(luận văn thạc sĩ) giải pháp chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp của huyện cư jút, tỉnh đăk nông

Nhìn vào chiều sâu mà nói thì nền nông nghiệp Cư Jút phát triển thiếu bền vững, hiệu quả kinh tế chưa cao, sử dụng đất đai chưa hợp lý, chưa khai thác hết tiềm năng và lợi thế; cơ cấu ki

NGÔ THÁI HƯNG

GIẢI PHÁP CHUYỂN ĐỔI

CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP CỦA HUYỆN CƯ JÚT, TỈNH ĐẮK NÔNG

Chuyên ngành: Kinh tế phát triển

Mã số: 60.31.01.05

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐÀO HỮU HÒA

Đà Nẵng, Năm 2016

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Tôi cam đoan rằng, mọi thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Ngô Thái Hƣng

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Kết cấu của luận văn 4

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TRONG NÔNG NGHIỆP 8

1.1 TỔNG QUAN VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ 8

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của cơ cấu kinh tế 8

1.1.2 Các tiêu chí để đánh giá tính phù hợp của cơ cấu kinh tế 16

1.2 NỘI DUNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ 16

1.2.1 Chuyển dịch cơ cấu ngành lĩnh vực trong sản xuất nông nghiệp 16

1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong ngành Nông nghiệp theo địa lý 18 1.2.3 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Nông nghiệp theo thành phần kinh tế 19 1.2.4 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo loại hình tổ chức sản xuất 20

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ XU HƯỚNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ 20

1.3.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế Nông nghiệp 20

1.3.2 Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 26

1.4 KINH NGHIỆM CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ CÁC ĐỊA PHƯƠNG 28

1.4.3 Bài học rút ra cho huyện Cư Jút 32

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CƯ JÚT GIAI ĐOẠN 2010 - 2015 34

2.1 NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CHỦ YẾU ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU TRONG NÔNG NGHIỆP HUYỆN CƯ JÚT 34

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 34

2.1.2 Các đặc điểm về xã hội 48

2.1.3 Đặc điểm kinh tế 51

2.1.4 Thực trạng phát triển khoa học - kỹ thuật - công nghệ 54

2.1.5 Đánh giá chung về thực trạng phát triển kinh tế- xã hội 55

2.2 THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TRONG NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CƯ JÚT TRONG GIAN ĐOẠN 2010 - 2015 57

2.2.1 Thực trạng chuyển dịch kinh tế trong nhóm ngành Nông - Lâm - Thủy sản 57

2.2.2 Thực trạng cơ cấu kinh tế theo khu vực địa lý và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo khu vực địa lý trong nông nghiệp 61

2.2.3 Thực trạng cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế trong nông nghiệp 62

2.2.4 Thực trạng cơ cấu kinh tế theo hình thức tổ chức sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp 64 2.3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ NHỮNG THÀNH CÔNG, HẠN CHẾ, NGUYÊN NHÂN CÁC HẠN CHẾ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

CHƯƠNG 3 CÁC GIẢI PHÁP NHẰM THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH

CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CƯ JÚT

70

3.1 CƠ SỞ TIỀN ĐỀ CHO VIỆC ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP 70

3.1.1 Các dự báo 70

3.1.2 Mục tiêu và chiến lược phát triển của ngành nông nghiệp tỉnh Đăk Nông nói chung và huyện Cư Jút nói riêng 71

3.1.3 Quan điểm, phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bàn huyện Cư Jút trong tương lai 74

3.2 CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP HUYỆN CƯ JÚT 78

3.2.1 Giải pháp về quy hoạch 78

3.2.2 Hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn 78

3.2.3 Tạo vốn để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 80

3.2.4 Khuyến khích phát triển ngành nghề và dịch vụ ở nông thôn 84

3.2.5 Đẩy mạnh cơ giới hoá nông nghiệp, mở rộng ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất nông nghiệp 85

3.2.6 Đổi mới và hoàn thiện các chính sách kinh tế liên quan để đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 91

3.2.7 Giải pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lực lượng lao động phổ thông đáp ứng yêu cầu sản xuất nông nghiệp 93

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 96

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98 QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO).

CNH

HĐH

Công nghiệp hóa Hiện đại hóa CCKT

CDKT

Cơ cấu kinh tế Chuyển dịch kinh tế CDCCKT

Số

2.4 Phân bố các loại đất trên địa bàn huyện Cƣ Jút 41

2.7 Bảng so sánh chi tiết cơ cấu kinh tế giai đoạn 2010 – 2015 51 2.8 Bảng so sánh cơ cấu kinh tế giai đoạn 2010 - 2014 52

2.9 Gía trị sản lƣợng các ngành nông nghiệp chính theo giá

Số hiệu Tên bảng Trang

2.2 Cơ cấu các loại đất chính huyện Cƣ Jút 46

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực thực phẩm và một

số nguyên liệu cho công nghiệp Do đó, Nông nghiệp có vai trò rất to lớn trong mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội Trong tiến trình hội nhập nông nghiệp lại càng có vị thế lớn trong chiến lược toàn cầu hóa Trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung, cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói riêng là vấn đề quan tâm hiện nay của nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam Mấu chốt là tìm các giải pháp có hiệu quả khả thi đưa vào thực tiễn để chuyển dịch cơ cấu đạt kết quả nhanh và có tính bền vững cao Sự hưng thịnh của mỗi quốc gia đều được lấy kinh tế làm thước đo tiêu chuẩn “dân giàu nước mạnh xã hội phồn vinh” Trong cơ cấu nền kinh tế, nông nghiệp là một ngành quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế không chỉ đối với nước ta mà với nhiều nước trên thế giới Muốn phát triển kinh tế thì nông nghiệp là một trong những vấn đề cần đặc biệt quan tâm

và “nhận thức đúng vai trò của nó trong chiến lược phát triển kinh tế và thực hiện đồng bộ hàng loạt những vấn đề liên quan đến nông nghiệp, trong đó có chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sao cho hợp lý”

Trong đó nền nông nghiệp huyện Cư Jút cũng không phải là một ngoài

lệ Nhìn vào chiều sâu mà nói thì nền nông nghiệp Cư Jút phát triển thiếu bền vững, hiệu quả kinh tế chưa cao, sử dụng đất đai chưa hợp lý, chưa khai thác hết tiềm năng và lợi thế; cơ cấu kinh tế nông nghiệp và ngành nghề nông thôn chuyển dịch chậm; Việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, đặc biệt

là sử dụng giống mới, kỹ thuật canh tác bền vững, sản xuất gắn kết với thị

trường và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm hàng hóa còn hạn chế, thậm chí yếu kém Chính vì vậy khả năng cạnh tranh thấp, giá trị sản xuất trên đơn

vị diện tích canh tác còn thấp so với nhiều huyện trên địa bàn Tỉnh Công nghiệp chế biến nông sản, nhất là công nghệ thu hoạch, chế biến, bảo quản sau thu hoạch phát triển chậm Thu nhập của người lao động khu vực nông nghiệp còn thấp và chịu nhiều rủi ro lớn, thua thiệt nhiều so với lao động ở các khu vực kinh tế khác

Mặt khác, sản xuất tuy có theo quy hoạch, nhưng không triệt để, không đồng bộ Bỡi lẽ, còn nhiều người nông dân thiếu kiến thức nông nghiệp, họ chưa nắm vững đất nào trồng cây gì? trồng như thế nào là bền vững? sản phẩm này trên thị trường cung đã vượt cầu chưa? … Bỡi vì tập quán xưa nay vẫn chưa thay đổi, sản phẩm nào có giá trị cao ở thời điểm đó thì tập trung sản xuất sản phẩm đó Hiện nay phương thức sản xuất của người nông dân vẫn còn theo hướng tự phát nhỏ lẻ, khó cơ giới hóa, tự động hóa trong sản xuất, Nhà nước khó đầu tư, khó quản lý; sản phẩm làm ra giá thành còn rất cao, đầu ra của sản phẩm không ổn định, điệp khúc “được mùa mất giá, được giá mất mùa” vẫn còn lập đi, lập lại trên địa bàn Tuy năng suất sinh học có tăng so với trước đây, nhưng hiệu quả kinh tế tăng không đáng kể

