(luận văn thạc sĩ) hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại chi cục thuế thành phố tam kỳ, tỉnh quảng nam

Từ đó đối chiếu giữa kết quả thực tế với lý thuyết, so sánh kết quả quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm 2014-2016 để đánh giá thực trạng và đề ra một số giải pháp phù hợp đối

NGUYỄN THỊ MỸ LINH

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ TAM KỲ

TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Đà Nẵng - Năm 2017

NGUYỄN THỊ MỸ LINH

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ TAM KỲ

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được

ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Mỹ Linh

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu: 3

5 Bố cục đề tài 4

6 Tổng quan tình hình nghiên cứu 4

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 8

1.1 TỔNG QUAN VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 8

1.1.1 Khái niệm về thuế thu nhập doanh nghiệp 8

1.1.2 Đặc điểm của thuế thu nhập doanh nghiệp 9

1.1.3 Vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp 10

1.1.4 Nội dung cơ bản của thuế thu nhập doanh nghiệp 12

1.2 NỘI DUNG CỦA QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 15 1.2.1 Khái niệm quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp 15

1.2.2 Mục tiêu quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp 17

1.2.3 Nguyên tắc quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp 18

1.2.4 Vai trò của Quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp 20

1.2.5 Sự cần thiết phải quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp 20

1.2.6 Nội dung Quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp 21

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 30

1.3.1 Nhân tố thuộc về điều kiện kinh tế - xã hội 30

1.3.2 Nhân tố thuộc về cơ chế chính sách 30

1.4 MỘT SỐ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ VÀ HIỆU QUẢ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 34 1.4.1 Các tiêu chí định lượng 341.4.2 Các tiêu chí định tính 36

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ TAM KỲ TỈNH QUẢNG NAM 39

2.1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CHI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ TAM KỲ TỈNH QUẢNG NAM 39 2.1.1 Tổng quan về Chi cục Thuế Thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam 392.1.2 Mô hình bộ máy tổ chức tại Chi cục thuế 412.1.3 Tình hình hoạt động của Chi cục thuế 432.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ TAM KỲ TỈNH QUẢNG NAM 49 2.2.1 Công tác lập và thực hiện dự toán thu thuế TNDN 492.2.2 Công tác quản lý đăng ký, kê khai thuế, nộp thuế, ấn định thuế 532.2.3 Quản lý nợ, cưỡng chế nợ thuế 562.2.4 Công tác thanh tra, kiểm tra thuế 592.2.5 Công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế 622.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ TAM KỲ TỈNH QUẢNG NAM 65 2.3.1 Kết quả đạt được 65

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC

THUẾ THÀNH PHỐ TAM KỲ TỈNH QUẢNG NAM 73

3.1 MỤC TIÊU, ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ TAM KỲ TỈNH QUẢNG NAM TRONG THỜI GIAN TỚI 73

3.1.1 Mục tiêu của công tác quản lý thuế TNDN 73

3.1.2 Định hướng hoàn thiện công tác quản lý thuế TNDN 74

3.2 MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ THÀNH PHỐ TAM KỲ TỈNH QUẢNG NAM 76

3.2.1 Tăng cường công tác cải cách thủ tục hành chính thuế 76

3.2.2 Hoàn thiện hệ thống thông tin quản lý thuế 77

3.2.3 Củng cố, hoàn thiện bộ máy quản lý thuế, chất lượng cán bộ công chức thuế 79

3.2.4 Hoàn thiện công tác quản lý nợ, cưỡng chế nợ thuế 81

3.2.5 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra 82

3.2.6 Nâng cao công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế 85

3.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 87

3.3.1 Đối với Tổng cục Thuế 87

3.3.2 Đối với Cục thuế tỉnh Quảng Nam 88

3.3.3 Đối với UBND TP Tam Kỳ và các cơ quan chức năng đóng trên địa bàn 88

KẾT LUẬN 90 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

NHẬN XÉT CỦA PHẢN BIỆN 1

NHẬN XÉT CỦA PHẢN BIỆN 2

BẢN GIẢI TRÌNH CHỈNH SỬA LUẬN VĂN

Số hiệu

2.1 Tổng sản phẩm trên địa bàn thành phố Tam Kỳ phân

theo lĩnh vực kinh tế trong giai đoạn 2014 – 2016 43

2.2 Tình hình nhân sự của Chi cục thuế tính đến thời điểm

2.3

Số lượng doanh nghiệp, vốn đăng ký kinh doanh theo loại hình doanh nghiệp do Chi cục thuế TP Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam quản lý thuế giai đoạn 2014 - 2016

46

2.4 Kết quả thu thuế tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ

tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2014 – 2016 48

2.5 Mức giao dự toán thu thuế TNDN tại Chi cục thuế

thành phố Tam Kỳ giai đoạn 2014 - 2016 50

2.6 Tình hình thu thuế TNDN tại Chi cục thuế TP Tam

2.8 Tình hình nộp tờ khai thuế TNDN tại Chi cục thuế

thành phố Tam Kỳ giai đoạn 2014 – 2016 55

2.9 Tỷ lệ nợ trên tổng số thuế phải nộp cho NSNN tại Chi

cục thuế thành phố Tam Kỳ giai đoạn 2014 – 2016 56 2.10 Các biện pháp đôn đốc nợ và cưỡng chế nợ tại Chi cục

thuế TP Tam Kỳ giai đoạn 2014 – 2016 58

2.11 Số sai phạm phát hiện qua kiểm tra tại Chi cục thuế

thành phố Tam Kỳ giai đoạn 2014 – 2016 61

2.12 Kết quả thực hiện các hình thức tuyên truyền về thuế

Số hiệu Tên sơ đồ, biểu đồ Trang

2.1 Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý thu thuế tại Chi cục thuế

2.2 Tình hình phân loại nợ thuế TNDN giai đoạn 2014 – 2016 57 2.3 Tình hình thực hiện kế hoạch kiểm tra tại Chi cục thuế TP

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Có thể nói thuế là nguồn thu chủ yếu của NSNN Vậy nên, vấn đề quản

lý thuế sao cho thu đúng, thu đủ, thu đúng hạn luôn được đặt ra để tạo nguồn thu cho ngân sách, đảm bảo chi tiêu và sự công bằng trong nghĩa vụ đóng góp của người dân Bên cạnh đó, cùng với tiến trình cải cách hệ thống thuế cả nước, lãnh đạo địa phương và Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam đã luôn chú trọng hoàn thiện công tác quản lý thu thuế TNDN trên địa bàn thành phố, đảm bảo quản lý thu thuế đúng quy trình, góp phần tăng nguồn thu thuế TNDN hằng năm cho tỉnh nhà

Tuy nhiên, hiện nay công tác quản lý thu thuế TNDN trên địa bàn còn chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới; công tác tuyên truyền,

hỗ trợ người nộp thuế chưa được đẩy mạnh, tình trạng nợ đọng thuế vẫn còn xảy ra Mặc dù, quá trình quản lý của nhà nước đối với DN cũng như quy trình quản lý thuế TNDN hằng năm điều có bước cải cách, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều bất cập gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường kinh doanh, sự cạnh tranh của DN và tạo kẽ hở cho DN thực hiện các hành vi gian lận thuế TNDN Do vậy, vấn đề đặt ra là phải đảm bảo quản lý thu thuế đủ, kịp thời và nâng cao ý thức chấp hành nộp thuế TNDN của các DN

Trong những năm qua, kinh tế thành phố Tam Kỳ có tốc độ tăng trưởng khá, chuyển dịch cơ cấu theo đúng định hướng, hoạt động xúc tiến đầu tư có nhiều chuyển biến tích cực Năm 2016 thành phố đã được Thủ tướng chính phủ ký quyết định công nhân đô thị loại II, vì vậy đã có sự phát triển nhanh cả

về số lượng và quy mô sản xuất, kinh doanh của DN trên địa bàn thành phố Nhưng công tác quản lý thuế TNDN còn khác nhiều hạn chế nhất định

Bên cạnh đó, hiện nay nước ta ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh

tế thế giới, nhiều loại thuế đã, đang và sẽ cắt giảm theo cam kết quốc tế làm

cho ngân sách các cấp, trong đó có ngân sách sẽ hụt thu từ các khoản thuế này, vì vậy việc hoàn thiện công tác quản lý thu thuế TNDN để hạn chế các khoản hụt thu ngân sách càng trở nên cấp thiết

Việc đi sâu nghiên cứu công tác quản lý thuế TNDN sẽ góp phần tăng thu cho ngân sách nhà nước, lành mạnh hóa môi trường kinh doanh cho DN, đảm bảo sự cạnh tranh công bằng và tăng cường tính hiệu lực, hiệu quả của chính sách thuế Xuất phát từ những thực tế và trên cơ sở kết hợp với những

kiến thức có được tác giả quyết định chọn nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện

công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam” làm luận văn thạc sỹ kinh tế, chuyên ngành Tài

chính - Ngân hàng

2 Mục tiêu của đề tài

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về thuế thu nhập doanh nghiệp, nội dung quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp để làm cơ sở đánh giá thực trạng công tác quản lý này và đề xuất giải pháp

Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam, chỉ ra những kết quả đạt được

và những hạn chế trong công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp

Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam trong thời gian tới

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề

cơ bản về cơ sở lí luận và thực tiễn công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam

4 Phương pháp nghiên cứu:

Dựa vào thực trạng công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam, tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp thu thập và xử lý số liệu, thông tin: thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng hợp của Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam Các thông tin, số liệu được đưa vào phần mềm Microsoft Excel để phân nhóm, tính toán làm cơ sở để phân tích, so sánh

- Phương pháp thống kê: tổng hợp, phân tích, hệ thống hóa, khái quát hóa các nội dung về cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam để chỉ ra những kết quả, hạn chế đang tồn tại Từ đó đối chiếu giữa kết quả thực

tế với lý thuyết, so sánh kết quả quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm (2014-2016) để đánh giá thực trạng và đề ra một số giải pháp phù hợp đối với công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam trong thời gian tới

Bên cạnh đó, luận văn còn dựa vào các chủ trương, đường lối, của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội, về quản lý thuế ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

 Nguồn số liệu:

- Báo cáo của các Đội kiểm tra, báo cáo tổng hợp số liệu hằng năm và các báo cáo công tác năm của Chi cục Thuế Thành phố Tam Kỳ trong 3 năm gần nhất 2014 - 2016

- Thu thập các thông tin thứ cấp được chọn lọc và tổng hợp từ các tài liệu như: Luật thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH12; các thông tư, nghị định hướng dẫn thi hành Luật thuế thu nhập doanh nghiệp và các văn bản có liên quan tới công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp hiện nay v.v…

- Ngoài ra, luận văn còn thu thập thông tin, lọc chọn và tổng hợp số liệu

từ Cục thống kê tỉnh Quảng Nam, các tạp chí về Tài chính, Thuế Nhà nước, các bài báo, sách, giáo trình, tài liệu liên quan đến công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp Bên cạnh đó, luận văn cũng đã tiếp thu, kế thừa có chọn lọc và phát triển một số nội dung nghiên cứu của các công trình liên quan đã được công bố

5 Bố cục đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các từ viết tắt, danh mục các bảng biểu, sơ đồ và tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục Thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam

Chương 3: Một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục Thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam

6 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Trong những năm gần đây đã có khá nhiều luận văn nghiên cứu về vấn

đề này, tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống và trực tiếp về công tác quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam Và để thực hiện các mục tiêu đã nêu trên, cần có nguồn thông tin thiết thực liên quan và tiến hành nghiên cứu một cách khoa học Do đó tác giả đã tích cực tìm hiểu, tiến hành thu thập thông

tin, tham khảo các công trình, luận văn khoa học có nội dung tương tự đã được công nhận để tiến hành nghiên cứu nhằm tìm ra nền tảng cho quá trình hoàn thành luận văn:

- Lương Thị Minh Kiều (2015), Hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng,

trường Đại học Đà Nẵng Luận văn đã nêu lên được các lý luận cơ bản về công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp, hệ thống một cách đầy đủ những nhân tố tác động đến công tác quản lý thuế TNDN Luận văn cũng đã đưa ra được quy trình của công tác lập và thực hiện dự toán thu thuế TNDN; quy trình đăng ký thế, kê khai, ấn định thuế; quy trình công tác hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế, gia hạn thuế TNDN; quy trình quản lý nợ; kiểm tra thuế; từ

đó có những đánh giá nhận xét cụ thể, xác thực về thực trạng công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng và đưa ra được một số giải pháp nhằm nâng cao công tác quản lý thuế

thu nhập doanh nghiệp trong thời gian tới

- Lê Thị Mỹ Linh (2015), Hoàn thiện công tác quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng, trường

Đại học Đà Nẵng Tác giả đã có những đánh giá, phân tích sâu sát thực trạng công tác quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng trong 5 năm 2009 - 2013 Sử dụng chủ yếu các phương pháp nghiên cứu: thống kê, so sánh, phân tích và tổng hợp để giải quyết vấn

đề đặt ra, đề tài đã tập trung hệ thống hóa lý luận về công tác quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp, đánh giá cụ thê thực trạng tại địa bàn quận Ngũ Hành Sơn trong những năm vừa qua, từ đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng trong thời gian đến Tuy nhiên luận văn còn chưa đưa ra được những chỉ tiêu để đánh giá kết quả quản lý thuế TNDN trên địa bàn quận Ngũ

Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng Đây là một nội dung quan trọng cần thiết mà luận văn còn hạn chế

- Trần Thị Nụ (2015), Hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Buôn Ma Thuộc, tỉnh Đắc Lắk, trường Đại

học Đà Nẵng Tác giả đã hệ thống hóa được các vấn đề về lý thuyết cơ bản công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp, đưa ra được các chỉ tiêu đánh giá công tác quản lý thuế TNDN và nêu ra được các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế TNDN Bên cạnh đó đề tài cũng đã đánh giá một cách cụ thể thực trạng tổ chức bộ máy cũng như công tác quản lý thuế TNDN tại Chi cục thuế thành phố Buôn Ma Thuộc, tỉnh Đắc Lắk trong 3 năm 2013 – 2015 Từ

đó cho thấy những hạn chế, khó khăn và phân tích được những nguyên nhân cũng như tồn tại trong công tác quản lý thuế TNDN tại đơn vị Đề tài đã đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý thuế TNDN tại tại Chi cục thuế thành phố Buôn Ma Thuộc, tỉnh Đắc Lắk

Luận văn được thực hiện trên cơ sở kế thừa những kết quả của các nghiên cứu trước đó, đồng thời đánh giá một cách khách quan thực trạng công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam trong giai đoạn 2014-2016, kết quả đạt được cũng như những tồn tại hạn chế của đơn vị và chỉ ra được nguyên nhân cụ thể Từ đó khuyến nghị các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý Các giải pháp được đề xuất hy vọng sẽ góp phần phát huy tính chủ động, sáng tạo của đơn vị, tạo lập môi trường tài chính lành mạnh và có tính ứng dụng cao trong việc quản lý tốt hơn nữa công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam trong thời gian tới

Điểm mới của luận văn so với các công trình nghiên cứu trước đây đó là công trình được nghiên cứu một cách toàn diện, trên cơ sở khoa học về thực

trạng công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục thuế thành phố Tam Kỳ tỉnh Quảng Nam Đồng thời đề ra một số các giải pháp vừa có tính cấp bách trước mắt, vừa có tính chiến lược lâu dài nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp trên địa bàn thành phố; nhằm mục tiêu nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế của nhà nước, phục vụ tốt hơn nhu cầu và lợi ích nhân dân, thúc đẩy phát triển KT-

