Trò chơi trong học tập là một trong số những phương tiện giáo dục nhất là đối với học sinh cấp THPT. Việc sử dụng đa dạng các trò chơi sẽ giúp cho các em học sinh phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo và hứng thú hơn trong quá trình lĩnh hội những nội dung kiến thức mới và củng cố các kiến thức đã được học. Thông qua các trò chơi còn giúp cho các em học sinh được sống trong không khí như mình là một thí sinh đang tham gia chương trình truyền hình như: Đường lên đỉnh Olympia, hay một thí sinh của chương trình “ Ai là triệu Phú”,… Trong thực tế, có rất nhiều các trò chơi khá đa dạng và phong phú. Các trò chơi vừa mang tính chất vận động, tính cộng đồng, đoàn kết của các em học sinh khi tham gia, đồng thời còn tạo cho các em sự yêu thích và hứng thú. Chúng ta có thể sử dụng những phương tiện dạy học có sẵn tại nhà trường như bảng, máy chiếu, phông chiếu hoặc các phương tiện khác như giấy A0, giấy A4, bút viết bảng,… Mỗi loại hình trò chơi lại có luật chơi khác nhau, mang những sắc thái riêng biệt khiến người chơi hào hứng và không bao giờ cảm thấy chán. Với đặc thù môn Lịch sử là một bộ môn với nội dung kiến thức dài, đồng thời đòi hỏi các em học sinh phải ghi nhớ, sâu chuỗi các sự kiện chủ đề với nhau. Do đó để giúp học sinh nhớ bài thì việc lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng học sinh, đồng thời tạo hứng thú cho học sinh, giảm thiểu những căng thẳng, mệt mỏi sau mỗi giờ học, ôn tập là một điều cần thiết. Sau khi kì thi tốt nghiệp THPT chuyển hình thức từ tự luận sang trắc nghiệm thì những năm gần đây kết quả bộ môn Lịch sử chưa cao. Vậy vì sao kết quả môn Lịch sử lại chưa cao? Đó là câu hỏi được các nhà chuyên môn và cả xã hội quan tâm. Để khắc phục điều này cần có sự cố gắng nỗ lực của các nhà quản lý, các cấp, các ngành liên quan và toàn xã hội mà trước hết là sự nỗ lực của những giáo viên đang trược tiếp giảng dạy và ôn tập bộ môn này. Mỗi giáo viên phải chọn lọc cung cấp cho học sinh những kiến thức trọng tâm, cô đọng nhất, giúp các em có phương pháp học tốt nhất. Bản thân là một giáo viên giảng dạy bộ môn Lịch sử trực tiếp ôn thi tốt nghiệp THPT nhiều năm qua, tôi rất trăn trở về kết quả thi của bộ môn, bản thân tôi luôn tìm tòi suy nghĩ tìm các giải pháp tốt nhất để nâng cao chất lượng bộ môn, góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy ôn tập bộ môn trong nhà trường. Việc vừa học, vừa củng cố kiến thức kết hợp với việc chơi sẽ giúp việc học của học sinh đạt hiệu quả, từ đó giúp các em học sinh thêm yêu thích bộ môn hơn. Việc lựa chọn trò chơi sao cho phù hợp với đối tượng học sinh sẽ giúp buổi học đạt kết quả tốt nhất. Từ những lí do trên để cùng đóng góp vào đổi mới phương pháp giảng dạy và ôn thi đáp ứng thi tốt nghiệp THPT đạt kết quả cao, trả lại vị trí xứng đáng của môn học trong chương trình giáo dục tôi xin mạnh dạn đưa ra tiêu đề: “Tổ chức một số hoạt động trò chơi trong các tiết ôn thi tốt nghiệp THPT môn Lịch sử lớp 12 ở trường THPT Hòa Bình” để các thầy cô giáo bộ môn, đồng nghiệp tham khảo, góp ý nhằm giúp các em học sinh có cách học, phương pháp ôn tập, cách làm bài thi đáp ứng kì thi nâng cao hiệu quả và vị thế bộ môn. 2. Mục tiêu của sáng kiến Mục tiêu chung: Tổ chức trò chơi là một trong số những phương pháp học giúp học sinh nắm được nội dung học ngay trên lớp đồng thời tránh tình trạng học vẹt, bên cạnh đó giúp học sinh nhớ được nội dung kiến thức lâu hơn. Mục tiêu cụ thể: + Về kiến thức: Hiểu việc kết hợp giữa việc dạy học và chơi sẽ mang lại hiệu quả tích cực. +Về kĩ năng: Biết cách xây dựng các trò chơi cho phù hợp với nhóm đối tượng học sinh. Dự báo được các tình huống khó khăn và kết quả của việc thực