Đặc trưng trong văn hóa giao tiếp của người việt nam - ưu điểm và hạn chế của những đặc trưng này trong quá trình hội nhập quốc tế

Đặc trưng trong văn hóa giao tiếp của người việt nam - ưu điểm và hạn chế của những đặc trưng này trong quá trình hội nhập quốc tế Đặc trưng trong văn hóa giao tiếp của người việt nam - ưu điểm và hạn chế của những đặc trưng này trong quá trình hội nhập quốc tế

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI THI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN: Đại Cương Văn Hoá

Đề bài:

Đặc trưng trong văn hóa giao tiếp của người Việt Nam - Ưu điểm và hạn chế của những đặc trưng này trong quá trình hội

nhập quốc tế

Họ Và Tên : Trần Đăng Tuấn

Lớp : N02.TL1

MSSV : 452225

0

Mục lục

I.Mở đầu 2

1.Cơ sở lí luận 3

2 Ưu điểm và hạn chế của các đặc trưng trong quá trình hội nhập 4

2.1 Thái độ giao tiếp : 5

2.2 Quan hệ giao tiếp : 5

2.3 Đối tượng giao tiếp 6

2.4 Chủ thể giao tiếp : 7

2.5 Cách thức giao tiếp : 7

2.6 Hệ thống nghi thức lời nói rất phong phú : 8

3.Quan điểm cá nhân 9

II Kết luận 11

III Danh mục tài liệu tham khảo 11

I Mở đầu

Trong đời sống,văn hoá giao tiếp đóng một vai trò quan trọng trong cách ứng

xử, nó kết nối mọi người lại với nhau.Văn hoá giao tiếp ở mỗi quốc gia thì có đặc trưng riêng Mỗi quốc gia sẽ có một nền văn hóa, thói quen, văn hóa giao tiếp khác nhau Có thể nói người Việt Nam mang bản sắc Châu Á, nhưng lại có nhiều nét khác biệt trong giao tiếp so với các quốc gia trong khu vực CWng với quá trình dựng nước và giữ nước, nền văn hóa giao tiếp của Việt Nam đY hình thành và phát triển B[ng lao động sáng tạo và \ chí đ]u tranh bền b^, kiên cường, nhân dân ta đY xây đắp lên một nền văn hóa kết tinh sức mạnh và in đậm d]u ]n bản sắc của dân tộc, chứng minh sức sống mYnh liệt và sự trường t_n của dân tộc Việt Nam Văn hóa giao tiếp Việt Nam là t`ng thể những giá tra vật ch]t và tinh thần do cộng đ_ng các dân tộc Việt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nước và giữ nước Và khi mà khoảng cách về đaa l\ đY không thể ngăn n`i con người ở nhiều quốc gia kết nối với nhau thì giao tiếp là một cầu nối r]t quan trọng Để làm rõ sự tác động của đặc trưng trong giao tiếp đến sự hội nhập,

em xin chọn đề tài :” Đặc trưng trong văn hóa giao tiếp của người Việt Nam -

Ưu điểm và hạn chế của những đặc trưng này trong quá trình hội nhập quốc tế “

1.Cơ sở lí luận

2

Con người là t`ng hoà các mối quan hệ xY hội, vì vậy, giao tiếp là một trong những hình thái biểu hiện của văn hoá cá nhân và cộng đ_ng rõ nét nh]t Qua đó thể hiện bản ch]t của con người Nhờ có giao tiếp mà ngôn ngữ được hình thành

từ trạng thái tự nhiên (tiếng nói có âm tiết) đến trạng thái nhân tạo (chữ viết) Ngôn ngữ vừa là kết quả vừa đẩy mạnh quá trình giao tiếp Vì vậy, việc nghiên cứu văn hoá qua ngôn ngữ đY trở thành một chuyên ngành riêng biệt trong văn hoá học

Những đặc trưng trong văn hoá giao tiếp của người Việt:

- Về thái độ trong giao tiếp : vừa cởi mở vừa rụt rè Đặc trưng này bắt

ngu_n từ nền kinh tế nông nghiệp, sống phụ thuộc lẫn nhau nên cần coi trọng các mối quan hệ cộng đ_ng, giữ gìn mối quan hệ tốt với các thành viên trong cộng đ_ng Việc thích giao tiếp thể hiện ở 2 điểm: Về chủ thể, người Việt thích thăm viếng nhau, đây là hành vi biểu hiện tình cảm, tình nghĩa, có tác dụng thắt chặt mối quan hệ; Về đối tượng giao tiếp, người Việt có tính hiếu khách Ngược lại, người Việt lại r]t rụt rè

- Về quan hệ giao tiếp , do ảnh hưởng của văn hoá nông nghiệp với đặc

điểm trọng tình nên họ l]y tình cảm làm nguyên tắc ứng xử Mặc dW l]y sự hài hoà âm dương làm trọng nhưng họ vẫn thiên về âm, cuộc sống có l\ nhưng vẫn thiên về tình, coi trọng tình cảm hơn mọi thứ, ai giúp cũng nhớ ơn, ai bảo ban cũng tôn là thầy

- Về đối tượng giao tiếp, người Việt có thói quen tìm hiểu, quan sát, đánh

giá Thói quen này khiến cho người nước ngoài đánh giá là hay tò mò Đây là sản phẩm của tính cộng đ_ng làng xY, đó là sự quan tâm lẫn nhau mà muốn quan tâm, cần phải biết rõ hoàn cảnh Mặt khác, trong quan hệ giao tiếp, để xưng hô, phải biết rõ thông tin

- Về chủ thể giao tiếp : người Việt r]t trọng danh dự (Đói cho sạch) Danh

dự gắn với năng lực giao tiếp, lời hay tạo thành tiếng tăm; lời dở tạo thành tai tiếng Vì coi trong danh dự đến mức trở thành bệnh sĩ diện (Một miếng giữa

làng) Lối sống trọng danh dự dẫn đến cơ chế tin đ_n tạo nên dư luận như một thứ vũ khí lợi hại bậc nh]t của cộng đ_ng để duy trì sự `n đanh của làng xY Không ai dám dẫm lên dư luận

- Về cách thức giao tiếp: tế nha, \ tứ và coi trọng sự hoà thuận Tính tế nha

khiến cho người Việt không có thói quen trực tiếp đi vào nội dung chính của câu chuyện (Vòng vo) Lối giao tiếp này tạo ra thói quen chào, hỏi Lối giao tiếp này còn tạo nên thói quen đắn đo, cân nhắc kỹ càng khi nói năng, sự đắn đo này dẫn đến tính thiếu quyết đoán và để tránh quyết đoán, người Việt r]t hay cười Tâm l\ ưa hoà thuận khiến người Việt luôn chủ trương nhường nhan

- Hệ thống nghi thức lời nói rất phong phú : đó là sự phong phú của hệ

thống xưng hô, dWng các quan hệ họ hàng để xưng hô thể hiện tính cộng đ_ng, cách nói lach sự, phân biệt các lời chào theo sắc thái tình cảm và quan hệ xY hội , không theo trình tự thời gian

2 Ưu điểm và hạn chế của các đặc trưng trong quá trình hội nhập

2.1 Thái độ giao tiếp :

Trước hết, xét về thái độ của người Việt Nam đối với việc giao tiếp Có thể

nhận th]y họ vừa thích giao tiếp lại vừa r]t rụt rè Hai thái độ trái ngược nhau này bắt ngu_n từ hai đặc tính cơ bản của làng xY Việt nam là tính cộng đ_ng và tính tự tra.Chính thái độ thích giao tiếp đY thắt chặt tình làng nghĩa xóm của người Việt, thể hiện qua thái độ hiếu khách, có khách đến nhà, dW quen hay lạ, thân hay sơ, người Việt dW nghèo khó đến đâu cũng cố gắng tiếp đón chu đáo và tiếp đYi thanh tình, dành cho khách các tiện nghi tốt nh]t, đ_ ăn ngon nh]t: Khách đến nhà chẳng gà thì gỏi, bởi lẽ đói năm, không b[ng đói bữa Tính hiếu khách này là truyền thống từ ngàn đời này của dân tộc, b]t kể ở tầng lớp nào Và ngày nay truyền thống này còn là ưu thế lớn khi được áp dụng trong các nghi thức ngoại giao.Còn nhớ cách đây không lâu, T`ng thống Mỹ, Brack Obama đến Việt Nam, bên cạnh những nghi lễ ngoại giao thông thường, ông nhận được sự chào mừng của r]t nhiều người dân Việt Nam Đặc biệt hơn, T`ng thống Obama đY có

