TIỂU LUẬN an sinh xã hội thực trạng và giải pháp thực hiện hiệu quả chính sách an sinh xã hội ở nước ta

Bảo đảm an sinh xã hội và phúc lợi xã hội không chỉ là bảo vệ quyền của công dân như đã nêu trong Tuyên ngôn thế giới về quyền con người, mà còn là một nhiệm vụ quan trọng của mỗi quốc gia trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, mức độ, quy mô, phạm vi an sinh xã hội và phúc lợi xã hội của các nước có sự khác nhau, tùy thuộc vào quan niệm, chế độ chính trị xã hội, trình độ phát triển và chính sách của mỗi quốc gia. Đối với nước ta, bảo đảm ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội luôn là một chủ trương, nhiệm vụ lớn của Đảng và Nhà nước, thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ ta và có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự ổn định chính trị xã hội và phát triển bền vững của đất nước. Với ý nghĩa đó, trong quá trình nghiên cứu môn quy luật cách mạng xã hội chủ nghĩa, tác giả lựa chọn vấn đề: An sinh xã hội, thực trạng và giải pháp thực hiện hiệu quả chính sách an sinh xã hội ở nước ta. Để nghiên cứu làm tiểu luận.

TIỂU LUẬN- An sinh xã hội thực trạng và giải pháp thực hiện hiệu quả chính sách an sinh xã hội ở nước ta

MỞ ĐẦU

Bảo đảm an sinh xã hội và phúc lợi xã hội không chỉ

là bảo vệ quyền của công dân như đã nêu trong Tuyên ngônthế giới về quyền con người, mà còn là một nhiệm vụ quantrọng của mỗi quốc gia trong quá trình phát triển Tuy nhiên,mức độ, quy mô, phạm vi an sinh xã hội và phúc lợi xã hộicủa các nước có sự khác nhau, tùy thuộc vào quan niệm, chế

độ chính trị - xã hội, trình độ phát triển và chính sách của mỗiquốc gia

Đối với nước ta, bảo đảm ngày càng tốt hơn an sinh xãhội và phúc lợi xã hội luôn là một chủ trương, nhiệm vụ lớncủa Đảng và Nhà nước, thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ

ta và có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự ổn định chính trị

-xã hội và phát triển bền vững của đất nước Với ý nghĩa đó,

trong quá trình nghiên cứu môn quy luật cách mạng xã hộichủ nghĩa, tác giả lựa chọn vấn đề:'' An sinh xã hội, thựctrạng và giải pháp thực hiện hiệu quả chính sách an sinh xãhội ở nước ta." Để nghiên cứu làm tiểu luận.

NỘI DUNG

1 Khái niệm, bản chất và các bộ phận của an sinh xã hội

1.1 Khái niệm an sinh xã hội

Trong lịch sử phát triển của nhân loại, con người muốntồn tại và phát triển trước hết phải ăn, mặc, ở… Để thoả mãnnhu cầu tối thiểu này, con người phải lao động làm ra nhữngsản phẩm cần thiết Của cải xã hội càng nhiều, mức độ thoảmãn nhu cầu càng cao, nghĩa là việc thoả mãn nhu cầu phụthuộc vào khả năng lao động của con người Tuy nhiên, trongsuốt cuộc đời, không phải khi nào con người cũng có thể lao

động tạo ra được thu nhập Trái lại, có rất nhiều trường hợpkhó khăn, bất hạnh, rủi ro xảy ra làm cho con người bị giảm,mất thu nhập hoặc các điều kiện sinh sống khác, chẳng hạn,

bị bất ngờ ốm đau, tai nạn, mất người nuôi dưỡng, tuổi già,

tử vong… Hơn nữa, cuộc sống của con người trên trái đấtphụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên và môi trườngsống Để hiểu rõ khái niệm an sinh xã hội (ASXH), cần nhìnlại điêù kiện tự nhiên và xã hội không thuận lợi đã làm chomột bộ phận dân cư cần phải có sự giúp đỡ nhất định để bảođảm nhu cầu tối thiểu cuộc sống bình thường Do đó, để tồntại và phát triển, con người đã có nhiều biện pháp khác nhau