hiện kế hoạch. + Về thái độ: Biết cách vận dụng vào các bài dạy khác nhau để mang lại hiệu quả. Về phía giáo viên: + Giúp giáo viên khắc phục được những hạn chế của phương pháp cũ, khắc phục các giờ học nặng về kiến thức và truyền thụ một phía khiến học sinh dễ mệt mỏi nhàm chán, giờ học căng thẳng mà hiệu quả không cao. + Giáo viên phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá. Qua đó giáo viên bước đầu tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông 2018. Về phía học sinh: Học sinh phát huy được tính, tích cực chủ động trong các giờ học, hình thành các năng lực, phẩm chất, các kĩ năng cho bản thân. Học sinh được khám phá, được thể hiện bản thân, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành. Nghiên cứu được cơ sở lý luận, thực tiễn của các phương pháp dạy học ôn tập tích cực. Từ đó đề ra phương pháp, kỹ thuật dạy học phù hợp trong quá trình ôn tập thi tốt nghiệp THPT. Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi của sáng kiến. 3. Phạm vi của sáng kiến Đối tượng: Học sinh lớp 12 trường THPT Hòa Bình. Không gian: Trường THPT Hòa Bình, huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn. Thời gian: Năm học học kỳ I năm học 20202021 Đối tượng nghiên cứu của sáng kiến là một số trò chơi thường dùng trong dạy học, ôn tập thi tốt nghiệp THPT môn Lịch sử 12. Phạm vi nội dung: Đi sâu nghiên cứu các hình thức và biện pháp tổ chức hoạt động học tập trò chơi trong các giờ ôn tập thi tốt nghiệp THPT môn Lịch sử 12.
Trang 11 Lí do chọn sáng kiến
Trò chơi trong học tập là một trong số những phương tiện giáo dục nhất
là đối với học sinh cấp THPT Việc sử dụng đa dạng các trò chơi sẽ giúp chocác em học sinh phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo và hứng thúhơn trong quá trình lĩnh hội những nội dung kiến thức mới và củng cố các kiếnthức đã được học Thông qua các trò chơi còn giúp cho các em học sinh đượcsống trong không khí như mình là một thí sinh đang tham gia chương trìnhtruyền hình như: Đường lên đỉnh Olympia, hay một thí sinh của chương trình “
Ai là triệu Phú”,… Trong thực tế, có rất nhiều các trò chơi khá đa dạng vàphong phú Các trò chơi vừa mang tính chất vận động, tính cộng đồng, đoàn kếtcủa các em học sinh khi tham gia, đồng thời còn tạo cho các em sự yêu thích vàhứng thú Chúng ta có thể sử dụng những phương tiện dạy học có sẵn tại nhàtrường như bảng, máy chiếu, phông chiếu hoặc các phương tiện khác như giấyA0, giấy A4, bút viết bảng,… Mỗi loại hình trò chơi lại có luật chơi khác nhau,mang những sắc thái riêng biệt khiến người chơi hào hứng và không bao giờcảm thấy chán
Với đặc thù môn Lịch sử là một bộ môn với nội dung kiến thức dài, đồngthời đòi hỏi các em học sinh phải ghi nhớ, sâu chuỗi các sự kiện chủ đề vớinhau Do đó để giúp học sinh nhớ bài thì việc lựa chọn phương pháp dạy họcphù hợp với đối tượng học sinh, đồng thời tạo hứng thú cho học sinh, giảmthiểu những căng thẳng, mệt mỏi sau mỗi giờ học, ôn tập là một điều cần thiết
Sau khi kì thi tốt nghiệp THPT chuyển hình thức từ tự luận sang trắcnghiệm thì những năm gần đây kết quả bộ môn Lịch sử chưa cao Vậy vì saokết quả môn Lịch sử lại chưa cao? Đó là câu hỏi được các nhà chuyên môn và
cả xã hội quan tâm Để khắc phục điều này cần có sự cố gắng nỗ lực của cácnhà quản lý, các cấp, các ngành liên quan và toàn xã hội mà trước hết là sự nỗlực của những giáo viên đang trược tiếp giảng dạy và ôn tập bộ môn này Mỗigiáo viên phải chọn lọc cung cấp cho học sinh những kiến thức trọng tâm, côđọng nhất, giúp các em có phương pháp học tốt nhất Bản thân là một giáo viên
