TÌNH HÌNH NỢ CÔNG VÀ CHI TIÊU NGÂN SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ. CHÍNH PHỦ CẦN THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP NÀO NHẰM GIẢM THÂM HỤT NGÂN SÁCH TRONG TÌNH HÌNH ĐẠI DỊCH COVID 19 HIỆN NAY.

Kinh tế vĩ mô-TÌNH HÌNH NỢ CÔNG VÀ CHI TIÊU NGÂN SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ. CHÍNH PHỦ CẦN THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP NÀO NHẰM GIẢM THÂM HỤT NGÂN SÁCH TRONG TÌNH HÌNH ĐẠI DỊCH COVID 19 HIỆN NAY.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG- XÃ HỘI (CSII)

KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN HỌC PHẦN: KINH TẾ VĨ MÔ

CHỦ ĐỀ 2: TÌNH HÌNH NỢ CÔNG VÀ CHI TIÊU NGÂN SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ CHÍNH PHỦ CẦN THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP NÀO NHẰM GIẢM THÂM HỤT NGÂN SÁCH TRONG TÌNH HÌNH ĐẠI DỊCH COVID 19 HIỆN

NAY.

Sinh viên thực hiện: NGUYỄN DƯƠNG TRÚC PHƯƠNG

Mã số sinh viên: 2053404041123 Lớp: Đ20NL4

Số báo danh: 208 Giảng viên: TRƯƠNG HOÀNG CHINH

TP HCM, ngày 27 tháng 01 năm 2022.

MỤC LỤC

CHƯƠNG I ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƯƠNG II: TÌNH HÌNH NỢ CÔNG VÀ CHI NGÂN SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ 3

1 Tình hình nợ công 3

2 Tình hình chi tiêu ngân sách của Chính phủ 5 CHƯƠNG III CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THÂM HỤT NGÂN SÁCH TRONG TÌNH HÌNH ĐẠI DỊCH COVID 19 HIỆN NAY 8 KẾT LUẬN 11 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

CHƯƠNG I ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới có chuyển biến khó lường vì đại dịch Covid-19 kéo dài từ cuối năm 2019 đến nay Khủng hoảng nền kinh tế diễn ra trên toàn cầu, khiến cho một số nước khủng hoảng nợ công và không thể không kể đến Việt Nam Theo báo cáo từ Bộ Tài chính tình hình nợ công nước ta đang tăng nhanh trong hai năm gần đây Nợ công vượt quá cao so với mức an toàn ở những nền kinh

tế phát triển, đang trở thành chủ đề nóng hiện nay bởi đó là yếu tố có nguy cơ đe dọa những dấu hiệu phục hồi của nền kinh tế toàn cầu, làm người ta lo ngại tới viễn cảnh nền kinh tế một lần nữa rơi vào tình trạnh suy giảm Trước hết ta phải hiểu nợ công

là gì? Nợ công tăng nhanh có ảnh hưởng như thế nào đến nền kinh tế? Nợ công là tổng giá trị các khoản tiền mà chính phủ thuộc mọi cấp từ trung ương đến địa phương đi vay nhằm tài trợ cho các khoản thâm hụt ngân sách, vì thế, nợ chính phủ, nói cách khác, là thâm hụt ngân sách luỹ kế tính đến một thời điểm nào đó Để dễ hình dung quy mô của nợ chính phủ, người ta thường đo xem khoản nợ này bằng bao nhiêu phần trăm so với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) Nợ công tăng cao vượt quá xa giới hạn được coi là an toàn, nền kinh tế rất dễ bị tổn thương và chịu nhiều sức ép cả bên trong và bên ngoài Khi nợ công việc thắt chặt chi tiêu, thực hiện chính sách "thắt lưng buộc bụng" để giảm thâm hụt ngân sách là điều kiện phải đáp ứng để được nhận sự hỗ trợ cần thiết từ các tổ chức tín dụng quốc tế, thế nhưng,

