cho vay ngắn hạn đối với DNNVV tại ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Đà Nẵng, từ đó đưa ra các khuyến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động cho vay ngắn hạn đối với DNNVV tại ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Đà Nẵng (5) Luận văn thạc sĩ “Nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại Agribank Chi nhánh Quảng Nam” (2017), tác giả Trương Thị Hương Nguyên

Luận văn đã hệ thống hoá những vấn đề lý luận về chất lượng tín dụng đối với DNNVV, đánh giá thực trạng chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại Agribank tỉnh Quảng Nam, từ đó đề xuất giải pháp tăng cường chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại Agribank tỉnh Quảng Nam

- Về thời gian: các dữ liệu nghiên cứu liên quan đến Luận văn mà các tác giả đã thực hiện vẫn chƣa cập nhật dữ liệu đến thời điểm hiện nay

12

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY

ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA CÁC

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1.1 Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa và vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế

a Khái niệm DNNVV

DNNVV là các doanh nghiệp được thành lập theo luật doanh nghiệp và được phân loại theo một số các tiêu chí để thể hiện quy mô hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

Bảng 1.1 Tiêu chí phân loại doanh nghiệp

I Nông, lâm

ng ệp và

t ủy sản

10 người trở xuống

20 tỷ đồng trở xuống

Trên 10 người đến 200 người

Từ trên 20 tỷ đến 100 tỷ đồng

Từ trên 200 người đến

20 tỷ đồng trở xuống

Trên 10 người đến 200 người

Từ trên 20 tỷ đến 100 tỷ đồng

Từ trên 200 người đến

10 tỷ đồng trở xuống

Từ trên 10 người đến 50 người

Từ trên 10 tỷ đến 50 tỷ đồng

Từ trên 50 người đến

100 người

13

Theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP về trợ giúp phát triển DNNVV được ban hành Nghị định này hướng dẫn cách phân loại quy mô doanh nghiệp dựa vào số lượng lao động và quy mô tổng nguồn vốn trong các ngành nghề khác nhau, cụ thể:

“DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định

pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên)”, cụ thể theo Bảng 1.1 trên

Theo Luật hỗ trợ DNNVV số 04/2017/QH14 được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XIV, thông qua ngày 12/6/2017 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018, quy định cụ thể như sau:

“Điều 4: Tiêu chí xác định DNNVV như sau:

1 DNNVV bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa, có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người và đáp ứng một trong hai tiêu chí sau đây:

a) Tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng;

b) Tổng doanh thu của năm trước liền kề không quá 300 tỷ đồng

2 Doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa được xác định theo lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng; thương mại và dịch vụ

3 Chính phủ quy định chi tiết Điều này.”

Tính đến thời điểm thực hiện luận văn, các tiêu chí xếp loại DNNVV theo quy định tại Nghị định 56/2009/NĐ-CP vẫn còn hiệu lực và đây cũng là tiêu chí được các tổ chức tín dụng và các tổ chức kinh tế khác đang áp dụng

để phân loại Vì vậy, đề tài sử dụng tiêu chí phân loại theo Nghị định này để phân tích trong toàn bộ các nội dung dưới đây

14

b Đặc điểm của DNNVV

Ngoài những đặc trưng vốn có của một doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, DNNVV còn có những đặc điểm riêng biệt xuất phát từ tính chất hoạt động như sau:

Thứ nhất, DNNVV có quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh và tiềm lực

tài chính nhỏ

Với lượng vốn đầu tư giới hạn và số lượng lao động tối đa là 300 người thì quy mô của doanh nghiệp là tương đối nhỏ Điều này mang lại một số lợi thế cho DNNVV như khả năng dễ thành lập, dễ gia nhập thị trường, khả năng thu hồi vốn nhanh Những lợi thế này đã tạo điều kiện cho các DNNVV phát triển trong nhiều ngành nghề, trên nhiều địa bàn, lấp vào các khoảng trống mà các doanh nghiệp lớn để lại

Tuy nhiên, do quy mô vốn nhỏ nên DNNVV bị hạn chế trong khả năng tiến hành đầu tư vào mặt bằng, nhà xưởng, máy móc thiết bị và nguyên vật liệu Các DNNVV thường không đạt được lợi thế về quy mô như các doanh nghiệp lớn Hơn nữa, quy mô nhỏ và vấn đề minh bạch thông tin hạn chế cũng khiến cho các doanh nghiệp khó khăn trong việc tiếp cận với các nhà đầu tư để huy động vốn từ các ngân hàng cũng như từ thị trường chứng khoán Vì vậy, các DNNVV phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn phi chính thức, chiếm dụng từ đối tác và lợi nhuận giữ lại Đối với các doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn tín dụng ngân hàng, nguồn tài trợ này cũng không phải lúc nào cũng đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp do hạn chế về thủ tục vay vốn đối với ngân hàng, phương án sản xuất kinh doanh chưa hoàn thiện, tài sản bảo đảm chưa đáp ứng được các tiêu chuân của ngân hàng