Trang 2rất trăn trở về kết quả thi của bộ môn, bản thân tôi luôn tìm tòi suy nghĩ tìm cácgiải pháp tốt nhất để nâng cao chất lượng bộ môn, góp phần đổi mới phươngpháp giảng dạy ôn tập bộ môn trong nhà trường Việc vừa học, vừa củng cốkiến thức kết hợp với việc chơi sẽ giúp việc học của học sinh đạt hiệu quả, từ đógiúp các em học sinh thêm yêu thích bộ môn hơn Việc lựa chọn trò chơi saocho phù hợp với đối tượng học sinh sẽ giúp buổi học đạt kết quả tốt nhất
Từ những lí do trên để cùng đóng góp vào đổi mới phương pháp giảngdạy và ôn thi đáp ứng thi tốt nghiệp THPT đạt kết quả cao, trả lại vị trí xứngđáng của môn học trong chương trình giáo dục tôi xin mạnh dạn đưa ra tiêu đề:
“Tổ chức một số hoạt động trò chơi trong các tiết ôn thi tốt nghiệp THPT môn Lịch sử lớp 12 ở trường THPT Hòa Bình” để các thầy cô giáo bộ môn, đồng
nghiệp tham khảo, góp ý nhằm giúp các em học sinh có cách học, phương pháp
ôn tập, cách làm bài thi đáp ứng kì thi nâng cao hiệu quả và vị thế bộ môn
2 Mục tiêu của sáng kiến
- Mục tiêu chung: Tổ chức trò chơi là một trong số những phương pháp
học giúp học sinh nắm được nội dung học ngay trên lớp đồng thời tránh tìnhtrạng học vẹt, bên cạnh đó giúp học sinh nhớ được nội dung kiến thức lâu hơn
- Mục tiêu cụ thể:
+ Về kiến thức: Hiểu việc kết hợp giữa việc dạy học và chơi sẽ mang lại
hiệu quả tích cực
+Về kĩ năng: Biết cách xây dựng các trò chơi cho phù hợp với nhóm đối
tượng học sinh Dự báo được các tình huống khó khăn và kết quả của việc thựchiện kế hoạch
+ Về thái độ: Biết cách vận dụng vào các bài dạy khác nhau để mang lại
hiệu quả
- Về phía giáo viên:
+ Giúp giáo viên khắc phục được những hạn chế của phương pháp cũ,khắc phục các giờ học nặng về kiến thức và truyền thụ một phía khiến học sinh
dễ mệt mỏi nhàm chán, giờ học căng thẳng mà hiệu quả không cao
Trang 3+ Giáo viên phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.Giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá Qua
đó giáo viên bước đầu tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông 2018
- Về phía học sinh: Học sinh phát huy được tính, tích cực chủ động trongcác giờ học, hình thành các năng lực, phẩm chất, các kĩ năng cho bản thân Họcsinh được khám phá, được thể hiện bản thân, kết hợp giữa lý thuyết và thựchành
- Nghiên cứu được cơ sở lý luận, thực tiễn của các phương pháp dạy học
ôn tập tích cực Từ đó đề ra phương pháp, kỹ thuật dạy học phù hợp trong quátrình ôn tập thi tốt nghiệp THPT
- Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi của sáng kiến
3 Phạm vi của sáng kiến
- Đối tượng: Học sinh lớp 12 trường THPT Hòa Bình
- Không gian: Trường THPT Hòa Bình, huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn
- Thời gian: Năm học học kỳ I năm học 2020-2021
- Đối tượng nghiên cứu của sáng kiến là một số trò chơi thường dùngtrong dạy học, ôn tập thi tốt nghiệp THPT môn Lịch sử 12
- Phạm vi nội dung: Đi sâu nghiên cứu các hình thức và biện pháp tổ chứchoạt động học tập trò chơi trong các giờ ôn tập thi tốt nghiệp THPT môn Lịch
sử 12
II – CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN
1 Cơ sở lí luận
Căn cứ một số quan điểm đổi mới giáo dục THPT của Đảng Nhà nước:
Luật giáo dục số 38/2005/QH11, Điều 28: “Phương pháp giáo dục phổ thông
phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh ”
Báo cáo chính trị Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI: “Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo
Trang 4hướng hiện đại, nâng cao chất lượng toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội…”
Quyết định số 711/QĐ-TTg, về chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn
2011-2020 của thủ tướng chính phủ: “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học”; “Đổi mới kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với quá trình thi”.
