Chiếm hữu có căn cứ pháp luật là việc chiếm hữu tài sản trong trường hợp sau đây: a Chủ sở hữu chiếm hữu tài sản; b Người được chủ sở hữu ủy quyền quản lý tài sản;” Thì trong trường hợp
Trang 1Bộ giáo dục và đào tạo
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP HỒ CHÍ MINH Luật hành chính – nhà nước
Bài thảo luật số 4: Bảo vệ quyền sở hữu
Giảng viên hướng dẫn: Ngô Thị Anh Vân
Nhóm thực hiện 1, lớp HC46B2
Phạm Nguyễn Hoàng Yên 2153801014310
Trang 2CHỦ ĐỀ 1: Đòi động sản từ người thứ ba
Câu 1: Trâu là động sản hay bất động sản? Vì sao?
Trâu là động sản
Trang 3Căn cứ theo Điều 174 BLDS 2005 Bất động sản và động sản
1 Bất động sản là các tài sản bao gồm:
a) Đất đai;
b) Nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà, công trình xây dựng đó;
c) Các tài sản khác gắn liền với đất đai;
d) Các tài sản khác do pháp luật quy định
2 Động sản là những tài sản không phải là bất động sản
Câu 2: Trâu có là tài sản phải đăng ký quyền sở hữu không? Vì sao? Trâu không phải là tài sản đăng ký quyền sở hữu.
Căn cứ theo Điều 167 BLDS 2005:”Quyền sở hữu đối với bất động sản được đăng ký theo quy định của Bộ luật này và pháp luật về đăng ký bất động sản Quyền sở hữu đối với động sản không phải đăng ký, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác”
Câu 3: Đoạn nào của Quyết định cho thấy trâu có tranh chấp thuộc quyền sở hữu của ông Tài?
“Căn cứ vào lời khai của ông Triệu Tiến Thi (BL 06, 07, 08), lời khai của các nhân chứng là anh Phúc (BL 19), anh Chu (BL 20) anh Bảo (BL 22)
và kết quả giám định con trâu đang tranh chấp (biên bản giám định ngày 16-8-2004, biên bản xác minh của cơ quan chuyên môn về vật nuôi ngày 17-8-2004, biên bản diễn giải biên bản kết quả giám định trâu ngày 20-8-2004), (BL 40, 41, 41a, 42).thì có đủ cơ sở xác định con trâu cái màu đen 4 năm 9 tháng tuổi mới sấn mũi lần đầu và con nghé đực
khoản 3 tháng tuổi là thuộc quyền sở hữu hợp pháp của ông Triệu Tiến Tài Ông Thơ là người chiếm hữu, sử dụng tài sản không có căn cứ pháp luật.”
Câu 4: Thế nào là chiếm hữu tài sản và ai đang chiếm hữu trâu trong hoàn cảnh có tranh chấp trên?
Theo Điều 182 BLDS năm 2005 thì “Quyền chiếm hữu là quyền nắm giữ, quản lý tài sản” BLDS năm 2015 không đưa ra khái niệm về quyền chiếm hữu, nhưng nếu để có một định nghĩa về khái niệm quyền chiếm
Trang 4hữu, thì có thể sử dụng nội dung của Điều 182 nói trên Trên tinh thần của Điều 186 BLDS 2015, có thể hiểu quyền chiếm hữu là quyền của chủ sở hữu được thực hiện mọi hành vi theo ý chí của mình để nắm giữ, chi phối tài sản của mình Bên cạnh đó, chủ sở hữu có thể ủy quyền hoặc chuyển giao quyền chiếm hữu tài sản của mình cho người khác Theo đó, quyền chiếm hữu được hiểu là quyền của chủ sở hữu hoặc người khác được thực hiện mọi hành vi để năm giữ và chi phối tài sản theo ý chí của mình trong khuôn khổ của pháp luật
Ông Dòn là người đang chiếm hữu trâu trong hoàn cảnh đang tranh chấp trên
Câu 5: Việc chiếm hữu như trong hoàn cảnh của ông Dòn có căn
cứ pháp luật không? Vì sao?
Việc chiếm hữu của ông Dòn trong trường hợp trên là không có căn cứ pháp luật Vì theo Khoản 1 Điều 165 BLDS 2015 quy định:
“1 Chiếm hữu có căn cứ pháp luật là việc chiếm hữu tài sản trong
trường hợp sau đây:
a) Chủ sở hữu chiếm hữu tài sản;
b) Người được chủ sở hữu ủy quyền quản lý tài sản;”
Thì trong trường hợp trên ông Tài là chủ sở hữu trân cái và nghé nên ông Dòn không là chủ sở hữu nên không có quyền chiếm hữu tài sản Ông Tài cũng không uỷ quyền cho ông Dòn quản lý trâu và nghé
Câu 6: Thế nào là chiếm hữu không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình? Nêu cơ sở pháp lý khi trả lời.
Người không thuộc trường hợp tại Khoản 1 Điều 165 BLDS 2015
“a) Chủ sở hữu chiếm hữu tài sản;
b) Người được chủ sở hữu ủy quyền quản lý tài sản;
c) Người được chuyển giao quyền chiếm hữu thông qua giao dịch dân
sự phù hợp với quy định của pháp luật;
Trang 5d) Người phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản không xác định được ai
là chủ sở hữu, tài sản bị đánh rơi, bị bỏ quên, bị chôn, giấu, bị vùi lấp, chìm đắm phù hợp với điều kiện theo quy định của Bộ luật này, quy định khác của pháp luật có liên quan;
đ) Người phát hiện và giữ gia súc, gia cầm, vật nuôi dưới nước bị thất lạc phù hợp với điều kiện theo quy định của Bộ luật này, quy định khác của pháp luật có liên quan;
e) Trường hợp khác do pháp luật quy định.” Thì được xem là chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật
Điều 180 BLDS 2015 quy định “Chiếm hữu ngay tình là việc chiếm hữu
mà người chiếm hữu có căn cứ để tin rằng mình có quyền đối với tài sản đang chiếm hữu.” Từ những lý do trên ai không thuộc Khoản 1 Điều
165 BLDS 2015 đồng thời đưa ra căn cứ chứng minh mình có quyền đối với tài sản đang chiếm hữu thì được xem là chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình
Câu 7: Người như hoàn cảnh của ông Dòn có là người chiếm hữu ngay tình không? Vì sao?
Theo Khoản 2 Điều 106 BLDS 2015 quy định: “Quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản là động sản không phải đăng ký, trừ trường hợp pháp luật về đăng ký tài sản có quy định khác.” Và Điều 180 BLDS 2015 quy định: “Chiếm hữu ngay tình là việc chiếm hữu mà người chiếm hữu
có căn cứ để tin rằng mình có quyền đối với tài sản đang chiếm hữu.” ở đây trâu của ông Thi là động sản nên không phải đăng ký tài sản, nên ông Dòn có căn cứ cho rằng con trâu là tài sản của ông Thi nên việc ông Dòn đổi trâu với ông Thi hoàn toàn bình thường Và việc này diễn ra một cách công khai không ai phản đối, nên trong hoàn cảnh của ông Dòn thì được xem là chiếm hữu ngay tình
Câu 8: Thế nào là hợp đồng có đền bù và không có đền bù theo quy định về đòi tài sản trong BLDS?
Hợp đồng đền bù là hợp đồng mà các bên tham gia có quyền và nghĩa
vụ với nhau Tức là mỗi bên tham gia sẽ nhận được lợi ích tương ứng với giá trị mà mình bỏ ra Ví dụ hợp đồng cho thuê nhà, bên cho thuê
Trang 6phải giao nhà cho bên thuê còn bên thuê phải giao tiền thuê cho bên cho thuê theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng
Hợp đồng không đền bù là hợp đồng mà các bên tham gia chỉ giữ một vai trò nhất định như là quyền hoặc nghĩa vụ Trong hợp đồng này sẽ có một bên nhận được lợi ích và một bên không nhận được lợi ích gì Ví dụ hợp đồng thừa kế tài sản, hợp đồng tặng cho tài sản,…
Câu 9: Ông Dòn có được con trâu thông qua giao dịch có đền bù hay không có đền bù? Vì sao?