Thứ hai, loại hình doanh nghiệp và ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh

phong phú

DNNVV hoạt động dưới nhiều loại hình doanh nghiệp như hộ kinh

15

doanh cá thể, tổ hợp tác, doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, trên nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau Nhờ quy mô nhỏ, có khả năng tập dụng được nguồn lao động và nguyên vật liệu tại trong địa phương, dễ dàng đáp ứng được những thay đổi trong nhu cầu của thị trường nên DNNVV phát triển nhanh chóng, là nhân tố đóng góp vào ổn định đời sống xã hội, thúc đây tăng trưởng và phát triển kinh tế

Thứ ba, chiến lược sản xuất kinh doanh, trình độ khoa học kỹ thuật và

năng lực cạnh tranh hạn chế

Nhiều DNNVV thiếu một chiến lược kinh doanh rõ ràng, phù hợp với sứ mệnh, mục tiêu của doanh nghiệp mà đa phần chỉ xây dựng các kế hoạch sản xuất kinh doanh mang tính tạm thời, ngắn hạn, đáp ứng nhu cầu biến động của thị trường Do đó, DNNVV thường có xu hướng đi chệnh ra sức mệnh và mục tiêu đề ra ban đầu và thiếu sự điều chỉnh kịp thời và hợp lý

Trong thời đại khoa học kỹ thuật thay đổi nhanh chóng, đầu tư vào khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, tiết kiệm chi phí trở thành điều kiện cốt lõi để giúp bất kỳ một doanh nghiệp nào nâng cao năng lực cạnh tranh Đối với DNNVV, do quy mô vốn bị hạn chế nên việc đầu tư nâng cấp, đổi mới các máy móc thiết bị, quy trình sản xuất thường không được thường xuyên nên dẫn tới xu hướng rơi vào tình trạng công nghệ lạc hậu, trình độ quản lý yếu k m Hệ quả là các DNNVV thường sử dụng công nghệ lạc hậu, chi phí sản xuất cao, thiếu kinh nghiệm và trình độ trong nắm bắt thông tin thị trường cũng như marketing sản phẩm, dịch vụ

Thứ tư, hoạt động của DNNVV phụ thuộc vào biến động của môi trường

kinh doanh

Quy mô vốn thấp, hoạt động sản xuất kinh doanh mang nặng tính thời

vụ, thiếu chiến lược kinh doanh dài hạn, nguồn vốn thiếu đa dạng dẫn đến mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh và tính ổn định của DNNVV

16

tương đối thấp Chính vì vậy, những thay đổi trong môi trường kinh tế vĩ mô

và môi trường kinh doanh thường có những ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của DNNVV Tuy vậy, với quy mô nhỏ, DNNVV cũng có những lợi thế nhất định khi dễ dàng chuyển hướng kinh doanh sản xuất, tăng giảm lao động, thậm chí di chuyển địa điểm sản xuất dễ dàng hơn các doanh nghiệp lớn

Thứ năm, bộ máy điều hành gọn nhẹ, có tính linh hoạt cao nhưng năng

lực quản trị chưa cao

Với số lượng lao động không nhiều, cơ cấu tổ chức sản xuất cũng như bộ máy quản lý trong các DNNVV tương đối gọn, không có quá nhiều các khâu trung gian Điều này làm tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp; các quyết định, các chỉ tiêu đến với người lao động một cách nhanh chóng, tiết kiệm chi phí quản lý doanh nghiệp Áp dụng mô hình quản lý trực tiếp nên các quyết định thường đựa được đưa ra nhanh chóng, nhạy b n với những thay đổi trong môi trường kinh doanh

Tuy nhiên, việc đưa ra các quyết định nhanh chóng kết hợp với việc thiếu nghiên cứu tình hình thị trường thường dẫn tới rủi ro cho doanh nghiệp khi các quyết định đưa ra thiếu tính chuẩn xác Đây là hạn chế xuất phát từ thực tế một bộ phận ban lãnh đạo DNNVV ít được đào tạo qua các trường lớp chính quy, thiếu những kiến thức cơ bản về tài chính, luật pháp, quản trị kinh doanh

c Vai trò của DNNVV đối với nền kinh tế

DNNVV có vai trò rất lớn trong quá trình tăng trưởng kinh tế của nhiều quốc gia hay các vùng miền, kể cả ở các quốc gia phát triển và đang phát triển Các DNNVV hoạt động trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân từ sản xuất công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ, đáp ứng được nhu cầu ngày càng đa dạng, phong phú của người tiêu dùng Ở những nền kinh tế có đặc điểm phát triển khác nhau vai trò của DNNVV được thể hiện ở các mức

