Tiểu luận biện pháp giáo dục lối sống tự lập cho học sinh

Xuất phát từ những lí do trên em lựa chọn và nghiên cứu đề tài: “ Biện pháp giáo dục lối sống tự lập cho học sinh trường THPT Liên Hà” 2.. Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NÔỊ KHOA TÂM LÝ – GIÁO DỤC HỌC

ĐỀ CƯƠNG KHÓA LUẬN Môn học: Các phương pháp nghiên cứu trong TLHTH

“ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC LỐI SỐNG TỰ LẬP CHO HỌC SINH TRƯỜNG

THPT LIÊN HÀ”

Người thực hiện : Nguyễn Thị Hương Khánh Ly

Mã sinh viên: 685614024

Hà Nôi, 12/2020̣

Lời cảm ơn

Trước hết, em xin được bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất tới thầy giáo Giáp

Bình Nga đã hướng dẫn, chỉ dạy chúng em trong bộ môn “Các phương

pháp nghiên cứu trong TLHTH”

Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng chắc chắn đề cương khóa luận của không

tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được sự thông cảm và góp ý từ

thầy về những vấn đề được trình bày trong đề cương

Em xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, ngày 23 tháng 12 năm 2020

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

GDLSTL: giáo dục lối sống tự lập

THPT: Trung học phổ thông

HS: học sinh

GV: giáo viên

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Cơ sở lý luận

Cuộc sống là một chặng đường dài với đầy rẫy những khó khăn và thử thách mà không ai có thể thay chúng ta bước đi Chính vì lẽ đó tự lập là một đức tính vô cùng quan trọng, giúp chúng ta làm chủ cuộc đời mình Tự lập là tự làm, tự giải quyết công việc của mình, tự lo liệu, tạo dựng cho cuộc sống của mình, không trông chờ, dựa dẫm, phụ thuộc vào người khác Tự lập giúp con người suy nghĩ nhiều hơn, tự đánh thức tài năng ẩn dấu trong bản thân và từ đó khơi lên trí sáng tạo Khi có tính tự lập, con người có ý thức hơn về mọi hành động của mình làm ra

để tránh gây ra hậu quả xấu Tự lập còn giúp cho ta rèn luyện những phẩm chất đạo đức tốt đẹp khác nữa như: cần cù, chịu khó, kiên nhẫn… Bên cạnh đó, tính tự lập còn tạo cho bản thân những thử thách mới lạ, tạo niềm vui cho cuộc sống Có tính

tự lập thì chúng ta sẽ có được một cuộc sống tốt đẹp hơn Người có tính tự lập thường thành công trong cuộc sống và họ xứng đáng nhận được sự kính trọng của mọi người

Tự lập thì không phân biệt độ tuổi, không cần phải chờ đến khi trưởng thành mới cần tự lập Điều đó đồng nghĩa với việc, ngay từ khi còn bé , chúng ta đã phải rèn dũa tính tự lập Học sinh cần phải rèn luyện tính tự lập trong học tập, công việc và sinh hoạt hàng ngày Đặc biệt, việc hình thành được lối sống tự lập có ý nghĩa to lớn với học sinh THPT Trong học tập, học sinh tự lập luôn cố gắng hoàn thành bài tập khó, tìm hiểu và tự học thêm những kiến thức mới Các em không để bố mẹ nhắc nhở hay lo lắng quá nhiều, vì những việc trong khả năng đều tự thực hiện

Ngoài ra, Tính tự lập góp phần giúp các em xác lập địa vị xã hội mới - địa vị của người trưởng thành Lứa tuổi thanh niên học sinh có sự thay đổi về mặt vai trò và

vị trí xã hội trong chính gia đình Đây là lúc các em được (và phải) tự quyết nhiều vấn đề trong cuộc sống, các em hoàn toàn có thể lựa chọn việc tiếp tục đi học hoặc

đi làm tạo ra thu nhập

1.2 Cơ sở thực tiễn

Tuy nhiên, về thực tế xã hội hiện nay, tính tự lập của giới trẻ còn chưa cao Bởi phụ huynh Việt Nam thường chăm lo, nuông chiều quá mức dẫn đến việc con cái dần có tính ích kỷ, không biết tự làm lấy việc của mình Khi con cái muốn tự làm thì lại sợ con không làm được, “sốt ruột” nên thường làm giúp con Còn giáo viên tuy đều nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục lối sống tự lập

(GDLSTL ) cho học sinh song hoạt động GDLSTL cho HS vẫn còn nhiều hạn chế Giáo viên vẫn đề cao việc dạy lý thuyết, kiến thức trong sách vở nhiều hơn, giáo viên ngại khó, ít quan tâm lối sống của các em

Học sinh thì ỷ lại vào các thiết bị điện tử, ỷ lại vào học thêm mà không có ý thức tự học, ỷ lại vào các sách tham khảo… Tính tự lập gần như đang là số 0 với nhiều học sinh Việc học tủ trước khi đi thi, diễn ra thường xuyên dẫn đến điểm kém, và không có kiến thức ở nhiều học sinh Nhiều em được nuông chiều nên không biết làm việc nhà Thực trạng này diễn ra rất nhiều, phổ biến

Trường THPT Liên Hà với bề dày lịch sử hơn 50 năm đã đào tạo ra rất nhiều thế hệ học sinh trên địa bàn huyện Đông Anh, Hà Nội Trong năm học 2020-2021 này, nhà trường có tổng 2081 học sinh Với sứ mệnh đưa các em trở thành những công dân sáng tạo, năng động và có ích cho xã hội, nhà trường đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục những phẩm chất đạo đức trong đó có tính tự lập cho học sinh Việc giáo dục này có ý nghĩa vô cùng quan trọng, không những giúp hạn chế tình trạng thiếu kỹ năng, ỷ lại, không có tính tự lập như đã đề cập ở trên xảy ra với học sinh,

giúp HS sống có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng hơn mà còn nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở trường THPT Liên Hà Đồng thời, đáp ứng một trong những tiêu chuẩn cần thiết của “công dân toàn cầu” ở thế kỉ XXI, đó là “có khả năng làm việc chủ động, khả năng tự lập trong cuộc sống, khả năng tư duy độc lập”

Tuy nhiên không phải nhà trường nói chung và giáo viên nói riêng nào cũng thực tốt quá trình tác động này và có những biện pháp phù hợp để có kết quả giáo dục cao nhất

Xuất phát từ những lí do trên em lựa chọn và nghiên cứu đề tài: “ Biện pháp giáo

dục lối sống tự lập cho học sinh trường THPT Liên Hà”

2 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và phân tích thực trạng giáo dục lối sống tự lập cho học sinh THPT Liên Hà (Đông Anh, Hà Nội), đề tài sẽ tổng hợp và đề xuất những biện pháp giáo dục lối sống tự lập cho học sinh trường THPT Liên Hà Từ

đó, góp phần giáo dục nhân cách toàn diện cho học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục của trường THPT Liên Hà

3 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

− Đối tượng: Biện pháp giáo dục lối sống tự lập cho học sinh trường THPT Liên Hà

− Khách thể nghiên cứu: quá trình giáo dục lối sống cho học sinh ở trường THPT Liên Hà

4 Giả thuyết nghiên cứu

Việc giáo dục lối sống tự lập cho học sinh THPT Liên Hà còn nhiều hạn chế do tầm quan trọng của lối sống tự lập chưa thực sự được đề cao, thiếu hoạt động đánh giá hiệu quả giáo dục lối sống tự lập cho học sinh

Nếu xác định được những biện pháp giáo dục đúng đắn và phù hợp như tích hợp, lồng ghép nội dung GD lối sống tự lập thông qua môn học với việc vận dụng, phối hợp các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp thì sẽ đảm bảo hiệu quả cao trong quá trình GDLSTL cho học sinh THPT Liên Hà Từ đó góp phần hình thành và phát triển ở HS lối sống tự lập trong cả học tập lẫn cuộc sống hàng ngày

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hoá cơ sở lý luận của đề tài:

Nghiên cứu những cơ sở lý luận cơ bản sau: khái niệm tự lập, lối sống tự lập, hoạt động giáo dục lối sống tự lập; một số đặc điểm chung về tâm lý và lối sống hiện nay của học sinh THPT; mục tiêu và nhiệm vụ; nội dung và con đường giáo dục lối sống tự lập cho học sinh trường THPT Liên Hà

5.2 Khảo sát thực trạng công tác giáo dục lối sống tự lập cho học sinh

trường THPT Liên Hà

5.3 Đề xuất một số biện pháp góp phần nâng cao hiệu quả cho công tác

giáo dục lối sống tự lập cho học sinh trường THPT Liên Hà

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về nội dung và nhiệm vụ nghiên cứu: Đề xuất một số biện

pháp giáo dục lối sống tự lập cho học sinh trường THPT Liên Hà 6.2 Giới hạn địa bàn nghiên cứu: huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội

6.3 Giới hạn về khách thể điều tra: nghiên cứu học sinh của khối 10,11,12

và giáo viên chủ nhiệm các lớp của trường THPT Liên Hà

6.4 Giới hạn thời gian nghiên cứu: khoảng từ 2-3 tháng

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Các phương pháp nghiên cứu lý luận

Tiến hành đọc, thu thập, phân tích và tổng hợp các tài liệu, văn bản, các sản phẩm (sách báo, công trình nghiên cứu) có liên quan đến vấn đề nghiên cứu nhằm hệ thống hoá cơ sở lý luận của đề tài

Mục đích: Bổ sung và tích lũy vốn tri thức lý luận có liên quan đến đề tài 7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp điều tra viết

Đề tài sử dụng bảng hỏi dành cho giáo viên và học sinh để thu thập thông tin về thực trạng lối sống tự lập của học sinh và biện pháp GDLSTL cho học sinh trong nhà trường THPT Liên Hà

7.2.1.1 Mục đích

- Thu được các thông tin cần thiết về vấn đề cần nghiên cứu, từ đó đánh giá thực trạng giáo dục, có cái nhìn tổng quát về vấn đề

- Tạo dựng cơ sở để hình thành kết luận bao quát, mang tính đại diện nhất có thể

7.2.1.2 Lý do sử dụng

− Sử dụng phương pháp này cho phép người nghiên cứu thu thập các thông tin cần thiết trên diện tích địa lý rộng, với số lượng khách thể lớn, trong thời gian ngắn

− Kết quả thu được có thể dễ dàng khái quát hoá ( đặc biệt là với số lượng khách thể lớn), tạo cơ sở vững chắc cho kết luận và những khuyến nghị nhà nghiên cứu đưa ra

− Phương pháp này đơn giản và dễ sử dụng Nhà nghiên cứu có thể chủ động tự thiết kế bảng hỏi phù hợp cho đề tài nghiên cứu của mình

7.2.1.3 Nội dung khai thác

− Những thông tin cần thiết đến vấn đề nghiên cứu từ các khách thể nghiên cứu

7.2.1.4 Cách thức tiến hành

− Xác định mục tiêu, nội dung, đối tượng điều tra và phương pháp chọn mẫu ● Mục tiêu:

Khảo sát và đánh giá mức độ tự lập của học sinh và quá trình GDLSTL ở trường THPT Liên Hà

Xác định các biện pháp GDLSTL cho HS đang được nhà trường Liên Hà sử dụng

Bước đầu đề xuất thêm các biện pháp GDLSTL cho học sinh trường THPT Liên Hà

● Nội dung:

Đánh giá các biện pháp GDLSTL cho HS THPT Liên Hà trên 2 mặt: thực trạng, các yếu tố ảnh hưởng

● Đối tượng: các biện pháp GDLSTL cho học sinh trường THPT Liên Hà

● Phương pháp chọn mẫu: chọn mẫu phi xác suất – mẫu tiện lợi

− Xây dựng khái niệm ( khái niệm hoá, thao tác hoá khái niệm, hiệu lực hoá item)

● Khái niệm hoá:

Tự lập là phẩm chất nhân cách của cá nhân, thể hiện khả năng tự đưa ra và tự thực hiện quyết định, không dựa dẫm, phụ thuộc vào người khác, luôn cố gắng nỗ lực để hoàn thành công việc của mình, thực hiện mục tiêu đã đề ra

Lối sống tự lập là phương thức sống của con người trong một chế độ xã hội nhất định mà trong đó tính tự lậpđược biểu hiện trên các lĩnh vực của đời sống như lao động, sản xuất, hoạt động chính trị, hoạt động văn hóa tinh thần và hoạt động giao tiếp hàng ngày

Giáo dục lối sống tự lập cho học sinh THPT là một quá trình tác động tác có mục đích, có kế hoạch đến các mặt nhận thức, thái độ, hành động, ý chí để các em

có thể tự làm, tự giải quyết công việc trong học tập và hoàn thiện bản thân trở thành người tự tin, độc lập, năng động và sáng tạo trong cuộc sống sau này

● Thao tác hoá khái niệm: Các cấu trúc cần đánh giá

Thực trạng: giáo dục lối sống tự lập cho HS trường THPT Liên Hà

Nguyên nhân: những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình và công tác giáo dục lối sống

tự lập cho HS trường THPT Liên Hà

− Xây dựng bể item, chọn những item thích hợp nhất để đưa vào bảng hỏi − Điều tra thử và chuẩn hóa phiếu điều tra viết:

● Điều tra trên một số lượng nhỏ: điều tra trên khoảng 300 HS trong trường THPT Liên Hà

● Xác định các vấn đề phiếu điều tra đang gặp phải

● Chỉnh sửa, thay đổi cho phù hợp

− Điều tra thật và đánh giá, phân tích kết quả thu được

7.2.1.5 Công cụ thực hiện:

− Phiếu điều tra viết

7.2.2 Phương pháp quan sát

7.2.2.1 Mục đích

- Miêu tả, phân tích quá trình GDLSTL và điều tra mối quan hệ giữa việc giáo dục và mức độ hình thành lối sống có tính tự lập ở HS trường THPT Liên Hà

- Quan sát nhằm thu thập thêm thông tin từ thực tiễn, kiểm chứng với giả thuyết nghiên cứu, tăng độ tin cậy và thuyết phục của phương pháp điều tra

7.2.2.2 Lý do sử dụng

- Điều tra được những thông tin không thể liệt kê hết trong phiếu điều tra từ

HS và GV bằng cách thay đổi có hệ thống những thuộc tính của hiện tượng được quan sát

- Tạo ra điều kiện khiến cho những hiện tượng quan trọng được kiểm soát và những hành vi có thể quan sát được một cách thuận lợi

7.2.2.3 Nội dung khai thác

− Những thông tin cần thiết đến vấn đề nghiên cứu từ các khách thể nghiên cứu

7.2.2.4 Cách thức tiến hành

- Xác định mục đích, nhiệm vụ quan sát

Mục đích: tìm hiểu những điều kiện, môi trường ảnh hưởng đến việc GDLSTL cho

HS

Nhiệm vụ:

● Quan sát buổi học, hoạt động ngoại khoá về chủ đề sống tự lập

● Cách giảng bài, truyền đạt kiến thức của giáo viên

● Thái độ tiếp thu, học tập của học sinh

Lựa chọn đối tượng quan sát: buổi sinh hoạt trên lớp, các hoạt động sinh hoạt tập thể, sinh hoạt ngoại khóa của học sinh

Lựa chọn phương pháp quan sát: quan sát có tham gia không ngụy trang

Lựa chọn phương pháp ghi chép: ghi chép mô tả: địa điểm, thời gian quan sát, số lượng phương tiện tham gia, phương thức giảng dạy, thái độ tiếp thu, hiệu quả giáo dục

- Xử lý và phán đoán thông tin đã thu được

7.2.2.5 Công cụ thực hiện

- Bảng ghi chép quan sát

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

7.2.3.1 Mục đích

Làm rõ những thông tin có liên quan đến vấn đề nghiên cứu sau khi thực hiện phương pháp điều tra viết

Khai thác sâu những khách thể, trường hợp điển hình phù hợp với đề tài nghiên cứu

Có thể khai thác thêm được những ý kiến, quan điểm mới về vấn đề nghiên cứu, từ đó có thể tìm ra hướng tiếp cận mới với vấn đề nghiên cứu

Có cơ sở chỉnh sửa lại (nếu cần) phiếu điều tra viết

7.2.3.2 Lý do sử dụng:

Có thể tìm ra được những thông tin cụ thể hơn cho vấn đề nghiên cứu so với những thông tin khái quát thu được từ phiếu điều tra viết

Có thể ghi lại những câu trả lời bộc phát, khám phá ra những thông tin mới

về lối sống tự lập từ đó có thêm hiểu biết cho quá trình GDLSTL

Thu được những câu trả lời tự nhiên, giúp phỏng đoán giả thuyết nghiên cứu,

có cái nhìn rõ ràng hơn, sâu sắc hơn về vấn đề nghiên cứu

Tính hiệu quả và độ tin cậy cao

7.2.3.3 Nội dung khai thác:

Khai thác những thông tin sâu, cụ thể hơn từ một số khách thể đặc biệt do nhà nghiên cứu lựa chọn ra từ số lượng khách thể khảo sát trước đó trên phiếu điều tra viết

7.2.3.4 Cách thức tiến hành:

Lựa chọn người phỏng vấn phù hợp với mục đích nghiên cứu

Chuẩn bị kỹ nội dung, các công cụ hỗ trợ và ấn định cuộc phỏng vấn

Kết hợp phương pháp quan sát người phỏng vấn trước khi, trong khi và sau khi tiến hành phỏng vấn

Tiến hành trao đổi, phỏng vấn những người được lựa chọn (có thể theo nhóm hoặc cá nhân

Trong quá trình phỏng vấn, linh hoạt sử dụng những câu hỏi đã soạn sẵn kết hợp với phương pháp quan sát

Ghi lại các kết quả, thông thu được từ người được phỏng vấn

7.2.2.5 Công cụ thực hiện:

Biên bản phỏng vấn, một số vật dụng ghi âm, ghi hình (nếu có hoặc được sự cho phép sử dụng của người được phỏng vấn)

7.2.4 Phương pháp xử lý dữ liệu bằng SPSS

7.2.4.1 Mục đích:

− Xử lý các dữ liệu thô thu được từ bảng hỏi thành các dữ liệu có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu tạo cơ sở đánh giá chính xác kết quả khảo sát biện pháp giáo dục lối sống tự lập cho HS trường THPT Liên Hà

− Đánh giá độ tin cậy, độ hiệu lực của các item

7.2.4.2 Lý do sử dụng:

− Tiết kiệm thời gian

− Tiện lợi và hiệu quả

7.2.4.3 Nội dung khai thác:

− Các thông tin, dữ liệu, số liệu thu được từ phiếu điều tra viết

7.2.4.4 Cách thức tiến hành:

− Kiểm tra kĩ các thông tin từ phiếu điều tra viết trước khi đưa vào phần mềm

− Mã hóa các dữ liệu thành các nhãn phù hợp với phần mềm

− Nhập dữ liệu, định biến và sử dụng các thao tác phù hợp cho các biến

− Xử lý và thu kết quả

− Phân tích kết quả

7.2.4.5 Công cụ thực hiện:

− Sử dụng phần mềm SPSS

8 Dự kiến cấu trúc đề tài

CHƯƠNG 1: CƠ Sở LÝ LUậN CủA VấN Đề GIÁO DụC LốI SốNG Tự LậP

TRONG NHÀ TRƯờNG PHổ THÔNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Ngoài nước

1.1.2 Trong nước

1.2 Một số khái niệm công cụ của đề tài

1.2.1 Tự lập

1.2.2 Lối sống tự lập

1.2.3 Biện pháp giáo dục lối sống tự lập

1.3 Một số đặc điểm chung về tâm lý và lối sống hiện nay của học sinh trung học phổ thông

1.4 Mục tiêu nhiệm vụ giáo dục lối sống tự lập ở trường THPT