(LUẬN văn THẠC sĩ) thực trạng chăm sóc người bệnh rối loạn tâm thần – động kinh

Nhưng biểu hiện rối loạn tâm thần ngoài cơn còn bị tác động bởi những yếu tố tâm thần kinh và tâm lý – Xã hội khác như những rối loạn tâm thần và thần kinh đi kèm theo, sự xuất hiện nhữn

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

NGUYỄN VIỆT NGA

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH RỐI

LOẠN TÂM THẦN - ĐỘNG KINH

TẠI BỆNH VIỆN TÂM THẦN TRUNG ƯƠNG 1

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP ĐIỀU DƯỠNG CHUYÊN KHOA I

Nam Định, Tháng 7 năm 2017

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

BỘ Y TẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐIỀU DƯỠNG NAM ĐỊNH

NGUYỄN VIỆT NGA

THỰC TRẠNG CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH RỐI

LOẠN TÂM THẦN – ĐỘNG KINH

TẠI BỆNH VIỆN TÂM THẦN TRUNG ƯƠNG 1

Chuyên ngành: Điều dưỡng Tâm Thần

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP ĐIỀU DƯỠNG CHUYÊN KHOA I GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: TS.BS TRẦN VĂN LONG

Nam Định, Tháng 7 năm 2017

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban giám hiệu, Phòng đào tạo Sau đại học, bộ môn Tâm thần kinh Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định đã tạo điều kiện cho tôi được rèn luyện và phấn đấu trong suốt quá trình học tập tại trường

Tôi cũng xin gửi lời cám ơn đến ban giám đốc cùng toàn thể các bác sĩ và điều dưỡng tại Bệnh việc Tâm thần Trung Ương I đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu và thực hiện chuyên đề này

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn thầy giáo Tiến sĩ bác sĩ Trần Văn Long giảng viên chính Truởng phòng đào tạo Sau đại học, Truởng khoa y tế công cộng, mặc dù rất bận rộn với công việc nhưng đã dành nhiều thời gian tận tình huớng dẫn chỉ bảo, cung cấp tài liệu và những kiến thức quý báu giúp tôi thực hiện chuyên đề này

Cuối cùng tôi xin chân thành cám ơn tới gia đình, bạn bè, những người đã luôn động viên và ủng hộ tôi trong quá trình thực hiện chuyên đề

Hà Nội, Tháng5, Năm 2017 Nguyễn Việt Nga

MỤC LỤC

Đặt vấn đề ……… Trang 1 Chương 1: Cơ sở lý thuyết và thực tiễn… ……… …Trang 3

1 : Khái niệm tâm thần - bệnh động kinh……… Trang 3

2 : Đặc điểm lâm sàng của rối loạn tâm thần - động kinh………… Trang 3

3 : Chẩn đoán xác định……… Trang 9

4 : Điều trị……… …Trang 10

5 : Chăm sóc……….……… Trang 11 Chương 2 : Thực trạng chăm sóc người bệnh động kinh tại Bệnh viện Tâm

Thần trung ương 1……….Trang 18 2.1 : Nghiên cứu về một trường hợp bệnh cụ thể……… Trang 18 Chương 3: Giải pháp, kiến nghị, đề xuất, nhằm cải thiện chăm sóc

Người bệnh rối loạn tâm thần - động kinh……… Trang 25 3.1 : Đối với nhân viên y tế……….Trang 25 3.2 : Với mạng luới y tế cấp cơ sở……… Trang 26 3.3 : Đối với gia đình người bệnh……… Trang 26 3.4 : Đối với bệnh viện tâm thần Trung Ương 1……….Trang 27 3.5 : Giải pháp khác………Trang 27 : Tài liệu tham khảo………

ĐẶT VẤN ĐỀ

Các rối loạn tâm thần thường gặp ở bệnh nhân động kinh là một vấn đề quan trọng về mặt sức khỏe tâm thần do sự khá phổ biến của bệnh này trong dân số Theo thống kê có khoảng 30-50% bệnh nhân động kinh có những khó khăn đáng kể về mặt tâm thần, và hơn 10% bệnh nhân tâm thần nhập viện có biểu hiện lâm sàng của bệnh động kinh

