(luận văn thạc sĩ) hoàn thiện công tác lập dự toán và quyết toán ngân sách nhà nước tại phòng tài chính kế hoạch huyện đức phổ

Trong những năm vừa qua, địa phương đã có những biện pháp tích cực để đưa công tác quản lý ngân sách huyện ngày càng tốt hơn như: quy định các quy trình trong công tác lập dự toán ngân s

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

HUỲNH THỊ KIM DUNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC LẬP DỰ TOÁN

VÀ QUYẾT TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH – KẾ HOẠCH HUYỆN ĐỨC PHỔ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

Đà Nẵng – Năm 2017

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

HUỲNH THỊ KIM DUNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC LẬP DỰ TOÁN

VÀ QUYẾT TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH – KẾ HOẠCH HUYỆN ĐỨC PHỔ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN

Mã số: 60.34.03.01

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS ĐOÀN NGỌC PHI ANH

Đà Nẵng – Năm 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Huỳnh Thị Kim Dung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3

6 Kết cấu của đề tài 4

7 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 4

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC LẬP VÀ QUYẾT TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 9

1.1 TỔNG QUAN VỀ NSNN VÀ NSNN CẤP HUYỆN 9

1.1.1 Khái niệm, bản chất của NSNN 9

1.1.2 Chức năng của NSNN 10

1.1.3 Vai trò của NSNN 11

1.1.4 Hệ thống NSNN ở Việt Nam 12

1.1.5 NSNN cấp huyện trong hệ thống NSNN 14

1.2 NỘI DUNG CÔNG TÁC LẬP VÀ QUYẾT TOÁN NSNN CẤP HUYỆN 23

1.2.1 Công tác lập dự toán thu, chi NSNN huyện 23

1.2.2 Công tác quyết toán thu, chi NSNN huyện 27

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 29

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC LẬP VÀ QUYẾT TOÁN NSNN TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH - KẾ HOẠCH HUYỆN ĐỨC PHỔ 31

2.1 GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ PHÒNG TÀI CHÍNH - KẾ HOẠCH HUYỆN ĐỨC PHỔ 31

2.1.1 Chức năng, nhiệm vụ 31

2.1.2 Cơ cấu tổ chức 32

2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC LẬP VÀ QUYẾT TOÁN NSNN TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH - KẾ HOẠCH HUYỆN ĐỨC PHỔ 34

2.2.1 Công tác lập dự toán thu, chi NSNN huyện 34

2.2.2 Công tác quyết toán thu, chi NSNN huyện 51

2.3 ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC LẬP VÀ QUYẾT TOÁN NSNN TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH - KẾ HOẠCH HUYỆN ĐỨC PHỔ TRONG THỜI GIAN QUA57 2.3.1 Những kết quả đạt được 57

2.3.2 Những hạn chế 58

2.3.3 Nguyên nhân cơ bản của những hạn chế trên 63

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 66

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC LẬP VÀ QUYẾT TOÁN NSNN TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH - KẾ HOẠCH HUYỆN ĐỨC PHỔ 67

3.1 SỰ CẦN THIẾT PHẢI HOÀN THIỆN CÔNG TÁC LẬP VÀ QUYẾT TOÁN NSNN TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH - KẾ HOẠCH HUYỆN ĐỨC PHỔ67 3.2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC LẬP VÀ QUYẾT TOÁN NSNN TRONG THỜI GIAN ĐẾN 68

3.2.1 Hoàn thiện công tác lập dự toán thu, chi NSNN huyện 68

3.2.2 Hoàn thiện công tác quyết toán thu, chi NSNN huyện 75

3.2.3 Nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ kế toán 78

3.2.4 Phát triển hệ thống thông tin quản lý NSNN (TABMIS) 78

3.3 KIẾN NGHỊ 79

KẾT LUẬN 81 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DNNN Doanh nghiệp Nhà nước HĐND Hội đồng nhân dân

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

2.1

Định mức phân bổ chi quản lý hành chính cấp xã, thị

trấn theo số cán bộ, công chức xã và theo vùng 39

2.2 Định mức phân bổ chi quản lý hành chính cấp xã, thị

trấn theo số cán bộ không chuyên trách 40

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

54

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

NSNN luôn là công cụ quan trọng trong quá trình phát triển KT-XH, là công cụ tài chính hiệu quả trong việc điều tiết nền kinh tế và đảm bảo an sinh

xã hội của một quốc gia

Ngân sách huyện là một cấp ngân sách thực hiện vai trò, chức năng, nhiệm vụ của thu, chi NSNN; có vai trò quan trọng trong hệ thống NSNN Việc tổ chức, quản lý ngân sách huyện hiệu quả sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải quyết được những vấn đề bức thiết của xã hội trên địa bàn huyện

Đức Phổ là một huyện phía Nam của tỉnh Quảng Ngãi, có nguồn lực huy động NSNN còn rất thấp trong khi nhu cầu đầu tư phát triển KT-XH là rất lớn Trong thời gian đến, huyện đang tập trung xây dựng thị trấn Đức Phổ trở thành thị xã trực thuộc tỉnh Cùng với nhiều chương trình, dự án đầu tư về công nghiệp, dịch vụ, giao thông trên địa bàn huyện đang thực hiện đầu tư là tiền đề rất quan trọng để phát triển KT-XH của huyện Điều đó đòi hỏi huyện phải có những giải pháp mạnh mẽ, tích cực hơn nhằm tăng cường công tác quản lý NSNN huyện theo hướng đổi mới, tiết kiệm và hiệu quả

Trong những năm vừa qua, địa phương đã có những biện pháp tích cực

để đưa công tác quản lý ngân sách huyện ngày càng tốt hơn như: quy định các quy trình trong công tác lập dự toán ngân sách, các định mức phân bổ ngân sách, các chế độ chính sách trong chi tiêu tài chính, tổ chức thực hiện ngân sách đã được phê chuẩn, từng bước kiện toàn sắp xếp bộ máy quản lý tài

chính ngân sách…

Tuy nhiên, trong quá trình làm việc, tôi nhận thấy công tác lập dự toán

và quyết toán NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện vẫn còn nhiều tồn tại bất cập, gây thất thoát và lãng phí Công tác lập dự toán ngân sách còn nhiều yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý theo dự toán được duyệt, trong năm còn bổ sung, điều chỉnh dự toán nhiều lần, gây khó khăn cho công tác quản lý dự toán được duyệt từ đầu năm Công tác quyết toán ngân sách chưa thực sự nghiêm túc mà chỉ mang tính hình thức, tồn tại nhiều sai sót và bất hợp lý Mặt khác, trước yêu cầu và xu thế về đổi mới phương thức quản lý, trong đó lập dự toán ngân sách phải sát với thực tế, quyết toán ngân sách phải được thực hiện nghiêm túc và hiệu quả

Trước các đòi hỏi đó, các đơn vị còn lúng túng, bị động và chưa có biện pháp phù hợp Vì vậy, tăng cường công tác lập dự toán và quyết toán NSNN

là một nhiệm vụ bức thiết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tiền, tài sản của Nhà nước và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương

Xuất phát từ ý nghĩa, vai trò và thực tế nêu trên, tôi chọn đề tài “Hoàn

thiện công tác lập và quyết toán ngân sách Nhà nước tại Phòng Tài chính -

Kế hoạch huyện Đức Phổ” để làm Luận văn tốt nghiệp

2 Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn có các mục tiêu nghiên cứu sau:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về công tác lập dự toán và quyết toán NSNN cấp huyện;

- Phân tích thực trạng công tác lập dự toán và quyết toán NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ để đánh giá kết quả đạt được và tìm ra nguyên nhân của những hạn chế;

- Qua nghiên cứu thực tiễn, đề xuất một số giải pháp khoa học, hợp lý nhằm hoàn thiện công tác lập dự toán và quyết toán NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ trong thời gian đến

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu công tác lập dự toán và

quyết toán NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian: Luận văn tập trung nghiên cứu công tác lập dự toán

và quyết toán NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ

+ Về thời gian: Luận văn sử dụng số liệu dự toán và quyết toán NSNN

tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ từ năm 2011 đến năm 2015

4 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả luận văn sử dụng phương pháp thống kê, mô tả: thu thập tài liệu thứ cấp, phân tích, tổng hợp, so sánh số liệu từ dự toán và báo cáo quyết toán của các năm trong công tác lập dự toán và quyết toán NSNN để đánh giá các nhận định, từ đó rút ra kết luận về vấn đề được nghiên cứu thông qua việc

xử lý số liệu bằng phương pháp thống kê toán học trên Excel Dữ liệu thu được là dữ liệu thứ cấp từ Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

- Ý nghĩa khoa học: Tài liệu dùng tham khảo cho công việc nghiên

cứu, hoạch định các chính sách quản lý NSNN

- Ý nghĩa thực tiễn: Tài liệu giúp cho các nhà quản lý ở địa phương

tham khảo để vận dụng vào công tác lập dự toán và quyết toán NSNN

6 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận văn được chia thành 3 chương với các nội dung cụ thể như sau:

Chương 1: Lý luận cơ bản về công tác lập và quyết toán NSNN cấp huyện

Chương 2: Thực trạng công tác lập và quyết toán NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác lập và quyết toán NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ

7 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Trong những năm qua, công tác lập dự toán và quyết toán NSNN cấp huyện đã được đề cập đến trong một số công trình nghiên cứu, trong một số bài viết trên các tạp chí, với nhiều cách tiếp cận khác nhau, giải pháp khác nhau nhưng mục tiêu cuối cùng là đưa ra những giải pháp nhằm giúp cho công tác lập dự toán và quyết toán NSNN đạt hiệu quả Cụ thể:

Luận văn thạc sĩ “Nghiên cứu hoàn thiện phương thức lập dự toán ngân sách nhà nước Việt Nam” của tác giả Nguyễn Đức Thanh, Đại học Kinh

tế Hồ Chí Minh, năm 2004 Tác giả đã nêu ra, phân tích, đánh giá những phương thức lập dự toán NSNN và đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác lập dự toán NSNN Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của luận văn là

từ năm 1990 đến năm 2004 nên những phân tích, đánh giá của tác giả không còn phù hợp với điều kiện hiện tại

Luận văn thạc sĩ “Thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Hòa Vang” của tác giả Nguyễn Thị Hoa, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,

năm 2011 Luận văn này hệ thống hóa và làm rõ thêm những vấn đề lý luận

cơ bản về thu NSNN nói chung và thu NSNN ở huyện nói riêng Trên cơ sở

đó, tác giả đã khảo sát và đánh giá thực trạng tình hình thực hiện thu NSNN trên địa bàn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng; chỉ ra những kết quả đạt được, những mặt hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó Từ đó, tác giả đã đề xuất hệ thống các quan điểm, giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác thu NSNN ở huyện, góp phần hoàn thiện và phát huy vai trò tích cực chính sách thu của Nhà nước đối với sự phát triển KT-XH của huyện trong thời gian đến

Luận văn thạc sĩ “Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách ở Triệu Phong, Quảng Trị” của tác giả Lê Thị Hồng Bốn, Đại học Đà

Nẵng, năm 2011 Trong quá trình nghiên cứu, tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và thống kê Tác giả đã hệ thống hóa một số vấn

đề lý luận cơ bản liên quan đến NSNN, vai trò của NSNN, nội dung quản lý NSNN cấp huyện và các nhân tố ảnh hưởng Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng quản lý NSNN ở huyện Triệu Phong, tác giả đã đề xuất hai nhóm giải pháp cụ thể gồm quản lý thu ngân sách và quản lý chi ngân sách Bên cạnh đó, tác giả còn đưa ra một số giải pháp bổ sung để công tác quản lý ngân sách ở huyện Triệu Phong có hiệu quả hơn

Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện công tác phân bổ ngân sách nhà nước tại tỉnh Quảng Bình” của tác giả Bùi Mạnh Cường, Đại học Đà Nẵng, năm 2012

Trong luận văn này, tác giả đã trình bày được các vấn đề lý luận về NSNN và phân bổ NSNN, đánh giá tình hình KT-XH cũng như thực trạng công tác phân

bổ NSNN ở lĩnh vực chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển cụ thể tại tỉnh Quảng Bình trong giai đoạn 2007-2010 Trên cơ sở đó, tác giả đề ra những giải pháp cụ thể để hoàn thiện công tác phân bổ NSNN tại tỉnh Quảng Bình Tuy nhiên, luận văn chưa phân tích được tác động của cơ chế chính sách tài chính đến công tác phân bổ NSNN tại Việt Nam nói chung và địa bàn tỉnh Quảng Bình nói riêng, dẫn đến thất thoát, lãng phí và giảm hiệu quả sử dụng vốn NSNN

Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện công tác lập, phân bổ và giao dự toán ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi” của tác giả Nguyễn Thị

Hồng Phúc, Đại học Đà Nẵng, năm 2013 Luận văn đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về NSNN; về công tác lập, phân bổ và giao dự toán ngân sách để làm cơ sở nghiên cứu đề tài Đặc biệt, luận văn làm rõ vị trí, vai trò của công tác này đã ảnh hưởng, tác động đến quá trình phát triển KT-XH của đất nước nói chung và của tỉnh Quảng Ngãi nói riêng Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng công tác lập, phân bổ và giao dự toán ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2010-2012, chỉ rõ những kết quả đạt được cũng như những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của những hạn chế trong việc tổ chức thực hiện công tác lập, phân bổ và giao dự toán ngân sách địa phương tại Quảng Ngãi; tác giả đã đề xuất các giải pháp cụ thể, giải pháp có tính định hướng nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác lập, phân bổ và giao dự toán NSNN nói chung, đối với tỉnh Quảng Ngãi nói riêng trong thời gian đến