Nghị quyết số 44/NQ-CP, ngày 09/6/2014 Ban hành chương trình hànhđộng của chính phủ Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04tháng 11 năm 2013 Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI
về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệphóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
và hội nhập quốc tế: “Đổi mới hình thức, phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục theo hướng đánh giá năng lực của người học; kết hợp đánh giá cả quá trình với đánh giá cuối kỳ học, cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển”.
Theo chương trình giáo dục phổ thông 2018: Chương trình giáo dục phổ
thông cụ thể hóa mục tiêu giáo dục phổ thông, giúp người học làm chủ kiếnthức phổ thông; biết vận dụng hiệu quả kiến thức vào đời sống và tự học suốtđời; có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp; biết xây dựng và phát triểnhài hòa các mối quan hệ xã hội; có cá tính, nhân cách và đời sống tâm hồnphong phú; nhờ đó có được cuộc sống có ý nghĩa và đóng góp tích cực vào sựphát triển của đất nước và nhân loại Chương trình giáo dục trung học phổthông giúp học sinh tiếp tục phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đốivới người lao động, ý thức và nhân cách công dân; khả năng tự học và ý thứchọc tập suốt đời; khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở
Trang 5thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặctham gia vào cuộc sống lao động; khả năng thích ứng với những đổi thay trongbối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới./.
Qua nhiều năm thực hiện triển khai đại trà chương trình thay sách giáokhoa mới cùng với việc đổi mới phương pháp giảng dạy, các phương pháp dạyhọc đặc trưng của môn đã thực sự ổn định và đi vào chiều sâu Song hầu hết cácgiáo viên đều mới chỉ quan tâm nhiều đến việc đổi mới phương pháp dạy học
mà ít chú ý tới đổi mới hình thức tổ chức các hoạt động dạy học, do vậy họcsinh cảm thấy tiết học nặng nề, chất lượng tiết dạy còn bị hạn chế Việc đổi mớiphương pháp dạy học hiện nay nhằm theo hướng phát huy tính tích cực và chủđộng của học sinh, làm cho học sinh phải suy nghĩ nhiều hơn, làm việc nhiềuhơn, đồng thời phải tác động đến tâm tư, tình cảm, đem lại niềm vui hứng thúhọc tập cho học sinh, phát triển năng lực tư duy linh hoạt cho học sinh
2 Cơ sở thực tiễn
2.1 Thực trạng dạy học và ôn tập Lịch sử ở trường phổ thông
Thông qua số liệu khảo sát và kết quả thi nhiều năm qua cho thấy một thựctrạng đang diễn ra là sự yêu thích của học sinh đối với môn Lịch sử ở trườngTHPT còn hạn chế
- Về phương pháp chưa đa dạng, linh hoạt: Giáo viên luôn lựa chọn cácgiải pháp an toàn, luôn là người chủ động truyền thụ một phía, học sinh luônthụ động tiếp nhận kiến thức dẫn đến tình trạng giáo viên làm việc nhiều – họcsinh lắng nghe ghi chép Giáo viên kiểm tra bài cũ ngay đầu giờ học, giáo viêngiao bài tập về nhà cuối giờ học, kiểm tra đầu giờ sau
- Nhiều học sinh chỉ xác định học chỉ để đối phó, ngại học, sợ học Nộidung môn học còn nặng, nhiều quan điểm còn sai cho rằng môn học là mônphụ Còn nhiều giáo viên chưa thực sự tâm huyết, chưa giành nhiều thời gianđầu tư chuyên môn Nhiều giáo viên kĩ năng và phương pháp dạy học còn hạnchế, còn ôm đồm kiến thức, chưa phân biệt được đối tượng học sinh trong quátrình dạy học
Trang 6- Khả năng vận dụng và liên hệ thực tiễn với các vấn đề thời sự nóng củahọc sinh chưa tốt