1 trải nghiệm thú va khi một bu`i tối ông chọn dừng lại một quán bún chả giữa lòng thủ đô, đối ẩm cWng 1 người bạn, và uống bia Báo chí trong nước và quốc

tế đY bình luận câu chuyện này r]t nhiều, nhưng lại quên đi r[ng, để có hình ảnh

4

đó thì phải chân chân chính chính xu]t phát từ sự thân thiện, hiếu khách, cách sống tình cảm của người dân Việt Nam, điều này đY tạo nên niềm tin cậy cho người đứng đầu của cường quốc số 1 thế giới Một môi trường Việt Nam đầy hòa bình, `n đanh, phát triển và vươn tới ước mơ Quê hương Việt Nam yêu d]u trên mọi nẻo đường đều sẵn sàng thân thương nh]t, thật thà và chân thành nh]t để đón mọi va khách nước ngoài, cho dW đó là ai

Thế nhưng bên cạnh đó là bản tính rụt rè lại là một khuyết điểm lớn trong văn hoá giao tiếp của người Việt sẽ là rào cản khi giao tiếp, làm m]t đi nhiều cơ hội thăng tiến trong sự nghiệp

2.2 Quan hệ giao tiếp :

Trên quan hệ ngoại giao,văn hoá nông nghiệp với đặc điểm trọng tình dẫn tới chỗ l]y tình cảm làm nguyên tắc ứng xử Chính vì thế xích mích giữa người Việt thường được giải quyết nhẹ nhàng

“ Một bồ cái lí không bằng một tí cái tình”

Có lẽ vì đặt nặng về v]n đề tình cảm mà người Việt thường không đưa ra được quyết đanh tốt nh]t Đặc điểm của người Việt Nam là khi đY yêu thì ch^ nhìn th]y những mặt tốt còn những mặt x]u luôn ba che l]p Và ngược lại khi ghét ai thì không bao giờ thừa nhận những mặt tốt của họ.Từ đây cũng th]y được cái không tốt trong cách nhìn nhận và đánh giá của người Việt Nam Người Việt thường l]y cái tình để xem xét và giải quyết v]n đề nhiều hơn là l\ Lối ứng xử trọng

tình nhẹ l\ trở thành nguyên tắc cơ bản chi phối, điều tiết các mối quan hệ cũng khiến cho việc hành xử thường nặng tính chủ quan, tWy tiện, thiếu tính nguyên tắc.Việc xử l\ các quan hệ theo tình cảm sẽ dẫn đến thiếu tôn trọng tính nguyên tắc, tWy tiện là một điều t]t yếu Truyền thống duy tình đY làm cho người ta có thể có nhiều cách xử sự khác nhau trong cWng một hoàn cảnh, trong khi đó pháp luật lại phải là chuẩn mực chung để điều tiết các mối quan hệ một cách nghiêm khắc dựa trên tiêu chí khách quan và thống nh]t Và chính vì triết l\ sống trọng tình nghĩa, duy tình, duy cảm của người Việt lại dẫn đến lối sống dung hòa, xu thời, cam chau, du di, xuề xòa, nhút nhát, tWy tiện, thiếu triệt để, \ thức pháp luật chưa cao - đây chính là nhược điểm đáng kể đối với việc xây dựng nhân sinh quan mới và tác phong công nghiệp gắn với tư duy duy l\ trong thời kỳ đ`i mới

và hội nhập

Lối sống thiếu triệt để của người Việt bắt ngu_n từ triết l\ sống duy tình, duy cảm đY góp phần hình thành lối làm ăn tWy tiện, manh mún, không biết lo xa, hạch toán, thiếu khả năng lao động liên kết, thiếu đầu óc tính toán trong kinh doanh, sản xu]t,chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, thiển cận, thực dụng, tính t` chức,kỷ luật kém, Lối tư duy và lối sống đó cũng đY hình thành phương thức