17

độ khác nhau Nhưng thực tế cho thấy tầm quan trọng của DNNVV ngày càng lớn khi mà phạm vi hoạt động ngày càng mở rộng thể hiện thông qua số lượng doanh nghiệp, hoạt động có mặt ở nhiều ngành nghề, lĩnh vực và tồn tại như một bộ phận không thể thiếu của nền kinh tế mỗi quốc gia

Thứ nhất, DNNVV tạo công ăn việc làm cho người lao động, góp phần

giảm thất nghiệp

Do các DNNVV tham gia kinh doanh ở tất cả các ngành nghề, lĩnh vực của nền kinh tế với đa dạng các sản phâm nên có thể đảm bảo cơ hội việc làm cho nhiều đối tượng lao động ở nhiều cùng miền khác nhau Mặt khác, do đặc điểm sản xuất kinh doanh không yêu cầu trình độ cao nên có thể sử dụng được cả lao động ở các vùng sâu, vùng xa, vùng chưa kinh tế chưa phát triển Đặc biệt khi nền kinh tế rơi vào tình trạng suy thoái, trong khi các doanh nghiệp lớn thường phải sa thải nhân công để cắt giảm chi phí thì các DNNVV, với tính chất linh hoạt và năng động của mình, có thể thích ứng nhanh với sự biến động của thị trường, có thể đứng vững mà không phải cắt giảm nhân công, hoặc có thể nhanh chóng thu hút lại lực lượng lao động khi nền kinh tế đi vào chu kỳ phục hồi

Thứ hai, DNNVV giữ vai trò quan trọng trong việc ổn định và thúc đẩy

tăng trưởng kinh tế

Ở hầu hết các nền kinh tế, các DNNVV là những nhà thầu phụ cho các doanh nghiệp lớn Sự điều chỉnh hợp đồng thầu phụ tại các thời điểm cho

ph p nền kinh tế có được sự ổn định Vì vậy, DNNVV được xem như thanh giảm sốc cho nền kinh tế trước những biến động lớn Với lợi thế về vốn đầu

tư ít và nguồn lao động dồi dào, trong những năm qua, DNNVV phát triển ngày càng nhanh và chiếm tỉ trọng ngày càng lớn trong tổng số doanh nghiệp DNNVV cung cấp cho thị trường nhiều mặt hàng phong phú, đa dạng ở tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế, tạo ra nhiều sự lựa chọn, đáp

18

ứng được mọi nhu cầu của người tiêu dùng, từ đó thúc đây sức tiêu thụ của nền kinh tế Vì thế mức độ đóng góp của các DNNVV vào tổng sản lượng của nền kinh tế là rất lớn

Thứ ba, DNNVV khai thác và phát huy các nguồn lực địa phương, góp

phần chuyền dịch cơ cấu kinh tế

Trong nền kinh tế bao giờ cũng có những vùng sâu, vùng xa, là những vùng k m phát triển, có điều kiện tự nhiên không thuận lợi hoặc cơ sở hạ tầng chưa phát triển Nếu nền kinh tế chỉ tồn tại các doanh nghiệp lớn có xu hướng tập trung ở các thành phố, thị xã, các khu công nghiệp mà thiếu đi các doanh nghiệp nhỏ thì sẽ xảy ra tình trạng phát triển mất cân đối giữa các vùng miền, không tận dụng hết nguồn tài nguyên quốc gia, làm giảm hiệu quả hoạt động của nền kinh tế Trong khi đó, với quy mô vốn đầu tư nhỏ, bộ máy tổ chức gọn nhẹ, dễ khởi sự, các DNNVV có thể tham gia vào nhiều thị trường nhằm khai thác tiềm năng và thế mạnh về đất đai, tài nguyên và lao động của từng vùng, đặc biệt là các ngành nông - lâm - hải sản và ngành công nghiệp chế biến DNNVV cũng chính là chủ thể tác động tích cực nhất vào việc duy trì

và phát triển các ngành nghề truyền thống như mây tre đan, gốm sứ, dệt Vì vậy, có thể nói DNNVV đóng vai trò hết sức quan trọng trong công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông thôn góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa thành thị và nông thôn, đồng thời thúc đây các ngành thương mại dịch

vụ, tiểu thương phát triển góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Thứ tư, DNNVV thúc đẩy nền kinh tế năng động

Một nền kinh tế đặt tỉ lệ quá lớn nguồn lực tài nguyên và lao động vào các doanh nghiệp lớn thì nền kinh tế sẽ chậm chạp do quy mô lớn dẫn tới bộ máy quản lý cồng kềnh với các quyết định kinh doanh chậm chạp Ngược lại, với một tỉ lệ thích hợp các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, dễ điều chỉnh hoạt động, nền kinh tế sẽ trở nên năng động, linh hoạt hơn, thích nghi được với