Nhưng rối loạn tâm thần hay gặp ở bệnh nhân động kinh là rối loạn nhân cách, rối loạn tâm thần (Psy chosis) tính gây hấn và rối loạn khí sắc như trầm cảm

Cơ chế bệnh sinh của những rối loạn tâm thần trên bệnh nhân động kinh rất phức tạp, do nhiều yếu tố chi phối như: tính chất của cơn động kinh, vị trí của ổ động kinh , quá trình và đường đi của sự phóng điện bất thường qua não bộ Nhưng biểu hiện rối loạn tâm thần ngoài cơn còn bị tác động bởi những yếu tố tâm thần kinh

và tâm lý – Xã hội khác như những rối loạn tâm thần và thần kinh đi kèm theo, sự xuất hiện những sang trấn tâm lý và đặc điểm nhân cách trước khi bị bệnh Ngoài

ra yếu tố thời gian phát bệnh kéo dài và những tác động có hại của thuốc chống động kinh cũng có phần làm bệnh cảnh lâm sàng thêm phức tạp

Những khảo sát gần đây ghi nhận rối loạn tâm thần và rối loạn nhân cách thường gặp ở bệnh động kinh có nguồn gốc thùy thái dương và ghi nhận vai trò của

hệ viền limbic) trong cơ chế bệnh sinh

Chẩn đoán các rối loạn thần kinh do rối loạn thần kinh thường gặp khó khăn

vì chưa có tiêu chuẩn chẩn đoán, phân biệt có sức thuyết phục , để phân biệt chúng

và các rối loạn tâm thần tương tự trong các bệnh khác Vì thế hiện nay quy trình chăm sóc bệnh nhân bị rối loạn tâm thần – động kinh chưa được chi tiết cụ thể, để góp phần làm sáng tỏ những nhu cầu chăm sóc chuyên biệt và hành động chăm sóc cần thiết trong công tác của điều dưỡng đối với người bệnh mắc hội chứng rối loạn tâm thần

Để đáp ứng tốt những vấn đề nêu ở trên chuyên đề chăm sóc bệnh nhân rối loạn tâm thần – động kinh được viết gồm hai mục tiêu sau:

từ chẩn đoán nguyên nhân – điều trị thuốc đến chế độ chăm sóc bệnh nhân

- Trên thế giới cũng như Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về bệnh, việc chẩn đoán bệnh thường gặp khó khăn , song vấn đề điều trị liên tục được cập nhật với sự ra đời của thuốc kháng động kinh nhiều thế hệ đồng hành cùng việc điều trị thuốc thì vấn đề chăm sóc bệnh nhân là rất quan trọng , có thể đưa lên hàng đâù , nhất là những nước đang phát triển Việc thiếu hiểu biết quan niệm sai về bệnh coi người bệnh như “ bỏ đi” Do vậy dẫn đến nhiều sai sót trong vấn đề chăm sóc đối

xử đã gây ra hậu quả đáng tiếc cho bệnh nhân và những người xung quanh

3 Các rối loạn tâm thần cấp của động kinh

3.1 Các biểu hiện trước cơn:

Cơn thoáng báo tâm thần ( Aura)

Thường gặp trong động kinh cục bộ phức tạp bao gồm nhưng rối loạn thần kinh thực vật như nóng bừng ở mặt, đầy hơi ở dạ dày , khó thở…, rối loạn nhận thức như hiện tuợng, tư duy bị cưỡng bức, trạng thái mê mộng… nhưng rối loạn cảm xúc như cơn sợ hãi, hoảng sợ, trầm cảm, hưng cảm…các hoạt động tự động như liếm Môi nhai nuốt, bỏ chạy…