“ăn x`i, ở thì”, đề cao những lợi ích thiết thực ngay trước mắt chứ ít chú tâm đến những lợi ích chiến lược, lâu dài hay phải làm những gì to tát, lâu bền

2.3 Đối tượng giao tiếp

Do tính cộng đ_ng, người Việt Nam tự th]y có trách nhiệm phải quan tâm đến người khác, mà muốn quan tâm thì cần biết rõ hoàn cảnh Mặt khác, do phân biệt chi li các quan hệ xY hội, mỗi cặp giao tiếp đều có những cách xưng hô riêng, nên nếu không có đầy đủ thông tin thì không thể nào lựa chọn từ xưng hô cho thích hợp được Tính hay quan sát khiến người Việt Nam có được một kho kinh nghiệm xem tướng hết sức phong phú : ch^ cần nhìn vào cái mặt, cái mũi, cái miệng, con mắt, là đY biết được tính cách của con người Chẳng hạn, riêng

về xem người qua con mắt đY có các kinh nghiệm :“Đàn bà con mắt lá dăm- Lông mày lá liễu đáng trăm quan tiền”; “Người khôn con mắt đen sì- Người dại con mắt nửa chì nửa thau” Biết tính cách, biết người là để lựa chọn đối tượng giao tiếp thích hợp: “TWy mặt gửi lời, tWy người gửi của”; “Chọn mặt gửi vàng” Trong trường hợp không được lựa chọn thì người Việt Nam sử dụng chiến lược thích ứng một cách linh hoạt: “ở bầu thì tròn , ở ống thì dài” ; “Đi với Bụt mặc

áo cà sa, đi với ma mặc áo gi]y” Với đặc trưng ưa tìm hiểu, quan sát, đánh giá này giúp mọi người dễ dàng ứng xử linh hoạt trong giao tiếp hơn, có được thái

độ và cách xưng hô đúng đắn, thích hợp Gây được thiện cảm với người giao tiếp ngay trong lần đầu, hơn nữa còn thể hiện được thái độ lach sự, lễ phép Bên cạnh đó, nó cũng có hạn chế đó là sự tìm hiểu quá mức sẽ gây cảm giác khó chau cho đối phương, thậm chí có thể khiến họ cảm th]y như đang ba xâm hại đến quyền cá nhân của họ, đặc biệt là đối với người nước ngoài Cũng chính

vì thế mà người Việt ba người nước ngoài đánh giá là hay tò mò

6

2.4 Chủ thể giao tiếp :

Danh dự được người Việt Nam gắn với năng lực giao tiếp : Lời nói ra để lại d]u vết, tạo thành tiếng tăm, nó được truyền đến tai nhiều người, tạo nên tai tiếng Không phải ngẫu nhiên mà từ "tiếng" trong tiếng Việt, từ nghĩa ban đầu là

"ngôn ngữ" (ví dụ: tiếng Việt ), đY được mở rộng ra để ch^ sản phẩm của ngôn ngữ ( ví dụ: tiếng lành đ_n xa, tiếng dữ đ_n xa), và, cuối cWng, ch^ cái thành quả mà tác động của lời nói đY gây nên đó là "danh dự, uy tín" (ví dụ: n`i tiếng) Trong một mức độ nào đó, thái độ trọng danh dự này đY phát huy tính tích cực của nó là giúp chủ thể khẳng đanh được va thế bản thân, thêm tự tin vào chính mình Lối sống trọng danh dự dẫn đến cơ chế tin đ_n tạo nên dư luận như một thứ vũ khí lợi hại bậc nh]t của một cộng đ_ng để duy trì sự `n đanh, của làng xY khi mà luật pháp chưa được phát triển

Bên cạnh đó vì quá coi trọng danh dự nên người Việt Nam mắc bệnh sĩ diện:

Ở đời muôn sự của chung, hơn nhau một tiếng anh hWng mà thôi; Đem chuông

đi đ]m nước người, không kêu cũng đánh ba h_i l]y danh; Một quan tiền công không b[ng một đ_ng tiền thưởng Có thể nói chính vì quá coi trọng danh dự nên người Việt Nam mắc bệnh sĩ diện, Có thể th]y thói sĩ diện hYo có mặt ở khắp nơi, rải rác ở các thành phần trong xY hội Đi liền với tính sĩ diện là thói háo danh, mua danh: được thể hiện rõ qua nạn b[ng giả, b[ng thật học giả trong

xY hội ta hiện nay mà các phư ông tiện thông tin đại chúng đY nêu ra Trong một

xY hội mà sự thăng tiến của mỗi cá nhân gắn liền với độ cao tăng dần của b[ng c]p thì “cuộc đua” để có được b[ng nọ, chứng ch^ kia là điều t]t yếu Nhiều người giỏi, tài thực sự, nhưng vì kh ông có đủ b[ng c]p mà ch]p nhận thua thiệt,

kh ông đạt được va trí xứng đáng, không được mọi người thừa nhận Một số người không học được để l]y b[ng thật thì t]t yếu phải mua b[ng giả Học để l]y b[ng c]p đY trở thành gánh nặng công danh chứ không còn là nhu cầu tri thức

2.5 Cách thức giao tiếp :

Truyền thống Việt Nam khi bắt đầu giao tiếp là phải v]n xá cầu điền, hỏi thăm nhà cửa ruộng vườn Cũng để tạo không khí, để đưa đẩy, người Việt Nam trước đây có truyền thống "miếng trầu là đầu câu chuyện" Với thời gian, trong chức năng "mở đầu câu chuyện" này, "miếng trầu" từng được thay thế b[ng chén trà, điếu thuốc, ly bia Để biết người đối ngoại với mình có còn cha mẹ hay không,

người Việt Nam thường hỏi: “Các cụ nhà ta vẫn mạnh giỏi cả chứ?” Để biết người phụ nữ đang nói chuyện với mình có ch_ng hay không, người Việt Nam \

tứ sẽ hỏi: “Cha về muộn thế liệu anh nhà( ông xY) có phàn nàn không?” Còn đây

là lời tỏ tình r]t vòng vo của người con trai Nam Bộ - nơi mà người Việt có tiếng

là bộc trực hơn cả : “Chiếc thuyền giăng câu, Đậu ngang c_n cát, Đậu sát mé nhà, Anh biết em có một mẹ già, Muốn vô phụng dưỡng, biết là đặng không?” Lối giao tiếp "vòng vo tam quốc" kết hợp với nhu cầu tìm hiểu về đối tượng giao tiếp tạo ra ở người Việt Nam thói quen chào hỏi - "chào" đi liền với "hỏi" :

"Bác đi đâu đ]y?", "Cụ đang làm gì đ]y ?" Ban đầu, hỏi là để có thông tin, dần dần trở thành một thói quen, người ta hỏi mà không cần nghe trả lời và hoàn toàn hài lòng với những câu "trả lời" kiểu: "Tôi đi đ[ng này một cái" hoặc trả lời b[ng cách hỏi lại: “Cụ đang làm gì đ]y?” Lối giao tiếp ưa tế nha, \ tứ là sản phẩm của lối sống trọng tình và lối tư duy coi trọng các mối quan hệ ( Nó tạo nên một thói quen đắn đo cân nhắc kĩ càng khi nói năng : “Ăn có nhai, nói có nghĩ”; “Người khôn ăn nói nữa chừng- Để cho kẻ dại nữa mừng nữa lo” Tâm l\ trọng sự hoà thuận khiến người Việt Nam luôn chủ trương nhường nhan: “Một

sự nhan chín sự lành”; “Ch_ng giận thì vợ bớt lời - Cơm sôi nhỏ lửa có đời nào khê”

Thế nhưng chính sự đắn đo cân nhắc này khiến cho người Việt Nam có nhược điểm thiếu tính quyết đoán, có chủ trương nhường nhan Chính sự thiếu quyết đám làm cho người Việt thu mình lại trong vWng an toàn Không dám thể hiện mình, không dám đưa ra \ kiến và bảo vệ quan điểm của chính mình Luôn đ_ng

\ và dễ thỏa hiệp với những \ kiến của người khác, dễ ba người khác lợi dụng, lôi kéo Chính sự thiếu quyết đoán đôi khi sẽ biến việc ưu nhường nhan thành thói quen cam chau, không dám đ]u tranh đòi quyền lợi cho bản thân, dung túng cho những điều sai trái

2.6 Hệ thống nghi thức lời nói rất phong phú :

Cuối cWng, để hoạt động giao tiếp diễn ra, người Việt Nam có một phương tiện biểu đạt đó là hệ thống nghi thức lời nói, nó r]t phong phú Trước hết, đó là

sự phong phú trong hệ thống xưng hô tiếng Việt Trong khi các ngôn ngữ khác ch^ sử dụng các đại từ nhân xưng thì tiếng Việt, ngoài các đại từ nhân xưng, còn

sử dụng một số lượng lớn các danh từ ch^ quan hệ họ hàng (anh-em; bà-cháu; chú-cháu ) để thay thế cho họ hàng và những danh từ thân tộc này có xu hương

8

l]n át các đại từ nhân xưng Hệ thống xưng hô này mang lại giá tra như: tăng thêm tính ch]t thân mật hóa, trọng tình cảm, xem mọi người trong cộng đ_ng như bà con họ hàng trong một gia đình Nó còn có tính ch]t xY hội hóa, cộng đ_ng hóa cao Trong hệ thống từ xưng hô này không có cái “tôi” chung chung Quan hệ xưng hô phụ thuộc vào tu`i tác, đaa va xY hội, không gian, thời gian giao tiếp Ngoài ra nó còn thể hiện tính tôn ti kỹ lưỡng Người Việt Nam xưng

hô theo nguyên tắc xưng nghiêm, hô tôn (gọi mình thì khiêm nhường còn gọi đối tượng giao tiếp thì tôn kính) CWng một cặp giao tiếp, nhưng có khi cả hai đều cWng nhau xưng là em và đều gọi nhau là cha Trong giao tiếp, cách nói lach

sự cũng r]t là phong phú Do truyền thống nặng về tình cảm và tính linh hoạt nên người Việt Nam không dWng những từ cảm ơn, xin lỗi khái quát có thể dWng cho mọi trường hợp như người phương Tây Cũng như trong xưng hô, đối với mỗi người ta có một cách xưng hô khác nhau thì trong việc cảm ơn, xin lỗi, mỗi trường hợp cũng có một cách thể hiện khác nhau: Cho con xin (cảm ơn khi nhận quà); Bác chu đáo quá, anh chu đáo quá (cảm ơn khi được quan tâm); Ai thế này (cảm ơn khi có người lâu ngày không đến nhà chơi); T]t cả là nhờ cha ]y (cảm

ơn khi được giúp đỡ) Hay muốn hỏi, muốn biết điều gì thì thường nói: làm phiền, làm ơn Với lĩnh vực nghi thức chào hỏi, trong khi người phương Tây phân biệt kỹ các lời chào theo thời gian như chào gặp mặt, chào chia tay thì người Việt Nam lại phân biệt kỹ các lời chào theo quan hệ xY hội và theo sắc thái tình cảm

3.Quan điểm cá nhân

Tóm lại, trong văn hoá giao tiếp nói chung của con người Việt Nam và từng nét văn hoá giao tiếp nói riêng đều ẩn chứa cả cái tốt và cái x]u, giá tra và phản giá tra trong mối quan hệ hết sức biện chứng được thể hiện r]t rõ trên các phương diện khác nhau của cuộc sống Sự nhận thức khách quan và khoa học về những văn hoá giao tiếp tiêu biểu của con người Việt Nam có \ nghĩa cả phương diện nhận thức và phương diện thực tiễn – thực tiễn ch]n hưng đ]t nước

và phát triển dân tộc Con người là trung tâm Khi hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ và Việt Nam ba chế đanh trong “luật chơi” quốc tế đY đanh sẵn mà chúng ta không có quyền sửa Sự nghiệp xây dựng đ]t nước ta trong môi trường quốc tế sẽ diễn ra trong hoàn cảnh cạnh tranh gay gắt hơn bao giờ hết, nó đầy nghiệt ngY, quyết liệt g]p bội so với trước đây, r]t có thể mức độ và hệ số rủi ro