2.2 Thực trạng của việc tổ chức giờ ôn tập trong dạy học Lịch sử ở trường THPT
Trường THPT Hòa Bình là trường THPT nằm ở vùng có điều kiện kinh
tế - xã hội còn khó khăn, hiện trường có gần 700 em học sinh với 20 lớp, mỗikhối đều có 02 lớp học theo chương trình tự chọn nâng cao, trong đó có 7 lớp
12 Những năm qua nhà trường luôn đạt kết quả cao trong kỳ thi tốt nghiệpTHPT, trong đó môn Lịch sử kết quả luôn ổn định bằng hoặc cao hơn mứctrung bình trung của tỉnh Để đạt được kết quả đó nhà trường luôn đưa ra cácgiải pháp để nâng cao chất lượng học tập cho học sinh đồng thời luôn yêu cầumỗi đồng chí giáo viên trong nhà trường thường xuyên đổi mới các phươngpháp dạy học để nâng cao chất lượng của bộ môn, nhằm giúp cho học sinh yêuthích bộ môn
Ngày nay do yêu cầu ngày càng cao của ngành giáo dục về đổi mớiphương pháp tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông 2018 thì việc đổi mớidạy học theo từng lĩnh vực bộ môn ngày càng được cải thiện và nâng cao khôngngừng Đã có nhiều giáo viên trong nhà trường đã mạnh dạn đổi mới cácphương pháp dạy học cho đa dạng phù hợp với từng đối tượng học sinh mìnhgiảng dạy Tuy nhiên do điều kiện hoàn cảnh gia đình còn khó khăn, điều kiệnhọc tập của các em còn ít nên khả năng học tập, phát huy hết năng lực sở trườngcủa từng em là chưa có Bên cạnh đó, môn Lịch sử là một trong số những mônkhoa học xã hội có nội dung kiến thức khá dài và được đánh giá là một mônkhó học, khó nhớ Những khó khăn đó còn tăng lên gấp bội khi các em học sinhbước vào thời gian ôn tập để chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT
Trong nội dung ôn tập môn Lịch sử là khá dài, nhiều nội dung kiến thức,đòi hỏi ở học sinh phải có sự tư duy – logic, hệ thống được toàn bộ nội dung.Chính vì lẽ đó, mà qua nhiều năm giảng dạy ôn tập, cá nhân tôi tự rút ra kinhnghiệm là giáo viên chúng ta không thể chỉ sử dụng phương pháp dạy học là hỏi– đáp hoặc hoạt động nhóm được rất dễ khiến cho học sinh cảm thấy thấy nhàm
Trang 7chán, khó lĩnh hội được kiến thức đồng thời đây là thời điểm ôn tập cũng là lúchọc sinh lớp 12 rất căng thẳng lo lắng, mệt mỏi nên càng làm cho học sinh cảmthấy sợ sệt môn Lịch sử hơn Vì thế tôi đã đưa ra một sáng kiến đó là tổ chứccác hoạt động trò chơi nhằm giúp các em không chỉ được học mà còn được thỏasức vui chơi, đồng thời thể hiện sự hiểu biết và nhớ kiến thức của bản thânmình, giảm áp lực căng thẳng cho các em mỗi khi bước vào mùa thi kết thứcthời học sinh.
Để làm được điều đó, cá nhân tôi đã làm một cuộc khảo sát nhỏ, tôi đãtrao đổi và có phát phiếu khảo sát đến 22 đồng chí giáo viên hiện đang công táctrên đơn vị trường THPT Hòa Bình về sử dụng phương pháp dạy học ( gồm cácphương pháp dạy học truyền thống và các phương pháp dạy học tích cực) trongcác giờ dạy trên lớp của các bộ môn (Phụ lục 1 – đính kèm)
Bảng kết quả khảo sát đã tổng hợp như sau:
mở - vấn đáp
Phương pháp trực quan
Phương pháp hoạt động nhóm
Phương pháp động não
Phương pháp tổ chức hoạt động trò chơi
Sử dụng
thường
xuyên
22/22 (100%)
8/22(36,36%)
9/22 (GV)
2/22 (GV)
6/22 (GV)
19/22(GV)
Qua phiếu khảo sát tôi nhận thấy rằng, đa số giáo viên thường hay sửdụng phương pháp dạy học truyền thống thay vì sử dụng các phương pháp dạyhọc tích cực trong đó có phương pháp tổ chức các hoạt động trò chơi, với lí do:
- Do đặc thù bộ môn mình giảng dạy
- Thời gian cho 1 giờ học ít
Trang 8- Đơn giản, dễ thực hiện.