Đặc biệt động kinh có nguồn gốc từ thùy thái dương và thùy chẩm có thể

có những cơn thoáng với biểu hiện loạn thần như ảo giác và ảo tuởng thị

giác.Trong đó ảo tuởng thị giác thường gặp ở bệnh động kinh thùy chẩm hơn, nội dung thường thô sơ ( Chớp sóng, những điểm đen hoặc có màu sắc ) đến nội dung phức tạp ( phong cảnh, hình người…) Ảo thanh cũng có thể gặp trong cơ động kinh đặc biệt là động kinh thùy thái dương, nội dung thô sơ đôi khi cũng gặp phức tạp (Tiếng người nói, điệu nhạc…)

3.2 Các biểu hiện rối loạn tâm thần trong cơn

3.2.1 các cơn tương đương (cơn tự động hay cơn tâm thần vận động )

Trong cơn hoạt động ý thức giảm nhẹ, bệnh nhân còn nhớ và nhận thức được hành vi của mình

Các biểu hiện có thể bằng hành vi tự động, ví dụ bệnh nhân đang lau nhà thì

cứ lau nhà mãi không cưỡng lại được, có khi cơn lại mang tính cưỡng bức như một dung động ám ảnh và bệnh nhân chống lại và kết thúc bằng một cơn giận dữ như cơn ăn cắp, cơn khiêu dâm , cơn giết người…cơn tương đương có rối loạn ý thức nặng hơn, hành vi tự động sẽ mang tính mù mờ ý thức, tác phong mơ hồ, bệnh nhân không thấu hiểu được tác phong của mình và ngạc nhiên khi người khác kể lại các hành vi tự động có thể là : cơn đi lang thang, bỏ chạy…trong cơn có thể có hành vi phạm pháp hoặc hành vi lố bịch hài hước Cơn bỏ chạy thường có đặc điểm chạy thẳng lên phía trước (do ý thức bị thu hẹp ) Các cơn tương đương có thể xuất hiện riêng biệt, có thể trước hoặc sau một cơn cục bộ

Một số các tác giả cho rằng những cơn không giống như cơn lớn, hoặc cơn nhỏ, đó là nhưng cơn tương đương như cơn nấc , cơn ngáp…

3.2.2 Các rối loạn ý thức

3.2.2.1 Trạng thái hôn mê :

Đây là trạng thái hay gặp nhất trong cơn động kinh toàn thể co cứng – co giật điển hình, tiếp theo là sự phục hồi từ từ ý thức và hoạt động nhận thức kéo dài từ vài phút đến nhiều giờ, có biểu hiện lâm sàng của một tình trạng sảng (Delirium) đang hồi phục dần Vấn đề chẩn đoán chỉ được đặt ra khi bệnh động kinh không được biết đến từ trước

3.2.2.2.Trạng thái lú lẫn:

Thường kèm theo các yếu tố lo âu, thường có khuynh huớng kích động giận dữ,lũ lẫn có nhiều mức độ và sắc thái khác nhau và thường kết hợp với các trạng thái lo âu, mê sảng , mê mộng hay bùng nổ, nhưng đều có đặc điểm quên sau cơn

Trạng thái lũ lẫn thường xuất hiện sau một loạt cơn hoạt động kịch phát, nhưng cũng có trường hợp đang lú lẫn lại xuất hiện cơn kịch phát, có thể chỉ có tình trạng lúlẫn không có cơn kịch phát Cơn lú lẫn thường kéo dài vài giờ đến vài ngày có khuynh huớng tái phát cơn sau giống cơn trước

3.2.2.3 Các trạng thái hoàng hôn:

Hoàng hôn là trạng thái loạn thần cơ bản của động kinh và hay gặp trong pháp y tâm thần Đặc điểm khởi phát đột ngột cơn ngắn quên sau cơn

Đột ngột ý thức trở nên mù mờ, bệnh nhân trở nên ngơ ngác, phân vân, trả lời chậm bàng quang với các vấn đề thực tế xung quanh, tư duy huớng về các vấn đề trừu tuợng như tôn giáo, pháp trị , vũ trụ…