"thắt lưng buộc bụng" lại dẫn tới những cuộc biểu tình phản đối của quần chúng, gây căng thẳng, bất ổn chính trị, xã hội, bởi những người nghèo, những người yếu thế trong xã hội là những người bị tác động mạnh nhất từ chính sách cắt giảm phúc lợi, cắt giảm chi tiêu của chính phủ Chi tiêu ngân sách là gì? Chi ngân sách nhà nước là việc phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của nhà nước theo những nguyên tắc nhất định Chi ngân sách nhà nước

là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào ngân sách nhà nước và đưa chúng đến mục đích sử dụng Do đó, Chi ngân sách nhà nước là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mục

tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của nhà nước Việc chi ngân sách của Chính phủ có rất nhiều lĩnh vực khác nhau trên xã hội Để đảm bảo việc chi ngân sách hiệu quả, hằng năm Bộ Tài chính sẽ đưa ra hạn mức chi tiêu từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của nhà nước Và trong đợt dịch bùng phát mạnh mẽ đầu tháng 5/2021 đến nay, Chính phủ đã chi rất nhiều khoản, trong đó chi cho y tế là được đặt lên hàng đầu Vậy để giảm thâm hụt ngân sách trong thời điểm đại dịch Covid-19 thì nhà nước cần thực hiện những giải pháp như thế nào? Vì những lý do trên tôi đã chọn đề tài: “Hãy cho biết tình hình nợ công

và chi tiêu ngân sách của chính phủ Chính phủ cần thực hiện những giải pháp nào nhằm giảm thâm hụt ngân sách trong tình hình đại dịch Covid-19 hiện nay” làm đề tài tiểu luận kết thúc môn học của mình

2

CHƯƠNG II: TÌNH HÌNH NỢ CÔNG VÀ CHI NGÂN SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ.

1 Tình hình nợ công.

Chi tiết về tình hình vay nợ được Chính phủ nêu trong báo cáo vừa gửi Quốc hội về

nợ công năm 2021 Năm nay, tổng mức trả nợ của Chính phủ khoảng 365.932 tỷ đồng, trong đó hơn 92% là trả nợ trực tiếp, khoảng 338.415 tỷ đồng Số trả nợ nước ngoài của các dự án cho vay lại là 27.517 tỷ đồng

"Việc thực hiện nghĩa vụ các khoản trả gốc, lãi của Chính phủ đầy đủ, gồm cả nghĩa

vụ nợ trực tiếp của Chính phủ và nghĩa vụ nợ cho vay lại, không để xảy ra tình trạng

nợ quá hạn", báo cáo Chính phủ nêu

Tuy nhiên, tình hình Covid-19 còn diễn biến phức tạp, tăng trưởng kinh tế quý III giảm sâu và GDP 9 tháng chỉ tăng 1,42% so với cùng kỳ 2020 Chính phủ cho rằng việc hoàn thành các chỉ tiêu tăng trưởng năm nay là thách thức Trường hợp GDP năm 2021 không đạt mức dự báo sẽ tác động đến bội chi ngân sách nhà nước và các chỉ tiêu an toàn nợ công và nợ nước ngoài của quốc gia trong năm 2021

Năm nay nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu ngân sách được điều hành đảm bảo trong phạm vi trần Quốc hội phê duyệt (25%) nhưng Chính phủ cho rằng, trước áp lực huy động vốn tăng nhanh, rủi ro đảo nợ có thể gia tăng

9 tháng đầu năm đã huy động được 298.758 tỷ đồng Trong số này có 7.253 tỷ đồng vay ODA, ưu đãi nước ngoài cho vay lại; còn lại là vay đưa vào cân đối ngân sách trung ương

Dự kiến cả năm 2021, Chính phủ sẽ huy động gần 514.300 tỷ đồng, bằng 82,4% so với kế hoạch Gần 88% trong số này từ vốn trong nước, còn lại là từ vốn vay ODA,

ưu đãi

Trường hợp huy động vốn vay của Chính phủ vượt quá khả năng hấp thu vốn của thị trường trong nước, để đảm bảo đủ nguồn huy động, có thể cần phải huy động thêm các nguồn vay trong nước có kỳ hạn ngắn hơn so với giai đoạn 2016-2020 Các khoản huy động nguồn lực trong nước sẽ gồm tăng vay từ nguồn ngân quỹ Nhà

nước hoặc phát hành trái phiếu Chính phủ kỳ hạn ngắn 2-3 năm Nhưng như vậy các chỉ tiêu về nghĩa vụ trả nợ có khả năng tăng cao (do các khoản vay này sẽ đáo hạn ngay trong giai đoạn 2022-2025)

