Tìm hiểu về quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc theo pháp luật sở hữu trí tuệ việt nam hiện nay

Tìm hiểu về quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc theo pháp luật sở hữu trí tuệ việt nam hiện nay Tìm hiểu về quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc theo pháp luật sở hữu trí tuệ việt nam hiện nay Tìm hiểu về quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc theo pháp luật sở hữu trí tuệ việt nam hiện nay Tìm hiểu về quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc theo pháp luật sở hữu trí tuệ việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC UEH TRƯỜNG KINH DOANH KHOA DU LỊCH

TIỂU LUẬN TÌM HIỂU VỀ QUYỀN TÁC GIẢ VÀ QUYỀN LIÊN QUAN ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC THEO PHÁP LUẬT SỞ HỮU TRÍ TUỆ VIỆT NAM HIỆN NAY

Môn học: Luật Kinh doanh

Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Thuỳ Dung

LỜI NÓI ĐẦU

Trong xã hội ngày càng phát triển như hiện nay, quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt làquyền tác giả và các quyền liên quan đến quyền tác giả có ảnh hưởng rất lớn đếncác cá nhân, tổ chức hay doanh nghiệp Quyền tác giả và các quyền liên quan đếnquyền tác giả sẽ giúp hạn chế các hành vi không lành mạnh, như sao chép, vi phạmbản quyền… giúp sân chơi của mọi người trở nên “phẳng” và công bằng hơn.Quyền tác giả và các quyền liên quan đến quyền tác giả sẽ giúp mọi cá nhân, tổchức nâng cao khả năng sáng tạo và bảo vệ tác phẩm của mình

Âm nhạc đóng một vai trò quan trọng trong cuộc sống của chúng ta Mỗi bài hát,mỗi bản nhạc đều gợi lên nhiều điều mới mẻ, khơi gợi trí tưởng tượng phong phú

và âm vang của con người Âm nhạc làm phong phú tâm hồn và suy nghĩ của conngười thông qua tiếng hát độc đáo Màu sắc của âm thanh, tạo thành một giai điệutinh tế, gây sốc cho những người thưởng thức âm nhạc.Trong công cuộc hội nhậpkinh tế toàn cầu như hiện nay, các hoạt động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng nhưquyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc ngàycàng được quan tâm và thực hiện Điều đó được thể hiện rõ ràng khi hệ thống phápluật về sở hữu trí tuệ nói chung và về quyền tác giả và quyền liên quan đến quyềntác giả nói riêng ngày càng được bổ sung, hoàn chỉnh từ luật đến nghị định, thôngtư,… Tuy nhiên, ở Việt Nam, việc triển khai và thực hiện vẫn còn nhiều khó khăn,vướng mắc

Nhận thức rõ tầm quan trọng của quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tácgiả đối với các tác phẩm âm nhạc cũng như những bất cập của nó trong công tác

thực hiện hiện tại, em đã lựa chọn và nghiên cứu đề tài: “Tìm hiểu về quyền tác giả

và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc theo pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam hiện nay” nhằm giúp người đọc nhận thức rõ hơn và đưa ra những quyết định

đúng đắn về “đứa con tinh thần” của mình, tránh gặp những vấn đề vi phạm quyềntác giả

Trong quá trình làm việc, do còn hạn chế về mặt kiến thức nên chắc hẳn bài tiểuluận còn nhiều thiếu sót, em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của cô để bàilàm hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ QUYỀN TÁC GIẢ VÀ QUYỀN LIÊN QUAN ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC

1.1 Khái niệm về tác phẩm âm nhạc

Tác phẩm âm nhạc có nguồn gốc là một đoạn nhạc, cấu trúc âm nhạc của một đoạn

nhạc hay quá trình sáng tạo ra một đoạn nhạc mới Một tác phẩm âm nhạc hoànchỉnh thường bao gồm ba yếu tố: giai điệu, hòa âm và tiết tấu Những người tạo racác đoạn nhạc được gọi là nhà soạn nhạc (hoặc tác giả sáng tác nhạc, nhạc sĩ)

“Tác phẩm âm nhạc là tác phẩm được thể hiện dưới dạng nhạc nốt trong bản nhạc

hoặc các ký tự âm nhạc khác hoặc được định hình trên bản ghi âm, ghi hình cóhoặc không có lời, không phụ thuộc vào việc trình diễn hay không trình diễn.”(Điều 10 Nghị định 22/2018/NĐ-CP)

1.2 Khái quát về quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

1.2.1 Khái niệm về quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

Theo Khoản 2 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi là bổ sung năm 2009 và

2019 (sau đây sẽ gọi là Luật sở hữu trí tuệ) : “ Quyền tác giả là quyền của tổ chức,

cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu.”

Quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc hay còn gọi là bản quyền, bản quyền tác

giả là quyền hợp pháp của tổ chức, cá nhân là chủ sở hữu, tác giả tác phẩm âm nhạcđược pháp luật thừa nhận và bảo hộ, gồm các quyền được pháp luật sở hữu trí tuệcông nhận Quan hệ pháp luật về quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc là quan

hệ pháp luật dân sự tuyệt đối giữa các chủ thể của quyền tác giả đối với tác phẩm

âm nhạc và các chủ thể khác còn lại trong xã hội có nghĩa vụ tôn trọng quyền củacác chủ thể mang quyền

Khách thể của quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc là tác phẩm âm nhạc do tác giả sáng tạo ra bằng lao động trí tuệ Tác phẩm âm nhạc ra đời trước hết nhằm đáp

ứng nhu cầu văn hóa, tinh thần và giải trí của đông đảo công chúng

âm nhạc không chỉ là công sức lao động sáng tạo của tác giả, mà còn là uy tín vàdanh dự của tác giả Mặt khác, tác phẩm âm nhạc dễ truyền bá, phát tán rộng rãitrong xã hội, dẫn đến việc kiểm soát sự toàn vẹn của tác phẩm cũng như tên tác giả

là điều không mấy dễ dàng 2

1.3 Khái quát về quyền liên quan đến quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

1.3.1 Khái niệm

Theo Khoản 2 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ “Quyền liên quan đến quyền tác giả: (sauđây gọi là quyền liên quan) là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn,bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trìnhđược mã hóa.”

Đối tượng được bảo hộ khi có tính nguyên gốc

Tính chất này của quyền liên quan được thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau, cóthể là kết quả của lao động sáng tạo và mang dấu ấn cá nhân Ví dụ: các buổi biểudiễn bài hát của ca sĩ và biểu diễn nhạc cụ của nghệ sĩ piano luôn mang tính sángtạo và mang đậm dấu ấn cá nhân

Tính nguyên gốc của quyền liên quan chỉ được xác định theo các đối tượng củaquyền liên quan được tạo ra lần đầu tiên Quyền liên quan đối với bản ghi âm, ghi

2Nguồn: https://luathoanganh.vn/tu-van-so-huu-tri-tue/quyen-tac-gia-doi-voi-tac-pham-am-nhac-lha99.html

hình chỉ được xác định cho người tạo ra bản định hình lần đầu âm thanh, hình ảnhcuộc biểu diễn hoặc các âm thanh, hình ảnh khác hoặc quyền liên quan đối vớichương trình phát sóng chỉ xác định cho tổ chức khởi xướng và thực hiện việc phátsóng.

Tính nguyên gốc giúp xác định được ai là chủ thể của quyền liên quan và biết đượccác hành vi xâm phạm quyền liên quan Nếu không mang tính nguyên gốc tất cảcác bản ghi âm, ghi hình cuộc biểu diễn, chương trình phát sóng đều bị coi là sựsao chép và không được thừa nhận các quyền liên quan đến đối tượng đó.3

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG QUYỀN TÁC GIẢ VÀ QUYỀN LIÊN QUAN ĐỐI VỚI TÁC PHẨM ÂM NHẠC

2.1Bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc

2.1.1 Khái quát

Bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc là việc Nhà

nước ban hành các quy phạm pháp luật tạo cơ sở pháp lý cho việc xác lập, côngnhận và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho các tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm

âm nhạc do họ sáng tạo ra

Trong đó, bao gồm các nội dung về xác lập, công nhận quyền tác giả đối với tácphẩm âm nhạc, quản lý, sử dụng, khai thác quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc

và bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc chống lại các hành vi xâm phạm.Các Điều ước quốc tế đa phương về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan mà ViệtNam tham gia ký kết và gia nhập có thể kể đến như:

1 Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ thuật

2 Công ước Geneva về bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống lại việc sao chép tráiphép bản ghi âm của họ

3 Công ước Brussels về phân phối tín hiệu mang chương trình truyền qua vệ tinh

4 Công ước Rome về bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, tổ chứcphát sóng

5 Hiệp định Trips về những khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữutrí tuệ

2.1.2 Điều kiện bảo hộ quyền tác giả

Có thể thấy rằng không chỉ nhạc sĩ mới có thể có quyền tác giả đối với tác phẩmcủa mình mà bất cứ cá nhân, tổ chức sáng tạo sở hữu tác phẩm âm nhạc thì đều sẽđược pháp luật Việt Nam bảo hộ

3 Nguồn:https://brislaw.com/dac-diem-cua-quyen-lien-quan-den-quyen-tac-gia-nhu-the-nao/

Ngoài điều kiện về hình thức thể hiện thì điều kiện về chủ thể cũng là một trong

những điều kiện được pháp luật Việt Nam quy định cụ thể trong Điều 13 Luật sở hữu trí tuệ:

1 Tổ chức, cá nhân có tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả gồm người trực tiếpsáng tạo ra tác phẩm và chủ sở hữu quyền tác giả quy định tại các điều từ Điều 37đến Điều 42 của Luật này

2 Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả quy định tại khoản 1 Điều này gồm tổ chức, cánhân Việt Nam; tổ chức, cá nhân nước ngoài có tác phẩm được công bố lần đầu tiêntại Việt Nam mà chưa được công bố ở bất kỳ nước nào hoặc được công bố đồngthời tại Việt Nam trong thời hạn ba mươi ngày, kể từ ngày tác phẩm đó được công

bố lần đầu tiên ở nước khác; tổ chức, cá nhân nước ngoài có tác phẩm được bảo hộtại Việt Nam theo điều ước quốc tế về quyền tác giả mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩaViệt Nam là thành viên

2.1.3 Điều kiện bảo hộ quyền liên quan

Quy định tại Điều 16, Luật sở hữu trí tuệ:

1 Diễn viên, ca sĩ, nhạc công, vũ công và những người khác trình bày tác phẩmvăn học, nghệ thuật (sau đây gọi chung là người biểu diễn)

2 Tổ chức, cá nhân là chủ sở hữu cuộc biểu diễn quy định tại Khoản 1 Điều 44 củaLuật này

3 Tổ chức, cá nhân định hình lần đầu âm thanh, hình ảnh của cuộc biểu diễn hoặccác âm thanh, hình ảnh khác (sau đây gọi là nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình)

4 Tổ chức khởi xướng và thực hiện việc phát sóng

2.2Vi phạm quyền tác giả và quyền liên quan đối với tác phẩm âm nhạc

Tình trạng vi phạm bản quyền âm nhạc ở Việt Nam hiện nay tương đối tràn lan.Không thể phủ nhận nghệ thuật đòi hỏi sự sáng tạo, nhưng nghệ sĩ đã vay mượn ýtưởng hoặc sao chép tác phẩm của người khác làm của mình Vấn nạn vi phạm bảnquyền của các nghệ sĩ không còn quá xa lạ với mọi người

Nhiều vụ vi phạm bản quyền tác phẩm âm nhạc đã bị phanh phui ở Việt Nam trongthời gian qua Trong thời gian qua, một số tác phẩm âm nhạc bị vi phạm bản quyềnnhư:

2.2.1 Vi phạm quyền sao chép tác phẩm

Khoản 2, Điều 21, Nghị định 22/2018/NĐ-CP, Quyền sao chép “là quyền của chủ

sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện việctạo ra bản sao tác phẩm bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào, bao gồm cảviệc tạo ra bản sao dưới hình thức điện tử”

Gần đây, có nhiều tranh cãi về việc "đạo nhạc" ca khúc của các ca sĩ, nhạc sĩ nổitiếng “Đạo nhạc” vẫn đang là vấn đề với nhiều ý kiến trái chiều về việc ai đúng, aisai, ai đạo nhạc, đạo nhạc của ai vẫn là một câu chuyện chưa có hồi kết

Trước hết, phải nói rằng, Luật sở hữu trí tuệ Việt Nam không quy định cụ thể “đạonhạc” là gì Tuy nhiên, chúng ta có thể tìm hiểu khái niệm về đạo và đạo nhạcchung trên thế giới

Ở đây tạm đưa ra khái niệm trên Wisegeek và Wikipedia

Trên Wisegeek viết: “Đạo nhạc là việc sử dụng âm nhạc hoặc lời ca có bản quyền

mà không được sự đồng ý của người giữ bản quyền đó Đạo là khái niệm pháp lýcủa việc sao chép tác phẩm sáng tạo của cá nhân và tổ chức khác và đưa ra như thể

là nguyên bản”

Trên Wikipedia viết: “Đạo nhạc là việc sử dụng hay bắt chước nhạc của một tác giảkhác trong khi lại tỏ ra như thể mình tự sáng tạo một tác phẩm nguyên bản Đạonhạc ngày nay xảy ra trong hai trường hợp – đạo ý tưởng âm nhạc (cụ thể là giaiđiệu hoặc mô típ) hoặc lấy mẫu (lấy một phần của một bản ghi âm để sử dụng lạitrong một ca khúc khác)”

Từ cách hiểu thực tiễn nêu trên có thể thấy có hai yêu cầu cơ bản để có thể xemmột hành vi được coi là đạo nhạc như sau:

Thứ nhất: Sử dụng, sao chép (bắt chước) một phần hay toàn bộ tác phẩm của tác

giả khác

Thứ hai: Tỏ ra mình tự sáng tác ra tác phẩm nguyên bản

Về việc bắt chước toàn bộ hay một phần (điều kiện cần): Âm nhạc bao gồm

tổng thể nhiều thứ tạo ra, theo đó cách hiểu chung nhất như trên thì việc lấy bất cứnét giai điệu nào, hay có bất cứ mô tip nào giống, hay sử dụng bất cứ phần nào củatác phẩm khác có thể bị coi là đạo nhạc

Về việc tỏ ra mình tự sáng tác nguyên bản (điều kiện đủ): Nghĩa là việc sao

chép, bắt chước bất cứ phần nào của một tác phẩm sẽ không bị coi là đạo nhạc nếunhư không tỏ ra mình là người tự sáng tác ra tác phẩm nguyên bản Tức là nếu có

sử dụng tác phẩm của người khác để tái tạo ra tác phẩm của mình thì phải thể hiệnrằng bản thân có sử dụng của người khác, tiếng Anh gọi là ghi “credit” (trong vănhọc gọi là “trích dẫn”) Và tất nhiên, khi đã trích dẫn thì cần phải được sự đồng ýcủa tác giả tác phẩm gốc

Một số trường hợp bị “tố” đạo nhạc và sao

Vào tháng 5- 2017, một đoạn clip được đăng tải trên mạng đã chỉ ra sự giống nhaugiữa “ Ánh nắng của anh” – Đức Phúc ( sáng tác Khắc Hưng) và “I” của nghệ sĩpiano Hàn Quốc – Yiruma “I” là bản nhạc nằm trong album “First Love” được

Yiruma phát hành năm 2001 Ca khúc “Ánh nắng của anh” được khán giả nhận ra

có cách triển giai điệu “na ná” bản piano của Yiruma, đồng thời cũng gây ra tranhcãi trong một khoảng thời gian dài

2.2.2 Vi phạm quyền làm tác phẩm phái sinh

Theo Khoản 8 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ thì “Tác phẩm phái sinh là tác phẩm dịch

từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, tác phẩm phóng tác, cải biên, chuyển thể,biên soạn, chú giải, tuyển chọn” Hoặc hiểu đơn giản, tác phẩm phái sinh là tácphẩm được tạo ra dựa trên một tác phẩm đã có, có sáng tạo nhất định về nội dung,

về hình thức, về ngôn ngữ…

Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm phái sinh được sáng tạo và được thểhiện dưới một hình thức nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hìnhthức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưađăng ký

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, hành vi làm tác phẩm phái sinh mà khôngđược phép của tác giả là hành vi xâm phạm quyền tác giả, trừ trường hợp chuyểnsang chữ nổi hoặc ngôn ngữ khác cho người khiếm thị Người không phải là chủ sởhữu quyền tác giả khi làm tác phẩm phái sinh khác phải xin phép (nếu tác phẩmchưa được công bố), trả tiền nhuận bút, thù lao… cho chủ sở hữu quyền tác giảgốc

Một số trường hợp vi phạm quyền làm tác phẩm phái sinh

Ca sĩ trẻ Phạm Hồng Phước cũng từng hứng chịu không ít gạch đá khi cho ra mắtsingle “Khi chúng ta già” nhưng không ghi rõ ca khúc được phổ nhạc từ bài thơ

“Khi chúng ta già” của Nguyễn Thị Việt Hà Sau đó, Hồng Phước đã công khai xinlỗi Việt Hà và người ham mộ vì đã im lặng trong thời gian xảy ra sự cố và đã ghi rõtên tác giả viết lời ca khúc

2.2.3 Vi phạm quyền biểu diễn trước công chúng hay truyền đạt tác phẩm đến công chúng

Theo đó, quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng là một trong những quyền tài

sản hết sức quan trọng của chủ sở hữu quyền tác giả Khoản 1, Điều 21, Nghị định 22/2018/NĐ-CP có giải thích rõ hơn cho quyền này như sau: “Quyền biểu diễn tác

phẩm trước công chúng là quyền của chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiệnhoặc cho phép người khác thực hiện biểu diễn tác phẩm một cách trực tiếp hoặcthông qua các bản ghi âm, ghi hình hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào mà côngchúng có thể tiếp cận được Biểu diễn tác phẩm trước công chúng bao gồm việcbiểu diễn tác phẩm tại bất cứ nơi nào mà công chúng có thể tiếp cận được” Việcmột nghệ sỹ truyền đạt tác phẩm đến công chúng mà chưa hỏi ý kiến của bên chủ

sở hữu sẽ được bảo hộ theo luật sở hữu trí tuệ

Các liveshow âm nhạc sử dụng bài hát có đăng kí bản quyền mà không được sự chophép của tác giả chính là một trường hợp vi phạm quyền biểu diễn trước côngchúng phổ biến nhất Tính đến tháng 7/2019, Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âmnhạc Việt Nam cho biết: “Nếu chỉ tính riêng các chương trìng quy mô lớn mà đơn

vị này phát hiện được, số lượng chương trình biểu diễn có xảy ra hành vi xâmphạm quyền tác giả lên tới hàng trăm Trong đó, có những đơn vị tổ chức nhữngchương trình lớn xong xoá tên và thành lập công ty mới Hành vi xâm phạm quyềntác giả là cố ý, mặc dù Trung tâm đã gửi cảnh báo, gửi đề nghị đến các đơn vị tổchức biểu diễn” Tuy nhiên, hầu hết các đơn vị đều cố tình né tránh việc thực hiệncác quy định về quyền tác giả nên dẫn đến tình trạng quyền và lợi ích hợp pháp củatác giả bị xâm phạm, không được tôn trọng, gây bức xúc cho các tác giả sáng tác

2 Ca khúc "Tonight" được sử dụng trong đêm chung khảo phía Nam “Hoa hậu ViệtNam 2016” được ca sĩ Thanh Duy mua bản quyền sáng tác từ Thăng Long và ĐạiNhân Tuy nhiên, ca khúc này lại được BTC sử dụng để biểu diễn khi chưa được sựcho phép của tác giả và Thanh Duy

2.4 Xử phạt vi phạm và một số trường hợp vi phạm

2.4.1 Xử phạt các trường hợp vi phạm

Tùy theo tính chất và mức độ thực hiện, hành vi sao chép tác phẩm mà không xinphép tác giả có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệmhình sự

Xử lý vi phạm hành chính:

Theo Điều 18, Nghị định 131/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính đối vớiquyền tác giả và quyền liên quan thì hành vi sao chép tác phẩm mà không đượcphép của chủ sở hữu quyền tác giả sẽ bị:

“1 Phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 35.000.000 đồng đối với hành vi sao chép tácphẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả

2 Biện pháp khắc phục hậu quả:

Buộc dỡ bỏ bản sao tác phẩm vi phạm dưới hình thức điện tử, trên môi trườngInternet và kỹ thuật số hoặc buộc tiêu hủy tang vật vi phạm”.

Trong trường hợp truy cứu trách nhiệm hình sự:

Quy định tại tại Điều 225, Bộ luật hình sự 2015 về Tội xâm phạm quyền tác giả,quyền liên quan:

Theo đó, hành vi sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình nhằm thu lợi bấtchính tùy bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt cải tạokhông giam giữ đến 03 năm.4

2.4.2 Một số trường hợp vi phạm nổi bật

Ca sĩ Noo Phước Thịnh và MV “Chạm khẽ tim anh một chút thôi”

Lý do Noo Phước Thịnh bị kiện là do trong video ca nhạc (MV) của nam ca sĩ trẻphát hành có phân cảnh quay sử dụng đoạn nhạc nền ngắn lấy từ ca khúc của nhạc

sĩ nước ngoài mà chưa xin phép Sau khi nhận được thông báo từ đơn vị giữ bảnquyền ca khúc, MV của Noo Phước Thịnh đã được gỡ khỏi kênh Youtube chỉnhsửa, thay thế phần nhạc vi phạm và giới thiệu lại, song nhiều kênh nhạc trực tuyếnkhác vẫn đang phát bản MV cũ Vì thế, nhóm làm MV vẫn phải đối diện đơn kiệnvới số tiền đòi bồi thường 850 triệu đồng, đi kèm yêu cầu xóa vĩnh viễn MV viphạm khỏi tất cả các phương tiện lưu trữ mà công chúng có thể tiếp cận và phảikhai xin lỗi tác giả trên các phương tiện thông tin đại chúng

Ca sĩ Mỹ Tâm và MV “Anh thì không”

“Anh thì không” là một ca khúc nhạc Pháp được nhạc sĩ Vũ Xuân Hùng viết lờiViệt Đây là một tác phẩm nổi tiếng đã được rất nhiều ca sĩ biểu diễn như ThanhLan, Ý Lan, Duy Quang, Ngọc Lan, Kiều Nga, Minh Tuyết, Lưu Bích,…và tất cảcác ca sĩ này đều xin phép và gửi ông tiền bản quyền, tuy chỉ là số tiền mang tínhchất tượng trưng nhằm bày tỏ sự tôn trọng tác giả Mỹ Tâm đã lấy ca khúc lời Việtcủa nhạc sĩ Vũ Xuân Hùng để thực hiện MV trong dịp Tết, MV gây sốt trên mạng

xã hội và đạt được gần 3 triệu lượt xem Tuy nhiên, nữ ca sĩ đã không trả tiền bảnquyền cho nhạc sĩ Vũ Xuân Hùng, mặc dù trong MV có đề tên ông viết lời Việt.Sau vụ lùm xùm này, Mỹ tâm đã phải gỡ bỏ MV “Anh thì không” trên tất cả cáctrang nghe trực tuyến và gửi lời xin lỗi công khai đến khán giả

Liveshow Khánh Ly bị tố chưa trả tiền tác quyền năm 2014

Nguyên nhân do bên tổ chức và Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc(VCPMC) không đạt được thỏa thuận trong việc trả tiền bản quyền tác giả âm nhạc.Ban tổ chức chỉ đồng ý trả tiền bản quyền với mức 1,5 triệu/bài đối với các ca khúccủa nhạc sĩ Trịnh Công Sơn Trong khi đó, VCPMC đòi mức tiền bản quyền là 5%

4 Nguồn: https://www.vcpmc.org/

doanh thu của 50% số ghế trong rạp (tương đương với 268 triệu tiền tác quyền cho

20 bài hát) Bên tổ chức cho rằng mức giá của VCPMC đưa ra là quá cao, khônghợp lý và chương trình cũng đang ế vé

Việc ban tổ chức và VCPMC không đạt được thỏa thuận trong tác quyềnphải trả cũng là một trong những lý do khiến nhiều liveshow của các ca sĩ khôngchịu trả tiền tác quyền Phần lớn các chương trình chỉ đồng ý thỏa thuận trả tiềntheo từng bài hát mức giá dao động từ 1,5-4 triệu/bài, còn bên VCPMC chỉ chấpnhận thu tiền tác quyền phần trăm doanh thu Luật pháp quy định người tổ chứcbiểu diễn âm nhạc phải trích từ 15-21% doanh thu trong chương trình trả cho tácgiả Vì có nhiều tác giả trong một chương trình: tác giả bài hát, tác giả dàn dựng,phối kịch bản, biên đạo múa nên VCPMC chỉ nhận khiêm tốn là 5% doanh thucho tác giả ca khúc Tuy nhiên, vì đây là luật dân sự nên phải đạt đến sự thoả thuậnchứ không phải tuỳ tiện áp đặt Vì thế, mới thường xuyên xảy ra việc ban tổ chứclảng tránh trả tiền tác quyền do không đạt được thoả thuận

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ HÌNH THỨC “THỰC HIỆN LẠI” TÁC PHẨM ÂM NHẠC DƯỚI GÓC NHÌN LUẬT SỞ HỮU TRÍ TUỆ

Theo Khoản 5,6,7,8 Luật sở hữu trí tuệ thì hành vi xâm phạm quyền tác giả là

1 Sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gâyphương hại đến danh dự và uy tín của tác giả

2 Sao chép tác phẩm mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả,trừ trường hợp quy định tại điểm a và điểm đ khoản 1 Điều 25 của Luật này

3 Làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tácgiả đối với tác phẩm được dùng để làm tác phẩm phái sinh, trừ trường hợp quy địnhtại điểm i khoản 1 Điều 25 của Luật này

4 Sử dụng tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả, không trảtiền nhuận bút, thù lao, quyền lợi vật chất khác theo quy định của pháp luật, trừtrường hợp quy định tại khoản 1 Điều 25 của Luật này

Vậy những hành vi như: cover, nhại (parody) một tác phẩm âm nhạc hay “chế” lạilời một bài hát có vi phạm pháp luật?

Theo thực tế diễn ra trên thị trường âm nhạc hiện nay, chúng ta có thể chia việc

“cover” một bài hát, bản nhạc thành hai dạng như sau:

1 “Cover” một bài hát, bản nhạc nhưng không làm thay đổi nội dung và giai điệucủa tác phẩm gốc;

2 “Cover” bài hát, bản nhạc nhưng có sự thay đổi cơ bản giai điệu, lời bài hát củatác phẩm gốc hoặc chuyển ngữ hoặc viết lời mới dựa trên các nền nhạc Hoa, Hàn, Hình thức “cover” lại một bài hát, bản nhạc nhưng không làm thay đổi nội dung vàgiai điệu của tác phẩm gốc là trình bày lại tác phẩm gốc và có thể sử dụng các loạinhạc cụ thay thế khác nhau như guitar, piano… Sau đó đăng tải lên các trang dịch

vụ âm nhạc hoặc các trang mạng xã hội Đây là hành vi “biểu diễn tác phẩm trướccông chúng” – một độc quyền thuộc quyền tài sản của tác phẩm được pháp luật traocho chủ sở hữu quyền tác giả Khi các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng quyềnnày phải xin phép và trả tiền nhuận bút, thù lao cho chủ sở hữu quyền tác giả Do

đó, khi thực hiện “cover” và tải những bản “cover” lên các trang dịch vụ âm nhạchoặc các trang mạng xã hội, tổ chức, cá nhân “cover” phải xin phép và trả tiềnnhuận bút, thù lao cho chủ sở hữu quyền tác giả, đồng thời phải đảm bảo không gâyphương hại đến danh dự và uy tín của tác giả

Đối với hình thức “cover” một bài hát, bản nhạc nhưng có sự thay đổi cơ bản giaiđiệu, lời bài hát của tác phẩm gốc hoặc chuyển ngữ hoặc viết lời mới dựa trên cácnền nhạc Hoa, Hàn Đây có thể được xem là thực hiện “ tác phẩm phái sinh”, mộthành vi được pháp luật cho phép

3.2 Nhại (Parody) dưới góc nhìn pháp luật

3.2.1 Khái quát chung về Nhại (parody)

“Nhại” là từ được dịch sang tiếng Việt của thuật ngữ “parody” Hiện nay, từ

“parody” được định nghĩa một cách rõ ràng hơn là “sự bắt chước phong cách củamột nhà văn, một nghệ sĩ hay một thể loại cụ thể nào đó một cách cường điệu cóchủ ý nhằm tạo ra hiệu ứng hài hước” hay là “tác phẩm văn học có sự bắt chướcphong cách của một tác giả nhằm tạo ra sự hài hước hoặc chế giễu” Do đó, nhạiđược hiểu là sự bắt chước, mô phỏng một cách hài hước phong cách của một tácgiả, một tác phẩm hay một thể loại nào đó nhằm gây cười, phê bình hay thể hiện sựchế giễu

Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ, nhại được thể hiện dưới nhiều hìnhthức khác nhau như nhại lời bài hát, nhại MV (video âm nhạc), nhại phim, nhại phụ

đề, nhại các chương trình gameshow trên truyền hình… Ở đây chỉ đề cập đến nhạilời bài hát và video ca nhạc

Những clip parody khiến nhiều người thích thú vì dù nhái lại nhưng nó có nhữngbiến tấu, sáng tạo hài hước theo góc nhìn riêng của mỗi chủ nhân Những MV nổi