XH ở tỉnh Quảng Nam trong thời gian tới

CHƯƠNG 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ

THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

1.1 TỔNG QUAN VỀ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP

1.1.1 Khái niệm về thuế thu nhập doanh nghiệp

Thuế thu nhập doanh nghiệp xuất hiện rất sớm trong lịch sử phát triển của thuế Hiện nay ở các nước phát triển, thuế thu nhập doanh nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo ổn định nguồn thu ngân sách Nhà nước và thực hiện phân phối thu nhập Mức thuế cao hay thấp áp dụng cho các chủ thể thuộc đối tượng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp là khác nhau, điều đó phụ thuộc vào quan điểm điều tiết thu nhập và mục tiêu đặt ra trong phân phối thu nhập của từng quốc gia trong từng giai đoạn lịch sử nhất định Thuế thu nhập doanh nghiệp ra đời bắt nguồn từ các lý do chủ yếu sau:

- Thuế thu nhập doanh nghiệp ra đời bắt nguồn từ yêu cầu thực hiện chức năng tái phân phối thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội

- Sự ra đời của thuế thu nhập doanh nghiệp xuất phát từ nhu cầu tài chính của Nhà nước

Ở Việt Nam, tiền thân của thuế thu nhập doanh nghiệp là thuế lợi tức được áp dụng vào trước những năm 90 của thế kỷ XX và áp dụng cho các cơ

sở kinh tế ngoài quốc doanh (các cơ sở kinh tế quốc doanh áp dụng chế độ trích nộp lợi nhuận) Từ năm 1990, Quốc hội ban hành luật thuế Lợi tức áp dụng thống nhất chung đối với tất cả các tổ chức, cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế Thuế lợi tức được thu dựa trên

cơ sở lợi nhuận thu được trong quá trình sản xuất kinh doanh của đối tượng nộp thuế Để đáp ứng tình hình phát triển mới của đất nước và khắc phục những hạn chế của những luật thuế trước đó, ngày 10/5/1997, Quốc hội đã thông qua luật thuế TNDN, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/1999 Ngày

17/6/2003, Quốc hội đã thông qua luật thuế TNDN sửa đổi có hiệu lực từ ngày 01/01/2004 Ngày 3/6/2008 Quốc hội đã ban hành luật thuế TNDN mới (sau đây gọi là luật thuế TNDN năm 2008) có hiệu lực kế từ ngày 01/01/2009 Thuế Thu nhập doanh nghiệp là một sắc Thuế trong hệ thống Thuế của Việt Nam Loại Thuế này đã được hầu hết các quốc gia trên thế giới áp dụng

vì nó mang lại hiệu quả cao và bao quát được nguồn thu

Có thể đưa ra khái niệm về thuế TNDN như sau: Thuế thu nhập doanh nghiệp là loại thuế trực thu, thu vào phần thu nhập của các tổ chức kinh doanh nhằm đảm bảo sự đóng góp công bằng, hợp lý giữa các tổ chức sản xuất kinh doanh, hàng hóa, dịch vụ có thu nhập, góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển

1.1.2 Đặc điểm của thuế thu nhập doanh nghiệp

- Thuế TNDN đánh vào thu nhập chịu thuế của các cơ sở kinh doanh nên

nó phụ thuộc vào kết quả hoạt động kinh doanh của các DN hoặc các nhà đầu

tư Thuế TNDN được xác định trên cơ sở thu nhập chịu thuế, nên chỉ khi các

DN, các nhà đầu tư kinh doanh có lợi nhuận mới phải nộp thuế

- Mặc dù là thuế trực thu, tuy nhiên thuế TNDN thường không sử dụng thuế suất lũy tiến mà sử dụng thuế suất đồng nhất Mức thuế khác nhau có thể được áp dụng đối với các nhóm đối tượng hoặc một số loại thu nhập khác nhau vì mục tiêu chính sách

- Thuế TNDN được xem là thuế khấu trừ trước thuế TNCN Thu nhập

mà các cá nhân nhận được từ hoạt động đầu tư như: lợi tức cổ phần, lãi tiền gửi ngân hàng, lợi nhuận do góp vốn kinh doanh, liên kết là phần thu nhập được chi sau khi nộp thuế TNDN Thông qua việc thu thuế TNDN, các chính phủ có thể giảm bớt được chi phí quản lý thu và hạn chế được nhiều rủi ro so với thuế thu nhập cá nhân Do vậy, thuế TNDN cũng có thể được coi là một biện pháp quản lý TNCN

- Trong quy định pháp luật về thuế TNDN thường lồng ghép, thiết kế các chính sách khuyến khích, ưu đãi thuế vì các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội hoặc tham gia giải quyết các vấn đề xã hội Đặc biệt, các ưu đãi thuế TNDN để thu hút đầu tư vào các vùng khó khan, khuyến khích phát triển các lĩnh vực theo hướng, cạnh tranh thu hút đầu tư nước ngoài thường được thể hiện trong các chính sách thuế TNDN ở nhiều quốc gia trên thế giới Mặt khác việc đánh thuế TNDN nhằm từng bước thu hẹp sự phân biệt giữa đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước, giữa DNNN với DNTN, đảm bảo trong sản sản xuất kinh doanh phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế nhiều thành phần ở nước ta

1.1.3 Vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp

Ở các nước trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng, thuế TNDN giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo ổn định nguồn thu NSNN, đồng thời là công cụ quan trọng của Nhà nước trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế và thực hiện phân phối thu nhập, cụ thể:

Thứ nhất, thuế TNDN là khoản thu quan trọng của NSNN

Thuế TNDN là một trong những loại thuế trực thu Thuế này và thuế thu nhập cá nhân chiếm một tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu NSNN Ở các nước phát triển, hai loại thuế chủ yếu này đã làm cho thuế trực thu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu NSNN Ví dụ như Mỹ: thuế trực thu chiếm 74,8%, Nhật Bản là 74% Trong khi đó hầu hết các nước có thu nhập quốc dân bình quân đầu người thấp thì thuế gián thu thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số thu ngân sách, ví dụ: Philipin chiếm 60%, Thái Lan chiếm 66%, Ấn Độ chiếm 63%, Kênia: 61%, Gana: 65%

Ở Việt Nam, tỷ trọng thuế TNDN năm 2011 là 96.600 tỉ đồng, chiếm 22,4%; năm 2014 là 220.423 tỉ đồng, chiếm 26% tổng thu ngân sách

Cùng với xu hướng tăng trưởng kinh tế, quy mô của các hoạt động kinh

tế ngày càng được mở rộng, hiệu quả kinh doanh ngày càng cao sẽ tạo ra nguồn thu về thuế TNDN ngày càng lớn cho NSNN

Thứ hai, thuế TNDN là công cụ quan trọng của Nhà nước trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế

Nhà nước ban hành một hệ thống pháp luật về thuế TNDN áp dụng chung cho các cơ sở sản xuất kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế, tạo

sự bình đẳng trong cạnh tranh, góp phần thúc đẩy sản xuất phát triển Như vậy, với các doanh nghiệp cùng sản xuất một mặt hàng như nhau, cùng bán giá bán trên thị trường như nhau, nếu cơ sở sản xuất nào càng hạ thấp được giá thành sản phẩm, càng thu được nhiều lợi nhuận thì càng phát triển mạnh

và ngược lại thì dễ dẫn tới bị phá sản

Thông qua việc xác định phạm vi thu thuế và không thu thuế, Nhà nước thể hiện sự ưu đãi của mình đối với một số đối tượng trong xã hội không phải nộp thuế hoặc thể hiện sự khuyến khích của Nhà nước đối với việc phát triển của một lĩnh vực ở một vùng nào đó

Ngoài việc quy định thuế suất chung cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh, Nhà nước cũng đưa ra thuế suất ưu đãi để áp dụng đối với từng ngành nghề, mặt hàng, lĩnh vực thể hiện mức độ khuyến khích hay không khuyến khích của Nhà nước đối với những ngành nghề, mặt hàng, lĩnh vực đó trong nền kinh tế

Không những chỉ khuyến khích đầu tư bằng việc định ra một thuế suất hợp lý, mà thuế TNDN còn được sử dụng là một biện pháp khuyến khích bỏ vốn đầu tư vào các ngành nghề, mặt hàng, các vùng mà Nhà nước cần tập trung khuyến khích đẩy mạnh sản xuất, khai thác tiềm năng về vốn trong dân

cư và của các nhà đầu tư nước ngoài, hỗ trợ các doanh nghiệp khắc phục khó

khăn, rủi ro để phát triển sản xuất bằng việc sử dụng biện pháp miễn, giảm thuế TNDN theo mức độ khác nhau

Thứ ba, thuế TNDN là một công cụ của Nhà nước thực hiện chính sách công bằng xã hội

Một trong những mục tiêu của thuế TNDN là điều tiết thu nhập, đảm bảo

sự công bằng trong phân phối thu nhập xã hội Thuế TNDN được áp dụng cho các loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, không những đảm bảo bình đẳng công bằng về chiều ngang mà còn cả công bằng về chiều dọc

Về chiều ngang, bất kể một doanh nghiệp nào kinh doanh bất cứ hình thức nào nếu có thu nhập chịu thuế thì phải nộp thuế TNDN Về chiều dọc, cùng một ngành nghề không phân biệt quy mô kinh doanh nếu có thu nhập chịu thuế thì đều phải nộp thuế TNDN với mức thuế suất thống nhất, doanh nghiệp nào có thu nhập cao thì phải nộp thuế nhiều hơn (theo số tuyệt đối) doanh nghiệp có thu nhập thấp

1.1.4 Nội dung cơ bản của thuế thu nhập doanh nghiệp

a Người nộp thuế

Người nộp thuế thu nhập doanh nghiệp là tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ có thu nhập chịu thuế (sau đây gọi là doanh nghiệp)

Các doanh nghiệp thành lập theo luật doanh nghiệp nhà nước, luật doanh nghiệp, luật đầu tư nước ngoài và luật hợp tác xã

Các công ty nước ngoài và các tổ chức cá nhân nước ngoài sản xuất kinh doanh tại Việt Nam không theo luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trực tiếp

kê khai nộp thuế

Các đơn vị sự nghiệp kinh tế, nhà khách, nhà nghỉ, và các tổ chức kinh tế khác của cơ quan nhà nước, Đảng, toàn thể, hội, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân Trung ương, địa phương và hộ kinh doanh

b Căn cứ tính thuế

- Thu nhập tính thuế trong kỳ tính thuế là phần thu nhập còn lại sau khi lấy thu nhập chịu thuế trừ ra các khoản thu nhập được miễn thuế và các khoản

lỗ được kết chuyển, được xác định bằng công thức:

- Thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế bao gồm thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và thu nhập khác, kể cả thu nhập nhận được ở ngoài Việt Nam Thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế được xác định:

Thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ bằng doanh thu của hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ trừ chi phí được trừ của hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đó DN có nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh áp dụng nhiều mức thuế suất khác nhau thì DN phải tính riêng thu nhập của từng hoạt động nhân với thuế suất tương ứng

Thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng bất động sản phải hạch toán riêng

để kê khai nộp thuế TNDN, không được bù trừ với thu nhập hoặc lỗ từ các hoạt động sản xuất kinh doanh khác

c Kỳ tính thuế

Kỳ tính thuế được xác định theo năm dương lịch

Trường hợp DN áp dụng năm tài chính khác năm dương thì kỳ tính thuế xác định theo năm tài chính áp dụng Kỳ tính thuế đầu tiên đối với DN mới thành lập và kỳ tính thuế cuối cùng đối với DN chuyển đổi loại hình DN,

chuyển đổi hình thức sở hữu, sát nhập, chia, tách, giải thể, phá sản được xác định phù hợp với kỳ kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán

Trường hợp kỳ tính thuế đầu tiên đối với DN mới thành lập và kỳ tính thuế cuối cùng đối với DN chuyển đổi loại hình DN, chuyển đổi hình thức sở hữu, sát nhập, chia, tách, giải thể, phá sản có thời gian ngắn hơn 3 tháng thì được cộng với kỳ tính thuế năm tiếp theo (đối với DN mới thành lập) hoặc kỳ tính thuế năm trước đó (đối với DN chuyển đổi loại hình DN, chuyển đổi hình thức sở hữu, sát nhập, chia, tách, giải thể, phá sản) để hình thành một kỳ tính thuế

Kỳ tính thuế TNDN năm đầu tiên và kỳ tính thuế TNDN năm cuối cùng không vượt quá 15 tháng

d Thuế suất

Thuế suất thuế TNDN áp dụng đối với các doanh nghiệp (thông thường

là các công ty) được quy định trong Luật thuế TNDN Mức thuế suất thuế TNDN phổ thông giảm từ 25% xuống còn 22% kể từ năm 2014, và 20% kể từ năm 2016 Doanh nghiệp có dự án trước đây hưởng thuế suất ưu đãi 20% sẽ được hưởng thuế suất 17% cho thời gian còn lại kể từ ngày 01/01/2016

Thuế suất thuế TNDN đối với các công ty hoạt động trong lĩnh vực tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí tại Việt Nam là từ 32% đến 50% tùy theo từng địa bàn và điều kiện cụ thể của từng dự án Thuế suất thuế TNDN đối với các công ty hoạt động trong lĩnh vực tìm kiếm, thăm dò, khai thác tài nguyên quý hiếm (như vàng, bạc, đá quý) là 40% hoặc 50% tùy theo từng địa bàn

e Phương pháp tính thuế

Thuế TNDN phải nộp trong kỳ tính thuế được xác định theo công thức:

Thuế TNDN phải nộp

= Thu nhập tính

thuế

x Thuế suất thuế TNDN

Trường hợp DN có trích quỹ phát triển khoa học và công nghệ thì thuế TNDN phải nộp được xác định:

Trường hợp DN đã nộp thuế TNDN hoặc loại thuế tương tự thuế TNDN

ở ngoài Việt Nam thì DN được trừ số thuế TNDN đã nộp nhưng tối đa không quá số thuế TNDN phải nộp trong kỳ theo quy định

1.2 NỘI DUNG CỦA QUẢN LÝ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 1.2.1 Khái niệm quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp

Khái niệm quản lý thuế là một lĩnh vực quản lý chuyên ngành Vì vậy,

để tiếp cận khái niệm quản lý thuế, trước hết cần tiếp cận khái niệm quản lý Trên thực tế tồn tại nhiều cách tiếp cận khái niệm quản lý Theo từ điển tiếng việt: Quản lý là tổ chức và điểu khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định

Theo các tác giả Giáo trình Khoa học quản lý của Học viện Chính trị Quốc gia thì “Quản lý là các hoạt động do một hoặc nhiều người điều phối hành động của những người khác nhằm thu được kết quả mong muốn”

Từ điển Wikipedia định nghĩa “quản lý là hoạt động tập hợp và điều khiển mọi người nhằm đạt được những mục tiêu hoặc mục đích xác định”

Mary Parker Follett (1868-1933) cho rằng “quản lý là Nghệ thuật đạt được các mục tiêu của tổ chức thông qua con người”

Hery Fayol cho rằng quản lý có 5 nhiệm vụ: xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm soát Trong đó, các nguồn lực có thể sử dụng cho quản lý bao gồm: nhân lực, tài chính, công nghệ và tài nguyên thiên nhiên Nhìn chung, các khái niệm quản lý đều thống nhất rằng, quản lý là nói đến hoạt động của con người nhằm thực hiện những mục tiêu đã định thông qua các

hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, phối hợp, kiểm soát và thúc đẩy hoạt động của những con người trong tổ chức đó