Tình hình thực hiện các chỉ tiêu nợ năm 2021

STT Chỉ tiêu Mục tiêu

2021-2025

Dự kiến thực hiện

Nợ Chính phủ/GDP ≤ 50% 39,5%

Nợ nước ngoài quốc gia/GDP ≤ 50% 38,8%

Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp/thu ngân sách ≤ 25% 24,8%

Nghĩa vụ trả nợ nước ngoài/kim ngạch

Kỳ hạn phát hành trái phiếu Chính phủ

bình quân (năm) 9-11 năm

khoảng 12,5 năm

Nguồn: Báo cáo Chính phủ gửi Quốc hội

Ngoài ra, việc huy động vốn vay với kỳ hạn ngắn cần được kiểm soát chặt chẽ, không để phát sinh rủi ro đảo nợ liên tục và đảm bảo chỉ tiêu kỳ hạn phát hành trái phiếu Chính phủ bình quân giai đoạn 2021-2025 từ 9-11 năm, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ không quá 25% so với tổng thu ngân sách được Quốc hội phê duyệt

Chính phủ nhận xét, chi phí vay trong nước đang ở mức phù hợp, nhưng do ảnh hưởng của Covid-19, xu hướng gia tăng lạm phát do tiềm ẩn nhiều rủi ro về gián đoạn chuỗi cung ứng và thiếu hụt nguồn cung nguyên vật liệu cho sản xuất mặt bằng lãi suất trái phiếu Chính phủ sẽ tăng lên, dẫn tới tăng chi phí huy động vốn của Chính phủ

4

Với nợ nước ngoài, tiềm ẩn rủi ro chi phí vay kém thuận lợi trong bối cảnh khả năng tiếp cận các nguồn vốn ODA giai đoạn tới sẽ giảm và có thể phải sử dụng các công

cụ nợ với điều kiện tiệm cận/theo thị trường

Ngoài ra, việc đàm phán, ký kết và giải ngân vốn vay ODA, ưu đãi nước ngoài với

tỷ lệ thấp như trong thời gian qua do tác động từ Covid-19, các vướng mắc về cơ chế chính sách, chất lượng chuẩn bị các dự án đầu tư công và khác biệt giữa thủ tục trong nước và nước ngoài sẽ đặt gánh nặng lên nguồn huy động chủ yếu là vay trong nước

2 Tình hình chi tiêu ngân sách của Chính phủ.

Theo báo cáo Bộ Tài chính cho biết, ngay từ đầu năm 2021, Bộ Tài chính đã kiên định thực hiện quản lý, điều hành thu, chi ngân sách nhà nước chặt chẽ, triệt để tiết kiệm chi thường xuyên; chủ động xây dựng và triển khai các phương án điều hành đảm bảo cân đối ngân sách nhà nước các cấp, tập trung ưu tiên nguồn lực cho phòng, chống dịch Covid-19, đảm bảo an sinh xã hội, ổn định đời sống nhân dân Đồng thời, chủ động đề xuất cấp có thẩm quyền kịp thời có những điều chỉnh về chính sách tài khóa nhằm tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ cho doanh nghiệp, hộ gia đình và người dân

Thu ngân sách nhà nước năm 2021 ước đạt 1.563,3 nghìn tỷ đồng, bằng 116,4% (vượt 219.900 tỷ đồng) dự toán, tăng 3,7% so với thực hiện năm 2020 Trong đó, chủ yếu tăng thu từ dầu thô, thu từ hoạt động xuất nhập khẩu và thu tiền sử dụng đất; thu thuế, phí nội địa từ hoạt động sản xuất – kinh doanh (vượt 14,5% dự toán, tăng 11,3% so với thực hiện năm 2020); tỷ lệ động viên vào ngân sách nhà nước đạt 18,6% GDP (vượt mục tiêu 15,5% GDP)

Thu ngân sách Trung ương (NSTƯ) ước đạt 106,7% dự toán; thu ngân sách địa phương (NSĐP), ước đạt 128,2% dự toán