Bài viết “Đánh giá thực trạng lập, chấp hành, quyết toán NSNN và

phương hướng hoàn thiện” trong đề tài “Nghiên cứu Pháp luật về Tài chính công Việt Nam”, TS Phạm Thị Giang Thu (chủ nhiệm), Đại học Luật Hà Nội,

năm 2011 (Trang 101-128) Đề tài này đã chỉ ra những ưu điểm và mặt hạn chế của quy phạm pháp luật điều chỉnh trong chu trình quản lý NSNN hiện hành, từ khâu lập, chấp hành và quyết toán NSNN, đánh giá thực trạng thực hiện chu trình quản lý ngân sách hiện nay

Riêng đối với công tác lập dự toán và quyết toán NSNN tại Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề này nên chưa thể áp dụng vào điều kiện thực tế của huyện Trong khuôn khổ luận văn này, tác giả muốn nêu lên một số vấn đề đã có, những thành quả, kế thừa có chọn lọc các công trình nghiên cứu khoa học có nội dung gần với đề tài; đồng thời, sử dụng các công cụ để phân tích và đề xuất các giải pháp để công tác lập dự toán và quyết toán NSNN có hiệu quả hơn trong thời gian đến

Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, tác giả còn tham khảo một số văn bản như: Luật NSNN số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002, Luật NSNN số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015, Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06/6/2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật NSNN, Nghị định 130/2005/NĐ-CP ngày 17/10/2005 của Chính phủ quy định chế độ

tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính đối với các cơ quan nhà nước, Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập, Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật NSNN, Thông tư số

59/2003/TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06/6/2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật NSNN, Thông tư số 108/2008/TT-BTC ngày 18/11/2008 của Bộ Tài chính hướng dẫn xử lý ngân sách cuối năm và lập, báo cáo quyết toán NSNN hàng năm, Thông tư số 102/2015/TT-BTC ngày 30/6/2015 của Bộ Tài chính hướng dẫn xây dựng dự toán NSNN năm 2016, Nghị quyết số 17/2010/NQ-HĐND ngày 13/12/2010 của HĐND tỉnh Quảng Ngãi ban hành định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách địa phương năm 2011, Quyết định số 33/2010/QĐ-UBND ngày 14/12/2010 của UBND tỉnh Quảng Ngãi ban hành định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên ngân sách địa phương năm 2011 - năm đầu của thời kỳ ổn định ngân sách…

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC LẬP

VÀ QUYẾT TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN

1.1 TỔNG QUAN VỀ NSNN VÀ NSNN CẤP HUYỆN

1.1.1 Khái niệm, bản chất của NSNN

NSNN là một phạm trù kinh tế khách quan, ra đời, tồn tại và phát triển trên cơ sở sự ra đời, tồn tại và phát triển của Nhà nước Có nhiều quan điểm

và định nghĩa khác nhau về NSNN ở mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi thời kỳ, ngoài

ra khái niệm về NSNN còn phụ thuộc vào quan điểm, mục đích nghiên cứu, nhưng xét về hình thức biểu hiện bên ngoài thì NSNN là một bảng dự toán thu, chi bằng tiền của Nhà nước trong một khoản thời gian nhất định, thường

là một năm hoặc một số năm

Có nhiều cách tiếp cận (định nghĩa) về NSNN như:

“NSNN là dự toán (kế hoạch) thu – chi bằng tiền của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định (phổ biến là một năm)” [16, tr 59]

“NSNN là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử NSNN phản ảnh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trên cơ

sở luật định” [12, tr 71]

“NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” [3, tr.14]

Theo Luật NSNN đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 9, thông qua ngày 25/6/2015, cho rằng:

“NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”

Tuy có nhiều khái niệm khác nhau về NSNN nhưng đều có bản chất chung là NSNN không thể tách rời Nhà nước Bởi vì, NSNN phục vụ các nhu cầu chi tiêu của Nhà nước và tất cả các nhu cầu chi tiêu đều được thỏa mãn các nguồn thu từ thuế, các khoản thu không mang tính chất thuế, vay nợ và các hình thức thu khác

1.1.2 Chức năng của NSNN

NSNN là một bộ phận rất quan trọng đóng vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia Vì vậy, NSNN cũng có hai chức năng là chức năng phân phối, chức năng điều chỉnh và kiểm soát [16]

- Chức năng phân phối: bất cứ Nhà nước nào muốn tồn tại đòi hỏi phải

có nguồn lực tài chính để đáp ứng các khoản chi tiêu cho hoạt động của mình, muốn vậy Nhà nước phải huy động vốn trong, ngoài nước Nguồn huy động trong nước chủ yếu là nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí và các nguồn thu hợp pháp khác Nguồn huy động từ nước ngoài gồm viện trợ, vay nợ, chênh lệch xuất, nhập khẩu Vốn huy động được Nhà nước thực hiện phân phối mang tính chất không hoàn trả trực tiếp

- Chức năng điều chỉnh và kiểm soát: thể hiện quá trình huy động và sử dụng NSNN phải được thể hiện bằng các văn bản pháp luật, vì vậy phải được

theo dõi, quản lý, giám sát, kiểm tra chặt chẽ các khoản thu, chi NSNN theo những tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước quy định

Hai chức năng này có mối quan hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ nhau nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ngân sách Từ đó phát huy vai trò tích cực của NSNN đối với quá trình quản lý vĩ mô nền KT-XH, giúp cho Nhà nước quản lý NSNN được hiệu quả, đúng quy định pháp luật

1.1.3 Vai trò của NSNN

NSNN có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động KT-XH, an ninh, quốc phòng và đối ngoại của đất nước Tuy nhiên, vai trò của NSNN bao giờ cũng gắn liền với vai trò của Nhà nước trong từng thời kỳ nhất định

Vì vậy, NSNN có các vai trò chủ yếu sau:

Thứ nhất, với chức năng phân phối, ngân sách có vai trò huy động

nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của Nhà nước và thực hiện sự cân đối thu, chi tài chính của Nhà nước

Thứ hai, NSNN là công cụ tài chính của Nhà nước góp phần thúc đẩy

sự tăng trưởng của nền kinh tế, điều chỉnh kinh tế vĩ mô Nhà nước sử dụng NSNN như là công cụ tài chính để kiềm chế lạm phát, ổn định thị trường, giá

cả cũng như giải quyết các nguy cơ tiềm ẩn về bất ổn KT-XH

Thứ ba, NSNN là công cụ tài chính góp phần bù đắp những khiếm

khuyết của kinh tế thị trường, đảm bảo công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, thúc đẩy phát triển bền vững