Có khi ý thức rối loạn nhẹ bệnh nhân vẫn sống nhưng trong cảnh mộng, còn nhớ và còn định huớng đúng, còn thích nghi với Môi trường, nhưng trạng thái lại rất bấp bệnh trong nhiều ngày, giai đoạn hoàng hôn và tỉnh táo đan kẽ nhau, trong tình trạng này xuất hiện nhiều cơn bỏ chạy với khuynh huớng hành hung giết người hoặc

tự sát Trong cơn xuất hiện những hiện tuợng lạ như mê mộng ảo tuởng ảo giác hoặc ý tuởng thần bí Ở bệnh nhân có thể tồn tại hai khuynh huớng trái ngược nhau: một là có những hành vi phá hoại độc ác nhưng ngược lại bệnh nhân cũng có nhưng ý tuởng cao đẹp như xây dựng trật tự xã hội…

Một số thuốc chống động kinh có tác động xấu đến khí sắc như Phenobarbital, vigabatrin, felbamate có thể có nguy cơ gây trầm cảm ở bệnh nhân động kinh Những rối loạn này gia tăng nguy cơ tự sát ở bệnh nhân động kinh …

3.3.2 Cơn hưng cảm và trầm cảm

Trong quá trình tiến triển của động kinh thỉnh thoảng xuất hiện những cơn trầm cảm

và hưng cảm , thường là nhưng cơn không điển hình Trong cơn có rối loạn ý thức giống trạng thái hoàng hôn, trước hoặc sau cơn thường có những biến đổi khí sắc

3.4 Một số các biểu hiện các rối loạn tâm thần khác của một số cơn động kinh

Ít gặp hơn và cũng ít được nhận biết hơn là những cơn rối loạn tâm thần thoáng qua ở nhưng bệnh nhân động kinh cơn nhỏ hay động kinh cục bộ nhất là động kinh thùy thái dương.Bản chất động kinh của nhưng cơn này có thể khó nhận biết do các biểu hiện vận động hay cảm giác đặc hiệu của bệnh động kinh không có hay rất nhẹ nên không gây được sự chú ý nơi thầy thuốc

Rối loạn tâm thần cũng gặp trong tình trạng động kinh liên tục duới lâm sàng (subclinical status epilepticus) khi sự phóng điện bất thường động kinh kéo dài, có thể trong nhiều giờ mà không gây ra các rối loạn vận động Các cơn này thường khởi đầu đợt ngột, biểu hiện bởi ý thức u ám , rối loạn định huớng, rối loạn trí nhớ và nhận thức

Cơn có thể kéo dài từ vài phút đến nhiều giờ và sự phục hồi cũng nhanh như lúc xuất hiện Sau cơn người bệnh có thể quên hoàn toàn hoặc chỉ nhớ từng phần những sự việc đã qua

EEG trong giai đoạn này ghi nhận thường xuyên hoạt động gai nhọn – song chậm hay đa gai khu trú hay đa gai – sóng chậm lan tỏa

Tình trạng rối loạn tâm thần thoáng qua ở những trạng thái động kinh liên tục không co giật ( non convulsive status epilepticus) như động kinh liên tục cục bộ đơn giản, cục bộ phức tạp và cơn vắng ý thức ( Shorvon 1994) thường có những biểu hiện lâm sàng phức tạp hơn với nhưng triệu chứng nổi bật về cảm xúc, tri giác,

tư duy , hành vi như ảo giác , hoang tuởng, kích động , trầm cảm nặng, mất vận ngôn ( Aphasia) hoặc câm tạm thời , trạng thái căng trương lục rất giống với các bệnh loạn thần nguyên phát khác

4 Các rối loạn tâm thần mạn tính của động kinh

Đây là nhưng rối loạn tâm thần ngoài cơn động kinh xuất hiện trên các người bệnh động kinh bị động kinh lâu ngày Biểu hiện nhiều nhất là các biến dổi về nhân cách, suy giảm nhận thức, mất trí…

4.1 Rối loạn nhân cách

Những biến đổi về nhân cách của động kinh có nhưng nét đặc trưng sau

4.1.1 Tính bất ổn (giao động Sự thay đổi về cảm xúc: khí sắc, hoạt động đều không

ổn định có thể thay đổi từng lúc và có thể thay đổi đột ngột từ cực này sang cực khác.Người bệnh đi từ phấn khởi niềm nở thái quá đến chỗ ghét bỏ thậm tệ, khi thì

hiền từ độ luợng, khi thì hung dữ xấu xa, khi thì lễ phép quá độ, khi thô lỗ láo xược, khi thì vui vẻ cởi mở, khi thì cau có yên lặng

4.1.2 Tính bùng nổ

Bệnh động kinh thường có phức cảm về bệnh tật, tự ti bi quan về sự bất lực, đau khổ về sự sót kém đa nghi về sự khinh miệt của người khác cho nên người bệnh

dễ phản ứng với xung quanh Phản ứng mang tính bùng nổ cho nên chỉ một lời nói

sơ ý và một cử chỉ nhỏ cũng làm cho người bệnh xanh xám mặt mày vất bỏ công việc sẵn sàng chửi bới Vì vậy ,người bệnh động kinh dễ làm mất lòng những người xung quanh Có khi gặp khó khăn trong đời sống, thời tiết thay đổi cũng có thể làm cho người bệnh bực tức gây gổ với người thân đưa tới hành vi nguy hiểm

4.1.3.Tính bầy nhầy

Thể hiện bằng những sự kiện có nhiều tính chất khác nhau, người bệnh có tình cảm gắn bó chặt chẽ với gia đình, nghề nghiệp, quê hương cho nên người bệnh thường không đi xa nhà được và không chuyển nghề được Ngược lại có thành kiến rất dai dẳng rất khó xóa bỏ.Người bệnh thường có nhưng suy nghĩ chậm chạp khó chuyển từ chủ đề này sang chủ đề khác Tính bầy nhầy được ghi nhận rõ rệt khi người bệnh nói chuyện họ nói chậm , nói dai tỏ vẻ quan trong , nói lai nhai đầy các chi tiết vụn vặt thứ yếu và không đi tới trọng tâm câu chuyện.Người bệnh thích bảo

vệ các tập quán cũ , công thức cũ , bám sát thầy thuốc theo dõi diễn biến và uống thuốc đầy đủ để chữa bệnh

Tính chất này còn thể hiện qua chữ viết và hình vẽ Triệu chứng viết nhiều ( Hyphergraphia) được một số tác giả coi là một số dấu hiệu đặc biết của động kinh từng phần phức tạp Sự quan tâm đến tín ngưỡng có thể biểu lộ bởi sự chú ý gia tăng và sự tham gia quá mức vào nhưng hoạt động tụn giáo mà còn bởi những khuynh huớng khác thường đối với nhưng tranh luận về đạo đức và những vấn đề triết học

4.1.4 Tính vị kỷ: quá lo lắng về bệnh tật của mình , vòng quan tâm ngày một thu

hẹp , bệnh nhân trở nên vị kỷ , đòi hỏi mọi người phải chú ý chăm sóc mình

4.1.5.Một số các biến đổi về hành vi khác :

Những biểu hiện thường được các tác giả nước ngoài ghi nhận bao gồm là tình trạng suy giảm tính dục (thường gặp) và nhưng thay đổi trong hành vi tính dục Những thay đổi trong hành vi tính dục có thể được biểu hiện bởi tình trạng gia tăng

tính dục, những lệch lạc tính dục như loạn dâm , chuyển dạng (Transvestism), loạn dâm đồ vật ( Fetishism)

4.2 Các biểu hiện loạn thần

Những rối loạn loạn thần được nhận thấy trên người bệnh động kinh nhiều năm Những rối loạn này thường gặp hơn những rối loạn loạn thần trong cơn nhưng

ít hơn so với rối loạn nhân cách Những trạng thái loạn thần giống phân liệt thường gặp ở bệnh nhân bị động kinh cục bộ phức tạp có nguồn gốc thùy thái đương trong nhiều năm, do đó thời gian bị bệnh động kinh đuơc coi như một yếu tố quan trọng gây ra rối loạn này ( 14 năm ) Có khoảng 10- 30% bệnh nhân bị động kinh cục bộ phức tạp có các triệu chứng loạn thần Nhưng yếu tố nguy cơ được ghi nhận như nữ nhiều hơn nam, thuận tay trái , khởi phát động kinh ở tuổi dậy thì, vị trí tổn thương

ở bên trái

Những rối loạn loạn thần giống phân liệt này có thể xuất hiện cấp tính , bán cấp hoặc từ từ Những thay đổi nhân cách thường xảy ra trước khi xuất hiện các rối loạn loạn thần Biểu hiện lâm sàng nổi bật là ảo giác, hoang tuởng Phần lớn ngừời bệnh còn duy trì cảm xúc phù hợp trái ngược với cảm xúc cùn mòn nhưng xuất hiện ở người bệnh tâm thần phân liệt Rối loạn hình thức tư duy thường hay gặp là

tư duy lai nhai, tư duy trừu tuợng nghèo nàn hơn so với tư duy bị ngắt quãng và lỏng lẻo không liên kết hay gặp ở người bệnh tâm thần phân liệt

4.3 Các biến đổi về hoạt động nhận thức

Bệnh động kinh khổng hẳn gây ra những suy giảm hoạt động nhận thức Tuy nhiên nhìn chung thì tỉ lệ giảm sút về trí tuệ trong những người bệnh động kinh cao hơn người bình thường Theo Lennox thì khỏang 36% bệnh nhân động kinh bị chậm phát triển tâm thần trong đó có 14% ở mức độ rõ rệt và 22% ở mức độ nhẹ Những người bệnh động kinh điều trị ngoại trú có trí tuệ bình thường trước khi bị động kinh thì chỉ có 5-10% bị giảm hoạt động nhận thức Ở trẻ em động kinh còn

có giảm sút về trí nhớ và khó khăn đặc biệt về toán học Về mặt bệnh lý thần kinh các tác giả ghi nhận giảm sút trí nhớ rõ rệt ở bệnh nhân động kinh thùy thái dương Đặc biệt ổ động kinh thùy thái dương trái thường gây giảm trí nhớ ngôn từ ( Verbal memory) , trong khi giảm trí nhớ thao tác và trí nhớ thị giác hay gặp ở động kinh có nguồn gốc thùy thái dương phải Ở cựng một vị trí não bộ, các bệnh lý khác nhau gây ra ổ động kinh cũng đưa tới hậu quả khác nhau về suy giảm nhận thức

5 Mất trí động kinh

Quan niệm trước kia khi nghiên cứu người bệnh động kinh điều trị nội trú cho rằng : người bệnh động kinh trước sau thì cũng mất trí Các nghiên cứu gần đây cho thấy:

- Nếu loại trừ động kinh ở trẻ em sớm, có tổn thương não rõ rệt thì những người bệnh trước khi bị động kinh mà có trí tuệ bình thường thì chỉ có 5-10% số người bệnh sẽ bị mất trí

- Không có một trạng thái mất trí đơn điệu nào do động kinh mà chỉ có những hình thái trí tuệ giảm sút theo từng mức độ theo quá trình, tính chất và vị trí tổn thương thực thể ở não

- Thực chất mất trí kiểu động kinh chỉ là những nột biến đổi nhân cách cùng với thời gian làm nó trở nên trầm trọng hơn mà thôi Ví dụ : tư duy chậm chạp làm cho người bệnh không phân biết được đâu là cái chính đâu là cái phụ , bị vuớng vào những chi tiết vụn vặt vô nghĩa Ngôn ngữ trở nên nghèo nàn, người bệnh quên

6 Chẩn đoán

6.1.Chẩn đoán xác định

Vấn đề chẩn đoán động kinh rối loạn tâm thần trở nên khó khăn khi bệnh cảnh lâm sàng nổ bật những triệu chứng tâm thần trong khi rối loạn ý thức và nhận thức không rõ rệt Đối với người bệnh được chẩn đoán động kinh từ trước sự xuất hiện các rối loạn tâm thần đưa đến hai trường hợp:

 Sự tiến triển của bênh động kinh ? Thầy thuốc phải kiểm tra sự sử dụng thuốc chống động kinh của người bệnh có phù hợp và liên tục hay không ? cũng như lưu ý tác dụng phụ của thuốc chống động kinh

 Bệnh động kinh được kiểm sóat tốt bằng thuốc chống động kinh , có thể xuất hiện một số bệnh lý tâm thần độc lập đi kèm theo

 Trường hợp người bệnh mới, chưa được chuẩn đoán động kinh , bốn đặc điểm lâm sàng gợi ý nghi ngờ động kinh:

- Sự xuất hiện đột ngột các rối loạn tâm thần ở một người mà trước kia có sức khỏe tâm thần bình thường

- Sự xuất hiện đột ngột một tình trạng sảng không xác định được nguyên nhân thường gặp

- Tiền sử cá nhân có những cơn giống nhau với đặc tính xuất hiện đột ngột và hồi phục tự phát

- Tiền sử có những cơn ngất xỉu hoặc té ngã mà không rõ nguyên nhân

 Vai trò của EEG ở trường hợp này rất quan trọng đê chẩn đóan động kinh, đặc biệt là động kinh cục bộ phức tạp , có thể tìm thấy được ổ động kinh 25-50% ở nhóm bệnh nhân này

Tuy nhiên, cũng cần phải phân biệt các rối loạn tâm thần do động kinh với các bệnh

lý tâm thần nguyên phát khác như bệnh tâm thần phân liệt, các rối loạn phân ly, các rối loạn khí sắc, các rối loạn nhân cách khác…

6.2 Chẩn đoán phân biệt

Để phân biệt các trạng thái loạn thần khác không phải do động kinh cần căn

cứ vào các đặc điểm của loạn thần do động kinh đó là:

 Cơn hưng cảm, trầm cảm thường không điển hình

 Thường xuất hiện có tính chất chu kỳ

 Thường kèm theo rối loạn ý thức kiểu hoàng hôn

 Thường có rối loạn khí sắc trước và sau cơn

 Các dấu hiệu suy nhược mang màu sắc thực tổn

 Tiền sử có các cơn co giật, điện não có sóng động kinh

- Lao động với chế độ thích hợp: tránh chỗ cao, gần lửa, gần nước, gần máy móc vận hành …để phòng tai nạn rủi ro do cơn động kinh gây ra

8 Chăm sóc

8.1.Vai trò của chăm sóc

Việc chăm sóc bệnh nhân rối loạn tâm thần – động kinh đặc biệt hơn so với bệnh lý khác vì ngoài việc chăm sóc điều dưỡng còn phải theo dõi và chăm sóc bệnh nhân có cơn động kinh Vì vậy vấn đề chăm sóc cần kịp thời, nhanh chóng , phải chính xác khi người bệnh có cơn động kinh để tránh xảy ra các tai biến gây nguy hiểm cho người bệnh và những người xung quanh

8.2 Quy trình điều dưỡng

Quy trình điều dưỡng là hàng loạt các hoạt động theo kế họach đã được định trước nhằm ngăn ngừa, giảm bớt, hạn chế những khó khăn của người bệnh và thỏa mãn các nhu cầu của người bệnh trong mọi hòan cảnh

8.2.1 Nhận định

Chúng ta phải hiểu rằng động kinh là ,một bệnh lý mãn tính kéo dài nhưng cơn động kinh xảy ra lại đột ngột cấp tính, xảy ra trong khỏang thời gian ngắn, do vậy việc xử trí cũng đòi hỏi phải khẩn trương, kịp thời và toàn điện

Để nhận định người bệnh được tốt thì người điều dữơng cần phải dựa vào kĩ năng giao tiếp hỏi bệnh để thu thập thông tin dữ liệu, sau đó thăm khám lâm sàng ( dựa vào bốn kỹ thuật nhìn, sờ, gõ, nghe), cuối cùng ghi lại nhưng thông tin dữ liệu

mà mình thu thập được Trường hợp người bệnh hôn mê, trẻ em, hoặc người bệnh loạn thần không giao tiếp được thì hỏi người nhà người bệnh dể thu thập các thông tin

- Phần hành chính :

+ Họ và tên , tuổi, giới, nghề nghiệp, địa chỉ,ngày giờ vào viện

+ Lý do vào viện : lý do người bệnh đến khám bệnh

+ Bệnh sử: diễn biến của bệnh đợt này

+ Tiền sử bệnh: Các bệnh đó mắc trước đây, gia đình có ai mắc bệnh liên quan đến động kinh?

+Người bệnh đó được khám, chẩn đóan điều trị ở đâu chưa?

+ Người bệnh có tuân thủ điều trị hay không, và kết quả điều trị như thế nào?

+ Có sử dụng các chất kích thích không : rượu, bia, thuốc lá…

+ Thói quen sống hàng ngày, có tập thể dục thể thao không?

Có bị liệt sau cơn hay nôn không?

+ Có tê bì tay chân, liệt :

+ Có kèm theo nói khó không

+ Có nuốt nghẹn, sặc không?

+ Có cơn loạn thần không

+ Có đau đầu, nôn không?

+ Có liệt các dây thần kinh sọ não không?

+ Đại tiểu tiện có tự chủ không?

- Tình trạng tim mạch:

+ Huyết áp: trong cơn giật cao hay thấp

Ngoài con giật bình thường hay thấp

+ Nhịp tim: Trong cơn nhịp tim thường cao hơn

Ngoài cơn giật: bình thường, cao hay thấp

- Tình trạng hô hấp :

- Tần số thở / phút : Trong cơn thường bệnh nhân thở nhanh hơn 30 – 40l / phút, ngoài cơn

+ Kiểu thở : Thở ngực, thở bụng

+ Rì rào phế nang: Rõ hay giảm

+ Xuất tiết đờm dãi: trong cơn nhiều hay ít

+ Có khả năng ho khạc hay không

+ Bệnh nhân tự thở hay phải có sự trợ giúp cuả máy thở qua ống nội khí quản, mở khí quản…

- Tình trạng tiêu hóa:

+ Bệnh nhân tự ăn uống được hay đặt sonde dạ dày ( do hôn mê hoặc rối loạn nuốt), hoặc phải nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch

+ Bệnh nhân có nôn, căng chướng bụng hoặc đau bụng không?

+ Đại tiện mấy lần / ngày, có tự chủ không? Trong cơn có đại tiển tiện không tự chủ không?

- Tình trạng tiết niệu, sinh dục:

+ Tiết niệu: Tiểu tiện có tự chủ không? Màu sắc, số luợng nước tiểu 24 giờ Bệnh nhân được đóng bỉm hay đặt sonde tiểu …

+ Sinh dục: Có viêm nhiễm không ? Có liên quan đến các vấn đề sinh dục như cường dương, xuất tinh sớm…

- Tình trạng nội tiết: Có mắc các bệnh như đái tháo đường , suy hoặc cường giáp, suy tuyến yên…

- Cơ, xương, khớp : Xưng đau các khớp không ? Có bị tai nạn trong hoặc sau cơn động kinh, đau các khớp…

- Hệ da : Khô, ẩm, lạnh…có sẩn ngứa, loét, ban đỏ, có tổn thương da trong các cơn giật không?

- Vệ sinh cá nhân: Quần áo, đầu tóc, móng tay, móng chân có sạch sẽ không ?

- Tham khảo hồ sơ:

+ Dựa vào chẩn đoán chuyên khoa: động kinh toàn thể, động kinh cục bộ, trạng thái động kinh, động kinh cơn mau…

+ Các xét nghiệm cận lâm sàng: Huyết học, sinh học, vi sinh, độc tố có bất thường không

+ Các thăm dò chức năng khác: Điện não, chụp CT scanner sọ não , chụp MRI sọ não

8.2.2 Chẩn đoán điều dưỡng và kết quả mong đợi

Là quá trình tổng hợp sau khi điều dưỡng tiếp xúc với người bệnh khám và tham khảo hồ sơ bệnh án, từ đó mô tả đầy đủ được bệnh tật cụ thể của từng người bệnh