Do vậy, việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp để nâng cao giá trị

gia tăng trong sản xuất, tiến tới một nền sản xuất nông nghiệp bền vững là

điều tất yếu phải làm Nhận thức được tầm quan trọng của việc chuyển đổi

cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tác giả chọn đề tài: “Giải pháp chuyển đổi cơ

cấu kinh tế nông nghiệp của huyện Cư Jút” để viết luận văn thạc sỹ, là

mong muốn góp phần luận giải vấn đề cấp thiết đang đặt ra nói trên, mà trọng tâm là phân tích thực trạng chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở huyện Cư Jút, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp phù hợp để khai

thác tối đa mọi nguồn lực, tiềm năng và lợi thế so sánh của địa phương cho

sự phát triển nhanh và bền vững trên con đường CNH, HĐH đất nước

2 Mục tiêu nghiên cứu

Hệ thống hóa lý luận liên quan đến chuyển dịch cơ cấu trong nền kinh

tế nói chung và nghành nông nghiệp nói riêng

Phân tích, đánh giá một cách hệ thống thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Cư Jút, tỉnh Đăk Nông, chỉ ra những thành công, hạn chế và nguyên nhân

Đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển dịch trong nông nghiệp trên địa bàn huyện Cư Jút trong tương lai

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là cơ cấu kinh tế và quá trình chuyển dịch cơ cấu trên địa bàn huyện Cư Jút

Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Trên địa bàn huyện Cư Jút

- Phạm vi nội dung: Nghành nông nghiệp và các quá trình liên quan đến nghành nông nghiệp trên địa bàn huyện (Thủy lợi, giao thông, công nghiệp)

- Phạm vi thời gian: Các số liệu thứ cấp từ 2010 – 2015; các số liệu điều tra khảo sát thực tế tiến hành đến tháng 8 năm 2015; tầm xa các giải pháp đến năm 2020 và tầm nhìn năm 2030

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, luận văn dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, sử dụng tổng hợp một số phương pháp như thống kê, so sánh, phân tích và tổng hợp, tổng kết thực tiễn… Ngoài ra, luận văn cũng kế thừa kết

quả nghiên cứu của các công trình nghiên cứu liên quan, đồng thời dựa vào các chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật, chính sách của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được tiến hành theo kết cấu truyền thống 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp;

Chương 2: Thực trạng chuyển dịch kinh tế trong nông nghiệp huyện Cư Jút trong thời gian qua;

Chương 3: Các giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu trong nông nghiệp trên địa bàn huyện Cư Jút;

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Trên cơ sở tiếp cận các nội dung nghiên cứu trước đây có liên quan đến

cơ cấu kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp để có thể khái quát những nội dung về cơ sở lý luận đối với cơ cấu kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài

- Nguyễn Thanh Phương và Trương Công Cường (2011), “Nghiên cứu

một số giải pháp khoa học và công nghệ nhằm phát triển nông nghiệp bền vững trên đất dốc tỉnh Đắk Nông”, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam

Tác giả đã phân vùng thích hợp cho các loại cây trồng trên địa hình Đăk Nông

và đưa ra giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả kinh tế sử dụng đất canh tác

- Bùi Tất Thắng (1994): Sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong

thời kỳ công nghiệp hoá của NIEs Đông Nam Á và Việt Nam, Nxb Khoa

học xã hội, Hà Nội

- Nguyễn Thị Minh Châu, (2004) Quá trình chuyển dịch cơ cấu

kinh tế nông nghiệp ở đồng bằng sông Cửu Long những năm đầu thế kỷ XXI, Hội thảo khoa học vì sự phát triển đồng bằng sông Cửu Long

- Đặng Kim Sơn – Hoàng Thu Hoà (2002): Một số vấn đề về phát

triển nông nghiệp và nông thôn, Nxb Thống kê, Hà Nội

- Trần Tuấn Anh (2014),“Chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng ven biển

Bắc bộ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Luận án thạc sĩ trường

đại học kinh tế quốc dân Hà Nội Định hướng Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tập trung vào những vấn đề cơ bản nhằm tăng cường năng lực cạnh tranh

và nâng cao hiệu quả kinh tế của vùng Đồng thời góp phần hệ thống hoá và làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn ven biển Bắc bộ

- Trần Văn Tuý (2004), “Thực trạng và những giải pháp chủ yếu nhằm

phát triển nông sản hàng hoá ở tỉnh Bắc Ninh”, Luận án tiến sĩ nông nghiệp,

trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội Nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn tỉnh theo hướng sản xuất hàng hóa Đồng thời phân tích, đánh giá một cách hệ thống thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tỉnh Bắc Ninh theo hướng sản xuất hàng hóa, chỉ ra những thành công, hạn chế và nguyên nhân

- Nguyễn Văn Luận (2005), “Những giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông nghiệp huyện Quản Bạ- tỉnh Hà Giang”, Luận văn thạc sỹ kinh tế,

Trường Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội Nhận thức đúng vai trò của Cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong chiến lược phát triển kinh tế và thực hiện đồng bộ hàng loạt những vấn đề liên quan đến nông nghiệp để nâng cao hiệu quả kinh

tế của vùng

- Võ Thị Cẩm Vân (2008), “Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông

nghiệp tỉnh Bình Dương 1997-2007”, Luận văn thạc sĩ lịch sử, chuyên

ngành Lịch sử Việt Nam, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh Tìm hiểu và hệ thống quá trình vận dụng, sáng tạo đường lối đổi mới của Đảng trong lĩnh vực nông nghiệp và lãnh đạo quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Bình Dương Đồng thời rút

ra những kinh nghiệm lãnh đạo thực hiện đường lối, chính sách trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH-HĐH

- Trần Anh Hùng (2013),“Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

tỉnh Gia Lai”, Luận văn thạc sĩ lịch sử, Chuyên ngành Kinh tế phát triển,

Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng.Đánh giá thực trạng cơ cấu kinh tế nông nghiệp, xác định rõ sự bất hợp lý và những nguyên nhân, từ đó đưa ra những giải pháp chủ yếu nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh Gia Lai phù hợp với nền kinh tế thị trường trong thời kỳ CNH -HĐH và xu thế hội nhập Quốc tế hiện nay

Đồng thời, còn có nhiều công trình khoa học khác nghiên cứu giải pháp chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở nhiều khía cạnh khác nhau Có thể khẳng định, các công trình nghiên cứu về giải pháp chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở nước ta là rất phong phú Thành quả của những công trình đã cung cấp những luận cứ khoa học, thực tiễn cho việc xây dựng, triển khai giải pháp chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên toàn quốc và từng địa phương

Tuy nhiên điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế và tổ chức, mà hiện tại vẫn chưa có một nghiên cứu nào đáp ứng đòi hỏi thực tiễn của vấn đề chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp mà đến nay tính thời sự của nó vẫn đang là một vấn đề cấp bách cần phải giải quyết nhưng đây là một vấn đề mang tính chất lâu dài về các giải pháp chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, có như thế mới có thể cải thiện được tình trạng kinh tế chậm phát triển Nguyên nhân

kinh tế chậm phát triển rất đa dạng và phức tạp, do vậy việc đề ra các giải pháp cũng gặp nhiều khó khăn, khó khăn trong cả việc áp dụng những giải pháp đó Chính vì vậy cần phải có một nghiên cứu bao quát toàn bộ cả vấn đề