19

những biến động thị trường bắt kịp xu hướng của nền kinh tế thế giới

1.1.2 Hoạt động o v y đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các NHTM

a Khái niệm và các hình thức cho vay đối với DNNVV

Khái niệm cho vay DNNVV

Hoạt động cho vay là một trong các hình thức cấp tín dụng Theo Luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 được Quốc hội Việt Nam ban hành ngày 29/6/2010 thì hoạt động cấp tín dụng được thực hiện thông qua các nghiệp vụ: cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác

Cho vay DNNVV của ngân hàng là một hình thức cấp tín dụng cho đối tượng khách hàng là DNNVV Theo đó ngân hàng giao hoặc cam kết giao cho DNNVV một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi

Cho vay DNNVV phải đảm bảo ba nguyên tắc chung của tín dụng, đó là: nguyên tắc hoàn trả; nguyên tắc đảm bảo; nguyên tắc sinh lời

Các hình thức thường thấy trong hoạt động cho vay của ngân hàng đối với DNNVV bao gồm:

- Căn cứ vào hình thức vay vốn:

* Cho vay từng lần: là hình thức cho vay phục vụ những khách hàng là DNNVV có nhu cầu không thường xuyên, phát sinh từng lần riêng lẻ Mỗi khoản vay được lưu trữ thành các hồ sơ độc lập với sự kiểm soát tách biệt từng hồ sơ

* Cho vay theo hạn mức: là hình thức cho vay theo đó ngân hàng kí một hợp đồng HMTD với DNNVV trong đó quy định những điều kiện cho vay cơ bản như số tiền hạn mức, doanh số cho vay, lãi suất, thời gian cho vay tối đa cho từng lần giải ngân, thời gian duy trì hạn mức DNNVV chỉ cần trình

20

phương án sử dụng tiền vay, cung cấp các chứng từ chứng minh phù hợp để

đề nghị được ngân hàng giải ngân

* Cho vay thấu chi: là hình thức cho vay theo đó ngân hàng cho ph p người vay chi vượt quá số dư tài khoản tiền gửi thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định

* Cho vay gián tiếp: là hình thức cho vay thông qua các tổ chức trung gian Các tổ chức này có thể nhận vài khâu của hoạt động cho vay từ ngân hàng hoặc đứng ra bảo lãnh cho các thành viên vay vốn Hình thức cho vay này thường áp dụng với những món vay nhỏ, người vay phân tán hoặc cách

* Cho vay trung và dài hạn

Cho vay trung - dài hạn có thời hạn cho trên 12 tháng, cho vay trung hạn

có thời hạn từ trên 12 tháng đến 60 tháng, cho vay dài hạn có thời hạn trên 60 tháng Cho vay trung - dài hạn cho doanh nghiệp chủ yếu phục vụ cho việc thực hiện các dự án đổi mới, mở rộng sản xuất - kinh doanh và đầu tư xây dựng cơ bản mới Vì thời hạn dài nên loại tín dụng này chứa đựng mức rủi ro cao Các hình thức cho vay trung - dài hạn bao gồm: cho vay theo dự án đầu

tư, cho vay hợp vốn, cho vay theo HMTD dự phòng

21

- Căn cứ vào đảm bảo tín dụng

* Cho vay có đảm bảo bằng tài sản

Là việc khách hàng dùng tài sản bảo đảm của mình hoặc bên thứ ba làm bảo đảm cho nghĩa vụ vay vốn ở ngân hàng Cho vay có đảm bảo gồm các hình thức cầm cố, thế chấp hoặc bảo lãnh bằng tài sản của người thứ ba

Đối với các DNNVV, cầm cố - thế chấp là các hình thức tương đối dễ áp dụng trên thực tế và được các DNNVV sử dụng thường xuyên Đây cũng là giải pháp đầu tiên của DNNVV đề cập tới khi nhu cầu về vốn nảy sinh

* Cho vay bảo đảm không bằng tài sản

Là loại cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của người thứ ba, mà việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng Đối với những khách hàng tốt, trung thực trong kinh doanh, có khả năng tài chính lành mạnh, quản trị có hiệu suất và phương án kinh doanh hiệu quả thì ngân hàng có thể cấp tín dụng dựa vào uy tín của bản thân khách hàng mà không cần một nguồn thu nợ thứ hai bổ sung là tài sản bảo đảm

b Đặc điểm cho vay DNNVV

Cho vay DNNVV có những đặc điểm riêng so với cho vay doanh nghiệp lớn hoặc khách hàng cá nhân, cụ thể:

- Chịu ảnh hưởng lớn của kinh tế vĩ mô và chính sách tiền tệ

Điều này xuất phát từ đặc trưng chung của DNNVV đó là: năng lực tài chính, năng lực công nghệ, năng lực quản trị điều hành, tầm nhìn chiến lược của chủ DNNVV khá hạn chế Những đặc điểm này dẫn đến tình trạng hoạt động của DNNVV mang tính chất ngắn hạn và phụ thuộc nhiều vào các yếu

tố bên ngoài, đặc biệt là yếu tố về vốn Những yếu tố này dẫn đến nội lực của DNNVV yếu, dễ bị tác động mạnh, nhất là khi khả năng tiếp cận vốn ngân hàng bị hạn chế, dẫn đến khả năng phá sản lớn Trong khi đó, hoạt động kinh doanh tiền tệ của ngân hàng lại chịu tác động trực tiếp từ tình trạng của nền

22

kinh tế và điều tiết chính sách tiền tệ của Nhà nước Chính vì vậy, khi kinh tế

vĩ mô có những biến động mạnh, cả ngân hàng và DNNVV đều chịu tác động trực tiếp

- Rủi ro trong cho vay đối với DNNVV cao

Đó là rủi ro từ phía kinh tế vĩ mô như đã đề cập ở trên, rủi ro thông tin bất đối xứng và rủi ro đạo đức từ phía chủ doanh nghiệp Thông tin bất đối xứng là tình trạng người đi vay (DNNVV) có nhiều thông tin hơn ngân hàng Khác với các doanh nghiệp lớn, thông tin về các DNNVV rất hạn chế, rất khó

để ngân hàng thu thập để phục vụ cho quá trình phân tích thẩm định cho vay Rủi ro đạo đức xuất hiện khi nhận chủ doanh nghiệp hoạt động bằng vốn vay của ngân hàng có thể đầu tư vượt mức cần thiết cho phương án kinh doanh Giải thích về vấn đề này, (Y.Srinivas, 2005) cho rằng khi điều hành hoạt động kinh doanh, nếu tạo ra lợi nhuận cao hơn dự kiến, chủ DNNVV được hưởng lợi hoàn toàn phần vượt mức này; tuy nhiên, trong trường hợp ngược lại, họ chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp của mình Động lực này khiến chủ DNNVV sử dụng đồng vốn của ngân hàng “liều lĩnh” hơn so với vốn của chính bản thân họ đem đi đầu tư

- Ngân hàng thường cho vay dựa trên mối quan hệ

(Berger và Udell, 2006) cho rằng đây là điều dễ hiểu và là cách để ứng phó với tình trạng thông tin mờ nhạt của DNNVV Cho vay dựa trên mối quan hệ có thể giúp ngân hàng hạn chế được vấn đề thông tin bất đối xứng vì dựa vào các mối hệ, ngân hàng có thêm thông tin về DNNVV thông qua các luồng thông tin cá nhân, thông qua các mối quan hệ thương mại giữa các DNNVV với nhau, thông qua thông tin từ các cơ quan chức năng…

- Chi phí lãi vay và các loại phí tín dụng đối với DNNVV thường cao hơn so với các doanh nghiệp lớn

So với các doanh nghiệp lớn, DNNVV thường phải chịu lãi suất cho vay

23

và phí cao hơn, nguyên nhân dẫn đến chi phí vay vốn của DNNVV thường cao vì hai lý do: (1) là tình trạng thiếu hụt thông tin làm cho ngân hàng khó đánh giá đúng mức rủi ro có thể phải đối mặt khi cho vay DNNVV, (2) là hệ thống xếp loại tín dụng của ngân hàng không đủ khả năng để phân biệt giữa các trường hợp rủi ro thấp và rủi ro cao Vì vậy, ngân hàng có xu hướng yêu cầu chi phí bù đắp rủi ro cao hơn mức rủi ro thực tế của DNNVV khi định giá khoản vay

- Điểm số tín dụng chỉ là một trong những tiêu chí được sử dụng để quyết định cho vay

Đối với doanh nghiệp lớn, thông tin về tài chính và điểm số tín dụng là một trong những cơ sở quan trọng nhất để quyết định cho vay Tuy nhiên, đối với DNNVV, để ra quyết định cho vay, ngân hàng thường dựa vào các thông tin dựa vào đánh giá về tình hình tài chính, lịch sử tín đụng, tài sản đảm bảo

và đặc tính của chủ doanh nghiệp (ví dụ: tuổi, giới tính, kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh, trình độ học vấn, phẩm chất đạo đức…) Điểm số tín dụng chỉ là một trong những yếu tố để đánh giá DNNVV Đối với các DNNVV, ngân hàng yêu cầu tỷ lệ tài sản đảm bảo cao so hơn các doanh nghiệp lớn Loại tài sản đảm bảo được chấp nhận nhiều nhất đó là bất động sản và tài sản cố định

c Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với DNNVV

- Góp phần thúc đẩy quá trình tái sản xuất

Vai trò quan trọng nhất của tín dụng ngân hàng là cung ứng vốn một cách kịp thời cho các nhu cầu sản xuất kinh doanh của các DNNVV Trong quá trình sản xuất kinh doanh, một doanh nghiệp duy trì được hoạt động liên tục đòi hỏi vốn của doanh nghiệp phải đồng thời ở cả ba giai đoạn: dự trữ, sản xuất và lưu thông Hiện tượng thừa, thiếu vốn tạm thời luôn xảy ra ở các doanh nghiệp, khi đó tín dụng đã góp phần điều tiết các nguồn vốn nhằm tạo