Cùng với kết quả nổi bật trong thu ngân sách nhà nước, công tác điều hành chi ngân sách nhà nước chủ động, triệt để tiết kiệm chi thường xuyên, tập trung ưu tiên nguồn lực cho phòng, chống dịch Covid-19, kiểm soát dịch bệnh và đảm bảo an sinh xã

hội, ổn định đời sống nhân dân Nhờ đó, các nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước năm

2021 đã cơ bản hoàn thành các mục tiêu đề ra: Chi ngân sách nhà nước năm 2021 ước đạt 1.879 nghìn tỷ đồng, bằng 111,4% dự toán; đáp ứng kịp thời nhiệm vụ chi phát sinh theo tiến độ thực hiện của đơn vị sử dụng ngân sách; ưu tiên bố trí kinh phí cho công tác phòng, chống dịch Covid-19, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, đảm bảo quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội và thanh toán đầy đủ các khoản nợ đến hạn

Đến ngày 31/12/2021, ngân sách nhà nước đã quyết định chi 45.100 tỷ đồng cho phòng chống dịch Covid-19 và 28.900 tỷ đồng để hỗ trợ người dân gặp khó khăn do đại dịch Covid-19, tổng cộng là 74.000 tỷ đồng (trong đó, Trung ương đã chi 26.300

tỷ đồng, các địa phương đã chi từ NSĐP 47.700 tỷ đồng)

Hội nghị tổng kết công tác tài chính - ngân sách nhà nước năm 2021 và triển khai nhiệm vụ năm 2022

Riêng tiến độ giải ngân vốn đầu tư phát triển chậm hơn năm trước, ước đến hết 31/12/2021 đạt 74,7% dự toán Quốc hội quyết định, đạt 77,3% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (năm 2020 đạt 82,66%) Năm 2021, cân đối NSTƯ và NSĐP được đảm bảo Ước tính năm 2021, bội chi ngân sách nhà nước thực hiện dưới 4% GDP Trong năm 2021, Bộ Tài chính cũng đã kiểm soát chặt chẽ nợ công, tiếp tục tái cơ cấu nợ công theo hướng bền vững Đến cuối năm 2021, nợ công khoảng 43,7% GDP, nợ Chính phủ khoảng 39,5% GDP, dư nợ vay nước ngoài quốc gia khoảng 39% GDP, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ dưới 23% tổng thu ngân sách nhà nước, trong phạm vi giới hạn an toàn cho phép Cùng với đó, năm 2021, Bộ Tài chính tăng cường quản lý giá cả, thị trường phù hợp với tình hình thực tế, tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sản xuất - kinh doanh, kiểm soát lạm phát; giá cả thị trường được giữ ổn định; chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân cả năm 2021 chỉ tăng 1,84%, góp phần kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đề ra năm 2021

Về phát triển thị trường chứng khoán, mặc dù chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19, thị trường tiếp tục tăng trưởng mạnh trong năm 2021 Đến hết ngày 31/12/2021, chỉ số

6

VN-Index đạt 1.498,28 điểm, tăng 35,7% so với cuối năm 2020, quy mô vốn hóa cổ phiếu trên thị trường đạt khoảng 7.729 nghìn tỷ đồng (trên 92% GDP ước thực hiện năm 2021), tăng 46% so với cuối năm 2020

Thị trường bảo hiểm tiếp tục tăng trưởng tốt, tổng doanh thu phí bảo hiểm năm 2021 ước đạt 214,9 nghìn tỷ đồng, tăng 15,59% so với cùng kỳ năm 2020; tổng tài sản đạt

710 nghìn tỷ đồng, tăng 23,86%; đầu tư trở lại nền kinh tế đạt 577,1 nghìn tỷ đồng, tăng 22,24% “Năm 2021, trong bối cảnh tình hình kinh tế - xã hội có nhiều khó khăn, dịch bệnh diễn biến phức tạp, toàn ngành Tài chính đã chủ động đề xuất, triển khai đồng bộ các giải pháp tài chính - ngân sách nhà nước; hoàn thành xuất sắc, toàn diện các nhiệm vụ tài chính - ngân sách nhà nước; góp phần quan trọng thực hiện

“nhiệm vụ kép” - vừa phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe nhân dân, vừa phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội trong trạng thái bình thường mới”, đại diện Bộ Tài chính đánh giá

CHƯƠNG III CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THÂM HỤT NGÂN SÁCH TRONG TÌNH HÌNH ĐẠI DỊCH COVID 19 HIỆN NAY.

Đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và thu, chi, cân đối ngân sách nhà nước trong năm qua Và vấn đề thâm hụt ngân sách là điều khó có thể tránh khỏi Vấn đề thiếu hụt ngân sách nhà nước không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà ở tất cả các nước trên thế giới và việc lựa chọn cách thức xử lý bội chi ngân sách nhà nước sao cho phù hợp với yêu cầu phát triển thực tế và sự phát triển trong tương lai cho một đất nước luôn là bài toán khó cho các chính trị gia Có nhiều cách để chính phủ bù đắp thiếu hụt ngân sách như tăng thu từ thuế, phí, lệ phí; giảm chi ngân sách, vay nợ trong nước, vay nợ nước ngoài hoặc phát hành tiền để bù đắp chi tiêu… Sử dụng phương pháp nào, nguồn nào tùy thuộc vào điều kiện kinh tế và chính sách kinh tế tài chính trong từng thời

kỳ của mỗi quốc gia Xử lý khắc phục bội chi ngân sách nhà nước có thể áp dụng một số giải pháp sau:

a Nhà nước phát hành thêm tiền

Phát hành thêm tiền để xử lý bội chi ngân sách nhà nước: Giải pháp này đơn giản

dễ thực hiện nhưng sẽ gây ra lạm phát nếu Nhà nước phát hành thêm quá nhiều tiền

để bù đắp bội chi ngân sách nhà nước, ảnh hưởng đến tiêu cực đến đời sống kinh

tế-xã hội-chính trị Bên cạnh đó nếu thực hiện theo giải pháp này rất dễ dẫn tới tình trạng lạm phát nếu nhà nước phát hành thêm quá nhiều tiền để bù đắp bội chi ngân sách nhà nước Không những vậy ta thấy khi nguyên nhân bội chi ngân sách nhà nước là do thiếu hụt các nguồn vốn đối ứng để đầu tư cho phát triển gây ra vấn đề tăng trưởng nóng và không cân đối với khả năng tài chính của quốc gia

Thực tế chúng ta đẩy mạnh phát hành thêm trái phiếu chính phủ và vay nợ nước ngoài để bù đắp bội chi, điều này góp phần tích cực trong việc kiềm chế lạm phát Tuy nhiên trong trường hợp nền kinh tế suy thoái, mức độ lạm phát không cao thì việc phát hành thêm tiền cần phải được tiến hành nhằm trang trải mục tiêu trước mắt

là có tiền để tiến hành các chương trình đầu tư phát triển, có tiền để tăng lương theo

kế hoạch, bù đắp bội chi Việc phát hành tiền ở mức độ và thời điểm hợp lý sẽ tạo ra mức lạm phát nhẹ, kích tiêu dùng, giảm gánh nặng về nghĩa vụ trả nợ của nhà nước, thúc đẩy phát triển kinh tế

b Vay nợ cả trong và ngoài nước.

Vay nợ trong nước và vay nợ nước ngoài: Việc vay nợ nước ngoài quá nhiều sẽ kéo theo vấn đề phục thuộc nước ngoài cả về kinh tế lẫn chính trị và còn làm giảm

dự trữ ngoại hối khi trả nợ, làm cạn dự trữ quốc gia sẽ dẫn đến khủng hoảng tỷ giá Còn vay nợ trong nước sẽ làm tăng lãi suất và vòng nợ – trả lãi- bội chi sẽ làm tăng mạnh các khoản nợ công chúng và kéo theo gánh nặng chi trả của ngân sách nhà nước cho các thời kỳ sau

Vay nợ cũng là một trong các biện pháp để giải quyết bội chi ngân sách nhà nước Việc sử dụng khoản vay nhằm chỉ để cho đầu tư phát triển như: đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội không có khả năng thu hồi vốn do trung

8