Qua quá trình tìm hiểu, nghiên cứu, tôi đƣợc biết cho đến thời điểm

hiện tại vẫn chƣa có nghiên cứu nào đề cập đến " Giải pháp chuyển đổi cơ

cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn huyện Cư Jút, tỉnh Đắk Nông" và tôi hy

vọng rằng nghiên cứu của mình sẽ có ích trong việc đƣa ra các giải pháp phục

vụ cho các nhà quản lý, hoạch định chính sách tại huyện Cƣ Jút, tỉnh Đắk Nông

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

TRONG NÔNG NGHIỆP

1.1 TỔNG QUAN VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của cơ cấu kinh tế

a Khái niệm

* Cơ cấu: Để hiểu khái niệm cơ cấu kinh tế, trước hết cần làm rõ

khái niệm cơ cấu Theo quan điểm triết học duy vật biện chứng, cơ cấu

là một phạm trù triết học dùng để biểu thị cấu trúc bên trong, tỷ lệ và mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành hệ thống Cơ cấu được biểu hiện như là tập hợp những mối quan hệ liên kết hữu cơ, các yếu tố khác nhau của một hệ thống nhất định Nó biểu hiện ra như là một thuộc tính của sự vật hiện tượng

nó biến đổi cùng với sự biến đổi sự vật, hiện tượng Như vậy, có thể thấy có nhiều trình độ, nhiều kiểu tổ chức cơ cấu của khách thể và các hệ thống

[22, tr.28]

* Cơ cấu kinh tế: Đứng trên quan điểm duy vật biện chứng và lý thuyết

hệ thống có thể hiểu: Cơ cấu kinh tế là một tổng thể hợp thành bởi nhiều yếu

tố kinh tế của nền kinh tế quốc dân, giữa chúng có mối liên hệ hữu cơ, những tương tác qua lại cả về số lượng và chất lượng, trong những không gian và điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể, chúng vận động hướng vào những mục tiêu nhất định Theo quan điểm này cơ cấu kinh tế là phạm trù kinh tế, là nền tảng

của cơ cấu xã hội và chế độ xã hội

Một cách tiếp cận khác thì cho rằng: Cơ cấu kinh tế hiểu một cách đầy

đủ là một tổng thể hệ thống kinh tế bao gồm nhiều yếu tố có quan hệ chặt chẽ

định, trong những điều kiện kinh tế - xã hội nhất định, được thể hiện cả về mặt định tính lẫn định lượng, cả về số lượng và chất lượng, phù hợp với mục tiêu được xác định của nền kinh tế

* Cơ cấu ngành kinh tế: Cơ cấu ngành kinh tế là tổng hợp các ngành

kinh tế và mối quan hệ tỷ lệ giữa các ngành thể hiện ở vị trí và tỷ trọng của mỗi ngành trong tổng thể nền kinh tế Cơ cấu ngành phản ánh phần nào trình

độ phân công lao động xã hội chung của nền kinh tế và trình độ phát triển chung của lực lượng sản xuất Thay đổi mạnh mẽ cơ cấu ngành là nét đặc

trưng của các nước đang phát triển

Khi phân tích cơ cấu ngành của một quốc gia, thường phân tích theo 3 nhóm ngành chính:

- Ngành nông nghiệp, trong nông nghiệp bao gồm 3 ngành nhỏ là nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp

- Ngành công nghiệp, bao gồm ngành công nghiệp và xây dựng

- Ngành dịch vụ bao gồm ngành thương mại, bưu điện và du lịch,…

* Cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất

cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp Nông nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: Trồng trọt, chăn nuôi, sơ

chế nông sản; theo nghĩa rộng, còn bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản

Cơ cấu Kinh tế nông nghiệp là một tổng thể các quan hệ kinh tế đó là các mối quan hệ tỷ lệ về số lượng, chất lượng và các quan hệ tương tác lẫn nhau giữa các bộ phận cấu thành nền nông nghiệp bao gồm các ngành sản xuất nông lâm nghiệp, các vùng sản xuất nông nghiệp và các thành phần kinh

tế trong nông nghiệp

Trong đó cơ cấu kinh tế nông nghiệp được tiếp cận theo nhiều cách

khác nhau:

Cơ cấu kinh tế nội bộ ngành nông nghiệp: Được thể hiện ở những

mối quan hệ, tỷ lệ giữa các phân ngành trong ngành nông nghiệp (nông - lâm - ngư nghiệp…) Trong quá trình phát triển, tương quan giữa các phân ngành trong cơ cấu kinh tế nội bộ ngành nông nghiệp sẽ có những chuyển biến quan trọng theo hướng đa dạng hoá sản xuất Đó chính là sự phát triển lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội trong sản xuất nông nghiệp

Cơ cấu kinh tế nội bộ ngành nông nghiệp phản ánh sự phân công lao động theo hướng chuyên môn hóa sản xuất, được hình thành dựa trên mối quan hệ giữa các đối tượng khác nhau của nền sản xuất, sản xuất càng phát triển thì tập hợp ngành kinh tế càng đa dạng Xem xét cơ cấu kinh tế nội bộ ngành nông nghiệp không chỉ dựa trên chỉ tiêu giá trị, mà còn phải phân tích chỉ tiêu lao động, chỉ tiêu vốn đầu tư… Tổng hợp các chỉ tiêu đó phản ánh thực trạng cơ cấu kinh tế nội bộ ngành nông nghiệp

Cơ sở của cơ cấu ngành là sự phân công lao động xã hội; phân công lao động xã hội càng sâu sắc thì cơ cấu ngành càng được phân chia đa dạng Tiền đề của sự phân công lao động trong nông nghiệp là năng suất lao động nông nghiệp Trước hết, năng suất lao động của khu vực sản xuất lương thực phải đạt tới một giới hạn nhất định, đảm bảo đủ lương thực cần thiết cho xã hội Đây là cơ sở quan trọng cho sự phân công giữa những người sản xuất lương thực với những người chăn nuôi và các ngành nghề khác trong nông nghiệp

Cơ cấu thành phần kinh tế: Sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế

khác nhau trong nền kinh tế nói chung và nông nghiệp nói riêng là một tất yếu khách quan trên con đường đi lên của đất nước Các thành phần kinh

tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh Cơ cấu thành

- Kinh tế tập thể: Kinh tế tập thể với hình thức phổ biến là kinh tế hợp tác xã và tổ liên kết sản xuất là hình thức liên kết tự nguyện của người lao động, kết hợp sức mạnh tập thể với sức mạnh của các thành viên để giải quyết có hiệu quả những vấn đề sản xuất - kinh doanh và đời sống, phát triển trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi, quản lý dân chủ Bối cảnh phát triển hiện nay đòi hỏi phải chú trọng các hình thức hợp tác và hợp tác xã cung ứng dịch vụ, vật tư và tiêu thụ sản phẩm cho kinh

tế hộ gia đình và trang trại; mở rộng các hình thức kinh tế hỗn hợp, liên kết, liên doanh giữa các hợp tác xã với các doanh nghiệp thuộc mọi thành

phần kinh tế; kinh tế tập thể cùng với kinh tế nhà nước phải vươn lên nắm vai trò chủ đạo và trở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân

- Kinh tế cá thể và tiểu chủ: Kinh tế cá thể và tiểu chủ được khuyến khích phát triển ở cả thành thị, nông thôn, trong các ngành nghề không bị hạn chế, có thể tồn tại độc lập hoặc tham gia vào các hợp tác xã, liên kết với doanh nghiệp bằng nhiều hình thức Trong lĩnh vực nông nghiệp ở nước ta hiện nay, kinh tế hộ gia đình - một bộ phận của kinh tế cá thể, tiểu chủ - đóng vai trò đặc biệt quan trọng Nhà nước khuyến khích phát triển trang trại hộ gia đình nhằm khai thác đất trống, đồi núi trọc, mặt nước và đất hoang hóa để phát triển sản xuất

- Kinh tế tư bản tư nhân: Kinh tế tư bản tư nhân được khuyến khích phát triển không hạn chế về quy mô trong những ngành nghề, lĩnh vực và địa bàn mà pháp luật không cấm; được khuyến khích hợp tác, liên doanh với nhau và liên doanh với doanh nghiệp nhà nước, chuyển thành doanh nghiệp cổ phần và bán cổ phần cho người lao động