- Giáo viên không cần nhiều thời gian chuẩn bị cho 1 giờ dạy
Để có thể tổ chức một giờ học có các hoạt động trò chơi, đòi hỏi ở giáoviên sự chuẩn bị cả về nội dung lần hình thức tổ chức để giờ học đạt hiệu quả.Đồng thời, để đảm bảo cho một giờ học có đủ tất cả nội dung kiến thức, nhất lànhững giờ học có nội dung kiến thức mới thì giáo viên không nên lạm dụng quánhiều loại hình trò chơi khác nhau dễ dẫn đến “cháy giáo án”
III – NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1 Nội dung và những kết quả nghiên cứu của sáng kiến
1.1 Nội dung của sáng kiến
1.1.1 Một số khái niệm cơ bản
- Phương pháp dạy học: Là con đường, cách thức định hướng cho hoạt
động của thầy và trò trong quá trình dạy học Ở quá trình đó thầy có 2 chứcnăng: tổ chức, điểu khiển, hướng dẫn học sinh lĩnh hội kiến thức và truyền đạt(Kiến thức cho HS chưa biết); trò có 2 chức năng và quyền hạn là chủ động lĩnhhội kiến thức và được quyền nêu thắc mắc, câu hỏi để giáo viên giải đáp
- Kĩ thuật dạy học: Là những cách, hành động tổ chức, điều khiển của
giáo viên trong các tình huống, hành động nhỏ, nhằm thực hiện và điểu khiểnquá trình dạy học theo định hướng của phương pháp
- Phương pháp ôn tập: Là cách thức tổ chức một giờ ôn thi theo hướng
tích cực chủ động cho học sinh chứ không phải dạy bài mới, không sử dụng cácphương pháp đọc chép, phương pháp thuyết trình
- Trò chơi: Là một hoạt động của con nguời nhằm mục đích trước tiên và
chủ yếu là vui chơi, giải trí, thư giãn sau những giờ làm việc căng thẳng, mệtmỏi Nhưng qua trò chơi người chơi học sinh được rèn luyện thể lực, trí tuệ, rènluyện các giác quan tạo cơ hội giao lưu với mọi người, cùng hợp tác với bạn bè,đồng đội, trong nhóm, trong tổ
- Phương pháp và hình thức dạy học môn Lịch sử rất phong phú, đa dạng,bao gồm các phương pháp hiện đại: (thảo luận nhóm, đóng vai, giải quyết vấn
đề, trò chơi, dự án, động não…) và các phương pháp truyền thống: (thuyết
Trang 9trình, đàm thoại, kể chuyện…) Bên cạnh những phương pháp dạy học lại cócác kĩ thuật dạy học hỗ trợ Mỗi phương pháp dạy học và kĩ thuật dạy học đều
có mặt tích cực và hạn chế riêng, phù hợp với từng loại bài và đòi hỏi nhữngđiều kiện thực hiện riêng Vì vậy, giáo viên không nên phủ định hoặc lạm dụngphương pháp nào Điều quan trọng là căn cứ vào nội dung, tính chất của từngbài, căn cứ vào trình độ nhận thức của học sinh và năng lực, sở trường của giáoviên, căn cứ vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của lớp, của trường mà lựa chọn và
sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học một cách hợp lý Trong dạy họcmôn Lịch sử, có thể vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực nhằm:
+ Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực
+ Tăng cường hiệu quả học tập
+ Tăng cường trách nhiệm cá nhân
+ Yêu cầu áp dụng nhiều năng lực khác nhau
+ Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm
1.1.2 Vai trò của hoạt động trò chơi trong giờ ôn tập Lịch sử ở trường THPT
Dạy học Lịch sử thông qua hoạt động trò chơi nhằm hình thành và pháttriển phẩm chất nhân cách, năng lực chung và năng lực đặc thù cho học sinh.Đây là một biện pháp dạy học ôn tập có vai trò quan trọng trong việc nâng caohiệu quả bài học Lịch sử ở trường phổ thông trong một giờ học ôn tập nhằmgiúp:
- Góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử Thông qua đógiúp học sinh nắm được các kiến thức cơ bản mà mình đã được học trước đó,đồng thời học sinh biết vận dụng các kiến thức đã được học vào thực tiễn sinhđộng và giáo dục đạo đức, ý thức cho học sinh
- Kích thích sự hứng thú, phát huy tính tích cực, tự giác, tư duy sáng tạo
và khả năng hợp tác cao giữa các thành viên trong đội, trong nhóm cũng nhưtrong cuộc sống của học sinh
- Giáo dục cho học sinh tính tự giác, trung thực, sự kiên trì, tính kỉ luật vàtinh thần đồng đội trong học tập cũng như trong cuộc sống hằng ngày
Trang 10- Giúp cho giáo viên giảng dạy có thêm phương pháp dạy học thay thếcho phương pháp dạy học truyền thống nhằm giúp học sinh yêu thích bộ mônLịch sử hơn, tạo sự hứng thú trong mỗi giờ học, tránh việc học của học sinhkhông thấy nhàm chán.