Quản lý thuế là một lĩnh vực quản lý chuyên ngành thuộc quản lý hành chính Nhà nước Quản lý hành chính là sự tác động của cơ quan hành chính Nhà nước và con người hoặc các mối quan hệ xã hội để đạt được các mục tiêu của Chính phủ

Theo đó, các tiếp cận quản lý thuế nên trên cho thấy quản lý thuế bao gồm các khía cạnh chủ yếu sau đây:

- Chủ thể của quản lý thuế là Nhà nước, bao gồm cơ quan lập pháp với vai trò là người nghiên cứu, xây dựng hệ thống pháp luật thuế; cơ quan hành pháp với tư cách là người điều hành trực tiếp công tác thu và nộp thuế; hệ thống các

cơ quan chuyên môn giúp cho cơ quan hành pháp (cơ quan thuế, cơ quan hải quan) thay mặc cho Nhà nước tổ chức và thực hiện thu thuế

- Đối tượng quản lý thuế là các tổ chức và cá nhân có nghĩa vụ nộp thuế vào NSNN tức là người nộp thuế

- Mục tiêu của quản lý thuế là huy động nguồn lực tài chính từ các tổ chức

và cá nhân trong xã hội cho Nhà nước thông qua việc ban hành và tổ chức thi hành pháp luật thuế

- Quản lý thuế là một hệ thống giữa các cơ quan quản lý Nhà nước với nhau và giữa xây dựng chính sách thuế với tổ chức hành thu

- Quán trình tác động, điều hành thu thuế gắn với quá trình thực hiện các chức năng quản lý của Nhà nước và quá trình này phải tuân thủ các quy luật khách quan

Tóm lại quản lý thuế là hoạt động tổ chức điều hành và giám sát của cơ quan thuế nhằm đảm bảo NNT chấp hành nghĩa vụ nộp thuế vào NSNN theo quy định của pháp luật

Như vậy, quản lý thuế TNDN là hoạt động tổ chức điều hành và giám sát của CQT nhằm đảm bảo NNT là các DN chấp hành nghĩa vụ nộp thuế TNDN vào NSNN theo quy định của pháp luật

Quản lý thuế TNDN là những công việc vốn có, tất yếu phải thực hiện và trình tự thực hiện các công việc đó để quản lý và thu thuế TNDN vào ngân sách Các công việc này không phụ thuộc vào ý kiến chủ quan của người quản

lý thuế ở bất kỳ chế độ quản lý thuế nào

1.2.2 Mục tiêu quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp

Quản lý thuế chính là việc thực hiện quá trình hành pháp về thuế Do đó,

sự cần thiết của quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp cũng xuất phát từ chính vai trò của thuế TNDN trong nền kinh tế quốc dân và ảnh hưởng của thuế TNDN tới sự phát triển của nền kinh tế Chính vì vậy, quản lý thuế TNDN phải hướng đến thực hiện các mục tiêu sau đây:

Thứ nhất, đảm bảo kế hoạch thu NSNN một cách đầy đủ và kịp thời Ở bất

kỳ quốc gia nào, chi tiêu của khu vực công cũng rất lớn, cần thiết và cấp bách Nếu không thu đúng, thu đủ và kịp thời có thể gây tắc nghẽn quá trình chi tiêu công và ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình thực thi chức năng và nhiệm vụ của nhà nước Có thể xem đây là mục tiêu quan trọng hàng đầu của quản lý thuế Nếu mục tiêu này không hoàn thành thì việc đạt được những mục tiêu khác không mang ý nghĩa trọn vẹn

Thứ hai, nâng cao mặt bằng nhận thức của các tổ chức kinh tế và cả một

bộ phận nhân viên thuế về vai trò của thuế đối với đời sống KT-XH của đất nước Nhận thức của công chúng chưa đúng và phiến diện về thuế là một trong những nguyên nhân cơ bản của tình trạng thất thu thuế và gian lận thuế Chính

vì vậy dẫn đến làm cho hình ảnh thuế cùng với bộ máy thuế bị méo mó ít nhiều Đây là nguyên nhân dễ thấy nhưng cần rất nhiều thời gian để cải thiện Quản lý thuế không thể xa rời mục tiêu này Thông qua tiếp xúc, tuyên truyền, tư vấn,

giải thích, giáo dục cho các đối tượng nộp thuế, cán bộ nhân viên thuế giúp NNT hiểu rõ hơn về nghĩa vụ của các tổ chức và công dân cùng với quyền lợi sau khi hoàn thành nghĩa vụ thuế

Thứ ba, đảm bảo thực thi pháp luật thuế nói riêng và hệ thống pháp luật

nói chung Thực ra tôn trọng pháp luật thuế từ cả hai phía – CQT và đối tượng nộp thuế là đề cao quyền và nghĩa vụ của các tổ chức công dân Tôn trọng pháp luật thuế tạo điều kiện vật chất ban đầu cho quá trình thực thi dân chủ và phát huy sức mạnh cộng đồng, bước quan trọng để dân cư làm chủ bản thân và làm chủ xã hội

Thứ tư, giảm thiểu tối đa các chi phí phát sinh trong quá trình thực hiện các biện pháp quản lý thu thuế từ phía NNT cũng như từ phía CQT, đó là một thực tế khách quan Trên thực tế, khi thu thuế bao giờ cũng phát sinh chi phí, đó

là các khoản chi phí trực tiếp quản lý của CQT và những chi phí gián tiếp do NNT gánh chịu Điều đó cũng thể hiện ở chỗ, tổng số thuế thu được nhiều nhất với chi phí tổ chức thu thuế là thấp nhất

1.2.3 Nguyên tắc quản lý thu thuế thu nhập doanh nghiệp

Mặc dù được thực hiện bởi cơ quan công quyền, quản lý thuế TNDN không thể được tiến hành một cách tùy tiện chỉ có lợi cho công chức và CQT, gây phiền nhiễu đối tượng nộp thuế là các DN mà phải tuân theo những nguyên tắc nhất định Nguyên tắc quản lý thuế là những khuôn khổ cho quá trính đảm bảo thu thuế, gồm:

Một là, nguyên tắc tuân thủ pháp luật

Luật và pháp lệnh phải phù hợp với Hiến pháp quy định Quy trình xây dựng biện pháp quản lý thuế TNDN phải xuất phát từ các luật thuế TNDN, luật quản lý thuế và nằm trong khuôn khổ luật quy định Nguyên tắc này cũng đòi hỏi các biệp pháp quản lý thuế của Nhà nước phải tương thích với các quy định chung về thuế của các tổ chức kinh tế quốc tế mà Việt Nam là thành viên

Hai là, nguyên tắc thống nhất, tập trung dân chủ trong quản lý thuế

Quy trình tổ chức và quản lý thuế TNDN được áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước cho các cơ quan thu theo luật định và cho các đối tượng nộp thuế Không cho phép cơ quan thu đặt ra bất cứ biệt lệ nào và không cho phép đối xử giữa những NNT trong quá trình tổ chức hành thu thuế Thực hiện phân cấp quản lý thuế TNDN theo luật pháp quy định giữa cơ quan tài chính, thuế, hải quan và Kho bạc nhà nước

Ba là, nguyên tắc công bằng trong quản lý thuế TNDN

Một nguyên tắc cơ bản của thuế là công bằng, nghĩa là mọi công dân phải

có nghĩa vụ vật chất đối với Nhà nước phù hợp với khả năng tài chính của mình Khi xây dựng biện pháp quản lý thuế phải quán triệt nguyên tắc này nhằm động viên sức lực của toàn xã hội cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, qua

đó gắn kết nghĩa vụ, quyền lợi của các tổ chức và công dân với nghĩa vụ, quyền lợi của quốc gia Chỉ như thế sự phát triển mới mang tính cộng đồng bền vững