- Kinh tế tư bản nhà nước: Kinh tế tư bản nhà nước tồn tại dưới các hình thức liên kết giữa kinh tế nhà nước với kinh tế tư nhân trong và ngoài nước, hình thức này phát triển ngày càng đa dạng

- Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài: Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là bộ phận của nền kinh tế Việt Nam, được khuyến khích phát triển, hướng mạnh vào sản xuất - kinh doanh hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu, hàng hóa và dịch vụ có công nghệ cao, xây dựng kết cấu hạ tầng

Cơ cấu kinh tế vùng, lãnh thổ: Cơ cấu kinh tế vùng, lãnh thổ phản

ánh sự phân công lao động xã hội về mặt không gian, địa lý Trong nông nghiệp, cơ cấu kinh tế vùng, lãnh thổ dựa trên điều kiện riêng, đặc thù về tiềm năng, thế mạnh của mỗi vùng trong phạm vi quốc gia hay các địa phương Cơ cấu kinh tế vùng lãnh thổ phản ánh sự khác nhau về điều kiện

sản xuất của mỗi vùng nhưng được đặt trong sự thống nhất chung của toàn

bộ nền nông nghiệp Việc phân vùng kinh tế nông nghiệp theo vùng lãnh thổ không đồng nghĩa với phân chia địa giới hành chính và là cơ sở quan trọng cho việc hoạch định và thực thi chiến lược, kế hoạch và chính sách phát triển nông nghiệp phù hợp với đặc điểm của từng vùng Mục đích của phân vùng là nhằm khai thác có hiệu quả tiềm năng, thế mạnh, khắc phục mặt hạn chế của từng vùng trong tổng thể chung của cả nước, tạo ra

sự liên kết bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau giữa các vùng Quan trọng hơn là

mở ra hướng chuyên canh sản xuất nông sản hàng hóa đặc trưng của mỗi vùng với khối lượng lớn, năng suất cao, chất lượng tốt, thuận lợi cho việc chế biến, vận chuyển, tiêu thụ sản phẩm, góp phần phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất mới, sản xuất hàng hóa đạt hiệu quả cao

Trong quá trình xây dựng, phát triển kinh tế vùng, cần chú trọng tác động vĩ mô của Nhà nước thông qua hệ thống các chủ trương, chính sách khuyến nông, xây dựng kết cấu hạ tầng, chính sách thuế ưu đãi, chính sách trợ giá, tín dụng ưu đãi và những thông tin cần thiết

Cơ cấu kinh tế theo quy mô và trình độ công nghệ: Cơ cấu kinh tế

xét theo quy mô và trình độ công nghệ có vai trò rất quan trọng trong quản

lý kinh tế Cơ cấu quy mô các cơ sở sản xuất - kinh doanh vừa nói lên mức độ tập trung hoá sản xuất của nền kinh tế, vừa nói lên khả năng linh hoạt, mền dẻo của các loại hình tổ chức sản xuất Cơ cấu trình độ công nghệ phản ánh chất lượng và hàm lượng khoa học, công nghệ và tri thức trong nền kinh tế Trình độ công nghệ của sản xuất được đặc trưng bởi đặc điểm của công nghệ sản xuất và quản lý So với khu vực công nghiệp và dịch vụ, trình độ công nghệ chung trong sản xuất nông nghiệp còn lạc hậu Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ đã làm cho kỹ thuật về giống, phân bón, tưới tiêu, bảo vệ thực vật… từng bước được đổi

mới và áp dụng ngày càng có hiệu quả vào sản xuất nông nghiệp Quá trình cơ giới hoá nông nghiệp đã thâm nhập vào các khâu làm đất, gieo cấy, chăm sóc, thu hoạch, vận chuyển sản phẩm… làm cho năng suất lao động ngày càng tăng Đặc biệt, sự tác động của công nghiệp vào khâu chế biến đã làm tăng chất lượng và giá trị hàng hoá của sản phẩm nông

nghiệp, từ đó mang lại thu nhập cao hơn cho người sản xuất nông nghiệp

Cơ cấu kinh tế theo hình thức tổ chức sản xuất: Sự tồn tại của các

thành phần kinh tế trong nông nghiệp luôn gắn liền với các hình thức tổ chức sản xuất - kinh doanh nhất định như kinh tế hộ nông dân tự chủ, hợp tác xã, trang trại, doanh nghiệp, trạm giống, trạm kỹ thuật, các tổ chức khuyến nông… Việc lựa chọn các hình thức tổ chức sản xuất trong nông nghiệp phải dựa trên cơ sở sự phát triển của lực lượng sản xuất và các điều kiện thực tế cụ thể khác

Ngoài các cách tiếp cận nói trên, cơ cấu kinh tế nông nghiệp còn được xem xét dưới các góc độ khác như lao động, thị trường, sản phẩm dưới hình thái hiện vật và giá trị, trình độ xã hội hoá, trình độ phân công, hiệp tác trong nước và quốc tế…

* Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế

Nông nghiệp là một hệ thống phức tạp gồm nhiều bộ phận có mối quan hệ hữu cơ với nhau Những bộ phận này được coi như là các phần tử trong một cấu trúc có sự quan hệ mật thiết mà sự thay đổi của phần tử này hay sự biến đổi của một yếu tố làm cho phần tử này thay đổi thì cũng làm cho các yếu tố khác của phần tử khác thay đổi và kéo theo đó là những biến đổi của cấu trúc Làm thay đổi các phần tử bên trong một cấu trúc chính là làm thay đổi cơ cấu hay là chuyển dịch cơ cấu Như vậy, có thể hiểu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là quá trình làm biến đổi cấu trúc và các mối quan hệ tương tác trong hệ thống theo những định hướng

và mục tiêu nhất định, nghĩa là đưa hệ thống đó từ trạng thái này tới trạng thái khác tối ưu hơn thông qua sự quản lý, điều khiển của con người theo đúng quy luật khách quan

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp gắn liền với quá trình tái phân công lao động xã hội Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tạo ra

hệ thống kinh tế nông nghiệp hợp lý cho phép khai thác tối ưu các nguồn lực (vốn, tài nguyên, lao động, kỹ thuật…), đảm bảo sự phát triển cân đối,

ổn định, bền vững, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hợp lý tạo điều kiện để ngành nông nghiệp nhanh chóng thích ứng với yêu cầu hội nhập và mở rộng hợp tác quốc tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hợp lý góp phần duy trì có hiệu quả nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể là nền tảng, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hợp lý góp phần thực hiện thành công quá trình CNH, HĐH, thực hiện chiến lược hướng về xuất khẩu, từng bước chuyển sang nền kinh tế tri thức

- Chuyển dịch cơ cấu kinh thực hiện theo 3 hướng:

 Chuyển dịch theo ngành hoặc khu vực kinh tế

 Chuyển dịch theo vùng Kinh tế

 Chuyển dịch theo thành phần kinh tế

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp phụ thuộc chặt chẽ vào nhiều nhân tố đa dạng và phức tạp có thể phân thành các nhóm nhân tố sau:

 Nhóm nhân tố tự nhiên

 Nhóm nhân tố về kinh tế xã hội

 Nhóm nhân tố về kĩ thuật

 Nhóm nhân tố cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp.