để khắc phục khó khăn

Từ xa xưa, trước những khó khăn, rủi ro trong cuộc sống,con người đã tự khắc phục, như câu phương ngôn “tích cốcphòng cơ, tích y phòng hàn”; đồng thời, còn được sự san sẻ,đùm bọc, cưu mang của cộng đồng Sự tương trợ dần dầnđược mở rộng và phát triển dưới nhiều hình thức khácnhau Những yếu tố đoàn kết, hướng thiện đó đã tác động

tích cực đến ý thức và công việc xã hội của các Nhà nướcdưới các chế độ xã hội khác nhau Trong quá trình pháttriển xã hội, đặc biệt là từ sau cuộc cách mạng công nghiệp,

hệ thống ASXH đã có những cơ sở để hình thành và pháttriển Quá trình công nghiệp hoá làm cho đội ngũ người làmcông ăn lương tăng lên, cuộc sống của họ phụ thuộc chủyếu vào thu nhập do lao động làm thuê đem lại song sựhẫng hụt về tiền lương trong các trường hợp bị ốm đau, tainạn, rủi ro, bị mất việc làm hoặc khi về già…, đã trở thànhmối đe doạ đối với cuộc sống bình thường của nhữngngười không có nguồn thu nhập nào khác ngoài tiền lương

Sự bắt buộc phải đối mặt với những nhu cầu thiết yếu hàngngày đã buộc những người làm công ăn lương tìm cáchkhắc phục bằng những hành động tương thân, tương ái (lậpcác quỹ tương tế, các hội đoàn…); đồng thời, đòi hỏi giớichủ và Nhà nước phải có trợ giúp bảo đảm cuộc sống chohọ

Năm 1850, lần đầu tiên ở Đức, nhiều Bang đã thành lậpquỹ ốm đau và yêu cầu công nhân phải đóng góp để dựphòng khi bị giảm thu nhập vì bệnh tật Từ đó, xuất hiện hìnhthức bắt buộc đóng góp Lúc đầu chỉ có giới thợ tham gia,dần dần các hình thức bảo hiểm mở rộng ra cho các trườnghợp rủi ro nghề nghiệp, tuổi già và tàn tật Đến cuối nhữngnăm 1880, ASXH (lúc này là bảo hiểm xã hội) đã mở rahướng mới Sự tham gia là bắt buộc và không chỉ người laođộng đóng góp mà giới chủ và Nhà nước cũng phải thực hiệnnghĩa vụ của mình (cơ chế ba bên) Tính chất đoàn kết vàsan sẻ lúc này được thể hiện rõ nét: mọi người, không phânbiệt già – trẻ, nam – nữ, người khoẻ – người yếu mà tất cảđều phải tham gia đóng góp.

Mô hình này của Đức đã lan dần ra châu Âu, sau đó sangcác nước Mỹ Latin, rồi đến Bắc Mỹ và Canada vào nhữngnăm 30 của thế kỷ XX Sau chiến tranh thế giới thứ hai,ASXH đã lan rộng sang các nước giành được độc lập ở châu

á, châu Phi và vùng Caribê Ngoài bảo hiểm xã hội(BHXH),

các hình thức truyền thống về tương tế, cứu trợ xã hội cũngtiếp tục phát triển để giúp đỡ những người có hoàn cảnh khókhăn như những người già cô đơn, người tàn tật, trẻ em mồcôi, người goá bụa và những người không may gặp rủi ro vìthiên tai, hoả hoạn… Các dịch vụ xã hội như dịch vụ y tế, dựphòng tai nạn, dự phòng y tế tái thích ứng; dịch vụ đặc biệtcho người tàn tật, người già, bảo vệ trẻ em… được từngbước mở rộng ở các nước theo những điều kiện tổ chức,chính trị, kinh tế – xã hội, tài chính và quản lý khác nhau Hệthống ASXH được hình thành và phát triển rất đa dạng dướinhiều hình thức khác nhau ở từng quốc gia, trong từng giaiđoạn lịch sử, trong đó BHXH là trụ cột chính Đạo luật đầutiên về ASXH (Social Security) trên thế giới là Đạo luật năm

1935 ở Mỹ

Đạo luật này quy định thực hiện chế độ bảo vệ tuổi già,chế độ tử tuất, tàn tật và trợ cấp thất nghiệp Thuật ngữASXH được chính thức sử dụng Đến năm 1941, trong Hiếnchương Đại Tây Dương và sau đó Tổ chức Lao động Quốc tế

(ILO) chính thức dùng thuật ngữ này trong các công ướcquốc tế ASXH đã được tất cả các nước thừa nhận là mộttrong những quyền con người Nội dung của ASXH đã đượcghi nhận trong Tuyên ngôn nhân quyền do Đại hội đồng Liênhợp quốc thông qua ngày 10/12/1948 Trong bản Tuyên ngôn

có viết: “Tất cả mọi người với tư cách là thành viên của xã hội

có quyền hưởng ASXH Quyền đó đặt cơ sở trên sự thoảmãn các quyền về kinh tế, xã hội và văn hoá cần cho nhâncách và sự tự do phát triển con người…” Ngày 25/6/1952,Hội nghị toàn thể của ILO đã thông qua Công ước số 102,được gọi là Công ước về ASXH (tiêu chuẩn tối thiểu) trên cơ

sở tập hợp các chế độ về ASXH đã có trên toàn thế giớithành 9 bộ phận

Tuy nhiên, cho đến nay, do tính chất phức tạp và đa dạngcủa ASXH nên vẫn còn nhiều nhận thức khác nhau về vấn đềnày Khái niệm về ASXH cũng còn khá khác biệt giữa cácquốc gia

Theo tiếng Anh, ASXH thường được gọi là SocialSecurity và khi dịch ra tiếng Việt, ngoài ASXH thì thuật ngữnày còn được dịch là bảo đảm xã hội, bảo trợ xã hội, an ninh

xã hội, an toàn xã hội… với những ý nghĩa không hoàn toàntương đồng nhau Theo nghĩa chung nhất, Social Security là

sự đảm bảo thực hiện các quyền của con người được sốngtrong hòa bình, được tự do làm ăn, cư trú, di chuyển, phátbiểu chính kiến trong khuôn khổ luật pháp; được bảo vệ vàbình đẳng trước pháp luật; được học tập, được có việc làm,

có nhà ở; được đảm bảo thu nhập để thoả mãn những nhucầu sinh sống thiết yếu khi bị rủi ro, tai nạn, tuổi già…Theonghĩa này thì tầm “ bao” của Social Security rất lớn và vì vậykhi dịch sang tiếng Việt có nhiều nghĩa như trên cũng là điều

dễ hiểu Theo nghĩa hẹp, Social Security được hiểu là sự bảođảm thu nhập và một số điều kiện sinh sống thiết yếu kháccho người lao động và gia đình họ khi bị giảm hoặc mất thunhập do bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc mất việclàm; cho những người già cả, cô đơn, trẻ em mồ côi, người

tàn tật, những người nghèo đói và những người bị thiên tai,dịch hoạ…Theo chúng tôi, ASXH mà chúng ta đang nói tới,nên được hiểu theo nghĩa hẹp của khái niệm Social Securitynày Bên cạnh khái niệm này, từ những cách tiếp cận khácnhau, một số nhà khoa học đưa ra những khái niệm rộng-hẹp khác nhau về ASXH, chẳng hạn:

- Theo H Beveridge, nhà kinh tế học và xã hội học ngườiAnh (1879-1963), ASXH là sự bảo đảm về việc làm khi người

ta còn sức làm việc và bảo đảm một lợi tức khi người takhông còn sức làm việc nữa

- Trong Đạo luật về ASXH của Mỹ, ASXH được hiểu kháiquát hơn, đó là sự bảo đảm của xã hội, nhằm bảo tồn nhâncách cùng giá trị của cá nhân, đồng thời tạo lập cho conngười một đời sống sung mãn và hữu ích để phát triển tàinăng đến tột độ

Để dễ thống nhất, theo các nhà nghiên cứu nên dùngkhái niệm của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đang sử dụng:

ASXH là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên của

mình thông qua một loạt biện pháp công cộng, nhằm chống lại những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc giảm thu nhập, gây ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp, thương tật, tuổi già và chết; đồng thời đảm bảo các chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con.

Như vậy, về mặt bản chất, ASXH là góp phần đảm bảothu nhập và đời sống cho các công dân trong xã hội Phươngthức hoạt động là thông qua các biện pháp công cộng Mụcđích là tạo ra sự “an sinh” cho mọi thành viên trong xã hội và

vì vậy mang tính xã hội và tính nhân văn sâu sắc

1.2 Bản chất và tính tất yếu khách quan của an sinh

xã hội

Bản chất của ASXH là góp phần đảm bảo thu nhập vàđời sống cho các công dân trong xã hội với phương thứchoạt động là thông qua các biện pháp công cộng, nhằm tạo

ra sự “an sinh” cho mọi thành viên trong xã hội Vì vậy mangtính xã hội và tính nhân văn sâu sắc Có thể thấy rõ bản chấtcủa ASXH từ những khía cạnh sau:

Thứ nhất, ASXH là biểu hiện rõ rệt của quyền con người

đã được Liên hợp quốc thừa nhận.

Để thấy rõ bản chất của ASXH, cần hiểu rõ mục tiêu của

nó Mục tiêu của ASXH là tạo ra một lưới an toàn gồm nhiềutầng, nhiều lớp bảo vệ cho tất cả mọi thành viên của cộng đồngtrong những trường hợp bị giảm hoặc bị mất thu nhập hoặcphải tăng chi phí đột xuất trong chi tiêu của gia đình do nhiềunguyên nhân khác nhau, như ốm đau, thương tật, già cả… gọichung là những biến cố và những “rủi ro xã hội” Để tạo ra lưới

an toàn gồm nhiều tầng, nhiều lớp, ASXH dựa trên nguyên tắcsan sẻ trách nhiệm và thực hiện công bằng xã hội, được thựchiện bằng nhiều hình thức, phương thức và các biện phápkhác nhau

ASXH, như đã nêu, có nội dung rất rộng lớn, nhưng tậptrung vào ba vấn đề chủ yếu:

- Một là, là trụ cột cơ bản, cần thiết cho sự bảo đảm, đó là

sự BHXH Có thể nói BHXH là xương sống của hệ thốngASXH Chỉ khi có một hệ thống BHXH hoạt động có hiệu quả

thì mới có thể có một nền ASXH vững mạnh BHXH dựa trên

sự đóng góp của các bên tham gia, gồm người lao động,người sử dụng lao động và Nhà nước trong một số trườnghợp Thông qua các trợ cấp BHXH, người lao động có đượcmột khoản thu nhập bù đắp hoặc thay thế cho những khoảnthu nhập bị giảm hoặc mất trong những trường hợp họ bịgiảm hoặc mất khả năng lao động hoặc mất việc làm

- Hai là, là sự cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho

người lao động và các thành viên gia đình họ, nhằm bảo đảmcho họ tái tạo được sức lao động, duy trì và phát triển nềnsản xuất xã hội, đồng thời phát triển mọi mặt cuộc sống củacon người, kể cả phát triển bản thân con người

- Ba là, là các loại trợ giúp xã hội (cung cấp tiền, hiện

vật…) cho những người có rất ít hoặc không có tài sản(người nghèo khó), những người cần sự giúp đỡ đặc biệt chocác gánh nặng gia đình… ASXH cũng khuyến khích, thậm chíbao quát cả những loại trợ giúp như miễn giảm thuế, trợ cấp

về ăn, ở, dịch vụ đi lại…

Hệ thống ASXH hiện đại không chỉ là những cơ chế đơngiản nhằm thay thế thu nhập mà đã trở thành những véctơhỗn hợp của cái gọi là “những chuyển giao xã hội”, tức lànhững công cụ, những biện pháp phân phối lại tiền bạc, củacải và các dịch vụ xã hội có lợi cho những nhóm người “yếuthế” hơn (hiểu một cách tương đối, biện chứng nhất) trongcộng đồng xã hội.

Như vậy, có thể thấy rõ bản chất của ASXH là nhằm chechắn, bảo vệ cho các thành viên của xã hội trước mọi “biến

cố xã hội” bất lợi

Thứ hai, ASXH thể hiện chủ nghĩa nhân đạo cao đẹp.

Mỗi người trong xã hội từ những địa vị xã hội, chủng tộc,tôn giáo khác nhau… là những hiểu hiện khác nhau của một

hệ thống giá trị xã hội Nhưng vượt lên trên tất cả, với tư cách

là một công dân, họ phải được bảo đảm mọi mặt để phát huyđầy đủ những khả năng của mình, không phân biệt địa vị xãhội, chủng tộc, tôn giáo… ASXH tạo cho những người bấthạnh, những người kém may mắn hơn những người bình

thường khác có thêm những điều kiện, những lực đẩy cầnthiết để khắc phục những “biến cố”, những “rủi ro xã hội”, có

cơ hội để phát triển, hoà nhập vào cộng đồng ASXH kíchthích tính tích cực xã hội trong mỗi con người, kể cả nhữngngười giàu và người nghèo; người may mắn và người kémmay mắn, giúp họ hướng tới những chuẩn mực của Chân –Thiện – Mỹ Nhờ đó, một mặt có thể chống thói ỷ lại vào xãhội; mặt khác, có thể chống lại được tư tưởng mạnh ai nấy lo,

“đèn nhà ai nhà ấy rạng”… ASXH là yếu tố tạo nên sự hòađồng mọi người không phân biệt chính kiến, tôn giáo, chủngtộc, vị trí xã hội… Đồng thời, giúp mọi người hướng tới một xãhội nhân ái, góp phần tạo nên một cuộc sống công bằng,bình yên

Thứ ba, ASXH thể hiện truyền thống đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau, tương thân tương ái của cộng đồng

Sự đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong cộng đồng là mộttrong những nhân tố để ổn định và phát triển xã hội Sự san

sẻ trong cộng đồng, giúp đỡ những người bất hạnh là nhằm

hoàn thiện những giá trị nhân bản của con người, bảo đảmcho một xã hội phát triển lành mạnh.

- ASXH thực hiện một phần công bằng và tiến bộ xã hội.Trên bình diện xã hội, ASXH là một công cụ để cải thiện cácđiều kiện sống của các tầng lớp dân cư, đặc biệt là đối vớinhững người nghèo khó, những nhóm dân cư “yếu thế” trong

xã hội Trên bình diện kinh tế, ASXH là một công cụ phânphối lại thu nhập giữa các thành viên trong cộng đồng, đượcthực hiện theo hai chiều ngang và dọc Sự phân phối lại thunhập theo chiều ngang là sự phân phối lại giữa những ngườikhoẻ mạnh và người ốm đau, giữa người đang làm việc vàngười đã nghỉ việc, giữa người chưa có con và những người

có gánh nặng gia đình Một bên là những người đóng gópđều đặn vào các loại quỹ ASXH hoặc đóng thế, còn bên kia lànhững người được hưởng trong các trường hợp với các điềukiện xác định Thông thường, sự phân phối lại theo chiềungang chỉ xảy ra trong nội bộ những nhóm người được quyềnhưởng trợ cấp (một “tập hợp đóng” tương đối)

Sự phân phối lại thu nhập theo chiều dọc là sự chuyểngiao tài sản và sức mua của những người có thu nhập caocho những người có thu nhập quá thấp, cho những nhómngười “yếu thế” Phân phối lại theo chiều dọc được thực hiệnbằng nhiều kỹ thuật khác nhau: trực tiếp (thuế trực thu, kiểmsoát giá cả, thu nhập và lợi nhuận…) hoặc gián tiếp (trợ cấpthực phẩm, cung cấp hiện vật hoặc các dịch vụ công cộngnhư giáo dục, y tế, nhà ở, giúp đỡ và bảo vệ trẻ em…) Việcphân phối lại theo chiều dọc có ý nghĩa xã hội rất lớn (thựchiện cho một “tập hợp mở” tương đối).

Tuy nhiên, trên thực tế, việc thực hiện phân phối lại theochiều dọc còn gặp nhiều khó khăn do điều kiện tài chính và tổchức Song cũng có thể có một số biện pháp để thực hiệnmột số chế độ cho những người có thu nhập thấp thông qua

hệ thống đóng góp và hệ thống trợ cấp Những người có thunhập thấp thường được miễn giảm chế độ đóng góp, hoặcđược người chủ sử dụng lao động (kể cả Nhà nước) đóngcho hoàn toàn Hệ thống trợ cấp cũng lưu ý tới những người

có thu nhập thấp (tỷ lệ trợ cấp cao hơn so với những người

có thu nhập cao) Sự phân phối theo chiều ngang và theochiều dọc đã tạo ra một lưới ASXH (social safety net hoặcsocial security net)

- ASXH góp phần thúc đẩy tiến bộ xã hội Đến nay người

ta đã ý thức được rằng, sự phát triển của xã hội là một quátrình, trong đó các nhân tố kinh tế và nhân tố xã hội thườngxuyên tác động lẫn nhau Sự phát triển của thế giới trongnhững năm gần đây đặt ra mục tiêu là bảo đảm những cảithiện nhất định cho hạnh phúc của mỗi người và đem lạinhững lợi ích cho mọi người; bảo đảm phân phối công bằnghơn về thu nhập và của cải, tiến tới công bằng xã hội; đạtđược hiệu quả sản xuất, bảo đảm việc làm, mở rộng và cảithiện về thu nhập giáo dục và y tế cộng đồng; giữ gìn và bảo

vệ môi trường… Đáp ứng những nhu cầu tối cần thiết chonhững người gặp khó khăn, bất hạnh là vấn đề được ưu tiêntrong chiến lược phát triển của thế giới Những lưới đầu tiêncủa ASXH đã bảo vệ, giảm bớt sự khó khăn cho họ Sự phát

triển sau này của những lưới khác tạo ra sự đa dạng trongASXH, giải quyết được những nhu cầu khác nhau của nhiềunhóm người trong những trường hợp “rủi ro xã hội” Tuynhiên, phải thấy rằng, ASXH không loại trừ được sự nghèotúng mà chỉ có tác dụng góp phần đẩy lùi nghèo túng, gópphần vào việc thúc đẩy tiến bộ xã hội.

- ASXH là một tất yếu khách quan trong cuộc sống xã hộiloài người Trong bất kỳ xã hội nào, ở bất cứ giai đoạn pháttriển nào cũng đều có những nhóm dân cư, những đối tượngrơi vào tình trạng không thể tự lo liệu được cuộc sống, hoặctrong cảnh gặp sự cố nào đó trở thành những người “yếu thế”trong xã hội Nếu trong xã hội có những nhóm người “yếuthế”, những người gặp rủi ro, bất hạnh thì cũng chính trong

xã hội đó lại nẩy sinh những cơ chế hoặc tự phát, hoặc tựgiác, thích ứng để giúp đỡ họ Đây là cơ sở để hệ thốngASXH hình thành và phát triển Tất nhiên, ASXH là một quátrình phát triển toàn diện, từ đơn giản đến phức tạp và ngàycàng phong phú, đa dạng

1.3 Các bộ phận của an sinh xã hội

Về mặt cấu trúc ASXH gồm những bộ phận cơ bản là:

* Bảo hiểm xã hội

Đây là bộ phận lớn nhất trong hệ thống ASXH Có thểnói, không có BHXH thì không thể có một nền ASXH vữngmạnh BHXH ra đời và phát triển từ khi cuộc cách mạng côngnghiệp xuất hiện ở châu Âu BHXH nhằm bảo đảm cuộc sốngcho những người công nhân công nghiệp và gia đình họtrước những rủi ro xã hội như ốm đau, tai nạn, mất việclàm…, làm giảm hoặc mất thu nhập Tuy nhiên, cũng do tínhlịch sử và phức tạp của vấn đề, khái niệm BHXH đến naycũng chưa được hiểu hoàn toàn thống nhất và gần đây có xuhướng hòa nhập giữa BHXH với ASXH Khi đề cập đến vấn

đề chung nhất, người ta dùng khái niệm SOCIAL SECURITY

và vẫn dịch là BHXH, nhưng khi đi vào cụ thể từng chế độ thìBHXH được hiểu theo nghĩa của từ SOCIAL INSURANCE.Tuy nhiên, sự hòa nhập này không có nghĩa là hai thuật ngữ

này là một Theo nghĩa hẹp, cụ thể, có thể hiểu BHXH là sự

bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ mất hoặc giảm khoản thu nhập từ nghề nghiệp do bị mất hoặc giảm khả năng lao động hoặc mất việc làm, thông qua việc hình thành và sử dụng một quỹ tài chính

do sự đóng góp của các bên tham gia bảo hiểm xã hội, nhằm góp phần bảo đảm an toàn đời sống của người lao động và gia đình họ; đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội.

BHXH có những điểm cơ bản là: BHXH dựa trên nguyêntắc cùng chia sẻ rủi ro giữa những người tham gia; đòi hỏi tất

cả mọi người tham gia phải đóng góp tạo nên một quỹ chung;các thành viên được hưởng chế độ khi họ gặp các “sự cố” và

đủ điều kiện để hưởng; chi phí cho các chế độ được chi trảbởi quỹ BHXH; nguồn quỹ được hình thành từ sự đóng gópcủa những người tham gia, thường là sự chia sẻ giữa chủ sửdụng lao động và người lao động, với một phần tham gia củaNhà nước; đòi hỏi tham gia bắt buộc, trừ những trường hợpngoại lệ; phần tạm thời chưa sử dụng của Quỹ được đầu tưtăng trưởng, nâng cao mức hưởng cho người thụ hưởng chế

độ BHXH; các chế độ được bảo đảm trên cơ sở các đónggóp BHXH, không liên quan đến tài sản của người hưởngBHXH; các mức đóng góp và mức hưởng tỷ lệ với thu nhậptrước khi hưởng BHXH…

* Trợ giúp xã hội

Đó là sự giúp đỡ của Nhà nước và xã hội về thu nhập vàcác điều kiện sinh sống thiết yếu khác đối với mọi thành viêncủa xã hội trong những trường hợp bất hạnh, rủi ro, nghèođói, không đủ khả năng để tự lo được cuộc sống tối thiểu củabản thân và gia đình

Trợ giúp xã hội là sự giúp đỡ thêm của cộng đồng và xãhội bằng tiền hoặc bằng các điều kiện và phương tiện thíchhợp để đối tượng được giúp đỡ có thể phát huy khả năng tự

lo liệu cuộc sống cho mình và gia đình, sớm hòa nhập trở lạivới cuộc sống của cộng đồng

* Trợ cấp gia đình

-Trong hệ thống ASXH của nhiều nước quy định chế độBHXH dựa trên những nhu cầu đặc biệt và có những chi phí

bổ sung gắn với gia đình

- Những phương pháp áp dụng bao gồm việc sử dụng cơcấu thuế để gắn với trách nhiệm gia đình Người không cócon phải nộp thuế cao hơn những người có con; người ít conphải nộp thuế nhiều hơn người đông con…

* Các quỹ tiết kiệm xã hội

Ngoài BHXH, trong hệ thống ASXH của nhiều nước có tổchức các quỹ tiết kiệm dựa trên đóng góp cá nhân

- Những đóng góp được tích tụ dùng để chi trả cho cácthành viên khi sự cố xảy ra Đóng góp và khoản sinh lời đượcchi trả một lần theo những quy định

- Từng cá nhân nhận khoản đóng góp của mình và khoảnsinh lời, không chia sẻ rủi ro cho người khác…

* Các dịch vụ xã hội được tài trợ bằng nguồn vốn công cộng

Ở nhiều nước, đặc biệt là ở các nước phát triển, trong hệthống ASXH có nhiều dạng dịch vụ xã hội, được tài trợ bằngnguồn vốn công cộng (ngân sách Nhà nước), bao gồm:

- Trợ cấp cơ bản cho mọi cư dân, hoặc tất cả nhữngngười đã từng làm việc trong một khoảng thời gian nhất định

- Trợ cấp này không liên quan đến tài sản trước đó củangười thụ hưởng; các chế độ được chi trả từ ngân sách Nhànước

- Có thể bao gồm một phần để chi trả chế độ cho ngườilao động trong thời gian ngừng việc (nằm trong chế độBHXH).

* Dịch vụ xã hội khác

- Quy định thêm về ASXH dưới các hình thức khác

- Khi không có hệ thống ASXH

- Có thể được thực hiện bởi các tổ chức tự nguyện hoặcphi Chính phủ

- Bao gồm các dịch vụ đối với người già, người tàn tật,trẻ em, phục hồi chức năng cho người bị tai nạn và tàn tật,các hoạt động phòng chống trong y tế (ví dụ tiêm phòng), kếhoạch hóa gia đình

2 Thực trạng và giải pháp thực hiện hiệu quả chính sách an sinh xã hội góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân hiện nay.

2.1 Thực trạng của việc thực hiện chính sách an sinh

xã hội những năm qua.

*Ưu điểm:

Thực hiện đường lối Đổi mới, trong hơn 25 năm qua,công tác bảo đảm an sinh xã hội ở nước ta đã đạt đượcnhiều kết quả quan trọng Hệ thống an sinh xã hội ngày càngđồng bộ và hoàn thiện với diện bao phủ không ngừng được

mở rộng Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân khôngngừng được cải thiện An sinh xã hội đã trở thành chỗ dựavững chắc cho người nghèo và đối tượng dễ bị tổn thươngtrong xã hội, góp phần hình thành xã hội không còn nhóm xãhội bị loại trừ và bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa của

sự phát triển đất nước

Về mặt thể chế, trong những năm đổi mới vừa qua, Đảng

và Nhà nước ta đã hoạch định và triển khai nhiều chính sách

an sinh xã hội quan trọng, huy động được nhiều nguồn lựccủa toàn xã hội để trợ giúp cho các đối tượng (người dân tộcthiểu số, người nghèo, người già cô đơn, trẻ em và các đốitượng dễ bị tổn thương) vươn lên trong cuộc sống Các chínhsách và giải pháp bảo đảm an sinh xã hội được triển khaiđồng bộ trên cả 3 phương diện: (1) Giúp các đối tượng thụ

hưởng tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ công cộng, nhất là

về y tế, giáo dục, dạy nghề, trợ giúp pháp lý, nhà ở, ; (2) Hỗtrợ phát triển sản xuất thông qua các chính sách về bảo đảmthị trường, tín dụng, việc làm; (3) Phát triển kết cấu hạ tầngthiết yếu cho các địa phương phục vụ người dân tốt hơn

Đến nay công tác bảo đảm an sinh xã hội đã đạt đượcnhiều thành tựu nổi bật, được nhân dân đồng tình, quốc tếđánh giá cao: số hộ nghèo giảm từ 29% (năm 2002) xuốngcòn 9,5% (năm 2011); chỉ số phát triển con người (HDI) tăng

từ mức 0,683 (năm 2000) lên mức 0,728 (năm 2011), xếp thứ128/187 nước, thuộc nhóm trung bình cao của thế giới; năm

2011 nước ta đã hoàn thành 6/8 nhóm Mục tiêu phát triểnThiên niên kỷ (MDGs) do Liên hợp quốc đề ra cho các nướcđang phát triển đến năm 2015

Hệ thống pháp luật về an sinh xã hội ngày càng hoànthiện hơn, đã trở thành căn cứ pháp lý quan trọng trong điềuchỉnh các quan hệ xã hội

Hệ thống bảo hiểm xã hội được quan tâm phát triển với

nội dung và hình thức ngày càng phong phú, nhằm chia sẻrủi ro và trợ giúp thiết thực cho những người tham gia Bảohiểm xã hội được triển khai đồng bộ với 3 loại hình là: bảohiểm bắt buộc (bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế), bảo hiểm

tự nguyện và bảo hiểm thất nghiệp Số người tham gia bảohiểm bắt buộc tăng nhanh, từ 4,8 triệu (năm 2001) lên 9,7

triệu (năm 2011) Sau gần 3 năm triển khai bảo hiểm xã hội

tự nguyện, đến năm 2010 có khoảng 96,6 nghìn người thamgia Năm 2011 có khoảng 7,6 triệu người tham gia bảo hiểmthất nghiệp Bảo hiểm y tế tăng nhanh từ 13,4% dân số (năm2000) lên khoảng 62% (năm 2010) Đặc biệt, đã thực hiệnchính sách bảo hiểm y tế miễn phí cho trẻ em dưới 6 tuổi,một số đối tượng chính sách, người nghèo và hỗ trợ bảohiểm y tế cho các hộ cận nghèo, v.v

Hệ thống chính sách ưu đãi đối với người có công không

ngừng được hoàn thiện Mức trợ cấp ưu đãi năm 2010 tăng2,2 lần so với năm 2006 Thực hiện chính sách ưu đãi