Bốn là, nguyên tắc minh bạch

Các khâu trong quy trình quản lý thuế TNDN đối với các đối tượng nộp thuế - các pháp nhân và thể nhân phải được công khai hóa Công tác tuyên truyền, tư vấn, giải thích quy trình quản lý thuế TNDN đến việc tổ chức thực hiện từng khâu trong quy trình này đều phải rõ ràng, dễ hiểu, công khai Hạn chế trường hợp đối tượng nộp thuế thiếu thông tin về các quy định thuế

Năm là, nguyên tắc thuận tiện, tiết kiệm và hiệu quả quản lý thuế

Quản lý thuế là những biện pháp mang tính nghiệp vụ và hành chính pháp định Nguyên tắc thuận tiện, tiết kiệm và hiệu quả đòi hỏi cơ quan hành chính phải xây dựng quy trình quản lý thuế TNDN theo luật định một cách hợp lý sao cho phù hợp với tình hình, đặc điểm, điều kiện sản xuất kinh doanh Bằng việc thực hiện nguyên tắc này tạo ra những thuận lợi và tiết kiệm tối đa chi phí về

thời gian, vật chất cho cơ quan thu, NNT Có như vậy mới phát huy được hiệu

quả và hiệu lực của cơ chế hành thu thuế

1.2.4 Vai trò của Quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp

Quản lý thuế TNDN có vai trò quyết định trong việc đưa các chính sách thuế thu nhập đến với từng DN, đồng thời nó thế hiện việc kiểm soát của Nhà nước đối với các DN, cụ thể:

- Quản lý thuế TNDN để Nhà nước thực hiện chức năng tái phân phối thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội

- Quản lý thuế TNDN sẽ góp phần quan trọng trong việc động viên nguồn thu thường xuyên, ổn định cho NSNN

- Quản lý thuế TNDN có vai trò quan trọng trong việc cung cấp những thông tin về việc chấp hành luật thuế TNDN và những thông tin về mức độ phù hợp, tính khả thi của luật thuế TNDN, các văn bản, chế độ hướng dẫn

- Tạo điều kiện hình thành thói quen tuân thủ pháp luật của các DN, các

cá nhân trong hoạt động KT-XH

- Góp phần tạo ra môi trường kinh doanh ổn định, đảm bảo cạnh tranh lành mạnh trong các hoạt động kinh tế

1.2.5 Sự cần thiết phải quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp

Sự cần thiết của công tác quản lý thuế TNDN xuất phát từ chính vai trò của thuế TNDN đối với nền kinh tế và ảnh hưởng của nó tới sự phát triển nền kinh tế

- Thuế đóng vai trò quan trọng hàng đầu của Nhà nước để thực hiện yêu cầu quản lý và điều tiết vĩ mô mọi hoạt động SXKD thuộc mọi thành phần kinh tế, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần thực hiện các cân đối lớn trong nền kinh tế quốc dân

- Thông qua quản lý thuế giúp cho Nhà nước xây dựng chính sách thuế phù hợp với thực trạng kinh doanh và kế hợp với các chính sách khác, để từ

đó Nhà nước điều chỉnh kịp thời nhằm khuyến khích sản xuất, kích thích tiêu dùng, khai thác và nuôi dưỡng nguồn thu NSNN lâu dài đồng thời đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế trong từng thời kỳ

- Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, số lượng DN tăng lên nhanh chóng, đồng thời quy mô, hình thức, cách thức hoạt động của các DN cũng đa dạng, phức tạp hơn, nên cơ chế quản lý cũ đã không còn phù hợp, đòi hỏi phải chuyển sang cơ chế quản lý mới Theo đó, cơ chế người nộp thuế tự khai thuế, tự nộp thuế với việc đề cao tinh thần tự giác chấp hành pháp luật thuế của các tổ chức, cá nhân là rất cần thiết, đặc biệt là trong điều kiện ngành thuế đang thực hiện chiến lược cải cách và hiện đại hóa hệ thống thuế

1.2.6 Nội dung Quản lý thuế thu nhập doanh nghiệp

a Lập dự toán thu thuế

Lập dự toán thu thuế là khâu đầu tiên của chu trình ngân sách nhằm xây dựng khả năng huy động nguồn thu của địa phương trong một năm ngân sách phục vụ nhu cầu chi tiêu cho phát triển KT-XH ở địa phương Từ đó giao nhiệm vụ thu ngân sách phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và chức năng, nhiệm vụ của từng ngành, từng cấp, từng đơn vị đảm bảo đúng quy định của pháp luật

Trên cơ sở xây dựng dự toán thu hàng năm, cơ quan có thẩm quyền giao nhiệm vụ cho CQT thực hiện quản lý thu các khoản thuế theo dự toán và thực

tế phát sinh trên địa bàn, đảm bảo đạt và vượt dự toán nhằm đáp ứng yêu cầu chi tiêu ngân sách đã được bố trí trong dự toán ngân sách

Việc lập dự toán thuế TNDN là một bộ phận trong dự toán thu thuế nói chung phải đảm bảo các yêu cầu sau đây:

- Bám sát dự báo tình hình đầu tư, phát triển SXKD của nền kinh tế, tính đúng, tính đủ kịp thời các khoản thu ngân sách, chế độ hiện hành và những

chế độ, chính sách mới sẽ có hiệu lực thi hành trong năm dự toán; các khoản thuế TNDN khấu trừ và số thuế TNDN phát sinh, phải nộp trong năm dự toán

- Dự toán thu thuế phải được xây dựng tích cực, vững chắc, có tính khả thi cao

- Căn cứ theo các quy định của pháp luật về thuế TNDN và do các chính sách của thuế TNDN liên tục được thay đổi nên việc lập dự toán phải luôn bám sát các quy định tại các Thông tư hướng dẫn, sửa đổi bổ sung để loại trừ một số khoản dự kiến sẽ không thu trong tương lai do các chính sách Quốc hội, Chính phủ đưa ra để thúc đẩy kinh tế, kích thích tiêu dùng

b Quản lý công tác kê khai – kế toán thuế

- Quản lý đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế, ấn định thuế

Bất kỳ DN nào mới thành lập cũng phải tiến hành đăng ký, kê khai nộp thuế tại các cơ quan thuế Đặc biệt, trong tình hình mới hiện nay khi số lượng người nộp thuế phát triển ngày càng nhanh, vì vậy đây là công tác đầu tiên, hết sức khó khăn trong quy trình quản lý thuế, nếu DN kinh doanh nhưng không tiến hành đăng ký, kê khai nộp thuế sẽ là một thất thu lớn cho NSNN

- Đăng ký thuế là việc NNT thực hiện việc khai báo sự hiện diện của mình và nghĩa vụ phải nộp thuế với cơ quan quản lý thuế Pháp luật quản lý thuế hiện hành đã quy định các nội dung gồm: Đối tượng phải đăng ký thuế, thời hạn đăng ký thuế, hồ sơ đăng ký thuế, địa điểm nộp hồ sơ đăng ký thuế, thời hạn cấp và các loại Giấy chứng nhận đăng ký thuế (cấp mới, cấp lại,…) Ngoài ra, pháp luật quản lý thuế còn quy định về MST và việc sử dụng MST đối với NNT, cơ quan quản lý thuế và với cơ quan liên quan; quy định các trường hợp chấm dứt hiệu lực MST và thủ tục chấm dứt mã số thuế và thu hồi Giấy chứng nhận đăng lý thuế…

- Khai thuế là việc NNT tự xác định số thuế phải nộp phát sinh trong kỳ

kê khai thế theo quy định Luật thuế TNDN NNT sử dụng hồ sơ khai thuế của

từng loại thuế theo quy định của Luật quản lý thuế để kê khai số thuế phải nộp với CQT và tự chịu trách nhiệm về tính chính xác của các số liệu trong hồ

sơ khai thuế

Hàng năm, cơ sở SXKD căn cứ vào kết quả SXKD hàng hóa, dịch vụ của năm trước và khả năng tiếp theo để tự kê khai doanh thu, chi phí, thu nhập chịu thuế, số thuế tạm nộp cả năm, có chia ra từng quý theo mẫu của cơ quan thuế

Xử lý tờ khai thuế: NNT gửi tờ khai đến CQT, bộ phận xử lý tờ khai phải xác nhận tờ khai vào sổ trong vòng 01 ngày phải kiểm tra sơ bộ để xác định tờ khai thuế không hợp lệ và thông báo cho NNT nộp lại tờ khai Đối với

tờ khai hợp lệ, bộ phận máy tính nhập và xử lý dữ liệu trên tờ khai vào máy tính, hạch toán số thuế phải nộp của NNT, lập danh sách kết quả kiểm tra tờ khai, phân oại lỗi tờ khai, công việc này được hoàn thành trong vòng 03 ngày

Bộ phận xử lý tờ khai phải thông báo lỗi tờ khai cho NNT, yêu cầu NNT điều chỉnh kịp thời và theo dõi việc sửa lỗi tờ khai, cập nhật thông tin sửa lỗi điều chỉnh của đối tượng nộp thuế, lập sổ theo dõi thu nộp của người nộp thuế

- Nộp thuế: Cơ sở kinh doanh tạm nộp thuế hàng quý theo bản tự kê khai hoặc theo số thuế CQT ấn định đầy đủ, đúng hạn vào NSNN NNT theo phương pháp kê khai, tính thuế thì thời hạn nộp thuế chậm nhất là ngày cuối cùng của thời hạn nộp hồ sơ khai thuế Số thuế phải nộp căn cứ vào tờ khai đã được chấp nhận, nếu bị ấn định thuế, thời hạn nộp thuế là thời hạn ghi trên thông báo của CQT NNT có thể nộp thuế bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản Kho bạc Nhà nước, CQT, tổ chức được ủy nhiệm thu có trách nhiệm bố trí địa điểm, phương tiện, cán bộ thu tiền thuế, bảo đảm cho NNT nộp tiền thuế vào NSNN thuận lợi và kịp thời Trong thời hạn tám giờ làm việc kể từ khi nhận tiền thuế của NNT; cơ quan, tổ chức nhận tiền thuế phải chuyển tiền vào NSNN

Ngày nộp tiền thuế, là ngày được xác nhận trên Giấy nộp tiền vào NSNN bằng chuyển khoản hoặc được ngày xác nhận việc thu tiền thuế trên chứng từ thu thuế bằng tiền mặt Ngày nộp thuế là căn cứ để tính ngày nộp chậm thuế,

số ngày tính phạt nộp chậm được tính từ ngày hết hạn nộp thuế đến ngày đối tượng nộp thuế

Pháp luật quản lý thuế đã quy định thời hạn nộp thuế gắn với thời hạn nộp hồ sơ khai thuế tạo điều kiện cho NNT dễ thực hiện, không phải làm các thủ tục hành chính thuế rải rác nhiều ngày trong tháng, giảm phiền hà cho NNT Ngoài ra, pháp luật còn quy định NNT được gia hạn nộp thuế trong các trường hợp gặp thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn bất ngờ bị thiệt hại vật chất, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh mà không còn nguồn tiền để nộp thuế hoặc gặp khó khăn đặc biệt khác dẫn đến không có khả năng nộp thuế đúng hạn

- Ấn định thuế: Khi DN có vi phạm pháp luật về thuế thì cơ quan thuế có quyền ấn định thuế TNDN đối với DN theo quy định của pháp luật và NNT không nộp hồ sơ khai thuế thì bị ấn định thuế hoặc CQT ấn định các yếu tố liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp và ra thông báo nộp thuế theo nguyên tắc: khách quan, công bằng và đúng luật

Cũng thông qua việc đăng ký, kê khai, nộp thuế và ấn định thuế cơ quan thuế có thể quản lý được thông tin về NNT, là cơ sở để thực hiện các công tác quản lý thuế tiếp theo, đồng thời đánh giá mức độ chấp hành pháp luật của NNT, ngăn ngừa và phát hiện các vi phạm pháp luật về thuế

- Quản lý các thủ tục hoàn thuế, miễn thuế, giảm thuế

NNT được hoàn lại toàn bộ số tiền thuế TNDN nộp thừa sau khi bù trừ với số thuế còn thiếu trong thời hạn quy định sau khi nộp đầy đủ hồ sơ hoàn thuế Quá thời hạn trên, nếu lỗi do CQT thì ngoài số thuế phải hoàn, CQT còn phải trả tiền lãi theo quy định

Trường hợp được miễn, giảm thuế TNDN thì NNT tự xác định số thuế được miễn, giảm và ghi rõ trong hồ sơ khai thuế khi xác định số thuế phải nộp

và tự chịu trách nhiệm về việc xác định các căn cứ để miễn, giảm thuế

Trong thời kỳ phát triển nào việc miễn thuế, giảm thuế và gia hạn thuế TNDN cũng có ý nghĩa quan trọng giúp thúc đẩy SXKD và tạo động lực cho các DN hoạt động Để thực hiện những chủ trương, chính sách miễn thuế, giảm thuế, gia hạn thuế TNDN góp phần tháo gỡ khó khăn cho DN, cơ quan thuế các cấp phối hợp với sở ban ngành, chính quyền địa phương thực hiện tốt công tác hỗ trợ, thường xuyên nắm bắt thông tin, tình hình SXKD, tháo gỡ kịp thời khó khăn, vướng mắc cho NNT, hướng dẫn NNT thực hiện kê khai gia hạn Bên cạnh đó xử lý kịp thời các tổ chức, DN lợi dụng chính sách để gia hạn, giảm sai quy định

c Quản lý nợ thuế và cưỡng chế nợ thuế

Trong hệ thống quản lý thuế thì quản lý nợ thuế và cưỡng chế nợ thuế là một khâu quan trọng, chức năng chính của quản lý thuế Công tác này có vai trò quan trọng trong việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của đối tượng nộp thuế nhằm đảm bảo thu đúng, thu đủ, kịp thời tiền thuế cho NSNN nhằm chống thất thu thuế, đảm bảo công bằng giữa các đối tượng nộp thuế Đây là chỉ tiêu đánh giá chất lượng trong công tác quản lý thuế; buộc CQT phải phân loại nợ, nguyên nhân nợ của từng đối tượng để có biện pháp thu hồi nợ thuế kịp thời vào NSNN

- Quản lý nợ thuế: là công việc theo dõi, nắm bắt thực trạng nợ thuế và

các khoản thu khác do CQT quản lý và thực hiện các biện pháp đôn đốc thu hồi số thuế nợ của NNT Nội dung của quản lý nợ thuế gồm:

+ Thống kê và nắm bắt kịp thời tình hình nợ thuế của NNT, số thuế phải nộp, số thuế đã nộp của NNT;

+ Phân tích và đánh giá thực trạng nợ thuế thông qua việc phân loại nợ thuế, phân tích các nguyên nhân nợ thuế;

+ Thực hiện các biện pháp nhắc nhở, đôn đốc nộp tiền thuế và các khoản thu khác do CQT quản lý

- Cưỡng chế nợ thuế: kịp thời phát hiện và xử lý NNT nợ tiền thuế, tiền

phạt đã quá thời gian quy định hoặc NNT có hành vi phát tán tài sản, bỏ trốn thì phải tiến hành cưỡng chế để buộc NNT phải nộp đầy đủ số thuế vào NSNN