24

điều kiện cho quá trình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp không bị gián đoạn Nhờ đó mà các doanh nghiệp có thể đây nhanh tốc độ sản xuất cũng như tốc độ tiêu thụ sản phẩm

- Giúp DNNVV nâng cao hiệu quả sử dụng vốn

Muốn tiếp cận được nguồn vốn tín dụng ngân hàng đòi hỏi DNNVV phải xây dựng được phương án sản xuất kinh doanh khả thi, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động, đem lại lợi nhuận để thực hiện tốt các điều khoản trong HĐTD, đảm bảo hoàn trả gốc và lãi đúng hạn Do vậy, tín dụng ngân hàng thúc đây doanh nghiệp phải tìm cách sử dụng vốn có hiệu quả, đảm bảo

tỷ suất lợi nhuận phải lớn hơn lãi suất ngân hàng thì mới trả được nợ và kinh doanh có lãi Trong quá trình cho vay ngân hàng thực hiện kiểm soát trước, trong và sau khi giải ngân buộc doanh nghiệp phải sử dụng vốn đúng mục đích và có hiệu quả

- Tín dụng ngân hàng giúp hình thành cơ cấu vốn tối ưu cho DNNVV Nguồn vốn vay chính là công cụ đòn bẩy để doanh nghiệp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ do hạn chế về vốn nên việc sử dụng vốn tự có để sản xuất là khó khăn vì nguồn vốn hạn chế Nếu chỉ sử dụng nguồn vốn này thì giá vốn sẽ cao, sản phẩm khó được thị trường chấp nhận, hơn nữa khó có khả năng đầu tư mở rộng sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm Do vậy, một cơ cấu vốn hiệu quả, kết cấu hợp lý gồm nguồn vốn tự có và vốn vay nhằm tối đa hoá lợi nhuận tại mức giá vốn bình quân rẻ nhất

- Tín dụng ngân hàng góp phần tập trung vốn sản xuất, nâng cao khả năng cạnh tranh của các DNNVV

Cạnh tranh là quy luật tất yếu của nền kinh tế thị trường, muốn tồn tại và đứng vững đòi hỏi các doanh nghiệp phải chiến thắng trong cạnh tranh Đặc biệt đối với các DNNVV, do có một số hạn chế nhất định, việc chiếm lĩnh ưu

25

thế trong cạnh tranh trước các doanh nghiệp lớn trong nước và nước ngoài là một vấn đề khó khăn Xu hướng hiện nay của các doanh nghiệp này là tăng cường liên doanh, liên kết, tập trung vốn đầu tư và mở rộng sản xuất, trang bị

kỹ thuật hiện đại để tăng sức cạnh tranh Tuy nhiên để có một lượng vốn đủ lớn đầu tư cho sự phát triển trong khi vốn tự có lại hạn hẹp, khả năng tích luỹ thấp thì phải mất nhiều năm mới thực hiện được Và khi đó cơ hội đầu tư phát triển không còn nữa Như vậy để có thể đáp ứng kịp thời, tìm đến nguồn tín dụng ngân hàng là một điều phù hợp

1.2 MỤC ĐÍCH, NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG CHO VAY DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA

1.2.1 Mục đí ủa phân tích tình hình hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa

Mục đích của việc phân tích tình hình cho vay đối với DNNVV là nhằm đánh giá chính xác tình hình cho vay đối với DNNVV tại ngân hàng thương mại, giúp cho các đối tượng quan tâm nắm bắt được thực trạng cho đối với DNNVV có những vấn đề gì còn tồn tại, tìm ra được các mặt còn hạn chế, bất cập trong hoạt động cho vay đối với DNNVV Qua đó, đề ra các giải pháp phù hợp để hoàn thiện hoạt động cho vay DNNVV của ngân hàng

1.2.2 Nội dung hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa

a Phân tích bối cảnh hoạt động cho vay DNNVV

Phân tích bối cảnh hoạt động cho vay DNNVV là việc xem x t, đánh giá các yếu tố bên trong và bên ngoài ngân hàng Điều này giúp nhận định được khái quát bối cảnh bên trong của ngân hàng và bối cảnh môi trường bên ngoài, những đặc điểm có ảnh hưởng đến hoạt động cho vay đối với DNNVV Những yếu tố bên ngoài như các yếu tố thuộc về môi trường vĩ mô, tình hình hình kinh tế xã hội của địa phương, môi trường cạnh tranh, môi trường công nghệ…