1.1.3 Nguyên tắc tổ chức hoạt động trò chơi trong giờ ôn tập Lịch sử ở trường THPT
Để hoạt động trò chơi đạt hiệu quả cao, trong quá trình lựa chọn các loạihình trò chơi, thì cần phải tuân theo các nguyên tắc, đó là:
- Trò chơi phải hướng tới mọi đối tượng người học
+ Có nghĩa là học sinh nào cũng có thể tham gia được, không nhất thiếtphải tập trung vào những học sinh khá, giỏi mà ngay cả những học sinh trungbình cũng tham gia được Đặc biệt động viên cả những học sinh học yếu, rụt rè,nhút nhát, tạo điều kiện giúp cho các em đó hòa nhập vào với các thành viênkhác trong lớp, tạo sự gắn kết, giúp đỡ, trao đổi, hoạt động nhóm giữa các thànhviên trong lớp với nhau
+ Bên cạnh đó, việc lựa chọn trò chơi giáo viên phải thiết kế các trò chơisao cho phù hợp với mọi lớp có nhận thức khác nhau Có nghĩa là, các loại hìnhtrò chơi mà giáo viên xây dựng có thể thực hiện không chỉ ở các lớp thuộc ban
tự nhiên mà ngay cả các lớp thuộc ban cơ bản cũng tham gia chơi được
- Trò chơi phải tạo được hứng thú học tập cho học sinh: Khi tham gia vàocác trò chơi, học sinh sẽ được hòa mình vào không khí của các chương trìnhtruyền hình thực tế Để từ đó giúp cho học sinh vừa được học; vừa được vuichơi; vừa rèn luyện tính kiên trì ở học sinh
1.1.4 Một số hình thức và biện pháp tổ chức hoạt động trò chơi trong giờ ôn tập Lịch sử 12 ở trường THPT Hòa Bình
1.1.4.1 Chia lớp
Giáo viên chia lớp làm 4 đội, mỗi đội chơi sẽ chọn tên nhóm cho độimình Giáo viên đưa ra tên để các nhóm chọn gắn liền với các sự kiện lịch sửqua trọng của dân tộc, gồm: Đảng Cộng Sản Việt Nam, Cách mạng tháng Tám,Chiến dịch Điện Biên Phủ, Chiến dịch Hồ Chí Minh Mỗi đội sẽ chọn tên nhóm
Trang 11cho đội chơi của mình Sau khi đã chọn được tên đội của mình thì mỗi đội sẽ cử
ra một nhóm trưởng, nhóm trưởng sẽ có trách nhiệm điều khiển hoạt động củanhóm mình, đồng thời nhắc nhở các bạn trong đội giữ trật tự trong suốt giờ học
Bên cạnh đó, giáo viên sẽ cử 01 học sinh trong lớp làm thư kí, nhiệm vụcủa thư kí là ghi lại số điểm mà các đội chơi đạt được sau mỗi lần chơi Bảngghi điểm của mỗi đội chơi được giáo viên phát cho thư kí
Bảng ghi điểm của mỗi đội chơi.
Phần thi giải
ô chữ
Phần thitiếp sức
Phần thi đuổihình bắt chữ
Tổngđiểm
Đội Đảng
Cộng Sản
Việt Nam
VD:10+10 +…
Bảng kết quả trò chơi của 4 đội chơi (Phụ lục 2 – đính kèm)
1.1.4.2 Trò chơi trả lời nhanh
Giáo viên sẽ đưa ra luật chơi như sau: Mỗi đội chơi sẽ trả lời nhanh 10câu hỏi trong 5 phút, mỗi câu hỏi trả lời đúng sẽ được 10 điểm Sau khi giáoviên đưa ra câu hỏi đội nào dơ tay trước sẽ được quyền trả lời trước, đúng sẽđược 10 điểm và sai sẽ nhường quyền cho 1 trong 3 đội còn lại
Lưu ý:
Trang 12- Đội nào trong 3 đội giơ tay nhanh nhất sẽ được quyền trả lời, nếu đội đótrả lời sai, 2 đội còn lại sẽ mất quyền trả lời.
- Thư kí sẽ ghi điểm của các đội chơi vào bảng ghi điểm mà giáo viên đãphát trước đó
- Sau khi thi xong thư kí thông báo điểm số của các đội sau phần thi thứ
nhất, phần thi “Trả lời nhanh”.
Ví dụ: Khi ôn tập tiết 17 – “Bài 23 Khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973-1975)” giáo viên đưa
ra 10 câu hỏi trả lời nhanh cho phần bài tập củng cố kiến thức sau:
Câu 1: Hội nghị lần thứ 21 (7/1973) Ban Chấp Hành Trung Ương nhấn
mạnh trong bất cứ tình hình nào con đường cách mạng miền Nam là
Đáp án: cũng phải tiếp tục con đường cách mạng bạo lực
Câu 2: Thắng lợi này cho thấy sự lớn mạnh và khả năng thắng lớn của ta
Đáp án: chiến thắng đường 14-Phước Long
Câu 3: Sự kiện nào trong cuối năm 1974- đầu 1975 đã nhấn mạng cả
năm 1975 là thời cơ
Đáp án: Chủ trương, kế hoạch giải phóng miền Nam
Câu 4: Trận mở màn then chốt của chiến dịch Tây Nguyên tháng 3/1975
Đáp án: Buôn Ma Thuột
Câu 5: Thắng lợi nào đã chuyển cuộc kháng chiến chống Mĩ từ tiến công
chiến lược sang tổng tiến công chiến lược trên toàn chiến trường miền Nam?
Đáp án: Chiến dịch Tây Nguyên
Câu 6: Ngày 30/4/1975 Tổng thống quân đội Sài Gòn tuyên bố đầu hàng
không điều kiện là
Đáp án: Dương Văn Minh
Câu 7: Tỉnh cuối cùng ở Miền Nam được hoàn toàn giải phóng năm
1975 là
Đáp án: Châu Đốc
Câu 8: Chiến dịch mở màn cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975
Đáp án: Chiến dịch Tây Nguyên
Trang 13Câu 9: Trong chiến dịch Tây Nguyên quân ta đánh nghi binh ở đâu?
Đáp án: Plâyku và Kon Tum
Câu 10: Nơi được coi là thành trì cuối cùng của chính quyền Sài Gòn
Đáp án: Dinh Độc Lập
1.1.4.3 Trò chơi giải ô chữ
Giáo viên sẽ đưa ra luật chơi như sau: mỗi đội sẽ được lựa chọn ô chữsau đó giáo viên sẽ đọc câu hỏi tương ứng cho ô chữ đó, các đội sẽ ghi đáp ánvào bảng; trong vòng 1 phút các đội vừa suy nghĩ, vừa ghi đáp án vào bảng vàgiơ đáp án; mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm
- Đối ô chữ từ khóa, đội nào giơ tay trả lời khi chưa hết các câu hỏi gợi ý(có thể trả lời từ khóa bất cứ lúc nào), đúng sẽ được 50 điểm, nếu sai sẽ mấtquyền tham gia trò chơi Đội nào trả lời đúng từ khóa thì trò chơi sẽ kết thúc
- Sau khi thi xong thư kí thông báo điểm số của các đội sau phần thi thứ
hai, phần thi “Giải ô chữ”.
Ví dụ: Khi ôn tập tiết 17 – “Bài 23 Khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam (1973-1975)” dành cho phần bài tập củng cố kiến thức.
Giáo viên đưa ra 8 câu hỏi tương ứng với 8 hàng ngang Cụ thể:
1 Ô có 9 chữ cái: Đây là thắng lợi quân sự của ta đầu năm 1975 để ta
quyết tâm giải phóng Miền Nam?
2 Ô có 13 chữ cái: Trước khi mang tên chiến dịch Hồ Chí Minh, chiến
dịch này còn có tên là gì?
3 Ô có 11 chữ cái: Trận then chốt mở màn chiến dịch Tây Nguyên ?