Có thể nói quản lý nợ thuế và cưỡng chế nợ thuế là hai nội dung khác biệt và độc lập với nhau nhưng lại có mối quan hệ mật thiết, tương hỗ và bổ sung cho nhau Quản lý nợ là cơ sở để CQT lựa chọn và thực hiện các biện pháp cưỡng chế hiệu quả Thông qua các phương pháp phân loại nợ, các tiêu chí đánh giá rủi ro trong quản lý nợ, CQT xác định được các khoản nợ cần ưu tiên tập trung để thu nợ Đồng thời trên cơ sở đó đưa ra các biện pháp để cưỡng chế phù hợp với từng đối tượng nợ thuế Quản lý nợ tốt sẽ dẫn đến việc đôn đốc nợ của CQT đối với NNT phát huy hiệu quả từ đó sẽ làm cho các khoản nợ khó thu giảm đi và điều này có tác động làm giảm khối lượng công việc cưỡng chế nợ đồng thời giảm chi phí, số tiền nợ thuế cũng như số lượng các khoản nợ

d Công tác kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm pháp luật về thuế

- Công tác kiểm tra, thanh tra thuế

Công tác kiểm tra thuế tại trụ sở cơ quan thuế được thực hiện trên cơ sở

hồ sơ kê khai thuế của NNT Trong trường hợp NNT không chứng minh được tính chính xác của việc kê khai thuế, cơ quan thuế tiến hành kiểm tra tại trụ sở NNT Trong quá trình kiểm tra nếu phát hiện có dấu hiệu gian lận về thuế thì tiến hành thanh tra thuế

+ Công tác kiểm tra thuế tại trụ sở cơ quan thuế: là công việc thường xuyên của CQT Trên cơ sở hồ sơ kê khai thuế của NNT, CQT tiến hành kiểm tra xem xét hồ sơ có đảm bảo yêu cầu của pháp luật hay không, từ đó có quyết định chấp nhận số liệu đã kê khai hay chuyển sang kiểm tra hoặc thanh tra thực tế tại trụ sở NNT để làm sáng tỏ các nghi vấn trong hồ sơ kê khai của NNT

+ Công tác kiểm tra thuế tại trụ sở NNT: thường thực hiện theo kế hoạch hằng năm trên cơ sở lựa chọn NNT còn trong thời hiện xử lý vi phạm hoặc lựa chọn theo địa bàn, ngành nghề, theo tính tuân thủ pháp luật thuế của NNT,

có khả năng gây thất thu thuế cao, thông qua cơ chế quản lý rủi ro Ngoài ra còn thực hiện xác định dấu hiệu khai thiếu thuế, trốn thuế qua công tác kiểm tra hồ sơ khai thuế tại CQT

+ Công tác thanh tra thuế: Trường hợp NNT có nhiều nghi vấn về hành

vi trốn thuế, gian lận thì CQT sẽ tiến hành thanh tra thuế tại đơn vị Theo quy định, thanh tra thuế có nhiều thẩm quyền hơn kiểm tra thuế, thời gian thanh tra cũng nhiều hơn, từ đó có điều kiện thuận lợi để xác định tính đúng đắng của hồ sơ khai thuế, hoặc phát hiện hành vi vi phạm, nhất là các trường hợp phức tạp

- Xử lý vi phạm pháp luật về thuế

Để đảm bảo công bằng giữa NNT, mọi tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về thuế đều bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định hiện hành Theo Luật quản lý thuế có 4 hành vi vi phạm pháp luật về thuế phải xử lý hành chính gồm: Vi phạm thủ tục hành chính thuế; Vi phạm nộp chậm tiền thuế; Vi phạm khai thiếu thuế; Vi phạm trốn thuế

Trong xử lý vi phạm hành chính về thuế phải đảm bảo trình tự thủ tục pháp luật đúng quy đinh và đúng thẩm quyền, không được tùy tiện xử lý, mọi trường hợp vi phạm phải có biên bản xác nhận hành vi và dẫn chiếu điều

khoản pháp luật xử lý về hành vi đó Đồng thời trong xử lý vi phạm phải đảm bảo thời hiệu xử phạt theo đúng quy định của pháp luật Thông thường việc phát hiện vi phạm thông qua các công tác thanh, kiểm tra của CQT Trường hợp đã có quyết định xử lý vi phạm mà đối tượng vi phạm không chấp hành thì thực hiện các bước cưỡng chế theo quy định của Luật quản lý thuế

e Tuyên truyền, hỗ trợ đối tượng nộp thuế

Tuyên truyền, hỗ trợ NNT là một nội dung quan trọng, là khâu đột phá của toàn bộ lộ trình cải cách và hiện đại hóa ngành thuế trong giai đoạn hiện nay Công tác này có tầm quan trọng đặc biệt, không những nhầm nâng cao ý thức trách nhiệm và tính tự giác tuân thủ pháp luật thuế của NNT, góp phần thực hiện nhiệm vụ của ngành mà còn tạo mối quan hệ gắn kết giữa CQT và NNT

- Công tác tuyên truyền pháp luật thuế có thể thực hiện thông qua các hình thức tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, phát hành các ấn phẩm, tờ rơi, các bảng panô, áp phích để cổ động việc tuân thủ nghĩa

vụ, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu Luật thuế TNDN…

Nội dung hoạt động tuyên truyền bao gồm:

+ Tuyên truyền, giải thích bản chất, vai trò của thuế, các lợi ích có được

từ việc sử dụng tiền thuế;

+ Tuyên truyền, phổ biến các chính sách pháp luật về thuế và các văn bản hướng dẫn mới…

+ Phổ biến những vấn đề liên quan đến nhiệm vụ và nghĩa vụ của CQT, NNT, các tổ chức và cá nhân khác trong việc cung cấp thông tin, phối hợp thực hiện pháp luật thuế;

+ Tuyên truyền, khen thưởng NNT chấp hành tốt pháp luật thuế

- Hỗ trợ về thuế là hoạt động tư vấn hướng dẫn, trợ giúp các dịch vụ thông tin mà CQT cung cấp cho NNT để họ có thể hoàn thành nghĩa vụ thuế

Công tác hỗ trợ pháp luật thuế thực hiện bằng các hình thức như: hỗ trợ giải đáp thắc mắc về thuế trực tiếp tại CQT, qua điện thoại, bằng văn bản hoặc tổ chức hội nghị tập huấn pháp luật thuế ngay khi chính sách được ban hành, tổ chức hội nghị đối thoại với NNT, tạo điều kiện cho NNT tham gia ý kiến trực tiếp với người có thẩm quyền của CQT trong việc tháo gỡ vướng mắc cũng như giải quyết những bức xúc của họ trong thực thi pháp luật thuế

Nội dung hoạt động hỗ trợ thuế gồm:

+ Chính sách, chế độ thuế;

+ Các thủ tục, quy trình chấp hành nghĩa vụ thuế như: đăng ký, kê khai, nộp thuế, xin miễn giảm thuế…;

+ Cách lập các biểu mẫu báo cáo về thuế;

+ Những vấn đề liên quan đến thuế như kế toán, sử dụng hóa đơn, chứng từ…;

+ Cung cấp các thông tin cảnh báo về các trường hợp trốn thuế, gian lận thuế và các chế tài sử phạt đối với hành vi vi phạm pháp luật thuế;

+ Giải đáp các thắc mắc trong quá trình thực hiện nghĩa vụ nộp thuế của NNT

Bên cạnh đó, thông qua các biện pháp, hình thức tuyên truyền, hỗ trợ cụ thể nhằm nâng cao sự hiểu biết và ý thức chấp hành nghiêm túc của NNT Qua đó tạo niềm tin của NNT đối với CQT, giúp NNT yên tâm thực hiện nghĩa vụ thuế của mình

f Công tác thanh tra, kiểm tra nội bộ

Công tác thanh tra, kiểm tra nội bộ được thực hiện trong nội bộ ngành thuế thông qua các hình thức: cấp trên kiểm tra cấp dưới; nội bộ đơn vị kiểm soát lẫn nhau thông qua quy chế và các thủ tục quản lý định sẵn…

Nội dung của công tác thanh tra kiểm tra nội bộ gồm: