Giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức Trong trường hợp pháp luật quy định hình thức giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch mà các bên không tu
Trang 1Trường Đại học Luật TPHCM
Khoa Quản trị Lớp: QTL46B
BUỔI THẢO LUẬN THỨ HAI
GIAO DỊCH DÂN SỰ
Bộ môn: Những quy định chung về luật dân sự, tài sản, thừa kế
Giảng viên: ThS Đặng Lê Phương Uyên
Thành viên:
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 29 tháng 3 năm 2022
Trang 2MỤC LỤC
Phần 1: Năng lực pháp luật dân sự của chủ thế trong xác lập giao dịch 4
1 So với BLDS năm 2005, BLDS 2015 có gì khác về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự? Suy nghĩ của anh/chị về sự thay đổi trên 4
Nam? 6
3 Đoạn nào của bản án trên cho thấy giao dịch của ông T và bà H với bà Đ đã bị Tòa án tuyên
bố vô hiệu? 7
Tòa án tuyên bố giao dịch trên vô hiệu? 7
Phần 2: Giao dịch xác lập bởi người không có năng lực nhận thức. 8
1 Từ thời điểm nào ông Hội thực chất không còn khả năng nhận thức và từ thời điểm nào ông Hội bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự? 8
2 Giao dịch của ông Hội (với vợ là bà Hương) được xác lập trước hay sau khi ông hội bị tuyên
mất năng lực hành vi dân sự? 8
3 Theo Tóa án nhân dân tối cao, phần giao dịch của ông Hội có vô hiệu không? Vì sao? Trên
cơ sở quy định nào? 9
4 Trong thực tiễn xét xử, có vụ việc nào giống hoàn cảnh ông Hội không và Tòa đã giải quyết
theo hướng nào? Tóm tắt vụ việc. 9
5 Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết của Tòa án nhân dân tối ca trong vụ việc trên (liên
6 Nếu giao dịch có tranh chấp là giao dịch tặng cho ông Hội thì giao đó có bị vô hiệu không?
Vì sao? 10
Phần 3: Giao dịch xác lập do lừa dối 11
1 Điều kiện để tuyên bố một giao dịch dân sự vô hiệu do có lừa dối theo BLDS 2005 và BLDS
2015? 11
2 Đoạn nào của quyết định số 512 cho thấy thoả thuận hoán nhượng đã bị tuyên bố vô hiệu hoá
do lừa dối? 11
tuyên bố hợp đồng có tranh chấp vô hiệu? 12
Trang 36 Trong Quyết định số 210, theo Toà án, thời hiệu yêu cầu Toà án tuyên bố hợp đồng vô hiệu
do lừa dối có còn không? Vì sao? 13
án có công nhận hợp đồng không? Vì sao? 13
8 Câu trả lời cho các câu hỏi trên có khác không nếu áp dụng các quy định tương ứng của
Phần 4: Hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu 14
1 Giao dịch dân sự vô hiệu có làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các bên không? Nêu cơ
sở pháp lý. 14
Câu 2: Trên cơ sở BLDS, khi xác định Hợp đồng dịch vụ vô hiệu thì công ty Phú Mỹ có phải thanh toán cho công ty Orange phần giá trị tương ứng với khối lượng công việc mà công ty Orange đã thực hiện không? Vì sao? 14
Câu 3: Hướng giải quyết của Hội đồng thẩm phán về khối lượng công việc mà công ty Orange
đã thực hiện như thế nào? 15
4 Suy nghĩ của anh /chị về hướng giải quyết trên của Hộng đồng thẩm phán liên quan tới khối
5 Hướng xử lý của Hội đồng thẩm phán đối với khối lượng công việc mà công ty Orange thực hiện như thế nào khi đã xác định hợp đồng dịch vụ không vô hiệu? Nội dung xử lý khác với trường hợp xác định hợp đồng dịch vụ vô hiệu như thế nào? Suy nghĩ của anh/chị về chủ đề
này như thế nào? 16
6 Trong Quyết định số 75, vì sao Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao xác định hợp đồng vô hiệu? 16
7 Suy nghĩ của anh/chị về việc Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao xác định hợp đồng vô hiệu
trong quyết định trên. 17
8 Với thông tin trong Quyết định số 75 và pháp luật hiện hành, ông Sanh sẽ được bồi thường
cho ông Văn, bà Tằm quyền liên hệ với cơ quan có thẩm quyền để được cấp lại giấy chứng
Danh mục tham khảo
Trang 4Phần 1: Năng lực pháp luật dân sự của chủ thế trong xác lập giao dịch
1 So với BLDS năm 2005, BLDS 2015 có gì khác về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự? Suy nghĩ của anh/chị về sự thay đổi trên.
Bộ luật Dân sự 2005
Điều 134 Giao dịch dân sự vô hiệu do không
tuân thủ quy định về hình thức
Trong trường hợp pháp luật quy định hình
thức giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực
của giao dịch mà các bên không tuân theo thì
theo yêu cầu của một hoặc các bên, Toà án, cơ
quan nhà nước có thẩm quyền khác quyết định
buộc các bên thực hiện quy định về hình thức
của giao dịch trong một thời hạn; quá thời hạn
đó mà không thực hiện thì giao dịch vô hiệu
- Về cơ quan có thẩm quyền giải quyết:
Bộ luật dân sự 2015
Điều 129 Giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức
Giao dịch dân sự vi phạm quy định điều kiện
có hiệu lực về hình thức thì vô hiệu, trừ trường hợp sau đây:
1 Giao dịch dân sự đã được xác lập theo quy định phải bằng văn bản nhưng văn bản không đúng quy định của luật mà một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó
2 Giao dịch dân sự đã được xác lập bằng văn bản nhưng vi phạm quy định bắt buộc về công chứng, chứng thực mà một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên hoặc các
bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó Trong trường hợp này, các bên không phải thực hiện việc công chứng, chứng thực
Trang 5Theo Điều 134 Bộ luật dân sự năm 2005, không chỉ Tòa án mà các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác cũng có thẩm quyền giải quyết yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu
do không tuân thủ quy định về hình thức Tuy nhiên, theo Điều 129 Bộ luật dân sự năm
2015, Tòa án là cơ quan duy nhất có thẩm quyền giải quyết tranh về yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức
- Về nội dung giải quyết:
Theo Điều 134 Bộ luật dân sự năm 2005, trường hợp một bên hoặc các bên yêu cầu tuyên
bố giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ thủ quy định về hình thức, Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác sẽ quyết định buộc các bên thực hiện quy định về hình thức của giao dịch trong một thời hạn; quá thời hạn đó mà không thực hiện thì mới tuyên bố giao dịch vô hiệu, xác định lỗi của các bên dẫn đến hợp đồng vô hiệu để giải quyết hậu quả của giao dịch dân sự (lỗi thường thuộc về bên cố tình không hoàn thiện hình thức của giao dịch) Thực tế cho thấy, khi một bên tham gia giao dịch yêu cầu tuyên bố giao dịch vô hiệu
do không tuân thủ quy định về hình thức, dù có gia hạn thì cũng rất khó để họ hoàn thiện hình thức của giao dịch, bởi họ thường là bên được hưởng lợi từ việc tuyên bố giao dịch vô hiệu như: được hưởng lợi do giá nhà, đất trong hợp đồng mua bán nhà, hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất có biến động…
Vì vậy, Bộ luật dân sự năm 2015 sửa đổi theo hướng căn cứ vào mức độ thực hiện nghĩa
vụ của các bên trong giao dịch dân sự (tối thiểu 2/3 nghĩa vụ) làm cơ sở tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu là hoàn toàn phù hợp Bởi lẽ, một trong những nguyên tắc quan trọng hàng đầu của giao dịch dân sự nói chung là nguyên tắc tôn trọng quyền tự do ý chí của các bên Khi giao dịch dân sự được các bên thực hiện một cách tự nguyện, không bị lừa dối, không
bị ép buộc, nội dung giao dịch không trái pháp luật và đạo đức xã hội (nghĩa là giao dịch đáp ứng tất cả các điều kiện có hiệu lực của giao dịch quy định tại Điều 117 Bộ luật dân sự năm 2015) và các bên đã thực hiện được 2/3 nghĩa vụ thì để bảo đảm tính ổn định trong các quan hệ dân sự, pháp luật dân sự cho phép Tòa án tuyên bố giao dịch không tuân thủ quy định về hình thức có hiệu lực pháp luật
Trang 6- Về thời hạn:
Theo quy định tại Điều 132 Bộ luật dân sự năm 2015, nếu sau thời hạn 2 năm, kể từ ngày giao dịch được xác lập, các bên tham gia giao dịch không có yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu thì giao dịch dân sự có hiệu lực
Những sửa đổi nêu trên của Bộ luật dân sự năm 2015 cũng sẽ khắc phục được sự tùy tiện của Tòa
án khi giải quyết yêu cầu tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do không tuân thủ quy định về
hình thức
- Tại Điều 117, BLDS 2015 quy định về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự đã thay thế từ
“người” (Điều 122, BLDS 2005) tham gia giao dịch bằng “chủ thể”
Đây là một sự cải tiến hoàn toàn hợp lý và đúng đắn khi đã mở rộng chủ thể tham gia giao dịch dân sự
2 Đoạn nào của bản án trên cho thấy ông T và bà H không có quyền sở hữu nhà ở tại Việt Nam?
Nhận định của Tòa án, tại mục [2]: “Hơn nữa ông Ph J T và bà L Th H là người Việt Nam
ở nước ngoài đã nhập quốc tịch Mỹ thì theo quy định Luật đất đai năm 2003 và Điều 121 của Luật nhà ở năm 2005 thì người Việt Nam định cư ở nước ngoài được quyền sở hữu nhà ở Việt Nam khi thỏa mãn các điều kiện sau: “ Người Việt Nam định cư ở nước ngoài về đầu tư lâu dài
tại Việt Nam, người có công đóng góp với đất nước , nhà hoạt động văn hoá , nhà khoa học có nhu cầu về hoạt động thường xuyên tại Việt Nam nhằm phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước , người được phép về sống ổn định tại Việt Nam và các đối tượng khác do Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định được sở hữu nhà ở tại Việt Nam” “Người Việt Nam định cư ở nước ngoài không thuộc diện quy định này đã về Việt Nam cư trú với thời hạn được phép từ sáu tháng trở lên được sở hữu một nhà ở riêng lẻ hoặc một căn hộ” do đó ông T và bà H không được sở hữu quyền sử dụng đất ở nông thôn và đất trồng cây lâu năm tại Việt Nam vì vậy các giao dịch giấy cho nền đất thổ cư ngày 31/05/2004 , giấy nhường đất thổ cư ngày 02/06/2004, giấy cam kết ngày 16/03/2011 bị vô hiệu do
vi phạm điều cấm của pháp luật dân sự và do không tuân thủ quy định
Trang 7về hình thức theo Điều 117, 123, 129 của LDS và căn cứ theo Điều 131 của LDS thì các đương
sự phải khôi phục lại tình trạng ban đầu , hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.”
3 Đoạn nào của bản án trên cho thấy giao dịch của ông T và bà H với bà Đ đã bị Tòa án tuyên bố vô hiệu?
Tại phần Quyết định của bản án:
“1 Chấp nhận một phần yêu cầu khởi của nguyên đơn
- Vô hiệu giấy cho nền thổ cư ngày 31/5/2004, giấy nhường đất thổ cư ngày 02/6/2004 và giấy cam kết ngày 16/3/2011 mà các bên đã xác lập do vi phạm đều cấm của pháp luật
- Buộc bà L K Đ hoàn trả cho ông J Ph (Ph J T) và bà A Th Ph (L Th H) số tiền 350.000.000 đồng…”
4 Suy nghĩ của anh/chị (trong mối quan hệ với năng lực pháp luật của chủ thể) về căn cứ
để Tòa án tuyên bố giao dịch trên vô hiệu
- Năng lực chủ thể bao gồm năng lực pháp luật và năng lực hành vi Trong trường hợp này ông
T và bà H là người nước ngoài năng lực pháp luật sẽ khác với bà Đồng là công dân Việt Nam Ở Điều 5 Luật đất đai 2013 quy định: Người nước ngoài không có quyền sở hữu về nhà ở nên không được phép mua bán nhà ở tại Việt Nam, trừ trường hợp quy định tại Điều 125 Luật nhà ở 2014
- Căn cứ theo Điều 117 BLDS 2015, điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, cụ thể:
1 Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây:
a) Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;
b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;
c) Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội
Trang 82 Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự trong trường hợp luật có quy định
=> Nên giao dịch trên, Tòa án tuyên vô hiệu là hợp lý
Phần 2: Giao dịch xác lập bởi người không có năng lực nhận thức.
Tóm tắt bản án: Tại Quyết định Giám đốc thẩm số 329/2013/DS-GĐT ngày 25/7/2013 của Tòa Dân sự Tòa án nhân dân tối cao về “Vụ án tranh chấp hợp đồng mua bán nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất” của Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao: Chị Ánh (nguyên đơn) có cha là ông Hội, mẹ là bà Hương (bị đơn) Cha mẹ chị có một ngôi nhà gắn liền với quyền sử dụng
08/02/2010, bà Hương đã bán căn nhà và diện tích đất như trên cho vợ chồng ông Hùng Ngày 10/08/2010, Tòa án tuyên bố cha chị Ánh mất năng lực hành vi dân sự Ngày 07/03/2011, chị Ánh khởi kiện yêu cầu tòa án hủy hợp đồng mua bán giữa cha mẹ chị với vợ chồng ông Hùng Tòa án cấp sơ thẩm hủy toàn bộ hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất của Tòa án cấp phúc thẩm công nhận toàn bộ hợp đồng mua bán nhà gắn liền quyền sử dụng đất xét thấy sai sót, Tòa án nhân dân tối cao hủy cả 2 bản án sơ thẩm và phúc thẩm nêu trên để giao hồ sơ vụ án
về TAND thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên xét xử lại
1 Từ thời điểm nào ông Hội thực chất không còn khả năng nhận thức và từ thời điểm nào ông Hội bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự?
- Ông Hội bị tai biến nằm một chỗ, thực chất không còn khả năng nhận thức được vào năm 2007 nhưng mãi đến ngày 07/5/2010, ông Hội mới bị Tòa án tuyên mất năng lực hành vi dân sự
2 Giao dịch của ông Hội (với vợ là bà Hương) được xác lập trước hay sau khi ông Hội bị tuyên mất năng lực hành vi dân sự?
- Giao dịch của ông Hội (với vợ là bà Hương) được xác lập trước khi ông Hội bị tuyên mất năng lực hành vi dân sự
Trang 9- Điều trên thể hiện rõ ở đoạn: “Bà Hương và ông Hùng cho rằng lúc bà ký hợp đồng ông Hội còn nhận thức được, không mất năng lực hành vi dân sự, đến ngày 07/05/2010, ông Hội mới bị Tòa án tuyên mất năng lực hành vi dân sự.”
Câu 3: Theo Tòa án nhân dân tối cao, phần giao dịch của ông Hội có vô hiệu không? Vì sao? Trên cơ sở quy định nào?
Căn cứ theo Khoản 1, Điều 125 BLDS 2015: “Khi giao dịch dân sự do người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện thì theo yêu cầu của người đại diện của người đó, Tòa án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu nếu theo quy định của pháp luật giao dịch này phải do người đại diện của họ xác lập, thực hiện hoặc đồng ý” Vậy nên Tòa án như dân tối cao đã quyết định phần giao dịch của ông Hội là vô hiệu Vì trên thực tế từ năm 2007, ông Hội
bị tai biến nằm liệt một chỗ không nhận thức được và ngày 10/8/2010 Tòa án nhân dân thành phố Tuy Hòa tuyên bố ông Hội mất năng lực hành vi dân sự Chính vì vậy việc tuyên bố ông Hội mất năng lực hành vi nhân sự là quá muộn khiến cho các được thực hiện dù không có sự đồng ý của ông Hội vì vậy làm cho các giao dịch dân sự có liên quan đến ông vô hiệu
Câu 4: Trong thực tiễn xét xử, có vụ việc nào giống hoàn cảnh ông Hội không và Tòa đã giải quyết theo hướng nào? Tóm tắt vụ việc.
Trong thực tiễn xét xử, có vụ việc giống hoàn cảnh ông Hội
Tóm tắt vụ việc:
Ngày 20/01/2004 ông Cường và bà Bính (vợ ông Cường) ký giấy chuyển nhượng cho anh Thăng (con riêng của bà Bính) một bất động sản (cụ thể 288 m2 đất do mẹ ông để lại nhưng việc chia di sản chưa được thực hiện) Ngày 13/6/2005, Tòa án huyện xử bà Bính ly hôn với ông Cường Sau
đó, anh Hưng (con riêng ông Cường) đón ông Cường về nuôi dưỡng và phát hiện ông Cường có biểu hiện của người bị tâm thần nên đã yêu cầu giám định pháp y tâm thần với ông Cường Theo đề nghị của anh Hưng, Tòa án đã ra quyết định trưng cầu giám định pháp y tâm thần với ông Cường Tại Biên bản giám định pháp y tâm thần số 147 / GĐPY ngày 15/12/2005, Tổ chức giám định pháp
y tỉnh đã kết luận ông Cường bị mắc bệnh “loạn thần do sử dụng rượu” Thời điểm
Trang 10mắc bệnh là trước ngày 01/01/2004 với biểu hiện của căn bệnh là mất hoàn toàn khả năng tư duy, khả năng hiểu biết và khả năng điều khiển hành vi của mình Trên cơ sở kết luận giám định này, Tòa án đã cho rằng “ông Cường được coi là người mất hoàn toàn năng lực trách nhiệm, năng hành vi dân sự từ thời điểm trước ngày 01/01/2004” Giao dịch được thiết lập ngày 20/01/2004 nhưng giấy xác nhận giám định là ngày 15/12/2005 trong khi đó ông Cường được coi là người mất hoàn toàn năng lực trách nhiệm, năng lực hành vi dân sự từ thời điểm trước ngày 01/01/2004 Điều đó có nghĩa là thời điểm Tòa án tuyên bố ông Cường mất năng lực hành
vi dân sự là sau khi giao dịch được thiết lập nhưng thực tế ông Cường đã lâm vào tình trạng này trước khi giao dịch được thiết lập Hướng giải quyết của Tòa: Tòa đã tuyên bố hợp đồng giữa ông Cường bà Bính với anh Thăng vô hiệu Xử hủy hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông Cường và bà Bính với anh Thăng Buộc anh Thăng phải trả lại 288 m2 đất thổ cư cho ông Cường và người giám hộ của ông Cường là anh Hưng quản lý, sử dụng
Câu 5: Suy nghĩ của anh / chị về hướng giải quyết của Tòa án nhân dân tối cao trong vụ việc trên (liên quan đến giao do ông xác lập)? Nêu cơ sở pháp lý khi đưa ra hướng xử lý.
Tuy ông Hội bị tai biến nằm liệt một chỗ không nhận thức được từ năm 2007 nhưng đến ngày 10/8/2010 Tòa án nhân dân thành phố Tuy Hòa mới tuyên bố ông Hội mất năng lực hành vi dân
sự nên giao dịch mua bán giữa bà Phạm Thị Hương (vợ ông Hội) và vợ chồng ông Hùng và bà Trinh diễn ra ngày 08/2/2010 là hợp lý theo Điều 122 BLDS 2005 (Điều 117 BLDS 2015) Tuy nhiên người đại diện theo pháp luật của ông Hội là bà Đặng Thị Kim Ánh (con ông Hội) nên việc xác lập giao dịch phải do bà Ánh thực hiện theo Khoản 1 Điều 125 BLDS 2015 vì vậy giao dịch này vô hiệu Bên cạnh đó thì bà Hương đã bán căn nhà gắn liền với mảnh đất có diện tích 167,3m2 cho ông Hùng Tuy nhiên, Tòa án thành phố Tuy Hòa xác định ngoài diện tích 120m2 đất ông Hội, bà Hương đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn có 43,7m2 đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nê hợp đồng mua bán giữa bà Hương và ông Hùng vô hiệu
6 Nếu giao dịch có tranh chấp là giao dịch tặng cho ông Hội thì giao dịch đó có bị vô hiệu không? Vì sao?