 Môi trường chính sách khuyến khích phát triển sản xuất nông nghiệp

b Đặc điểm

Cơ cấu kinh tế không chỉ giới hạn về các mối quan hệ tỷ lệ giữa các ngành có tính chất cố định mà luôn luôn vận động

c Vai trò chuyển dịch cơ cấu kinh tế

- Thúc đẩy việc thực hiện các mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế

- Đảm bảo tính hài hòa bền vững của nền kinh tế

1.1.2 Các tiêu chí để đánh giá tính phù hợp của cơ cấu kinh tế

- Phải phù hợp với các điều kiện cấu thành và những nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nhằm bảo đảm sự phát triển tốt nhất của vùng và ngành

- Bảo đảm sự thống nhất của các yếu tố phát triển nói chung và của sức sản xuất nói riêng giữa các lãnh thổ, các ngành, đồng thời có sự thích ứng cao với những thay đổi bên ngoài

- Tính hợp lý, tạo điều kiện để ngành nông nghiệp nhanh chóng thích ứng với yêu cầu hội nhập và mở rộng hợp tác quốc tế

- Đạt được hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội, phúc lợi xã hội

- Cơ cấu kinh tế phải gắn với nền kinh tế mở và hội nhập quốc tế

1.2 NỘI DUNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

1.2.1 Chuyển dịch cơ cấu ngành lĩnh vực trong sản xuất nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu ngành lĩnh vực trong sản xuất nông nghiệp là quá trình thay đổi tỷ lệ phân bổ các nguồn lực hay sự đóng góp các ngành lĩnh vực đối với sản xuất trong ngành Nông nghiệp

Chuyển dịch CCKT trong ngành nông nghiệp thể hiện ở các măt sau:

- Chuyển dịch cơ cấu sản xuất giữa nông nghiệp truyền thống: Nông nghiệp, lâm nghiệp, ngƣ nghiệp

- Chuyển dịch giữa các ngành sản xuất:

Nông nghiệp: Trồng trọt, chăn nuôi…

Lâm nghiệp: Khai thác rừng, trồng rừng…

Ngƣ nghiệp: Đánh bắt, nuôi trồng…

Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế:

- Giữa các ngành năng suất thấp sang các ngành năng suất cao

- Giữa các ngành lệ thuộc vào thiên nhiên sang các ngành ít lệ thuộc vào thiên nhiên

- Giữa các ngành có nhu cầu ít sang các ngành có nhu cầu cao

- Chuyển dịch sang các ngành đƣợc bảo trợ

Các tiêu chí để đánh giá:

- Sự thay đổi tỷ trọng đóng góp của ngành

Trong đó: K Là tổng giá trị ngành sản xuất trong năm K =

Ki là giá trị sản xuất của ngành (i) trong năm

Li Là phần trăm phân bổ của các ngành (i): = 100%

- Tỷ trọng phân bổ của các nguồn lực cho các ngành hoặc lĩnh vực

Tij = x 100%

Trong đó: Lij là quy mô nguồn lực (j) phân bổ cho ngành (i)

Li là tổng nguồn lực (j) của nền kinh tế

Tij là tỷ trọng phân bổ nguồn lực (j) phân bổ cho ngành (i)

1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong ngành Nông nghiệp theo địa lý

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo vùng là tái phân công lao động theo vùng lãnh thổ Dựa trên những lợi thế về điều kiện tự nhiên, địa lý, kinh tế - xã hội của mỗi vùng mà hình thành các vùng kinh tế Các vùng kinh tế này có những đặc điểm khác nhau nhưng có điểm chung là dựa vào những lợi thế đó để khai thác có hiệu quả các nguồn lực và tiềm năng kinh tế trong vùng nhằm tạo ra sự phát triển

Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế:

- Hình thành các vùng chuyên canh tự nhiên dựa trên nền tảng thị trường và phong tục tập quán

- Hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp phục vụ đô thị tại các vùng ven đô thị

Kn là giá trị sản xuất của vùng (n) trong năm

Ln Là phần trăm phân bổ của các ngành (i): = 100%

- Tỷ lệ phân bố nguồn lực cho các ngành

Tij = x 100%

Trong đó: Lij là quy mô nguồn lực (j) phân bổ cho ngành (i)

Li là tổng nguồn lực (j) của nền kinh tế Tij là tỷ lệ phân bổ nguồn lực (j) phân bổ cho ngành (i)

1.2.3 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Nông nghiệp theo thành phần kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế là sự thay đổi tỷ lệ về sản xuất kinh doanh của các thành phần kinh tế Cơ sở của sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo thành phần là sự tồn tại khách quan, vai trò, vị trí của từng thành phần kinh tế trong nền kinh tế và sự vận động khách quan của nó trong nền kinh tế Đối với cơ cấu thành phần kinh tế, bên cạnh sự vận động khách quan thì sự định hướng về mặt chính trị - xã hội theo các cơ sở khách quan có sự tác động rất lớn đến sự chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế trong nền kinh

tế nói chung

Trong nền kinh tế thị trường luôn tồn tại những hình thức sở hữu khác nhau Chính sự đa dạng hoá sở hữu đã quyết định sự tồn tại của các thành phần kinh tế Sự khác nhau giữa các thành phần kinh tế thể hiện ở trình độ xã hội hoá, sự phát triển của lực lượng sản xuất, trình độ tổ chức quản lý, phương thức phân phối sản phẩm và các mối quan hệ về lợi ích Mỗi thành phần kinh tế có bản chất và những đặc điểm riêng Lợi ích của các thành phần kinh tế vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn và có mối quan hệ với nhau, cùng tồn tại với nhau trong một nền kinh tế Phát triển nền kinh

tế hàng hoá nhiều thành phần đã trở thành tất yếu trong đời sống xã hội của nhiều nước trên thế giới Do đó, phải tạo điều kiện để các thành phần kinh tế cùng tồn tại và phát triển trong một môi trường cạnh tranh lành mạnh Chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế trong nông nghiệp ở nước

ta được thực hiện theo hướng đảm bảo để kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng và điều tiết

nền kinh tế, tạo điều kiện và môi trường thúc đẩy các thành phần kinh tế cùng phát triển; kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân; kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng, là một trong những động lực của nền kinh tế

1.2.4 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo loại hình tổ chức sản xuất

Trong nền kinh tế thị trường luôn tồn tại những hình thức tổ chức khác nhau Chính sự đa dạng hoá sở hữu đã quyết định sự tồn tại của loại hình tổ chức sản xuất Sự khác nhau giữa các tổ chức sản xuất thể hiện ở trình độ xã hội hoá, sự phát triển của lực lượng sản xuất, trình độ tổ chức quản lý, phương thức phân phối sản phẩm và các mối quan hệ về lợi ích Mỗi loại hình tổ chức sản xuất có bản chất và những đặc điểm riêng Lợi ích của các loại hình tổ chức sản xuất vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn và có mối quan hệ với nhau, cùng tồn tại với nhau trong một nền kinh tế

Các loại hình tổ chức sản xuất:

 Nông hộ

 Trang trại, Hợp tác xã

 Các doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp

 Liên kết theo chuổi giá trị nông nghiệp

 Theo trình độ sản xuất, chuyên canh, thâm canh, bán thâm canh

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ XU HƯỚNG CHUYỂN DỊCH

CƠ CẤU KINH TẾ

1.3.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế Nông nghiệp

a Điều kiện tự nhiên

Theo FAO, các yếu tố tự nhiên có vai trò quan trọng trong việc hình thành các hệ sinh thái nông nghiệp khác nhau Các yếu tố tự nhiên ảnh

hưởng mạnh mẽ đến việc hình thành các cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên một vùng lãnh thổ gồm có: Khí hậu, nguồn nước, đất đai và hệ sinh vật

Sản xuất nông nghiệp diễn ra trên địa bàn rộng lớn và đối tượng khai thác là sinh vật nuôi trồng gắn liền với vị trí địa lý, thổ nhưỡng, khí hậu, chế độ thuỷ văn, ánh sáng, hệ sinh thái, tài nguyên thiên nhiên… Đây

là các yếu tố tiền đề cực kỳ quan trọng đối với quá trình xây dựng và hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Vấn đề căn bản là lựa chọn được cơ cấu cây trồng, vật nuôi, cơ cấu nghề nghiệp để huy động và khai thác có hiệu quả nhất những lợi thế so sánh về tự nhiên, tránh và hạn chế rủi ro cũng như những tác động bất lợi của tự nhiên để tăng năng suất cây trồng, vật nuôi, hạ giá thành, nâng cao chất lượng sản phẩm, góp phần cạnh tranh thắng lợi trong nền kinh tế thị trường