26

Những yếu tố bên trong ngân hàng như chiến lược kinh doanh, chính sách, thương hiệu, các nguồn lực…

b Phân tích mô hình tổ chức quản lý hoạt động cho vay DNNVV

Phân tích mô hình tổ chức là việc xem x t đánh giá việc phân công nhiệm vụ, quyền hạn của của bộ máy quản lý, tác nghiệp và việc tổ chức thực hiện các quy trình cho vay DNNVV của ngân hàng

c Phân tích về hoạt động mà ngân hàng đã thực hiện nhằm đạt các mục tiêu của hoạt động cho vay DNNVV

Các hoạt động nhằm đạt mục tiêu về dư nợ vay đối với DNNVV và phát triển thị phần: hoạt động phát triển khách hàng; vận dụng các công cụ chính sách Marketing - mix như: chính sách sản phẩm; chính sách lãi suất; chính sách phân phối; con người; bằng chứng vật chất; quy trình; chính sách tín dụng; chính sách chăm sóc khách hàng,

Đa dạng hóa sản phẩm, đối tượng khách hàng nhằm đổi mới cơ cấu vay đối với DNNVV một cách hợp lý, phù hợp với những biến động trong nhu cầu của thị trường và năng lực đáp ứng của ngân hàng trong từng thời kỳ Hoạt động kiểm soát rủi ro tín dụng trong vay đối với DNNVV phù hợp với mục tiêu mà ngân hàng đề ra cho từng thời kỳ

Các hoạt động nhằm gia tăng hiệu quả sinh lời từ hoạt động vay đối với DNNVV như: thực hiện các biện pháp tăng thu nhập bình quân trên 1 đơn vị

dư nợ vay đối với DNNVV; kiểm soát tốt chi phí vay đối với DNNVV

d Phân tích kết quả hoạt động cho vay DNNVV

Phân tích những kết quả mà ngân hàng đã thực hiện được về quy mô, cơ cấu, thị phần, kết quả tài chính, chất lượng cho vay, chất lượng dịch vụ, việc kiểm soát rủi ro đối với cho vay DNNVV Đánh giá việc thực hiện kế hoạch đối với các chỉ tiêu này để từ đó đưa ra những khuyến nghị phù hợp

27

e Phương pháp phân tích

Đối với phân tích về kết quả tình hình cho vay DNNVV, phương pháp phân tích là thông qua các dữ liệu thứ cấp thu thập từ các tài liệu thống kê, các báo cáo đã được công bố mà rút ra các nhận định

Đối với các nội dung khác, phương pháp phân tích chủ yếu dự trên các các tài liệu, dữ liệu được công bố vận dụng các phương pháp so sánh, đối chiếu để rút ra nhận định

1.2.3 Tiêu chí đán g á kết quả hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ

và vừa

a Đánh giá Quy mô và chất lượng cho vay DNNVV

- Dư nợ cho vay DNNVV

Chỉ tiêu này cho ph p đánh giá về quy mô cho vay DNNVV của ngân hàng sau từng thời kỳ Chỉ tiêu này càng cao chứng tỏ quy mô cho vay DNNVV của ngân hàng càng lớn

Dư nợ cho vay DNNVV là chỉ tiêu cốt lõi để đánh giá quy mô cho vay DNNVV

- Số lượng khách hàng DNNVV

Số lượng khách hàng DNNVV phản ánh sự phát triển số lượng khách hàng theo quy mô mà ngân hàng đã cho vay DNNVV qua các thời kỳ

- Dư nợ bình quân cho vay DNNVV trên một khách hàng vay

Dư nợ bình quân trên một khách hàng được xác định bằng tổng dư nợ ở một thời điểm/số khách hàng có ở thời điểm đó Chỉ tiêu này vừa phản ảnh sự tăng trưởng trong nhu cầu vay của DNNVV vừa phản ảnh những nỗ lực của ngân hàng trong việc tiếp cận khách hàng để đáp ứng những nhu cầu đó

- Tốc độ tăng trưởng quy mô dư nợ

28

Trong đó: DN1: là dư nợ cho vay DNNVV năm nay

DN0: là dư nợ cho vay DNNVV năm trước

Tốc độ tăng trưởng dư nợ phản ánh sự tăng trưởng về mặt quy mô dư nợ Tốc độ tăng trưởng dư nợ càng cao, thể hiện quy mô dư nợ của ngân hàng càng được mở rộng Đây cũng là một trong những chỉ tiêu phản ánh hiệu quả của các chính sách mà ngân hàng đã thực hiện để mở rộng cho vay DNNVV;

