Nguyên tắc dân tộc tự quyết

Nguyên tắc dân tộc tự quyết Nguyên tắc dân tộc tự quyết Nguyên tắc dân tộc tự quyết Nguyên tắc dân tộc tự quyết Nguyên tắc dân tộc tự quyết Nguyên tắc dân tộc tự quyết Nguyên tắc dân tộc tự quyết Nguyên tắc dân tộc tự quyết Nguyên tắc dân tộc tự quyết Nguyên tắc dân tộc tự quyết

Đại học Quốc gia Hà Nội Khoa Luật

NGUYÊN TẮC DÂN TỘC TỰ QUYẾT

Học phần: Công pháp quốc tế

GV hướng dẫn: TS Nguyễn Lan Nguyên ThS.Nguyễn Thị Mỹ Hạnh

SV: Nguyễn Trần Hiệp MSV: 19063064

1

Mục lục

LỜI NÓI ĐẦU 2

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN 3

1 Cơ sở hình thành 3

2 Khái niệm 4

3 Nội dung nguyên tắc 5

4 Đặc điểm của nguyên tắc 6

5 Vai trò của nguyên tắc dân tộc tự quyết 7

6 Ngoại lệ của nguyên tắc 8

CHƯƠNG II: THỰC TIỄN ÁP DỤNG NGUYÊN TẮC DÂN TỘC TỰ QUYẾT 8

1 Nguyên tắc dân tộc tự quyết thế giới 8

2 Nguyên tắc dân tộc tự quyết cho dân tộc Việt Nam 12

KẾT LUẬN 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

LỜI NÓI ĐẦU

Đây là một trong những nguyên tắc trong các nguyên tắc cơ bản của Luật quốc

tế Cả thế giới đã công nhận để thấy được tầm quan trọng của nguyên tắc này, chúng không thể thiếu trong thời đại hiện nay

Hiện nay, trong quan hệ quốc tế, tôn trọng quyền tự quyết của mỗi dân tộc có ý nghĩa là sự tôn trọng các chuẩn mực quốc tế về quyền con người nhằm mục đích bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia, dân tộc Đây cũng chính là cơ sở hòa bình

và an ninh quốc tế, của hợp tác và phát triển trong xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa.Nguyên tắc dân tộc tự quyết của luật quốc tế thể hiện xu thế của thời đại là phát triển con người gắn với hòa bình, độc lập dân tộc, an ninh, dân chủ và tiền

bộ xã hội

2

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Cơ sở hình thành

Trước chiến tranh thế giới thứ nhất - chỉ là một nguyên tắc có tính chính trị trong phạm trù ý thức của pháp luật dân tộc

Sau cách mạng Tháng 10 Nga năm 1917, trở thành một nguyên tắc Luật Quốc Tế nhưng chưa được phổ cập rộng rãi

Sau chiến tranh thế giới thế giới thứ 2, được khẳng định và ghi nhận và trở thành cơ sở pháp lý cho phong trào dân tộc

Tuyên bố:

+ Ngày 24/10/1970

+ Nghị quyết 1514 ngày 14/12/1960 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc

+Tại Công ước về các quyền dân sự chính trị, quyền kinh tế-xã hội-văn hóa năm 1966

+Tuyên bố năm 1970 về các nguyên tắc của Luật quốc tế

Nghị quyết 1514 (XV) tạo cơ sở bắt đầu tiến trình phi-thực dân hóa từ năm 1960 trong khuôn khỗ Liên hợp quốc, từ đó nhiều thuộc địa đã giành được độc lập Cần đặc biệt lưu ý đến bối cảnh phi-thực dân hóa trong quá trình pháp điển hóa của nguyên tắc tự quyết dân tộc, bởi đây là một trong các căn cứ cho tranh luận về nội hàm của nguyên tắc này sau thời kỳ phi-thực dân hóa kết thúc (bên ngoài bối cảnh phi-thực dân hóa) Năm 1966, nguyên tắc tự quyết dân tộc được ghi nhận lần đầu tiên vào một điều ước quốc tế: Công ước về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) và Công ước về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa ICESCR ( ) Hai Công ước có Điều 1 giống nhau, cùng ghi nhận lại nội hàm tương tự như trong Nghị quyết 1514 (XV) nêu trên Công ước về các Quyền dân

3

sự và Chính trị có 172 quốc gia thành viên Công ước về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa có 169 quốc gia thành viên

Tòa ICJ đã từng bước công nhận nguyên tắc tự quyết dân tộc là một quyền pháp

lý trong luật quốc tế Năm 1975, trong Ý kiến tư vấn về Tây Sahara, Tòa ICJ đã xem “nguyên tắc tự quyết là một quyền của các dân tộc” Năm 1995, trong Vụ liên quan đến Đông Timor, Tòa khẳng định thêm nguyên tắc này là “một trong những nguyên tắc quan trọng của luật pháp quốc tế đương đại” và có tính chất erga omnes – có hiệu lực với tất cả các quốc gia.1

2 Khái niệm

Quyền dân tộc tự quyết là quyền của mỗi dân tộc trong việc thiết lập chế độ chính trị và thực hiện sự phát triển kinh tế - xã hội và văn hóa của mình trên cơ

sở chủ quyền quốc gia

Về phương diện pháp lý, chủ quyền dân tộc là quyền tự quyết định vận mệnh của dân tộc đó trong đời sống quốc tế, thể hiện ở tổng thể các quyền thiêng liêng

và bất khà xâm phạm của mỗi dân tộc, được ghi nhận tại các văn bản pháp luật quốc gia và quốc tế

Dưới thời kỳ phát triển của chủ nghĩa tư bản, nhất là trong giai đoạn cách mạng dân chủ tư sản, quyền dân tộc tự quyết là yêu cầu bảo đảm quyền bình đẳng của các dân tộc, dân chủ hoá đất nước Sau khi cách mạng xã hội chủ nghĩa thắng lợi, quyền dân tộc tự quyết là yêu cầu của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, là yêu cầu giải quyết vấn đề dân tộc trên lập trường giai cấp công nhân Trong thời

kỳ thiết lập chủ nghĩa tư bản, quyền tự quyết của các dân tộc có khuynh hướng chống phong kiến Trong thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, nó có khuynh hướng chống chủ nghĩa tư bản Cho nên trong thời kỳ hiện nay, vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp không tách rời nhau.Trong lịch sử quan hệ

1Trần H D Minh, Nguyên tắc tự quyết dân tộc ,

https://iuscogens-vie.org/2018/09/23/98-nguyen-tac-dan-toc-tu-quyet/

4

quốc tế, quyền dân tộc tự quyết được hiểu theo nghĩa là việc một dân tộc hoàn toàn tự do trong việc tiến hành cuộc đấu tranh giành độc lập cũng như lựa chọn thể chế chính trị, đường lối phát triển đất nước2

3 Nội dung nguyên tắc

Tuyên bố về các nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế được thông qua tại Nghị quyết 2625 (XXX) năm 1970 của Đại hội đồng Liên hợp quốc ghi nhận nhiều nội hàm cụ thể của nguyên tắc này:3

 Tất cả các dân tộc đều có quyền tự do quyết định chế độ chính trị và mưu cầu phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa mà không có sự can thiệp từ bên ngoài (without external interference);

 Tất cả các quốc gia có nghĩa vụ tôn trọng quyền này, thúc đẩy việc hiện thực hóa quyền này, và hỗ trợ Liên hợp quốc trong việc chấm dứt chủ nghĩa thuộc địa;

 Việc cưỡng bức và bóc lột các dân tộc là hành vi vi phạm nguyên tắc này,

đi ngược lại các quyền con người cơ bản và Hiến chương;

 Tất cả các quốc gia có nghĩa vụ thúc đẩy thực thi và tôn trọng phổ quát các quyền con người và tự do cơ bản;

 Các dân tộc có quyền tự do quyết định việc thành lập một quốc gia độc lập, liên kết hay sáp nhập vào một quốc gia khác hay bất kỳ dàn xếp chính trị nào;

 Tất cả các quốc gia có nghĩa vụ không có hành vi vũ lực ngăn cản các dân tộc thực thi quyền này

2 Đào Minh Hồng – Lê Hồng Hiệp (chủ biên), Sổ tay Thuật ngữ quan hệ Quốc tế, (TPHCM: Khoa QHQT – Đại học KHXH&NV TPHCM, 2013

3 Trần H D Minh , Nguyên tắc tự quyết dân tộc ,

https://iuscogens-vie.org/2018/09/23/98-nguyen-tac-dan-toc-tu-quyet/

5

 Lãnh thổ của các thuộc địa hay của Vùng Lãnh thổ không tự trị (Non-Governing Territory) có quy chế tách biệt với lãnh thổ của quốc gia quản lý, cho đến khi dân tộc của thuộc địa hay lãnh thổ đó thực thi quyền tự quyết của mình;

 Không có nội hàm nào ở đây được phép giải thích theo hướng cho phép hay khuyến khích các hành động nhằm làm tan rã, tổn hại toàn bộ hay một phần sự toàn vẹn lãnh thổ và thống nhất chính trị của các quốc gia độc lập có chủ quyền – các quốc gia đang tuân thủ quyền tự quyết dân tộc như trên và

do đó, có một chính phủ đại diện cho toàn bộ dân tộc thuộc lãnh thổ đó trên

cơ sở không phân biệt chủng tộc, dòng dõi hay màu da

 Tất cả các quốc gia không được có hành vi nhằm làm tan rã toàn bộ hay một phần sự thống nhất quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ của một quốc gia khác Nhằm: + Thúc đẩy quan hệ hữu nghị, quan hệ hợp tác

+Chấm dứt chủ nghĩa thực dân

4 Đặc điểm của nguyên tắc

Tính mệnh lệnh chung:

+ Tất cả các loại chủ thể đều phải tuyệt đối tuân thủ theo nguyên tắc cơ bản của Luật quốc tế

+ Không một chủ thể hay nhóm chủ thể nào của Luật quốc tế có quyền hủy bỏ nguyên tắc

+ Bất kì hành vi đơn phương nào không tuân thủ triệt để nguyên tắc đều bị coi là

sự vi phạm nghiêm trọng pháp luật quốc tế

+ Các quy phạm điều ước và tập quán quốc tế có nội dung trái với các nguyên tắc đều không có giá trị pháp lý

6

Tính bao trùm: là chuẩn mực để xác định tính hợp pháp của toàn bộ hệ thống các quy phạm pháp lý quốc tế Đồng thời nó được thực hiện trong tất cả lĩnh vực của quan hệ quốc tế giữa các quốc gia

Tính hệ thống: Các nguyên tắc của Luật quốc tế có mối quan hệ mật thiết với nhau trong một chỉnh thể thống nhất Biểu hiện ở chỗ: việc tôn trọng hay phá vỡ nguyên tắc này sẽ làm ảnh hưởng đến nội dung và việc tuân thủ các nguyên tắc khác

Tình thừa nhận rộng rãi: được áp dụng trong phạm vi toàn thế giới, đống thời chúng được ghi nhận trong hầu hết các văn bản pháp lý quốc tế quan trọng như: Hiến chương Liên Hợp Quốc, Tuyên bố năm 1970 về các nguyên tắc cơ bản của Luật quốc tế,…

5 Vai trò của nguyên tắc dân tộc tự quyết

Là thước đo giá trị hợp pháp của mọi nguyên tắc, mọi quy phạm pháp luật của Luật quốc tế

Là căn cứ pháp lý để giải quyết các tranh chấp quốc tế

Là công cụ pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể Luật quốc tế

Là nguyên tắc vừa mang tính xã hội vừa mang tính lịch sử

6 Ngoại lệ của nguyên tắc

Nguyên tắc này không thừa nhận bất kỳ ngoại lệ nào

CHƯƠNG II: THỰC TIỄN ÁP DỤNG NGUYÊN TẮC DÂN TỘC TỰ QUYẾT

1 Nguyên tắc dân tộc tự quyết thế giới

7

Ngày nay, nguyên tắc dân tộc tự quyết được hiện thực hóa trong đời sống quốc tế thông qua các quyền dân tộc cơ bản, bao gồm:

+ Quyền được độc lập của dân tộc

+ Quyền bình đẳng với dân tộc khác

+ Quyền được sống hòa bình, an ninh, phát triển bền vững

Các đặc điểm của nguyên tắc này đã tạo căn cứ cho các dân tộc đang đấu tranh giành độc lập là chủ thể của Luật quốc tế thực hiện sự nghiệp bảo vệ quyền độc lập tự quyết thiêng liêng, bất khả xâm phạm cho dân tộc mình

Ta có thể kể đến các cuộc chiến tranh, nội chiến, ly khai nổi bật trong những năm gần đây làm dẫn chứng cho việc thực hiên nguyên tắc dân tộc tự quyết như:4

Ở châu Phi, khi người dân miền đông Nigeria quyết định ly khai và thành lập nhà nước Biafra những năm 1960, những người Nigeria khác đã phản kháng, một phần bởi Biafra là nơi sở hữu phần lớn dầu mỏ của Nigeria Họ lập luận rằng số dầu mỏ này thuộc về tất cả người dân Nigeria, chứ không chỉ khu vực phía đông

Sau khi Chiến tranh Lạnh chấm dứt, quyền tự quyết trở thành một vấn đề nóng tại Đông Âu và Liên Xô cũ Tại vùng Kavkaz, người Azeri, Armenia, Gruzia, Abkhazia, và Chesnia tất cả đều đòi có lãnh thổ riêng

Tại Nam Tư, người Slovenia, Serbia và Croatia đã xoay sở để xây dựng được các nước cộng hòa độc lập, nhưng người Hồi giáo tại Bosnia – Herzegovina lại kém thành công hơn, và phải trải qua một chiến dịch “thanh lọc dân tộc” bởi các lực lượng của người Croatia và Serbia

4 Joseph S Nye & Chi Q Nguyễn & Hiệp L Hồng (2017, 9, 29) Quyền dân tộc tự quyết: Ai, ở đâu, khi nào? Trích từ http://nghiencuuquocte.org/2018/01/31/quyen-dan-toc-tu-quyet-ai-o-dau-va-khi-nao/

8

Năm 1995, một lực lượng gìn giữ hòa bình NATO được gửi tới khu vực nóng bỏng này, nhưng khi NATO can thiệp quân sự vào Kosovo năm 1999, Nga

đã đứng sau ủng hộ Serbia phản đối phong trào ly khai, và Kosovo đến giờ vẫn chưa được kết nạp vào Liên Hợp Quốc Đến lượt mình, nước Nga lại viện dẫn quyền tự quyết nhằm ủng hộ sự ly khai của Abkhazia ra khỏi Gruzia năm 2008, cũng như việc xâm chiếm và sáp nhập bán đảo Crimea năm 2014

Quyền tự quyết hóa ra lại trở thành một nguyên tắc đạo đức mập mờ Wilson đã từng nghĩ rằng điều này sẽ đem đến sự ổn định cho Trung Âu; thay vào đó, Hitler đã sử dụng nguyên tắc ngày để làm suy yếu các nhà nước mới thành lập còn mỏng manh trong khu vực vào những năm 1930

Bài học này vẫn còn hiệu lực đến ngày nay Do chưa tới 10% các quốc gia trên thế giới là đồng nhất về mặt sắc tộc, việc coi quyền tự quyết là một nguyên tắc đạo đức chính chứ không phải thứ yếu có thể gây ra những hậu quả thảm khốc tại nhiều vùng đất trên thế giới Trên thực tế, các nhóm dân tộc thù địch nhau thường sống hòa trộn với nhau chứ không tách biệt rõ ràng Điều này làm cho việc chia cắt các nước trở nên khó khăn, điều mà Ấn Độ đã nhận ra năm

1947 Có lẽ đó là lý do tại sao chỉ một vài quốc gia mới được kết nạp vào Liên Hợp Quốc trong thế kỷ này Sau khi ly khai khỏi Sudan, xung đột sắc tộc tại Nam Sudan vẫn tiếp tục, trên thực tế không hề suy giảm

*Cộng hòa Nam Sudan5

Là một quốc gia ở Đông Phi, không giáp biển nằm trên phần phía nam của Cộng hòa Sudan trước đây Thủ đô là thành phố Juba.Đất nước này có biên giới với Ethiopia ở phía Đông; Kenya, Uganda và Congo ở phía Nam; Cộng hòa Trung Phi ở phía Tây; phía bắc giáp với Sudan: là nước có dân cư chủ yếu là người Ả Rập và người Phi theo Hồi giáo Nam Sudan gồm vùng đầm lầy Sudd rộng lớn mà nguyên là sông Nin trắng

5 Luu Cruzo, Review – Nam Sudan dưới đèn UV , 17 – 7 - 2018

9

Tình trạng tự trị của khu vực là một điều kiện của Hiệp ước Hòa bình Toàn diện giữa quân đội/phong trào giải phóng nhân dân Sudan và Chính phủ Sudan, đại diện là Đảng Quốc Đại để kết thúc nội chiến Sudan lần 2 Một cuộc trưng cầu dân ý về độc lập của Nam Sudan được tổ chức vào tháng 1 năm 2011, với kết quả 98,83 cử tri lựa chọn ly khai Tổng thống Sudan chấp nhận kết quả và ra một sắc lệnh Cộng hòa phê chuẩn kết quả của cuộc trưng cầu dân ý

Nam Sudan tuyên bố độc lập vào ngày 9 tháng 7 năm 2011, và hình thành ra một quốc gia trẻ nhất tại Châu phi và cả thế giới

Xung đột này là cuộc nội chiến kéo dài nhất trong lịch sử tại Châu Phi, nhờ vào việc cuộc trưng cầu dân ý về độc lập của Nam Sudan, dân tộc ở Nam Sudan được quyết định vận mệnh của dân tộc mình, ly khai hay không ly khai khỏi Sudan

Cuộc trưng cầu dân ý này là việc thể hiện rõ nhất nguyên tắc dân tộc tự quyết được tôn trọng, được các bên ký kết và cộng đồng thế giới công nhận, đảm bảo vai trò là căn cứ giải quyết tranh chấp quốc tế, là công cụ pháp lý bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp các chủ thể của nguyên tắc

Bên cạnh việc áp dụng nguyên tắc quyền dân tộc tự quyết của pháp luật quốc tế để bảo vệ lợi ích chính đáng hợp pháp của dân tộc, thì nhiều thế lực lợi dụng nó để kêu gọi phát động, gây hấn và tạo ra những cuộc chiến tranh phi nghĩa lấy cớ vì mục đích cao cả chống khủng bố, bảo vệ độc lập dân tộc nhưng thực chất mang tính vu lợi trong đó như cuộc chiến tại Iraq, Afghanistan, Libya,

…

Như cuộc chiến tại Libya, những cuộc biểu tình của người dân Libya vô tình

đã trở thành công cụ phục vụ cho lợi ích của phương Tây NATO can thiệp vào tình hình đất nước Lybia dựa trên cái cớ là thực hiện nghị quyết của Hội đồng Bảo An Liên Hợp Quốc để có quyền lợi về kinh tế và chính trị Dầu mỏ của Libya chiếm đến 2/3 nhu cầu của một số nước tham gia chiến dịch áp đặt vùng

10

cấm bay ở Libya và những nước đó đang tìm cách bảo đảm quyền lợi về dầu mỏ của họ ở Libya Sự kiện này tạo ra một cơ hội lớn cho phương Tây thực hiện kế hoạch đằng sau chiến dịch là can thiệp quân sự vào nhằm chia đất nước này thành hai phần

Tóm lại việc áp dụng đúng đắn nguyên tắc trong việc xử lý các tranh chấp, xung đột quốc tế trong bối cảnh thế giới có nhiều diễn biến phức tạp hiện nay bằng các biện pháp phi vũ trang giúp duy trì hòa bình, ổn định, ngày càng phát triển cho cộng đồng thế giới Việc tận dụng nguyên tắc này cũng là tiền đề cho việc thực hiện các nguyên tắc cơ bản khác của Luật quốc tế Tạo cơ hội cho các dân tộc được độc lập, tự quyết định vận mệnh cho dân tộc mình, có được sự công nhận, bình đẳng với các dân tộc khác trên thế giới

Còn việc lợi dụng nguyên tắc này để sử dụng cho mục đích riêng thì chỉ tạo thiệt hại cho người vô tội, diễn biến toàn cầu bị đảo lộn, về lâu dài thì tất cả các bên đều bị ảnh hưởng tiêu cực

2 Nguyên tắc dân tộc tự quyết cho dân tộc Việt Nam

Trong tuyên ngôn độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: dân tộc Việt Nam được quyền tự quyết, trước hết là quyền làm chủ đối với vận mệnh của dân tộc mình, quyền tự quyết định, lựa chọn chế độ chính trị - xã hội và con đường phát triển của dân tộc mình mà không một dân tộc nào khác có quyền can thiệp Thay mặt cho quốc dân, đồng bào Người trịnh trọng tuyên bố: Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực đã thành một nước tự do và độc lập Toàn thể dân Việt Nam quyết tâm đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy.6

Ở Việt Nam, việc thực hiện quyền dân tộc tự quyết chủ yếu diễn ra dưới chính thể dân chủ - cộng hòa và cộng hòa xã hội chủ nghĩa từ năm 1945 trở lại

6 PGS, TS Nguyễn Thanh Tuấn, Bảo đảm quyền dân tộc tự quyết và quyền con người,

16:12’ 25/3/2020

11