Do vậy, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp phải bố trí được cơ cấu cây trồng, vật nuôi tương thích với điều kiện thổ nhưỡng, chế độ thuỷ văn, ánh sáng, khí hậu, phải tôn trọng các quy luật tự nhiên để đảm bảo năng suất cây trồng, vật nuôi cao nhất, đảm bảo mức sinh lời lớn với chi phí thấp, qua đó đạt hiệu quả kinh doanh cao nhất

Ngày nay, mặc dù khoa học – công nghệ đã phát triển đến trình độ rất cao, con người đã tạo ra những giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao và thích ứng với điều kiện tự nhiên, nhưng để có một cơ cấu kinh tế nông nghiệp hợp lí, mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất, nhất thiết phải tôn trọng các quy luật tự nhiên, coi trọng vấn đề bảo vệ môi trường, sinh thái Đồng thời khuyến khích‎ sự sáng tạo của con người nhằm tranh thủ tốt nhất những lợi thế của tự nhiên để phát triển kinh tế nói chung và kinh tế

nông nghiệp nói riêng đạt hiệu quả cao nhất

b Điều kiện xã hội

Cơ cấu kinh tế mang tính khách quan nhưng sự hình thành và chuyển đổi nhanh hay chậm, hợp lý hay không hợp lý lại do sự tác động chủ quan của con người

Trình độ dân trí, chất lượng nguồn nhân lực là tiền đề cần thiết cho phát triển kinh tế, bởi lẽ nếu không có đội ngũ các nhà khoa học có trình độ cao làm đầu tàu trong nghiên cứu, ứng dụng, triển khai công nghệ hiện đại phục

vụ sản xuất nông nghiệp hoặc lực lượng lao động trong nông nghiệp không được đào tạo, chuyển giao công nghệ thì không thể nói đến tăng trưởng kinh

tế cao và bền vững

c Nhân tố thị trường

Trước hết, phải kể đến nhân tố thị trường Thông qua quan hệ cầu, giá cả thị trường đối với sản phẩm nông nghiệp, yếu tố này chi phối rất lớn đến chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi Bởi vì, trong kinh tế thị trường những sản phẩm nào có lợi nhuận cao, thị trường ổn định thì các doanh nghiệp, hộ gia đình, hợp tác xã sẽ đầu tư vốn để phát triển

cung-Thông qua những chức năng như điều tiết và kích thích sản xuất, thông tin tín hiệu cho người sản xuất và quản lý, thị trường tác động mạnh đến sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, cơ cấu ngành nghề trong sản xuất nông nghiệp Bởi vì, mục đích của người kinh doanh là tối đa hoá lợi nhuận, nếu có thị trường ổn định để tiêu thụ hàng hoá, giá cả có thể chấp nhận được thì đó là căn cứ, là tiếng gọi đối với nhà đầu tư kinh doanh nông nghiệp

Quy mô, cơ cấu và động thái của thị trường chi phối rất lớn và có thể nói là yếu tố quyết định đối với người sản xuất - kinh doanh, chi phối quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi

Trong nền kinh tế thị trường, cả 3 vấn đề cơ bản là sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai đều do thị trường quyết định Thị

trường không chỉ quyết định về số lượng mà còn về chất lượng, cơ cấu, mẫu mã sản phẩm hàng hóa, dịch vụ Thị trường tác động trực tiếp đến quy mô, trình độ phát triển của cơ sở kinh tế, đến xu hướng phân công lao động, vị trí, tỷ trọng các ngành, lĩnh vực trong nền kinh tế quốc dân Do vậy, xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp có hiệu quả phải căn cứ vào nhu cầu thị trường để làm định hướng chuyển dịch Thị trường có vai trò là động lực thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đồng thời chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là điều kiện thúc đẩy thị trường nông nghiệp phát triển Tuy nhiên, nếu để thị trường phát triển tự phát sẽ dẫn đến mất cân đối, do đó cần phải có sự quản lý của Nhà nước để điều tiết thị trường

Vốn đầu tư: Vốn đầu tư cũng là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối

với việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Có vốn mới giải quyết được vấn đề tăng cường cơ sở kỹ thuật, ứng dụng thành tựu khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn lao động Vì vậy, để tăng trưởng kinh tế nông nghiệp cao và ổn định, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp có hiệu quả phải tăng cường đầu tư vốn cho phát triển sản xuất và kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn cũng như các yếu tố kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội liên quan khác

Trình độ, kỹ năng của người lao động, tập quán canh tác, ngành nghề truyền thống: Trình độ, kỹ năng của người lao động, tập quán canh

tác, ngành nghề truyền thống cũng chi phối mạnh mẽ đến bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi, cơ cấu sản phẩm ở mỗi vùng, mỗi địa phương Các nghề tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ cũng tác động tích cực tới việc chuyển dịch

cơ cấu kinh tế nông nghiệp Muốn chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH tất yếu phải phát triển lực lượng sản xuất, trong đó lực lượng lao động là nhân tố hàng đầu Chỉ có đội ngũ lao động với chất lượng cao,

cơ cấu hợp lý mới có khả năng tiếp thu được khoa học công nghệ, nhất là công nghệ tin học, sinh học để phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn

d Sự phát triển khoa học - kỹ thuật - công nghệ

Sự phát triển của khoa học - cộng nghệ tác động mạnh mẽ đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Tiến bộ khoa học - công nghệ được ứng dụng vào sản xuất nông nghiệp cho phép tạo ra những sản phẩm mới, chất lượng và năng suất cao hơn Những thành tựu và kiến thức về khoa học xã hội và nhân văn cũng tác động tích cực đến việc nâng cao trình độ văn hoá, kiến thức kinh tế cho nông dân trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới

Khoa học - công nghệ phát triển đã tạo cho người nông dân nhiều giống mới với phẩm chất tốt, cho phép đổi mới công nghệ sản xuất, bảo quản, chế biến, cho phép thực hiện phân công lại lao động xã hội Khoa học - công nghệ phát triển sẽ hạn chế được những yếu tố bất lợi của tự nhiên, kinh tế và xã hội Thực tế “chiến tranh” nông phẩm của thế giới đã minh chứng điều đó

Sự phát triển của khoa học - công nghệ là yếu tố tác động mạnh mẽ

và trở thành động lực trực tiếp đột phá cho sự hình thành và chuyển dịch

cơ cấu kinh tế nông nghiệp Sự phát triển và ứng dụng thành tựu khoa học

- công nghệ vào sản xuất nông nghiệp đã góp phần tăng nhanh năng suất lao động, nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất Tuy nhiên, trong quá trình ứng dụng tiến bộ khoa học – công nghệ phải đảm bảo đồng bộ, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật, trình độ lao động và sự tiếp cận của nền kinh tế nông nghiệp trong từng giai đoạn nhất định

Các yếu tố cơ bản nêu trên có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau và cùng tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn Tuy nhiên, khi xác định cơ cấu và chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế

nông nghiệp, phải tìm ra những yếu tố có ảnh hưởng quyết định đến quá trình này để trên cơ sở đó có các biện pháp tổ chức thực hiện phù hợp

đ Chính sách của Đảng, nhà nước

Đó là tổng thể những tác động về thể chế, chính sách kinh tế nhằm định hướng và điều tiết cơ cấu kinh tế nông nghiệp Thông qua hệ thống pháp luật, các chính sách và công cụ quản lý vĩ mô như chính sách đầu tư, chính sách tài chính, tiền tệ, tỷ giá, chính sách thương mại, xuất nhập khẩu, chính sách kinh tế đối ngoại… yếu tố này tác động mạnh mẽ đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Trình độ tổ chức và quản lý kinh doanh của người nông dân cũng ảnh hưởng rất lớn tới chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Cơ cấu kinh tế là biểu hiện của đường lối, chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước Cơ cấu kinh tế nông nghiệp đúng đắn, hợp lý mang tính khách quan, khoa học và tính lịch sử xã hội, nhưng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp chịu sự tác động chi phối, định hướng của đường lối phát triển kinh tế của Đảng và thể chế của Nhà nước Nhà nước tạo động lực và hành lang pháp lý điều tiết sản xuất, kinh doanh qua hệ thống luật pháp và chính sách Nhà nước còn can thiệp vào thu hút,

sử dụng vốn đầu tư để thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

có hiệu quả theo mục tiêu, phương hướng chung của đất nước

Ngoài ra, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên địa bàn huyện còn chịu ảnh hưởng trực tiếp của các chính sách phát triển kinh tế của tỉnh như chính sách đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn; chính sách chuyển giao khoa học và công nghệ; chính sách khuyến khích phát triển các mặt hàng mũi nhọn trong nông nghiệp…

e Sự phát triển của thị trường dịch vụ nông nghiệp

Đầu vào: Vốn, đất đai, giống cây trồng vật nuôi, phân bón… Vì vậy,

để tăng trưởng kinh tế nông nghiệp cao và ổn định, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp có hiệu quả thì thị trường dịch vụ nông nghiệp là rất quan trọng Tuy nhiên, các ngành nghề này hiện tại phát triển còn chậm, quy mô sản xuất nhỏ và chất lượng sản phẩm không cao, chưa đáp ứng được nhu cầu của địa phương

1.3.2 Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp không phải là một mô hình tĩnh tại mà

nó luôn vận động và phát triển vươn tới sự hoàn thiện Cơ cấu kinh tế nông nghiệp chịu sự tác động của các yếu tố trong nội bộ nền kinh tế và các yếu tố bên ngoài nên sự vận động của nó rất đa dạng, phức tạp Tuy vậy, tất cả sự vận động này đều diễn ra theo những xu hướng mang tính quy luật Đó là:

- Xu hướng chuyển dịch từ nền nông nghiệp tự cung, tự cấp sang

nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa: Đó là kết quả tất yếu của quá trình

phát triển lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội Từ đó, nền nông nghiệp với cơ cấu kinh tế giản đơn, yếu ớt, lỏng lẻo, dần trở thành nền nông nghiệp có mối liên kết kinh tế ngành, vùng chặt chẽ trên cơ sở phân công lao động ngày càng trở nên sâu sắc hơn Sự phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội ngày càng sâu sắc tất yếu sẽ phá vỡ thế tự cung, tự cấp chuyển sang sản xuất hàng hóa Trong bối cảnh nước ta đang tiến hành chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH,

vì mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, các địa phương đã và đang tiến hành chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng đẩy mạnh sản xuất hàng hóa, áp dụng tiến bộ khoa học - công nghệ vào sản xuất, khai thác tối đa thế mạnh của địa phương nhằm thu được

những kết quả và giá trị kinh tế cao nhất Nông nghiệp là một bộ phận của nền kinh tế quốc dân Do đó, cơ cấu kinh tế nông nghiệp được chuyển dịch cũng trên cơ sở định hướng chung của nền kinh tế Cơ cấu kinh tế nông nghiệp cần được xác lập và chuyển dịch theo hướng từ một nền nông nghiệp thuần nông, độc canh sang một nền nông nghiệp đa canh, sản xuất hàng hóa

có hiệu quả cao, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu

- Xu hướng giảm lao động trong nông nghiệp và nông thôn: Với

việc tăng cường sử dụng máy móc trong sản xuất nông nghiệp và những phương pháp trồng trọt, chăn nuôi mới, lực lượng lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp giảm đi và tỷ trọng lao động làm việc trong ngành công nghiệp, dịch vụ tăng lên Tuy nhiên, để có sự chuyển biến thực sự và tích cực ở phương diện này thì phải phá thế độc canh trong nông nghiệp,

đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp, đồng thời thúc đẩy phát triển các ngành ngoài nông nghiệp ở nông thôn Kinh tế ngoài nông nghiệp là một ngành kinh tế độc lập ở nông thôn, không phải là nghề phụ, phụ thuộc vào nông nghiệp nhưng lại không đối lập với nông nghiệp mà gắn bó mật thiết với nông nghiệp Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp có nội dung quan trọng là chuyển dịch và phát triển các hoạt động kinh tế ngoài nông nghiệp, bên cạnh các hoạt động kinh tế nông nghiệp ở nông thôn

- Xu hướng ngày càng giảm tỷ trọng nông nghiệp và tăng tỷ trọng

công nghiệp, dịch vụ trong tổng sản phẩm quốc dân: Do chức năng chủ

yếu của khu vực nông nghiệp là sản suất lương thực, thực phẩm nên nhu cầu về sản lượng nông nghiệp sẽ không tăng nhanh như nhu cầu về các sản phẩm công nghiệp và dịch vụ; do giới hạn của đất đai và tính sinh học của cây trồng, vật nuôi nên sản xuất nông nghiệp không thể phát triển như tốc độ của công nghiệp, dịch vụ Trong khi đó, cùng với sự phát triển của nền kinh

tế thị trường, tiến bộ của khoa học và công nghệ, nhu cầu tiêu dùng xã hội

tăng lên và xu thế quốc tế hóa lực lượng sản xuất đã thúc đẩy nền kinh tế các nước phát triển, nhiều ngành công nghiệp mới ra đời, nhiều trung tâm công nghiệp và đô thị hình thành Theo đó, cơ cấu kinh tế có xu hướng chuyển dịch từ nền nông nghiệp là chủ yếu và tỷ trọng lớn sang phát triển công nghiệp và dịch vụ Trong đó, nông nghiệp mặc dù vẫn tăng lên về giá trị tuyệt đối nhưng giảm dần về giá trị tương đối trong GDP, công nghiệp và dịch vụ sẽ tăng lên nhanh chóng cả về giá trị tương đối và tuyệt đối

- Xu hướng chuyển từ cơ cấu kinh tế khép kín trong phạm vi quốc

gia sang nền kinh tế mở trong quan hệ kinh tế quốc tế: Đây là xu hướng

tất yếu, xu hướng chung của thời đại Ngày nay, không một quốc gia nào

có đầy đủ các nguồn lực để tự mình có thể xây dựng được một nền kinh tế hoàn chỉnh, phát triển bền vững, do đó mỗi nước đều phải mở rộng quan

hệ đối ngoại Trong xu thế đó, nền nông nghiệp nước ta cũng mở rộng quan hệ hợp tác đa dạng, đa phương, hội nhập với khu vực và thế giới

1.4 KINH NGHIỆM CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ CÁC ĐỊA PHƯƠNG

1.4.1 Kinh nghiệm một số nước

a Kinh nghiệm của Nhật Bản

Ngay từ những năm 50, trong chính sách khôi phục kinh tế, chính phủ Nhật Bản đã coi trọng sản xuất nông nghiệp và công nghiệp hàng tiêu dùng, sớm tìm được hướng đi và bước đi thích hợp cho nền kinh tế nói chung và nông nghiệp nói riêng, nhất là chính sách chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp Đến nay, Nhật Bản đã có một nền nông nghiệp đa dạng, hiện đại, có một cơ cấu hợp lý Từ đó chúng ta có thể rút ra một số kinh nghiệm từ Nhật Bản

b Kinh nghiệm của Trung Quốc

Để đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, Trung Quốc

đã sử dụng nhiều biện pháp, trong đó đáng chú ý là:

Khuyến khích phát triển các thành phần kinh tế trong nông nghiệp, nông thôn; tập trung đầu tư cho khoa học và công nghệ: Năm 1978, Trung

Quốc tiến hành thực hiện phương thức khoán sản phẩm đến hộ nông dân, từng bước đa dạng hóa sở hữu ở nông thôn và tập trung đầu tư cho nông nghiệp với các nội dung chủ yếu là đẩy mạnh nghiên cứu công nghệ sinh học tạo giống cây trồng, vật nuôi tốt đưa vào sản xuất, tăng cường thủy lợi hóa, cơ giới hóa và hóa học hóa Đến năm 1997, trên 40% diện tích lúa sử dụng giống lai cho hiệu quả cao, tăng phân bón từ 80 kg/ha (1952) lên 257 kg/ha (2002), bảo đảm tưới tiêu nước cho 1/2 diện tích canh tác

Đẩy mạnh phát triển chăn nuôi, đa dạng hóa sản phẩm trồng trọt hướng về xuất khẩu: Cùng với hiện đại hóa nông nghiệp, Trung Quốc còn

đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp từ trồng trọt sang chăn nuôi, đa dạng hóa trồng trọt và tăng cường xuất khẩu nông sản Tỷ trọng trồng trọt và chăn nuôi trong GDP nông nghiệp năm 1978 là 80% và 15%, đến năm 1997 là 56% và 30% [22, tr.9-27]

Điều chỉnh cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hội nhập: Để hội

nhập vào nền kinh tế toàn cầu, cơ cấu kinh tế nông nghiệp Trung Quốc được điều chỉnh với mục tiêu dài hạn là xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại hoá, nhất thể hóa với sản phẩm chất lượng và năng suất cao, có thể bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và phát triển bền vững Mục tiêu ngắn hạn là tập trung nâng cao chất lượng và phát triển sản phẩm đặc sản

có lợi thế, tăng cường ý thức về thương hiệu Nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên thiên nhiên, điều chỉnh quy hoạch nông nghiệp và từng bước nâng cao tỷ lệ sản xuất chuyên môn hóa theo từng khu vực, phát triển mạnh dịch vụ nông nghiệp Kết quả đạt được của năm 2003 so với năm

2000, diện tích cây lương thực sử dụng nhiều tài nguyên đất và nước giảm

từ 30,3 triệu ha xuống còn 28,5 triệu ha, các cây trồng sử dụng nhiều lao

động, nhất là rau quả tăng, tỷ trọng các sản phẩm có chất lượng tốt tăng đáng kể, trong đó lúa chất lượng cao vượt 50% và trái cây chất lượng cao đạt 30% [23, tr.85]

Giảm thuế nông nghiệp cho nông dân, đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng và thúc đẩy phát triển công nghiệp nông thôn: Gần đây, để khắc phục

tình trạng phát triển không đồng đều giữa các vùng và các khu vực, Trung Quốc đã thực thi chiến lược “Đại khai phá miền Tây” và tập trung đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn và nông dân thông qua chính sách giảm thuế nông nghiệp cho nông dân, tăng cường đầu tư phát triển công nghiệp phục

vụ nông nghiệp và phát triển hạ tầng ở khu vực nông thôn

c Kinh nghiệm của Thái Lan

Phát huy lợi thế đẩy mạnh sản xuất, chế biến và xuất khẩu: Vào

những năm 1980, Chính phủ đã kịp thời chuyển hướng từ chiến lược ưu tiên công nghiệp hoá đô thị sang chiến lược vừa công nghiệp hoá đô thị, vừa công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn; kết hợp giữa đẩy mạnh sản xuất, chế biến và xuất khẩu các mặt hàng nông sản theo hướng đa dạng hóa, nhằm phát huy thế mạnh sẵn có và giảm bớt rủi ro thị trường Nhờ

đó, cơ cấu nông sản thời kỳ 1988 - 1998 biến đổi theo hướng: cao su, hoa quả, chăn nuôi và mía đường tăng nhanh; lúa gạo và ngô tăng chậm; khoai

mì và đậu tương giảm mạnh

Hỗ trợ nông dân phát triển sản phẩm chất lượng cao phục vụ xuất khẩu: Gần đây, Thái Lan chú trọng phát triển nông nghiệp theo hướng

thâm canh, xuất khẩu Bên cạnh đầu tư mạnh cho chọn lọc, lai tạo và ứng dụng các giống cây, con có năng suất và chất lượng cao, Thái Lan tiếp tục phát triển mạnh các khu công nghiệp ở nông thôn, hình thành được ngành

cơ khí nông nghiệp và chế biến nông sản tương đối hiện đại, góp phần làm giảm giá thành và tăng sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa

Khuyến khích các tổ chức kinh tế tham gia xuất khẩu: Để gia tăng

khả năng tiêu thụ nông sản ổn định và tăng thu nhập cho nông dân, Chính phủ Thái Lan đã thực hiện nhiều chính sách khuyến khích các công ty, doanh nghiệp khác nhau tham gia xuất khẩu nông sản thông qua chính sách giảm thuế xuất khẩu, hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho các nhà xuất khẩu; dựa trên quy mô kho chứa để khuyến khích các nhà xuất khẩu xây dựng thêm kho chứa nông sản kết hợp với đầu tư hệ thống phơi sấy, chế biến tại địa bàn nông thôn

1.4.2 Kinh nghiệm một số địa phương trong nước

Kinh nghiệm của tỉnh Đồng Tháp

Từ năm 1985 đến nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, Đồng Tháp đã từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp phù hợp với các tiềm năng của địa phương theo hướng sản xuất hàng hóa Cơ cấu kinh

tế nông, lâm, thủy sản của tỉnh có sự chuyển biến đáng kể Ngành nông nghiệp Đồng Tháp thời kỳ 1996 - 2000 vẫn giữ được nhịp độ tăng trưởng khá, mặc dù chịu tác động xấu của cuộc khủng kinh tế - tài chính khu vực

1997 - 1998 Giá trị sản xuất nông - lâm - thủy sản tăng bình quân 5%/năm, chăn nuôi, thủy sản tăng 6,24%/năm; dịch vụ nông nghiệp tăng 21,4%/năm Những con số cho thấy trong từng ngành đã có sự chuyển dịch hợp lý

Để đạt dược kết quả đó, Đồng Tháp đã chú trọng khuyến khích nông dân đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng, ưu tiên những vùng đất mới chuyển đổi bằng giảm thuế, miễn giảm thuỷ lợi phí để chuyển dần từ độc canh sản xuất lương thực sang kinh tế nông nghiệp hàng hóa đa canh, phù hợp với đặc điểm địa phương, từng vùng đất

Nhận thức được rằng, hiệu quả kinh tế từ trồng lúa trên địa bàn không cao bằng một số loại cây trồng, vật nuôi khác, tỉnh Đồng Tháp đã

chỉ đạo nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi với những chủ trương, chính sách cụ thể Đồng thời, tỉnh cũng khuyến cáo nông dân không được biến đất trồng thành đất thổ cư Nhờ đó, phong trào chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi đã phát triển mạnh mẽ trong toàn tỉnh Từ năm 1993 - 2000, toàn tỉnh đã chuyển 5.549 ha đất một vụ, hai vụ… sang trồng cây ăn quả kết hợp thả cá hoặc thả cá kết hợp trồng cây ăn quả

Tuy nhiên, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở Đồng Tháp còn chậm, chưa rõ nét, sản xuất nông nghiệp ở nhiều nơi còn phân tán, mang yếu tố tự phát, việc ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật và công nghệ vào sản xuất còn chậm nên năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của nhiều sản phẩm nông nghiệp còn thấp, kém hiệu quả và

thiếu bền vững

1.4.3 Bài học rút ra cho huyện Cư Jút

Từ kinh nghiệm về thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của một số quốc gia và địa phương trong nước có thể rút ra bài học cho huyện Cư Jút như sau:

(1) Khuyến khích nông dân đẩy mạnh phát triển các nông sản có lợi thế cạnh tranh phục vụ xuất khẩu đi đôi với đầu tư thâm canh, đa dạng hóa sản xuất trên cơ sở địa phương tập trung đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, nhất là hệ thống thủy lợi, hỗ trợ tín dụng, khoa học và công nghệ

(2) Phát triển công nghiệp phục vụ nông nghiệp và sử dụng nhiều lao động ở nông thôn: Chú trọng phát triển công nghiệp phục vụ nông

nghiệp và sử dụng nhiều lao động ở nông thôn, đặc biệt là công nghiệp chế biến Theo đó, địa phương cần quy hoạch các vùng sản xuất chuyên canh kèm theo chính sách khuyến khích đầu tư nhà máy chế biến, phát