để từ đó có hướng điều chỉnh cho phù hợp với chiến lược của ngân hàng

- Tốc độ tăng trưởng số lượng khách hàng DNNVV

Tốc độ tăng trưởng khách hàng =

Đánh giá mức độ hoàn thành kế hoạch cũng như hoạt động cho vay DNNVV thông qua việc so sánh các chỉ tiêu nêu trên với kế hoạch kinh doanh của ngân hàng, để xác định hoạt động cho vay DNNVV có đi đúng theo định hướng kinh doanh hay không, từ đó đưa ra những khuyến nghị nhằm phát huy những chỉ tiêu đã đạt được và hoàn thiện các chỉ tiêu còn hạn chế trong thời gian đến

- Đánh giá chất lượng cung ứng dịch vụ cho vay đối với DNNVV

Là khả năng đáp ứng của dịch vụ này đối với nhu cầu mong đợi của khách hàng, được đánh giá qua 2 phương thức:

- Ngân hàng tự đánh giá chất lượng dịch vụ

b Thị phần cho vay DNNVV

Thị phần cho vay là tỷ lệ dư nợ cho vay của một ngân hàng trên tổng dư

nợ cho vay của các NHTM trên địa bàn hoặc trên một khu vực địa lý nhất định Thị phần cho vay phản ánh tương quan giữa các ngân hàng khác nhau trên thị trường, và đây là chỉ tiêu cho biết năng lực cạnh tranh ngân hàng này

so với các ngân hàng khác Thị phần của một ngân hàng lớn đồng nghĩa với việc ngân hàng đó thuộc nhóm dẫn đầu thị trường và ngược lại Phân tích thị phần cho phép ngân hàng tự định vị vị trí của mình trên thị trường, so sánh với các đối thủ cạnh tranh Trên cơ sở này, kết hợp với phân tích điểm mạnh, điểm yếu, lợi thế cạnh tranh, các cơ hội, thách thức để ngân hàng đưa ra chiến lược kinh doanh phù hợp

c Cơ cấu cho vay đối với DNNVV

Cơ cấu cho vay đối với DNNVV được đánh giá qua các tiêu thức: cơ cấu

dư nợ theo kỳ hạn; cơ cấu dư nợ theo hình thức bảo đảm; cơ cấu dư nợ theo phương thức cho vay, theo loại hình sở hữu, ngành kinh tế

d Kết quả kiểm soát rủi ro tín dụng trong cho vay

- Tỷ lệ nợ từ nhóm 2 - nhóm 5

Là các khoản nợ có phát sinh quá hạn trong nhóm 2 đến nhóm 5 theo phân loại nợ của ngân hàng theo Thông tư 02/02/2013/TT-NHNN ngày 22/01/2013 của Thống đốc NHNN về dự phòng rủi ro tín dụng

31

tiêu chí về định tính Nhưng cơ sở để xác định các yếu tố định tính rất phức tạp có tính nhạy cảm cao, các TCTD thường gặp khó khăn trong việc “lượng hóa các yếu tố định tính” để có cơ sở phân loại nợ chính xác Vì vậy các TCTD cần phải có hệ thống chấm điểm tín dụng và xếp hạng khách hàng nội

bộ để khắc phục khó khăn này Theo phương pháp này, nợ cũng được phân thành 5 nhóm tương ứng như 5 nhóm nợ theo cách phân loại nợ trong phương pháp định lượng, nhưng không nhất thiết căn cứ vào số ngày quá hạn chưa thanh toán nợ, mà căn cứ trên hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ và chính sách dự phòng rủi ro của tổ chức tín dụng được NHNN chấp thuận

Số tiền dự phòng cụ thể phải trích với từng khoản nợ được tính theo công thức sau:

R = max{0,(A – C)} x r R: số tiền dự phòng cụ thể phải trích

A: giá trị của khoản nợ

C: giá trị của tài sản đảm bảo

r: tỷ lệ trích lập dự phòng cụ thể

Như vậy, số tiền dự phòng cụ thể không chỉ phụ thuộc vào giá trị khoản

nợ và tỷ lệ trích lập dự phòng, mà còn phụ thuộc vào giá trị tài sản bảo đảm Trong trường hợp xảy ra khoản tín dụng không thể thu hồi được ngân hàng có thể sử dụng quỹ dự phòng rủi ro tín dụng để bù đắp nhằm khắc phục rủi ro tín dụng

e Thu nhập từ hoạt động cho vay DNNVV

Hiện nay các NHTM chưa thể phân bổ được chi phí cho từng hoạt động

do cơ chế quản lý vốn và chế độ hạch toán chưa thể tính toán các chỉ tiêu hiệu quả sinh lời của riêng hoạt động cho vay đối với DNNVV Do đó, tác giả đánh giá một cách gián tiếp hiệu quả cho vay DNNVV thông qua chỉ tiêu thu nhập của hoạt động cho vay DNNVV và tỷ lệ thu nhập của hoạt động cho vay