Ông Dòn có được con trâu thông qua giao dịch có đền bù Vì ông Thi đổi cho ông Dòn lấy con trâu cái sổi Qua việc trao đổi đó ta thấy mỗi bên đều nhận được lợi ích tương ứng từ bên kia vậy nên đây là hợp đồng có đền bù
Câu 10: Trâu có tranh chấp có phải bị lấy cắp, bị mất hay bị chiếm hữu ngoài ý chí của ông Tài không?
Trâu có tranh chấp bị lấy cắp, bị mất hay bị chiếm hữu ngoài ý chí của ông Tài
Vì theo lời khai của ông Tài thì gia đình ông có một đàn trâu gồm 10 con trong đó có 5 con đã xiên mũi, còn 5 con chưa xiên mũi chuyên thả rông trên bãi ruộng mèo gần thôn Nậm Mười, xã Dần Thàng Trong đó có 1 con trâu còn non 4 tuổi 5 tháng Đến tháng 2-2004 đẻ được một con nghé đực, hàng tháng ông vẫn lên xem Chiều ngày 18-3-2004 ông Hà Văn Thơ dắt một con trâu mẹ và một con nghé khoảng 3 tháng tuổi đi qua nhà ông, ông nhận ra là trâu, nghé của ông và có nói với ông Thơ nhưng ông Thơ nói là con trâu đó ông mua vào tháng 6-2002 vì thả rông nên bị mất từ tháng 9-2003 nay mới tìm thấy Như vậy, con trâu có tranh chấp bị lấy cắp, bị mất hay bị chiếm hữu ngoài ý chí của ông Tài
Câu 11: Theo Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao, ông Tài được đòi trâu từ ông Dòn không? Đoạn nào của Quyết định cho câu trả lời?
Trang 7Theo Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao ông Tài được đòi trâu từ ông Dòn
Đoạn quyết định cho câu trả lời: Căn cứ vào lời khai của ông Triệu Tiến Tài (BL 06 07,08), lời khai của các nhân chứng là anh Phúc (BL 19), anh Chu (BL 20), anh Bảo (BL 22) và kết quả giám định con trâu đang tranh chấp ( biên bản giám định ngày 16-8-2004, biên bản xác minh của cơ quan chuyên môn về vật nuôi ngày 17-8-2004, biên bản diễn giải biên bản kết quả giám định trâu ngày 20-8-2004), (BL 40,41,41a,42) thì có đủ
cơ sở xác định con trâu cái màu đen 4 năm 9 tháng tuổi mới sấn mũi lần đầu và con nghé đực khoảng 3 tháng tuổi là thuộc quyền sở hữu hợp pháp của ông Tài Ông Thơ là người chiếm hữu, sử dụng tài sản không
có căn cứ pháp luật
Câu 12: Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết trên của Tòa dân
sự Tòa án nhân dân tối cao.
Theo tôi hướng giải quyết của Tòa là đúng Tòa đã căn cứ vào lời khai
và thông qua điều tra xác minh thu thập được đầy đủ các chứng cứ để chứng minh ông Thơ là người chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật và ông Tài là chủ sở hữu có căn cứ pháp luật mà theo khoản 1 điều
166 BLDS 2015 thì chủ sở hữu có quyền đòi lại động sản từ người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật Vậy nên ông Thơ buộc phải trả lại tài sản cho ông Tài
Câu 13: Khi ông Tài không được đòi trâu từ ông Dòn thì pháp luật hiện hành có quy định nào bảo vệ ông Tài không?
“1 Chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản có quyền tự bảo vệ, ngăn chặn bất kỳ người nào có hành vi xâm phạm quyền của mình bằng những biện pháp không trái với quy định của pháp luật.
2 Chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản có quyền yêu cầu Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác buộc người có hành vi xâm phạm quyền phải trả lại tài sản, chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật việc thực hiện quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại.” Đồng thời, theo khoản 1 điều 166 BLDS 2015 có quy định như sau: “Chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản có quyền đòi lại tài sản từ người chiếm hữu, người sử dụng tài sản, người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật.” Theo những cán cứ trên thì pháp luật hiện hành có những quy định để bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của ông Tài trong trường hợp ông Tài không đòi được trâu từ ông Dòn.
Trang 8Câu 14: Khi ông Tài không được đòi trâu từ ông Dòn thì Tòa án đã theo hướng ông Tài được quyền yêu cầu ai trả giá trị con trâu? Đoạn nào của Quyết định cho câu trả lời?
Khi ông Tài không được đòi trâu từ ông Dòn thì Toà án đã theo hướng ông Tài được quyền yêu cầu ông Thơ trả giá trị con trâu Đoạn cho thấy điều đó: “Trong quá trình giải quyết vụ
án, Toà án cấp dơ thẩm đã điều tra, xác minh, thu thập đầy đủ các chứng cứ và xác định con trâu tranh chấp giữa ông Tài và ông Thơ đã quyết định buộc ông Thơ là người chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật phải hoàn trả lại giá trị con trâu và con nghé cho ông Tài là có căn cứ pháp luật Toà án cấp phúc thẩm nhận định con trâu mẹ và con nghé con là của ông Tài là đúng nhưng lại cho rằng con trâu cái đang do ông Nguyễn Văn Dòn quản lý nên ông Tài phải khởi kiện đòi ông Dòn và quyết định chỉ buộc ông Thơ phải trả lại trị giá con nghé là 900.000đ, bác yêu cầu của ông Tài đòi ông Thơ phải trả lại von trâu mẹ là không đúng pháp luật.”
Câu 15: Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết trên của Tòa dân
sự Tòa án nhân dân tối cao.
Theo suy nghĩ của tôi thì hướng giải quyết trên của Toà án dân sự Toà án nhân dân tối cao
là hợp lí và có căn cứ vì: theo Điều 165 BLDS 2015 quy định về chiếm hữu có căn cứ pháp luật như sau:” a) Chủ sở hữu chiếm hữu tài sản;
b) Người được chủ sở hữu ủy quyền quản lý tài sản;
c) Người được chuyển giao quyền chiếm hữu thông qua giao dịch dân sự phù hợp với quy định của pháp luật;
d) Người phát hiện và giữ tài sản vô chủ, tài sản không xác định được ai là chủ sở hữu, tài sản bị đánh rơi, bị bỏ quên, bị chôn, giấu, bị vùi lấp, chìm đắm phù hợp với điều kiện theo quy định của Bộ luật này, quy định khác của pháp luật có liên quan; đ) Người phát hiện và giữ gia súc, gia cầm, vật nuôi dưới nước bị thất lạc phù hợp với điều kiện theo quy định của
Bộ luật này, quy định khác của pháp luật có liên quan; e) Trường hợp khác do luật quy định
2 Viêc chiếm hữu tài sản không phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều này là chiếm hữu không ngay tình” Như vậy trường hợp của ông Thơ không thuộc khoản 1 của Điều 165 BLDS nên ông Thơ là người chiếm hữu không ngay tình Cho nên hướng giải quyết của Toà án để ông Thơ trả lại trị giá con trâu cho ông Tài là hợp lí theo khoản 1 điều 166 BLDS
2015 quy định về quyền đòi lại tài sản: “Chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản
Trang 9có quyền đòi lại tài sản từ người chiếm hữu, người sử dụng tài sản, người được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật”
CHỦ ĐỀ 2: Đòi bất động sản từ người thứ ba
Câu 16: Đoạn nào của Quyết định giám đốc thẩm cho thấy quyền
sử dụng đất có tranh chấp thuộc bà X và đã được bà N chuyển giao cho người thứ ba ngay tình?
Đọan của Quyết định giám đốc thẩm cho thấy quyền sử dụng đất có tranh chấp thuộc bà X
và đã được bà N chuyển giao cho người thứ ba ngay tình là: “ Việc chuyển nhượng và tặng cho nêu trên đã hoàn thành trước khi có Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số
410/2012/KN-DS ngày 24/9/2012 của Chánh án Toà án nhân dân tối cao và Quyết định giám đốc thẩm số 55/2013/DS-PT ngày 23/10/2009 nêu trên Căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 138 và Điều 258 Bộ luật dân sự 2005 thì các giao dịch chuyển nhượng và tặng cho đất của ông M, bà Q, chị L, ông Đ, bà T là các giao dịch của người thứ ba ngay tình được pháp luật bảo vệ.”
Câu 17: Theo quy định (trong BLDS năm 2005 và BLDS năm 2015), chủ sở hữu bất động sản được bảo vệ như thế nào khi tài sản của
họ được chuyển giao cho người thứ ba ngay tình?
-Trong BLDS 2015, chủ sở hữu bất động sản được bảo vệ thông qua các quy định:
+Điều 168 Quyền đòi lại động sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc bất động sản từ người chiếm hữu ngay tình: “Chủ sở hữu được đòi lại động sản phải đăng
ký quyền sở hữu hoặc bất động sản từ người chiếm hữu ngay tình, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 133 của Bộ luật này.”
+Khoản 3 Điều 133 quy định: “ Chủ sở hữu không có quyền đòi lại tài sản từ người thứ ba ngay tình, nếu giao dịch dân sự với người này không bị vô hiệu theo quy định tại khoản 2 Điều này nhưng có quyền khởi kiện, yêu cầu chủ thể
có lỗi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại.”
-Trong BLDS 2005:
Trang 10+Điều 258 Quyền đòi lại động sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc bất động sản từ người chiếm hữu ngay tình
Chủ sở hữu được đòi lại động sản phải đăng ký quyền sở hữu và bất động sản, trừ trường hợp người thứ ba chiếm hữu ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá hoặc giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó người này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị hủy, sửa
+Khoản 2 Điều 138 : Trong trường hợp tài sản giao dịch là bất động sản hoặc là động sản phải đăng ký quyền sở hữu đã được chuyển giao bằng một giao dịch khác cho người thứ ba ngay tình thì giao dịch với người thứ ba bị vô hiệu, trừ trường hợp người thứ ba ngay tình nhận được tài sản này thông qua bán đấu giá hoặc giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ sở hữu tài sản nhưng sau đó người này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị hủy, sửa
Câu 18: Để bảo vệ bà X, theo Toà án nhân dân tối cao, Toà án phải xác định trách nhiệm của bà N như thế nào đối với bà X?
Theo Toà án nhân dân tối cao: Toà án cấp phúc thẩm phải công nhận diện tích đất cho bà L, ông Đ, bà T và buộc bà N trả bằng giá trị quyền sử dụng diện tích 914m2 đất trên cho nguyên đơn mới phù hợp, còn Toà án cấp phúc thẩm tuy công nhận ông M được quyền sử dụng 313,6m2 đất nhưng phảibuộc bà N trả cho nguyên đơn giá trị đất 1.254.400.000 mới phù hợp
Câu 19: Hướng của Tòa án nhân dân tối cao trong câu hỏi trên đã
được quy định trong BLDS chưa?
Hướng giải quyết trên của Toà án nhân dân tối cao chưa được quy định trong BLDS 2005 Có một số điểm mới giúp bảo vệ quyền của chủ sở hữu tốt hơn khi giao dịch dân sự với người thứ 3 không bị vô hiệu thì chủ sở hữu vẫn có quyền khởi kiện và yêu cầu chủ thể có lỗi dẫn đến việc giao dịch được xác lập với người thứ ba phải hoàn trả những chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại