(LUẬN văn THẠC sĩ) đặc điểm tiểu thuyết lê văn trương

Với sức viết sung mãn, khả năng sáng tạo bền bỉ và số lượng tác phẩm kỉ lục, tác giả Lê Văn Trương được xem “kỉ lục gia” về số lượng đầu sách, là một trong những tiểu thuyết gia lớn của

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TAO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

MAI THỊ MINH THANH

ĐẶC ĐIỂM TIỂU THUYẾT LÊ VĂN TRƯƠNG

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 60.22.01.21

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN

Bình Định - Năm 2017

Công trình được hoàn thành tại TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THANH SƠN

Phản biện 1: TS Châu Minh Hùng

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Thị Thu Trang

Luận văn sẽ được bảo vệ tại Hồi đồng chấm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên ngành: Văn học Việt Nam họp tại Trường Đại học Quy Nhơn vào ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Tư liệu, Trường Đại học Quy Nhơn,

- Khoa Ngữ văn

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Lê Văn Trương là tác giả lớn của nền tiểu thuyết Việt Nam hiện đại Ông từ là hiện tượng, “kỉ lục gia”, “best seller” của tiểu thuyết nước ta trong thế kỉ XX Tuy nhiên, vì những lí do khác nhau,

Lê Văn Trương được nhiều người ca ngợi nhưng cũng không ít kẻ chê bai, tiểu thuyết của ông cũng dần bị quên lãng

Trở về với tiểu thuyết một thời của Lê Văn Trương, chúng tôi muốn đánh giá một cách công tâm những trang văn của một con người trong một thời đã góp phần làm chuyển mình cho nền văn học Đồng thời, qua đó chúng tôi cũng đánh giá lại những đóng góp của nhà văn cho văn học giai đoạn 1930-1945 Vì những lí do trên, chúng

tôi chọn đề tài Đặc điểm tiểu thuyết Lê Văn Trương để thực hiện

luận văn này

của Lê Thị Ngân…

Tuy các công trình trên đã bàn đến nhiều phương diện của tiểu thuyết Lê Văn Trương nhưng hầu như chưa có công trình nào nghiên

cứu về đặc điểm tiểu thuyết của ông một cách tập trung, chuyên sâu Luận văn của chúng tôi là thể nghiệm bước đầu trong việc nghiên cứu đặc điểm tiểu thuyết Lê Văn Trương một cách toàn diện

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là đặc điểm tiểu thuyết Lê Văn Trương trên các phương diện hệ đề tài, kiểu nhân vật, kết cấu, giọng điệu, ngôn ngữ

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn trong các tác

phẩm được tuyển chọn in trong sách Lê Văn Trương - Tác phẩm chọn lọc (2 tập)

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp liên ngành,

- Phương pháp văn học sử,

- Phương pháp tiếp cận thi pháp học

5 Đóng góp của luận văn

Luận văn mong muốn đem đến cái nhìn toàn diện về nội dung và nghệ thuật, thành công và hạn chế, lí giải sức hấp dẫn của tiểu thuyết nhà văn họ Lê; đồng thời, đánh giá những đóng góp của

Lê Văn Trương đối với tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỉ XX

6 Bố cục của luận văn

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung nghiên cứu của đề tài được triển khai thành 03 chương:

Chương 1 Tiểu thuyết Việt Nam những năm đầu thế kỉ XX và

hành trình sáng tạo của nhà văn LVT,

Chương 2 Tiểu thuyết LVT nhìn từ hệ đề tài và nhân vật,

Chương 2 Tiểu thuyết LVT nhìn từ phương diện nghệ thuật

Chương 1

TIỂU THUYẾT VIỆT NAM NHỮNG NĂM ĐẦU TK XX

VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TẠO CỦA NHÀ VĂN LÊ VĂN TRƯƠNG

1.1 Tiểu thuyết Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX

1.1.1 Bối cảnh xã hội, văn hóa VN những năm đầu TK XX

Những năm đầu của thế kỉ XX, xã hội Việt Nam có những biến đổi to lớn trên mọi mặt của đời sống, từ chính trị, xã hội, kinh tế đến văn hóa, tư tưởng

Với “sự gặp gỡ phương Tây là cuộc biến thiên lớn nhất trong lịch sử Việt Nam từ mấy mươi thế kỉ”, xã hội Việt Nam nửa đầu thế

kỉ XX có những chuyển biến, xáo trộn to lớn Cùng với sự thay đổi của cơ cấu kinh tế, cơ cấu xã hội, đời sống văn hóa tư tưởng cũng có những thay đổi quan trọng với sự phát triển mạnh mẽ của chủ quốc ngữ, báo chí, in ấn, xuất bản, phát hành, dịch thuật… Điều này đã góp phần to lớn vào sự thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nền văn học Việt Nam diễn ra một cách mạnh mẽ Trong bối cảnh như vậy, nhiều thể loại văn học mới đã ra đời và phát triển, đạt được nhiều thành tựu

to lớn, đặc biệt là tiểu tuyết với những hiện tượng như Hồ Biểu Chánh, Lê Văn Trương, Tự Lực văn đoàn…

1.1.2 Diện mạo nền tiểu thuyết VN những năm đầu TK XX

Trong tiến trình văn học Việt Nam, tiểu thuyết văn xuôi quốc ngữ là thể loại sinh sau đẻ muộn nhưng sớm phát triển mạnh mẽ và đạt được nhiều thành tựu to lớn, có những đóng góp quan trọng đối với quá trình cách tân và hiện đại hóa nền văn học Việt Nam, đưa văn học nước ta “đi vào quỹ đạo chung của văn học thế giới”

Tiểu thuyết Việt Nam đầu thế kỉ XX mang diện mạo khá đa dạng: Lực lượng sáng tác có số lượng lớn, số lượng tác phẩm lớn,

công chúng tiểu thuyết đông đảo, không chỉ tập trung ở hai thành phố lớn mà phân bố rộng khắp trên cả nước, nhiều huynh hướng sáng tác ra đời,…

Nhìn lại toàn cảnh nền tiểu thuyết Việt Nam hiện đại đầu thế kỉ

XX, có thể thấy, tuy ra đời rất muộn sau thời gian chuẩn bị không dài (cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX), tồn tại trong một thời gian ngắn (chưa đầy 20 năm) nhưng tiểu thuyết nước ta đã phát triển nhanh chóng với một diện mạo da dạng và phong phú, đạt được nhiều thành tựu lớn Sự thành công này của tiểu thuyết đã làm nên một thời kì sôi nổi trên văn đàn, góp phần quan trọng vào quá trình hiện đại hóa toàn diện nền văn học, để lại dấu ấn khá đậm nét trong tiến trình văn học dân tộc

1.2 Hành trình sáng tạo của nhà văn Lê Văn Trương

1.2.1 Lê Văn Trương và năng lực sáng tạo phi thường

Lê Văn Trương là một trong những tác giả lớn nhất của tiểu thuyết Việt Nam thế kỉ XX Ông được biết đến như một hiện tượng lừng lẫy trên văn đàn một thời, một “best seller” của thế kỉ XX với một sức sáng tạo phi thường

59 năm sống và viết, Lê Văn Trương để lại một sự nghiệp văn chương đồ sộ với một bút lực dồi dào khiến nhiều người phải kính

nể Với trên 100 tác phẩm để lại, có thể khẳng định Lê Văn Trương

là một trong những tác giả có số lượng đầu sách và trang viết nhiều nhất trong văn học Việt Nam Với sức viết sung mãn, khả năng sáng tạo bền bỉ và số lượng tác phẩm kỉ lục, tác giả Lê Văn Trương được xem “kỉ lục gia” về số lượng đầu sách, là một trong những tiểu thuyết gia lớn của văn học nước ta

Nhận định về văn chương Lê Văn Trương, quả thật có không ít

ý kiến trái chiều Thế nhưng, nhìn lại cả một hành trình sáng tạo đầy

nhiệt thành, sôi nổi cũng như sự nghiệp văn chương đồ sộ của ông, chúng ta không thể không thừa nhận tài năng, niềm say mê văn chương cũng như đóng góp của ông đối với văn học dân tộc

1.2.2 Quan niệm văn chương của Lê Văn Trương

Khi sáng tác hàng trăm tiểu thuyết, Lê Văn Trương có những quan niệm riêng của mình Tuy nhiên, quan niệm ấy ít khi được ông phát biểu trực tiếp, chủ yếu quan niệm văn chương của ông được gửi gắm qua các hình tượng nhân vật

Trong “Một người”, Lê Văn Trương để nhân vật Linh phát biểu: “Em sẽ nghe anh giữ trọn vẹn sự thiêng liêng của ngòi bút suốt dọc đời văn chương, ngôn luận của em Cũng như ngòi bút của anh, ngòi bút của em chỉ chấm vào bình mực đen hòa máu để viết ra những thư lệ, huyết văn Nó chỉ tận tụy bênh vực những kẻ nghèo hèn đau khổ, nó chỉ truyền bá những ý tưởng chân chính và thành thực,

nó chỉ ca tụng cái sức mạnh xung thiên của giống nòi, nó chỉ khuếch xung những phong trào cải cách có lợi cho đất nước Nó khơi nguồn sống sán lạn trong các cõi lòng cằn cỗi Nó đem sinh khí lại cho những tâm hồn nhu nhược Nó đem ánh sáng lại cho những khối óc tối tăm Nó đem lại an ủi cho những trái tim đày đọa Cứng và sạch, ngòi bút của em, em quyết giữ cứng và sạch đến cùng Người ta chỉ

có thể bẻ gẫy được nó, đập nát được nó, chứ không thể chấm nó vào bình mực nhơ hèn” Phát biểu này có thể xem như là quan niệm văn

chương của Lê Văn Trương: văn chương phải đem đến sức mạnh cho con người, phải khiến cho con người biết nhìn nhận lại mình để thay đổi bản thân, thay đổi thời cuộc

Lê Văn Trương rất ý thức về mục đích sáng tác Với ông, văn chương phải tác động đến người đọc, thức tỉnh lương tri và dấy lên sức mạnh trong mỗi người Trong quá trình lao động nghệ thuật, nhà

văn chú ý đến tính văn học của tác phẩm (dĩ nhiên trong quan niệm của ông) và nhu cầu, thị hiếu của độc giả mình Tất cả những điều đó

đã khiến ông đến gần với độc giả và trở thành “người hùng” của một tầng lớp tiểu tư sản đương thời

Chương 2

TIỂU THUYẾT LÊ VĂN TRƯƠNG NHÌN TỪ HỆ ĐỀ TÀI VÀ NHÂN VẬT

2.1 Hệ đề tài trong tiểu thuyết Lê Văn Trương

Tiểu thuyết Lê Văn Trương có hệ đề tài phong phú Trong đó, nổi bật nhất là các đề tài phiêu lưu, tình cảm gia đình, phê phán xã hội thượng lưu Đây là những đề tài ưa thích của Lê Văn Trương, xuất hiện thường xuyên như những motif quan trọng, phổ biến trong sáng tác của nhà văn, được ông dành nhiều tâm huyết khi xây dựng; đồng thời cũng là những đề tài làm nên sự thành công, sức hấp dẫn

của tiểu thuyết Lê Văn Trương

2.1.1 Đề tài phiêu lưu của “trai tứ chiếng, gái giang hồ”

Đây là đề tài xuyên suốt, nổi bật trong toàn bộ hành trình sáng tạo tiểu thuyết của Lê Văn Trương; là đề tài được nhà văn yêu thích

và thể hiện thành công trong hàng loạt tác phẩm Đây cũng là đề tài làm nên tên tuổi Lê Văn Trương trong nền tiểu thuyết Việt Nam hiện

đại Những tiểu thuyết thành công hơn cả về đề tài của ông có: Trước cảnh hoang tàn Đế Thiên Đế Thích, Tôi thầu khoán, Hận nghìn đời, Trường đời, Trận đời, Một người, Cô Tư Thung, Cánh sen trong bùn, Những đồng tiền siết máu, Thằng Còm, Tôi là mẹ,…

Để phát triển đề tài này, nhà văn sử dụng các thủ pháp như khắc họa đậm nét hình tượng nhân vật phiêu lưu mạo hiểm; mở rộng

các trường phiêu lưu từ trường đời, trường tình cho đến trường tư tưởng; đặt nhân vật vào các không gian phiêu lưu như núi rừng, nước ngoài; sử dụng cốt truyện pha chất võ hiệp, chất hình sự,… Nhìn chung, nhà văn rất thành công với đề tài này Đây cũng là yếu tố làm nên sức hấp dẫn kì lạ của tiểu thuyết Lê Văn Trương

Viết về đề tài gia đình, Lê Văn Trương cố gắng tìm cho mình một lối đi riêng Nhà văn cố gắng gửi gắm vào tác phẩm của mình những quan điểm triết lí, luân lí riêng Không phơi bày trần trụi, phê phán hay châm biếm gia đình như các tiểu thuyết gia khác, Lê Văn Trương chủ đích xây dựng những kiểu mẫu gia đình và các thành viên gia đình lí tưởng Do vậy, độc giả không khó để nhận ra bút pháp lí tưởng hóa, giọng điệu trìu mến, ngợi ca khi nhà văn viết về

đề tài gia đình

Trong bối cảnh hầu hết đề tài gia đình trong tiểu thuyết trước

1934 đều được thể hiện với cái nhìn phê phán, châm biếm, phơi bày,

Lê Văn Trương đem đến cho tiểu thuyết đương thời một cái nhìn mới

về đề tài này Trong sáng tác của ông, hiếm có những gia đình cổ hủ, khắc nghiệt, bi đát, bi hài… mà hầu hết là những câu chuyện gia đình đầy cảm động Ở đó, tình yêu thương, lòng vị tha, đức hi sinh và tình cảm gia đình thắm thiết được khẳng định, đề cao

2.1.3 Đề tài phê phán xã hội thượng lưu trưởng giả

Đây cũng là đề tài khá quan trọng trong tiểu thuyết Lê Văn Trương Những tác phẩm tiêu biểu cho đề tài này trong tiểu thuyết

của ông là: Trong ao tù trưởng giả, Một lương tâm trong cơn lốc, Đứa cháu đồng bạc, Một cô gái mới, Một lương tâm,…

Tập trung vào kiểu đề tài này, nhà văn thường xoáy sâu vào những nhân vật tiêu biểu cho tầng lớp thượng lưu, trưởng giả lố bịch, xuống cấp đương thời Đó là những người mẹ tham tiền, những ông

bố ngoại tình, những cô con con gái đua đòi Chẳng hạn, trong Đứa cháu đồng bạc, nhân vật bà cả Bỉnh hiện lên với hình ảnh là một mụ

giàu kếch sù nhưng lúc nào cũng chỉ biết nghĩ đến tiền Còn cậu Cả,

con trai mụ, lại là người con trộm tiền của mẹ; trong Trong ao tù trưởng giả, nhân vật cụ Hường Bùi hiện lên với hình ảnh người cha

già, giàu có nhưng kém hiểu biết, thích thể hiện Còn con gái cụ cô Nguyễn Thị Tuyết Trinh là cô gái đua đòi, thích ăn chơi đàn đúm, có quan hệ tình cảm phức tạp, thích bắt chước những phong trào lố bịch của xã hội bát nháo bên ngoài

Nhìn chung, viết về đề tài xã hội thượng lưu, trưởng giả, Lê Văn Trương chưa thành công xuất sắc như Vũ Trọng Phụng Nhân vật của ông cũng không đạt đến mức điển hình như nhiều nhân vật

của tác giả Kỹ nghệ lấy Tây Tuy nhiên, với số lượng tác phẩm khá

lớn, những câu chuyện bất ngờ thú vị, tình huống bi hài, nhân vật của ông cũng đã để lại được nhiều ấn tượng trong lòng độc giả

2.2 Kiểu nhân vật trong tiểu thuyết Lê Văn Trương

Khảo sát tiểu thuyết Lê Văn Trương, có thể thấy, thế giới nhân vật trong sáng tác của ông rất đa dạng Trong đó, nổi bật nhất là kiểu nhân vật người hùng Lê Văn Trương được mệnh danh là nhà văn của người hùng, bởi lẽ, nhân vật trung tâm được nhà văn yêu thích,

dành nhiều tâm huyết khi xây dựng với số lượng hình tượng lớn

trong một dung lượng trang văn khổng lồ là nhân vật người hùng

2.2.1 Vấn đề người hùng trong tiểu thuyết Lê Văn Trương

Xuyên suốt hành trình sáng tạo qua nhiều chặng đường với hàng trăm tác phẩm, người ta vẫn nhận ra nhân vật trung tâm trong tiểu thuyết Lê Văn Trương là những người hùng mà nhà văn say mê theo đuổiđể minh họa cho triết lí sức mạnh của mình

Nhân vật người hùng có số lượng rất lớn, xuất hiện xuyên suốt hành trình sáng tạo, là kiểu nhân vật nổi bật, có vị trí trung tâm trong thế giới nhân vật của tiểu thuyết Lê Văn Trương; đồng thời, là nguồn cảm hứng nghệ thuật dồi dào, dường như bất tận trong suốt hành trình văn chương của tác giả Không chỉ là một phương diện của hình thức nghệ thuật, nhân vật người hùng còn là đối tượng thẩm mĩ của tiểu thuyết Lê Văn Trương

2.2.2 Kiểu nhân vật người hùng trong trường đời

Đây là kiểu nhân vật trung tâm, nổi bật, được xây dựng rất thành công trong tiểu thuyết Lê Văn Trương Đó là các nhân vật như Trọng Khang, Chí, Linh,

Để khắc họa hình tượng nhân vật người hùng trong trường đời, nhà văn sử dụng các thủ pháp như đặt nhân vật vào hiểm nguy, gian khổ, biến cố, nghịch cảnh; đưa nhân vật đến các không gian xa lạ (núi rừng, nước ngoài, ); tập trung tô đậm các phương diện ngôn ngữ, hành động và phẩm chất anh hùng của nhân vật

Nhìn chung, không chỉ chiếm số lượng lớn, giữ vị trí nhân vật trung tâm được khắc họa nổi bật, kiểu nhân vật người hùng trong trường đời còn là tâm huyết của nhà văn, được ông xây dựng thành công, mang đến cho tiểu thuyết của ông sức hấp dẫn mà không phải tác giả tiểu thuyết nào ở thế kỉ XX cũng làm được

2.2.3 Kiểu nhân vật người hùng trong trường tình

Trong tiểu thuyết của Lê Văn Trương, người hùng trong trường đời và người hùng trong trường tình là hai kiểu nhân vật thường đi cạnh nhau, có khi hòa làm một Nếu như trong trường đời, người hùng của ông mang vẻ đẹp nghĩa hiệp, mạnh mẽ, nhiều lí tưởng thì trong tình trường, người hùng của ông lại hiện lên với vẻ đẹp lãng tử, cao thượng, giàu lòng nhân hậu, vị tha

Khi xây dựng các nhân vật người hùng, nhà văn thường chú ý đến phương diện đời sống tình cảm của nhân vật mình Người hùng của ông không phải chỉ là những dũng sĩ với sức mạnh cơ bắp Họ còn là những con người có tâm hồn, sống nặng về tình cảm, tiêu biểu như các nhân vật Vân, Giáng Vân, Vũ Đại,…

Nhìn chung, các nhân vật người hùng trong trường tình của Lê Văn Trương đều khá thống nhất trong tính cách Đó là những con người giàu tình cảm, có tấm lòng nhân hậu, cao thượng, vị tha, bao dung trong tình yêu, biết hi sinh cho người yêu và bảo vệ tình yêu của mình Kiểu nhân vật này làm cho những câu chuyện tình trong tiểu thuyết Lê Văn Trương thêm hấp dẫn và mang nhiều giá trị hơn; đồng thời, góp phần làm phong phú, sinh động cho thế giới nhân vật trong tiểu thuyết của nhà văn