Như vậy, vai trò của NSNN là rất lớn Nó đảm bảo nhu cầu chi tiêu của Nhà nước và các cấp chính quyền địa phương để duy trì sự tồn tại của bộ máy Nhà nước Tác động tích cực đến cơ cấu kinh tế nhằm đảm bảo cân đối hợp lý,

góp phần kích thích tăng trưởng kinh tế Điều tiết thị trường, ổn định giá cả và kiểm soát lạm phát, đó là điều tiết cung - cầu, nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của người sản xuất và người tiêu dùng, thông qua các hình thức trực tiếp như: chi ngân sách mua hàng hóa, dịch vụ để điều chỉnh tổng cầu, trợ giá, bình ổn giá; sử dụng thuế để tác động gián tiếp vào cung - cầu thông qua hạn chế hoặc khuyến khích Giải quyết các vấn đề xã hội như điều tiết, làm giảm bớt khoảng cách chênh lệch về thu nhập, hạn chế sự phân hóa giữa các tầng lớp nhân dân và góp phần vào thực hiện công bằng xã hội; thông qua các khoản chi tiêu ngân sách mà thực hiện các chính sách phúc lợi công cộng và an sinh

Như vậy, nói một cách đầy đủ, hệ thống NSNN ở Việt Nam gồm 2 cấp: Ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương, trong đó ngân sách địa phương gồm có 3 cấp là ngân sách cấp tỉnh (thành phố trực thuộc Trung ương), ngân sách cấp huyện (quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh) và ngân sách cấp xã (phường, thị trấn) như trình bày trong Sơ đồ 1.1

Ngân sách tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương

Ngân sách huyện, quận, thị

xã, thành phố thuộc tỉnh

Hệ thống NSNN Việt Nam được tổ chức theo sơ đồ sau đây:

Sơ đồ 1.1 Hệ thống NSNN Việt Nam

(Nguồn: Luật NSNN số 83/2015/QH13 ngày 25/6/2015)

Quan hệ giữa ngân sách các cấp được thực hiện theo nguyên tắc sau đây:

- Ngân sách Trung ương và ngân sách mỗi cấp chính quyền địa phương được phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể

- Thực hiện việc bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới

để đảm bảo cân bằng, phát triển cân đối giữa các vùng, các địa phương Số bổ

sung này là khoản thu của ngân sách cấp dưới

- Trường hợp cơ quan quản lý Nhà nước cấp trên ủy quyền cho cơ quan quản lý Nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi thuộc chức năng của mình thì phải chuyển kinh phí từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới để thực hiện nhiệm vụ đó

- Ngoài việc bổ sung nguồn thu và thực hiện ủy quyền thực hiện nhiệm

vụ chi nêu trên, không được dùng ngân sách này để chi cho nhiệm vụ của cấp khác

1.1.5 NSNN cấp huyện trong hệ thống NSNN

a Khái niệm NSNN cấp huyện

"Ngân sách huyện (quận) là quỹ tiền tệ tập trung của huyện (quận) được hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm vi huyện (quận)" [4, tr 26].

b Đặc điểm của NSNN cấp huyện

Ngân sách huyện (quận) thực hiện vai trò, nhiệm vụ của thu, chi NSNN trên phạm vi địa bàn huyện (quận); đó là mối quan hệ giữa ngân sách với các

tổ chức, cá nhân trong quá trình phân bổ, sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện

Chính quyền cấp huyện là chính quyền trung gian, nối tỉnh (thành phố) với xã, phường, thị trấn Ngân sách huyện (quận) là công cụ quan trọng của chính quyền cấp huyện trong việc ổn định và phát triển KT-XH trên địa bàn huyện (quận) Do đó chính quyền cấp huyện không chỉ đơn thuần thực hiện

sự chỉ đạo của tỉnh (thành phố) mà còn có những định hướng riêng phù hợp với tình hình thực tế của huyện (quận) trong khuôn khổ pháp luật Do vậy, cấp

huyện cần có ngân sách riêng để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, nó

là công cụ quan trọng của chính quyền cấp huyện trong việc ổn định và phát triển KT-XH trên địa bàn

c Vai trò của NSNN huyện đối với sự phát triển KT-XH trên địa bàn

Ngân sách huyện có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động KT-XH, an ninh, quốc phòng của huyện Tuy nhiên, vai trò của ngân sách luôn gắn liền với vai trò của Nhà nước trong từng thời kỳ nhất định

Vai trò, ý nghĩa của thu NSNN cấp huyện

Với nội dung thu phân cấp cho cấp huyện trên lĩnh vực sản xuất kinh doanh là các hộ kinh doanh, các doanh nghiệp quy mô nhỏ, các cá nhân buôn bán, hộ gia đình nên nhận thức về các chính sách, chế độ, nhất là các chế độ liên quan đến luật thuế, pháp lệnh phí và lệ phí, Luật doanh nghiệp còn rất hạn chế, vì vậy thực hiện công tác thu trên địa bàn nông thôn dễ nảy sinh tiêu cực, khó quản lý Một số khoản thu đặt ra không đúng quy định, các khoản thu thất thoát không vào hệ thống NSNN

Nguồn thu của ngân sách quận, huyện là công cụ, phương tiện vật chất bằng tiền có tác dụng rất quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển huyện, góp phần quản lý và điều tiết cơ cấu kinh tế trên địa bàn huyện, thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý địa phương, thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng nông thôn mới

- Góp phần đảm bảo cân đối NSNN ở huyện

Xuất phát từ tinh thần luật ngân sách tạo tự chủ cho cấp cơ sở trong lĩnh vực khai thác nguồn thu ổn định, giữ nguyên số bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới Vì vậy để đảm bảo phát huy vai trò

ngân sách cấp cơ sở phải đảm bảo thu ngân sách hằng năm đạt và vượt dự toán cấp trên giao Hơn nữa nhiệm vụ chi được bố trí trong dự toán theo định mức rất hạn hẹp, muốn thực hiện các chương trình, nội dung kinh tế để phát triển địa phương phải đẩy mạnh công tác thu, đảm bảo thu đạt và vượt dự toán được giao mới đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ, đáp ứng vai trò quản lý Nhà nước của cấp chính quyền, định hướng phát triển địa phương theo Nghị quyết của cấp Đảng bộ cơ sở đưa ra

- Là công cụ để điều tiết kinh tế

Thông qua hoạt động thu ngân sách mà các nguồn thu được tập trung nhằm tạo lập quỹ tiền tệ để sử dụng vào các mục đích mà huyện được phân cấp quản lý kinh tế xã hội, đồng thời giúp chính quyền nắm bắt được quy mô phát triển các ngành nghề trên địa bàn, hiệu quả sản xuất kinh doanh, mức thu nhạp bình quân của bộ phận người dân trên lĩnh vực sản xuất tại địa phương

- Điều tiết thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội

Thu ngân sách địa phương còn góp phần vào việc thực hiện đúng các chính sách xã hội, như đảm bảo công bằng giữa những người có nghĩa vụ đóng góp cho ngân sách hoặc miễn giảm cho các loại hình sản xuất kinh doanh mới phát triển, chưa ai làm, cần vốn lớn, nhất là ngành nghề thu hút nhiều la động tại địa phương, đặc biệt là lao động trẻ, giải quyết công ăn việc làm, giảm tỉ lệ thất nghiệp, góp phần phát triển kinh tế chung của địa phương,

ổn định an ninh trật tự

Vai trò, ý nghĩa của chi NSNN cấp huyện

Chi NSNN có tác dụng làm tăng hiệu quả sử dụng vốn ngân sách, đảm bảo tiết kiệm, có hiệu quả Thông qua quản lý các khoản cấp phát của chi

NSNN sẽ có tác động khác nhau đến đời sống KT-XH, giữ vững ổn định, đặc biệt là giải quyết các vấn đề bức xúc của xã hội như: xóa đói giảm nghèo, giải quyết việc làm, các hoạt động mang tính cộng đồng

Vai trò của chi ngân sách trong việc phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế

ở tầm vĩ mô được thể hiện rất rõ Đồng thời vai trò của nó còn thể hiện ở chỗ thông qua đầu tư và quản lý vốn đầu tư sẽ tạo ra điều kiện rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, giữa đồng bằng và miền núi, vùng sâu, vùng

xa Có thể nói vấn đề chi ngân sách có hiệu quả là yếu tố góp phần thúc đẩy phát triển bền vững

d Nguồn thu và nhiệm vụ chi của ngân sách huyện

Thu ngân sách huyện là quá trình tạo lập, hình thành ngân sách huyện,

đóng vai trò quan trọng, quyết định đến việc chi ngân sách huyện Để đảm bảo nguồn thu cho ngân sách, cần phải có chính sách thu hợp lý, hiệu quả, tập hợp các biện pháp, chủ trương nhằm huy động nguồn thu vào cho ngân sách [3]

Về nguồn thu, ngân sách huyện bao gồm các loại chính sau:

Thứ nhất, các khoản thu phân chia giữa ngân sách tỉnh, huyện và xã,

phường, thị trấn Theo quy định, các khoản thu này bao gồm: Thuế tiêu thụ đặc biệt: là khoản thuế gián thu, chỉ thu đối với một số sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mà Nhà nước có chính sách định hướng tiêu dùng, thường áp dụng thuế suất cao nhằm điều tiết thu nhập của những cá nhân tiêu dùng các hàng hoá dịch vụ đặc biệt (trừ mặt hàng bia và xổ số kiến thiết) thu từ các DNNN; các DNNN đã cổ phần hoá; các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; thuế tài nguyên (kể cả tài nguyên rừng); thu thuế đối với người có thu nhập cao

Thứ hai, các khoản thu ngân sách huyện hưởng 100% là thuế môn bài

từ các doanh nghiệp, hợp tác xã và các hộ sản xuất kinh doanh ngoài quốc doanh, các khoản thu phí, lệ phí từ hoạt động do các cơ quan cấp huyện quản

lý, thu sự nghiệp, tiền cho thuê mặt đất, mặt nước, thu từ bán thanh lý tài sản

do cấp huyện quản lý, thu phạt, thu khác ngân sách huyện.…

Thuế môn bài: là một khoản thu hàng năm từ các cơ sở hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế

Thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt hàng hóa dịch vụ trong nước thu từ kinh tế cá thể, hộ gia đình Các khoản thu thuế, phí, lệ phí từ các doanh nghiệp thành lập theo Luật Doanh nghiệp, Luật Hợp tác xã trên địa bàn các huyện (trừ thành phố)

Thuế nhà đất: là thuế thu hàng năm đối với nhà ở và đất ở, đất xây dựng công trình

Thuế chuyển quyền sử dụng đất: là khoản thu phát sinh khi chuyển quyền sử dụng đất từ người này sang người khác

Thu tiền sử dụng đất khi cấp đất ở cho hộ dân cư trên địa bàn huyện : là

số tiền mà người sử dụng đất (hộ gia đình, cá nhân ) phải nộp để sử dụng thửa đất đó, có nhiều trường hợp được miễn tiền sử dụng đất

Thu khác thuế công thương nghiệp và dịch vụ ngoài quốc doanh (trừ các DNNN đã cổ phần hoá)

Lệ phí trước bạ: là một loại lệ phí mà người có tài sản phải nộp khi đăng ký quyền sở hữu (trừ trước bạ nhà, đất)

Tiền cho thuê và bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước, tiền thu về thanh lý tài sản của các cơ quan, đơn vị cấp huyện quản lý

Thu đóng góp tự nguyện, đóng góp ngân sách theo quy định để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng do cấp huyện quản lý

Các khoản thu khác của ngân sách huyện theo quy định của pháp luật: thu từ bán tài sản thanh lý tài sản, tài sản tịch thu của nhà nước, thu phạt, thu hồi các khoản chi năm trước, các khoản thu khác còn lại

Thứ ba, thu bổ sung từ ngân sách tỉnh: bổ sung cân đối để chi thường

xuyên và bổ sung có mục tiêu để chi cho những mục tiêu cụ thể

Thứ tư, thu kết dư ngân sách huyện: là chênh lệch giữa tổng số thu

ngân sách địa phương lớn hơn tổng số chi ngân sách địa phương; chi ngân sách bao gồm cả những khoản thanh toán trong thời gian chỉnh lý quyết toán, các khoản chi chuyển nguồn sang năm sau để thực hiện những nhiệm vụ chi được cấp có thẩm quyền quyết định tiếp tục được thực hiện trong năm sau (bao gồm cả số dư tạm ứng kinh phí hết thời gian chỉnh lý quyết toán chưa đủ chứng từ thanh toán, được cơ quan có thẩm quyền cho phép chuyển năm sau thanh toán) Căn cứ nghị quyết phê chuẩn quyết toán của HĐND cấp huyện

để xử lý kết dư ngân sách huyện, cơ quan tài chính có văn bản gửi KBNN đồng cấp để làm thủ tục hạch toán vào thu ngân sách năm sau theo chế độ quy định

Thứ năm, thu chuyển nguồn ngân sách huyện: Là khoản thu từ các

khoản chi chuyển nguồn: là việc chuyển nguồn kinh phí năm trước sang năm sau để thực hiện các khoản chi đã được bố trí trong dự toán năm trước hoặc

dự toán bổ sung nhưng đến hết thời gian chỉnh lý chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa xong được cơ quan có thẩm quyền cho tiếp tục thực hiện chi vào ngân sách năm sau và được hạch toán thu chuyển nguồn ngân sách năm trước

sang năm sau

- Chi ngân sách huyện là quá trình sử dụng ngân sách Nó ngược lại

hoàn toàn với quá trình thu nhưng lại chịu sự điều phối của quá trình thu Chi ngân sách huyện là việc Nhà nước cấp huyện phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhằm đảm bảo điều kiện vật chất để duy trì sự hoạt động và thực hiện các chức năng của Nhà nước, đáp ứng nhu cầu đời sống kinh tế, xã hội theo các nguyên tắc nhất định Như vậy, phạm vi chi ngân sách huyện rất rộng, bao trùm mọi lĩnh vực đời sống, liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến mọi đối tượng, nhằm duy trì sự hoạt động của bộ máy nhà nước chính quyền cấp huyện, tăng trưởng kinh tế, từng bước mở mang các sự nghiệp văn hóa, xã hội

và đảm bảo an ninh, quốc phòng [3]

Về khoản chi ngân sách huyện bao gồm các khoản chi chủ yếu sau:

Một là, chi đầu tư phát triển: chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu

hạ tầng KT-XH không có khả năng thu hồi vốn do UBND tỉnh phân cấp và các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật

Các công trình kết cấu hạ tầng KT-XH thuộc đối tượng đầu tư bằng vốn đầu tư phát triển của NSNN gồm các công trình giao thông; các công trình đê điều, hồ đập, kênh mương; các công trình bưu chính viễn thông, điện lực, cấp thoát nước; các công trình giáo dục, khoa học công nghệ, y tế, văn hóa, thể thao, công sở của các cơ quan hành chính nhà nước, phúc lợi công cộng… Chi đầu tư phát triển thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia, dự án nhà nước như chương trình mục tiêu quốc gia về xóa đói giảm nghèo, chương trình 135, dự án trồng mới 5 triệu ha rừng, dự án định canh định cư ở các xã nghèo, dự án chống xuống cấp và tôn tạo các di tích lịch sử, cánh mạng và

kháng chiến…

Hai là, chi thường xuyên

Nếu phân loại theo lĩnh vực thì chi thường xuyên bao gồm: chi sự nghiệp giáo dục, đào tạo, dạy nghề; sự nghiệp y tế; sự nghiệp văn hoá thông tin, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao; phát thanh, truyền hình; sự nghiệp kinh tế, sự nghiệp môi trường, các sự nghiệp khác do huyện quản lý; chi đảm bảo xã hội; chi phục vụ công tác an ninh, quốc phòng và chi quản lý Nhà nước của các cơ quan hành chính, chính trị và các tổ chức chính trị - xã hội thuộc huyện, cụ thể một số nhiệm vụ chi như sau:

+ Chi cho công tác quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội địa phương: Tổ chức hội nghị, tập huấn nghiệp vụ và các nhiệm vụ khác về công tác quốc phòng trên địa bàn huyện Chi cho hoạt động của các cơ quan quân

sự, công an, biên phòng các cấp và các hoạt động đảm bảo trật tự an toàn xã hội theo phân cấp

+ Chi phục vụ quản lý Nhà nước của các cơ quan Nhà nước, cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam, cơ quan Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam do huyện quản lý

+ Chi hỗ trợ cho các tổ chức xã hội, xã hội - nghề nghiệp cấp huyện + Chi hoạt động của các đơn vị sự nghiệp thuộc huyện quản lý

+ Chi hỗ trợ hoạt động thanh tra nhân dân, Ban đại diện người cao tuổi…

+ Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật

Việc phân loại các khoản chi thường xuyên theo từng lĩnh vực nhằm phục vụ cho việc phân tích, đánh giá tình hình sử dụng NSNN Trên cơ sở đó, giúp cho việc hoạch định các chính sách chi NSNN hay hoàn thiện cơ chế quản lý phù hợp đối với mỗi khoản chi thường xuyên

Nếu phân loại theo nội dung kinh tế thì chi thường xuyên bao gồm:

- Các khoản chi cho con người thuộc khu vực hành chính sự nghiệp như: tiền lương, tiền công, phụ cấp, phúc lợi tập thể, tiền thưởng, các khoản đóng góp theo tiền lương, chi về học bổng cho học sinh và sinh viên theo chế

độ nhà nước quy định cho mỗi loại trường và các khoản thanh toán khác cho

cá nhân

- Các khoản chi về nghiệp vụ chuyên môn

Hoạt động nghiệp vụ chuyên môn trong các đơn vị hành chính sự nghiệp rất khác nhau Ở cơ quan công chứng nhà nước, hoạt động nghiệp vụ chuyên môn là xác nhận tính hợp pháp, hợp lý của các loại giấy tờ cho mỗi tổ chức, cá nhân có nhu cầu thì ở các đơn vị sự nghiệp giáo dục và đào tạo là hoạt động giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học; ở các đơn vị sự nghiệp

y tế lại là hoạt động phòng bệnh, khám bệnh và chữa bệnh

Chi nghiệp vụ chuyên môn là những khoản chi phục vụ cho các hoạt động chuyên môn nói trên như chi phí về nguyên liệu, vật liệu; chi phí về năng lượng, nhiên liệu; chi phí cho nghiên cứu, hội thảo khoa học; chi phí để tiến hành khảo sát, tham quan học tập những điển hình tiên tiến về nghiên cứu

và ứng dụng quy trình công nghệ…

- Các khoản chi mua sắm, sửa chữa

Trong quá trình hoạt động, các đơn vị hành chính sự nghiệp được

NSNN cấp kinh phí để mua sắm các tài sản hay sửa chữa các tài sản đang sử dụng Mức chi cho mua sắm, sửa chữa của mỗi đơn vị phụ thuộc vào số lượng, chất lượng tài sản của đơn vị đang quản lý và khả năng vốn NSNN có thể dành cho nhu cầu chi này

- Các khoản chi khác

Chi hỗ trợ các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, chi tiếp khách, đoàn ra, đoàn vào, điện, nước,… có thời hạn tác động ngắn nhưng chưa được

đề cập tới ở ba nhóm mục trên

Ba là, chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới: bổ sung cân đối chi thường

xuyên ngân sách cấp xã và chi bổ sung có mục tiêu để đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng và chi bổ sung mục tiêu phục vụ mục tiêu xã hội theo quy định

Bốn là, chi chuyển nguồn ngân sách huyện: là việc chuyển nguồn kinh

phí năm trước sang năm sau để thực hiện các khoản chi đã được bố trí trong

dự toán năm trước hoặc dự toán bổ sung nhưng đến hết thời gian chỉnh lý chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa xong được cơ quan có thẩm quyền cho tiếp tục thực hiện chi vào ngân sách năm sau

1.2 NỘI DUNG CÔNG TÁC LẬP VÀ QUYẾT TOÁN NSNN CẤP HUYỆN

1.2.1 Công tác lập dự toán thu, chi NSNN huyện

Lập dự toán NSNN nói chung và lập dự toán ngân sách địa phương nói riêng là quá trình xây dựng và quyết định dự toán thu, chi ngân sách của Nhà nước trong thời hạn một năm

Lập dự toán thu, chi NSNN huyện là khâu đầu tiên của chu trình quản

lý NSNN, tạo tiền đề cơ sở cho các khâu tiếp theo, quyết định nhiệm vụ và

quy mô thu, chi ngân sách trong một năm của ngân sách huyện cũng như của một đơn vị dự toán cấp huyện Lập dự toán quyết định chất lượng quản lý vì quản lý ngân sách trước hết là quản lý theo dự toán được duyệt Nếu việc lập

dự toán được tiến hành trên cơ sở có đầy đủ căn cứ khoa học và phù hợp với thực tiễn, đảm bảo đúng tiến độ, thời gian quy định thì việc tổ chức thực hiện

và quyết toán NSNN sẽ có chất lượng hiệu quả hơn Dự toán ngân sách là bản

dự trù các khoản thu, chi ngân sách theo các chỉ tiêu xác định, được HĐND huyện phê chuẩn, UBND huyện quyết định là căn cứ để thực hiện thu, chi NSNN huyện

a Căn cứ và yêu cầu đối với lập dự toán

Để dự toán thực sự trở thành công cụ hữu ích trong điều hành ngân sách, việc lập dự toán ngân sách phải căn cứ vào các nhân tố chủ yếu sau:

- Nhiệm vụ, mục tiêu phát triển KT-XH và bảo đảm quốc phòng, an ninh nói chung và nhiệm vụ cụ thể của địa phương nói riêng

- Chính sách phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi NSNN

- Chính sách, chế độ thu ngân sách; định mức phân bổ ngân sách, chế

độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách

- Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng kế hoạch phát triển KT-XH và dự toán ngân sách năm sau; Thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính

về lập dự toán ngân sách; Thông tư hướng dẫn của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về xây dựng kế hoạch phát triển KT-XH, kế hoạch phát triển vốn đầu tư thuộc NSNN và các văn bản hướng dẫn của UBND tỉnh, Sở Tài chính, UBND huyện Trong đó lưu ý: mức độ tăng trưởng kinh tế, các chỉ tiêu phát triển KT-XH

- Số kiểm tra về dự toán thu, chi NSNN

- Các kết quả phân tích, đánh giá tình hình thực hiện ngân sách năm trước đặc biệt là năm báo cáo

Lập dự toán ngân sách được đánh giá là tốt khi đáp ứng các yêu cầu sau:

- Đảm bảo quán triệt đầy đủ, đúng đắn các quan điểm của chính sách tài chính trong từng thời kỳ

- Dự toán ngân sách của các đơn vị dự toán phải được tổng hợp theo từng lĩnh vực thu, chi và theo cơ cấu giữa chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển; đúng yêu cầu, nội dung, biểu mẫu, thời hạn theo quy định và phải kèm theo báo cáo thuyết minh rõ ràng cơ sở, căn cứ tính toán

- Dự toán ngân sách huyện phải bảo đảm cân đối theo nguyên tắc: thu bằng chi, nếu thu thấp hơn chi thì ngân sách tỉnh sẽ bổ sung cân đối; tổng số thu thuế và phí, lệ phí phải lớn hơn chi thường xuyên và các khoản chi trả nợ, bội chi phải nhỏ hơn chi đầu tư phát triển

b Phương pháp lập dự toán

Việc lập dự toán thu, chi ngân sách được dựa trên các giả định thực tế, không tính toán quá cao các chỉ tiêu về thu ngân sách, ngược lại không tính quá thấp các khoản chi tiêu bắt buộc là hết sức quan trọng để đảm bảo tính khả thi của kế hoạch ngân sách Lập dự toán hàng năm được tổ chức như sau:

Cách tiếp cận từ trên xuống: xác định tổng các nguồn lực; lập số kiểm

tra về dự toán thu, chi cho các đơn vị phù hợp với chính sách của Nhà nước, thông báo số kiểm tra cho các đơn vị, hướng dẫn lập dự toán

Cách tiếp cận từ dưới lên: các đơn vị đề xuất dự toán của mình trên cơ

sở các hướng dẫn của cấp trên

Trao đổi, đàm phán, thương lượng: đàm phán dự toán ngân sách giữa

các đơn vị với cơ quan tài chính là rất quan trọng để xác định dự toán ngân sách cuối cùng trình lên cơ quan có thẩm quyền quyết định trên cơ sở đạt được sự nhất quán giữa mục tiêu và nguồn lực sẵn có

c Quy trình lập dự toán

Quy trình lập dự toán NSNN cấp huyện:

Vào tháng 6 hàng năm, Thủ tướng Chính phủ quyết định lập kế hoạch phát triển KT-XH và dự toán NSNN năm sau, trên cơ sở đó Bộ Tài chính hướng dẫn về yêu cầu, nội dung, thời hạn lập và thông báo số kiểm tra đối với các ngành, địa phương để lập dự toán từ cơ sở

Đối với năm đầu của thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính - Kế hoạch chủ trì phối hợp với Chi cục thuế tổ chức làm việc với UBND các xã, thị trấn, các cơ quan, đơn vị dự toán ngân sách huyện về dự toán ngân sách; Phòng Tài chính - Kế hoạch có quyền yêu cầu bố trí lại những khoản thu, chi trong dự toán chưa đúng chế độ, tiêu chuẩn, chưa hợp lý, chưa tiết kiệm, chưa phù hợp với khả năng ngân sách và định hướng phát triển KT-XH của huyện

Đối với các năm tiếp theo của thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính - Kế hoạch chỉ làm việc khi UBND các xã, thị trấn có đề nghị; trong quá trình làm việc nếu có ý kiến khác nhau giữa cơ quan tài chính với các cơ quan cùng cấp và chính quyền cấp dưới, cơ quan tài chính phải báo cáo UBND huyện quyết định

Phòng Tài chính - Kế hoạch chủ trì phối hợp với Chi cục thuế và các cơ quan liên quan cùng cấp trong việc tổng hợp, lập dự toán ngân sách theo lĩnh vực ở cấp mình Đề xuất các phương án cân đối ngân sách và các biện pháp nhằm thực hiện chính sách tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách

Quyết định, phân bổ, giao dự toán NSNN huyện:

Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách của UBND tỉnh; UBND huyện trình HĐND cùng cấp quyết định dự toán thu, chi ngân sách địa phương và phương án phân bổ dự toán ngân sách cấp mình chậm nhất là 10 ngày kể từ ngày HĐND tỉnh trực tiếp quyết định dự toán và phân bổ ngân sách

Căn cứ Nghị quyết của HĐND huyện, UBND huyện quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách chi từng cơ quan, đơn vị trực thuộc huyện và giao nhiệm vụ thu, chi và mức bổ sung ngân sách cho từng xã, thị trấn trước ngày 31 tháng 12 hàng năm Chậm nhất 5 ngày sau khi HĐND quyết định dự toán ngân sách hoặc dự toán ngân sách điều chỉnh, UBND huyện có trách nhiệm báo cáo UBND tỉnh và Sở Tài chính

Phòng Tài chính – Kế hoạch kiểm tra Nghị quyết về dự toán ngân sách của HĐND cấp xã, trong trường hợp cần thiết báo cáo UBND huyện yêu cầu HĐND cấp xã điều chỉnh lại dự toán ngân sách cấp xã [4]

1.2.2 Công tác quyết toán thu, chi NSNN huyện

Quyết toán ngân sách là tổng kết quá trình thực hiện dự toán ngân sách nhằm đánh giá toàn bộ kết quả hoạt động của một năm ngân sách từ đó rút ra

ưu, nhược điểm và bài học kinh nghiệm cần thiết trong việc quản lý ngân sách huyện cho những năm tiếp sau đó

Sau khi kết thúc công tác khóa sổ kế toán cuối ngày 31 tháng 12, số liệu trên sổ sách kế toán của đơn vị phải bảo đảm cân đối và khớp đúng với chứng từ thu, chi ngân sách của đơn vị và số liệu của cơ quan Tài chính, KBNN về tổng số và chi tiết; trên cơ sở đó đơn vị dự toán tiến hành lập báo cáo quyết toán năm

Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện có trách nhiệm chỉ đạo công tác kế toán ngân sách thuộc phạm vi quản lý, tổng hợp và lập báo cáo quyết toán thu

ngân sách nhà nước trên địa bàn, chi ngân sách địa phương do huyện quản lý

Số liệu báo cáo quyết toán phải chính xác, trung thực, đầy đủ Nội dung báo cáo quyết toán ngân sách phải theo đúng các nội dung ghi trong dự toán được giao (hoặc được cơ quan có thẩm quyền cho phép) và chi tiết theo Mục lục NSNN Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ; chịu trách nhiệm về những khoản thu, chi, hạch toán, quyết toán ngân sách sai chế độ

Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện có trách nhiệm thẩm định quyết toán thu, chi ngân sách xã; lập quyết toán thu, chi ngân sách huyện; tổng hợp, lập báo cáo thu NSNN trên địa bàn huyện và quyết toán thu, chi ngân sách huyện bao gồm quyết toán thu, chi ngân sách cấp huyện và quyết toán thu, chi ngân sách cấp xã trình UBND huyện xem xét gửi Sở Tài chính, đồng thời trình HĐND huyện phê chuẩn Trường hợp báo cáo quyết toán năm của huyện

do HĐND huyện phê chuẩn có thay đổi so với báo cáo quyết toán năm do UBND huyện đã gửi Sở Tài chính thì UBND huyện báo cáo bổ sung, gửi Sở Tài chính

Sau khi HĐND huyện phê chuẩn, trong phạm vi 5 ngày, Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện gửi báo cáo quyết toán đến các cơ quan: 01 bản gửi HĐND huyện; 01 bản gửi UBND huyện; 01 bản gửi Sở Tài chính; 01 bản lưu tại Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Đồng thời, gửi KBNN huyện Nghị quyết phê chuẩn quyết toán của HĐND huyện

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

NSNN giữ vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính quốc gia, là công

cụ góp phần phát triển KT-XH của các địa phương Quản lý NSNN ngày càng trở nên quan trọng đối với các chính quyền địa phương khi Chính phủ ngày càng phân cấp mạnh về quản lý ngân sách cho các địa phương

Hệ thống NSNN bao gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương, trong hệ thống đó ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo, ngân sách địa phương là ngân sách của các cấp chính quyền bên dưới phù hợp với địa giới hành chính các cấp, đối với Việt Nam bao gồm ngân sách cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã

Ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo, đồng thời thực hiện nguyên tắc phân định rõ ràng các nguồn thu, nhiệm vụ chi đối với ngân sách địa phương Qúa trình đó luôn đảm bảo nguyên tắc thống nhất, tập trung dân chủ trong tổ chức hệ thống ngân sách, xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương về chế độ, chính sách, định mức, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi cấp quản lý ngân sách…

Qua việc nghiên cứu những vấn đề mang tính lý luận đối với NSNN như: khái niệm, bản chất, chức năng, vai trò của NSNN, hệ thống NSNN ở Việt Nam, NSNN cấp huyện trong hệ thống NSNN, cơ sở của quy trình lập

dự toán và quyết toán NSNN sẽ giúp cho những người làm công tác này nhìn nhận rõ hơn từ căn cứ, yêu cầu, phương pháp và vai trò của nó để công tác quản lý ngân sách ngày càng hiệu quả

Để hiểu rõ hơn về tầm quan trọng đó, trong Chương 2 sẽ đi sâu nghiên cứu về thực trạng công tác lập dự toán và quyết toán NSNN tại Phòng Tài

chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ trong những năm vừa qua, đánh giá những kết quả đạt đƣợc cũng nhƣ những mặt còn tồn tại, hạn chế trong công tác lập

dự toán và quyết toán NSNN để từ đó đƣa ra các giải pháp khắc phục và đề xuất, kiến nghị trong thời gian đến

kế hoạch và đầu tư theo quy định của pháp luật

Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện chịu sự chỉ đạo, quản lý trực tiếp, toàn diện của UBND huyện, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra về chuyên môn, nghiệp vụ của Sở Tài chính và Sở Kế hoạch – Đầu tư tỉnh Quảng Ngãi

Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện có tư cách pháp nhân, có con dấu

và tài khoản

b Nhiệm vụ

- Hướng dẫn các cơ quan, đơn vị dự toán thuộc huyện, UBND xã, thị trấn xây dựng dự toán ngân sách hàng năm; xây dựng trình UBND huyện dự toán ngân sách huyện theo hướng dẫn của Sở Tài chính

- Lập dự toán thu ngân sách nhà nước đối với những khoản thu được phân cấp quản lý, dự toán chi ngân sách cấp huyện và tổng hợp dự toán ngân sách cấp xã, phương án phân bổ ngân sách huyện trình UBND huyện; lập dự

toán ngân sách điều chỉnh trong trường hợp cần thiết để trình UBND huyện;

tổ chức thực hiện dự toán ngân sách đã được quyết định

- Thẩm tra quyết toán các dự án đầu tư do huyện quản lý; thẩm định quyết toán thu, chi ngân sách xã; lập quyết toán thu, chi ngân sách huyện; tổng hợp, lập báo cáo quyết toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện

và quyết toán thu, chi ngân sách cấp huyện (bao gồm quyết toán thu, chi ngân sách cấp huyện và quyết toán thu, chi ngân sách cấp xã) báo cáo UBND huyện để trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê chuẩn Tổ chức thẩm tra, trình Chủ tịch UBND huyện phê duyệt quyết toán đối với dự án thuộc thẩm quyền phê duyệt của Chủ tịch UBND huyện Thẩm tra, phê duyệt quyết toán các dự án đầu tư bằng nguồn vốn sự nghiệp có tính chất đầu tư xây dựng cơ bản thuộc ngân sách huyện quản lý

- Quản lý tài sản nhà nước tại các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp thuộc cấp huyện quản lý theo quy định của Chính phủ và hướng dẫn của Bộ Tài chính Thẩm định, trình UBND huyện quyết định theo thẩm quyền việc mua sắm, thuê, thu hồi, điều chuyển, thanh lý, bán, tiêu huỷ tài sản nhà nước

- Quản lý giá theo quy định của UBND tỉnh; kiểm tra việc chấp hành niêm yết giá và bán theo giá niêm yết của các tổ chức, cá nhân kinh doanh hoạt động trên địa bàn

- Thực hiện các nhiệm vụ khác về quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài chính theo phân công, phân cấp hoặc uỷ quyền của UBND huyện và theo quy định của pháp luật

2.1.2 Cơ cấu tổ chức

Hiện tại, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đức Phổ có cơ cấu tổ chức