Việc quy định nguyên tắc đảm bảo tranh tụng trong xét xử của Bộ luật tố tụng dân sự, cho thấy Việt Nam theo mô hình tố tụng tranh tụng. Tranh tụng trong tố tụng dân sự là một loại tranh tụng trong tố tụng. Bộ luật tố tụng dân sự 2015 đã có nhiều sửa đổi và bổ sung về vấn đề tranh tụng và trong bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 lần đầu tiên có quy định về tranh tụng tại phiên tòa. Tranh tụng tại phiên tòa bao gồm tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm và tranh tụng tại phiên tòa phúc thẩm.
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI TIỂU LUẬN
TỐ TỤNG DÂN SỰ
Phân tích, đánh giá các quy định pháp luật tố tụng dân sự hiện hành về thủ tục tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm dân sự, thực tiễn áp dụng và đề xuất, kiến nghị.
Trang 2I.MỞ ĐẦU
Việc quy định nguyên tắc đảm bảo tranh tụng trong xét xử của Bộ luật tố tụng dân sự, cho thấy Việt Nam theo mô hình tố tụng tranh tụng Tranh tụng trong
tố tụng dân sự là một loại tranh tụng trong tố tụng
Bộ luật tố tụng dân sự 2015 đã có nhiều sửa đổi và bổ sung về vấn đề tranh tụng và trong bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 lần đầu tiên có quy định về tranh tụng tại phiên tòa Tranh tụng tại phiên tòa bao gồm tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm và tranh tụng tại phiên tòa phúc thẩm
Để tìm hiểu các quy định mới nhất của pháp luật tố tụng dân sự quy định về thủ tụng tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm dân sự trong Bộ luật tố tụng dân sự 2015 thì đề tài “ phân tích, đánh giá các quy định pháp luật tố tụng dân sự hiện hành về thủ tục tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm dân sự, thực tiễn áp dụng và đề xuất, kiến nghị” sẽ giúp chúng ta hiểu sâu hơn về trình tự, thủ tục đã được pháp luật quy định
II NỘI DUNG PHÂN TÍCH VÀ THỰC TRẠNG, KIẾN NGHỊ
Thủ tục tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm dân sự là phương thức và trình tự thực hiện các hoạt động trình bày chúng cứ, hỏi, đối đáp, trả lời và phát biểu quan điểm, lập luận về đánh giá chứng cứ, tình tiết của vụ án dân sự, quan hệ pháp luật tranh chấp và pháp luật áp dụng của mỗi bên để bác bỏ chứng cứ, lý lẽ, căn cứ pháp
Trang 3lý, luận điểm của bên kia tại phiên tòa sơ thẩm dân sự dưới sự điều khiển, quyết định của Hội đồng xét xử theo một trình tự, thủ tục nhất định
Đây là phiên để tòa thẩm tra các tài liệu, chứng cứ và sự phản bác bằng lý lẽ
và quan điểm của các bên tham gia tố tụng
Tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm được quy định tại mục 3 trong chương XIV
Bộ luật tố tụng dân sự 2015 quy định về tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm với 17 điều từ điều 247 đến điều 263
1 Nội dung và phương thức tranh tụng tại phiên tòađượcquy định tại Điều 247 Bộ luật dân sự với nội dung cụ thể như sau:
“1 Tranh tụng tại phiên tòa bao gồm việc trình bày chứng cứ, hỏi, đối đáp, trả lời và phát biểu quan điểm, lập luận về đánh giá chứng cứ, tình tiết của vụ án dân sự, quan hệ pháp luật tranh chấp và pháp luật áp dụng để giải quyết yêu cầu của các đương sự trong vụ án.
2 Việc tranh tụng tại phiên tòa được tiến hành theo sự điều khiển của chủ tọa phiên tòa.
3.Chủ tọa phiên tòa không được hạn chế thời gian tranh tụng, tạo điều kiện cho những người tham gia tranh tụng trình bày hết ý kiến nhưng có quyền yêu cầu
họ dừng trình bày những ý kiến không có liên quan đến vụ án dân sự”.
Trang 4Với quy định như trên cho thấy điều 247 đã nêu rõ tranh tụng tại phiên tòa bao gồm những hoạt động gì, quy định về trình tự tranh tụng cũng như chủ tọa phiên tòa có vai trò,vị trí và những quyền hạn như thế nào trong quá trình tranh tụng Theo đó, thì tranh tụng tại phiên tòa là việc trình bày chứng cứ, hỏi, đối đáp, trả lời và phát triển quan điểm, lập luận về đánh giá chứng cứ cũng như mọi tình tiết của vụ án, quan hệ pháp luật tranh chấp và pháp luật áp dụng để giải quyết yêu cầu của đương sự
Trong đó, chủ tọa phiên tòa thực hiện điều khiển việc tranh tụng tại phiên tòa Chủ tọa phiên tòa không có quyền được hạn chế thời gian tranh tụng nhưng được yêu cầu người tham gia tranh tụng dừng trình bày ý kiến không liên quan đến
vụ án dân sự Căn cứ vào kết quả tranh tụng tại tòa mà Tòa án ra phán quyết Quy định này cho thấy chủ tọa phiên tòa có vai trò rất quan trọng trong tranh tụng tại phiên tòa
2 Quy định cụ thể về trình tự, nội dung tranh tụng cụ thể điều 248 đến điều 263 trong bộ luật tố tụng dân sự 2015.
Tranh tụng tại phiên tòa là một thủ tục tố tụng đặc biệt trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án dân sự Trong quá trình tranh tụng tại phiên toà Tòa án sẽ công khai cho mọi người biết về: Lời trình bày của đương sự, của người bảo vệ quyền lợi ích của đương sự; các câu hỏi của Hội đồng xét xử; lời tranh luận của các bên nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan; phát biểu của Kiểm sát
Trang 5viên và công khai cho mọi người biết các tài liệu, chứng cứ, vật chứng của vụ án do các bên đương sự cung cấp và Tòa án thu thập trong thời gian chuẩn bị xét xử đối với vụ án theo đúng quy định của pháp luật hiện hành
Trong khi tiến hành thực hiện quy định tại điều 247 bộ luật tố tụng dân sự
2015 thì các chủ thể lại đang thực hiện các quy định cụ thể của pháp luật về vấn đề đó
Sau khi nghe lời trình bày của các bên đương sự thì chủ toạ phiên toà cũng như tiến hành các biện pháp nghiệp vụ quy định tại điều 243,244, 246 bộ luật tố tụng dân sự là hỏi nguyên đơn có thay đổi, bổ sung, rút một phần hay toàn bộ yêu cầu khởi kiện hay không ; hỏi bị đơn có thay đổi, bổ sung rút một phần hay toàn bộ yêu cầu phản tố hay không;Hỏi người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập có thay đổi, bổ sung, rút một phần hay toàn bộ yêu cầu độc lập hay không Nếu như có trường hợp rút yêu cầu thì thực hiện theo quy định điều 244 bộ luật tố tụng dân sự 2015; Và nếu có sự thoả thuận giữa các đương sự thì công nhận sự thỏa thuận của các đương sự theo quy định tại Điều 246 BLTTDS 2015 Trong trường hợp nếu các bên đương sự vẫn giữ nguyên yêu cầu và không đạt được sự thoả thuận với nhau thì Toà án tiến hành nghe các bên đương sự trình bày về yêu cầu và những tài liệu có liên quan đến tranh chấp giữa các bên Trình bày của các đương
sự được tiến hành theo điều 248 của BLTTDS 2015 với trình tự sau đây:
Trang 6Nguyên đơn, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn trình bày yêu cầu khởi kiện và tài liệu chứng cứ chứng minh của mình là có căn cứ pháp luật Với tổ chức thì người đại diện hợp pháp của tổ chức tiến hành trình bày câc tài liệu , chứng cứ chứng minh của mình là có căn cứ và đúng theo quy định của pháp luật
Bị đơn được đưa ra ý kiến về yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đưa ra yêu cầu phản tố, chứng cứ để chứng minh là có căn cứ pháp luật và có quyền bổ sung ý kiến
Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan nêu ra ý kiến về yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; đưa ra yêu cầu độc lập, chứng cứ chứng minh là có căn cứ và hợp pháp.Chủ tọa phiên tòa sau khi nghe xong lời trình bày của các đương sự và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự thì điều hành việc tại phiên toà
Việc hỏi tại phiên toà phải theo trình tự và nguyên tắc quy định tại điều 249
bộ luật tố tụng dân sự 2015: "a) Nguyên đơn, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn hỏi trước, tiếp đến bị đơn, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn, sau đó là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; b) Những người tham gia tố tụng khác; c) Chủ tọa phiên tòa, Hội thẩm nhân dân; d) Kiểm sát viên tham gia phiên tòa Việc đặt câu hỏi phải rõ ràng, nghiêm túc, không trùng
Trang 7lắp, không lợi dụng việc hỏi và trả lời để xâm phạm danh dự, nhân phẩm của những người tham gia tố tụng."
Sau khi kết thúc phần xét hỏi thì hội đồng xét xử tiến hành việc tranh luận tại phiên toà theo trình tự thủ tục quy định tại điều 260 bộ luật tố tụng dân sự 2015
“a) Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn trình bày Nguyên đơn có quyền bổ sung ý kiến Trường hợp cơ quan, tổ chức khởi kiện thì đại diện cơ quan, tổ chức trình bày ý kiến Người có quyền và lợi ích hợp pháp được bảo vệ có quyền bổ sung ý kiến;
b) Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn tranh luận, đối đáp Bị đơn có quyền bổ sung ý kiến;
c) Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trình bày Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền bổ sung ý kiến; d) Các đương sự đối đáp theo sự điều khiển của chủ tọa phiên tòa; đ) Khi xét thấy cần thiết, Hội đồng xét xử có thể yêu cầu các đương sự tranh luận bổ sung về những vấn đề cụ thể để làm căn cứ giải quyết vụ án.”
2 Trường hợp nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không có người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp thì họ tự mình trình bày khi tranh luận
Trang 83 Trường hợp vắng mặt một trong các đương sự và người tham gia tố tụng khác thì chủ tọa phiên tòa phải công bố lời khai của họ để trên cơ sở đó các đương
sự có mặt tại phiên tòa tranh luận và đối đáp.”
Sau đó là lời phát biểu của Kiểm sát viên quy định tại điều 262 Bộ luật tố tụng dân sự 2015
Qua quá trình tranh luận mà hội đồng xét xử xét thấy có tình tiết chưa xem xét thì quyết định quay lại phần hỏi và tranh luận
3 Đặc điểm của thủ tục tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm dân sự
Thứ nhất, chủ thể trong tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm dân sự là người bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, đương sự, đại diện hợp pháp của đương sự
Thứ hai, thủ tục tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm dân sự là hoạt động đánh giá, chứng minh, kiểm tra chứng cứ của người tham gia tố tụng và chủ thể tiến hành tố tụng Trong đó những người tham gia tố tụng chứng minh yêu cầu của mình là đúng trước Tòa án và người tham gia tố tụng khác
Thứ ba, thủ tục tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm dân sự phải tuân theo trình tự thủ tục quy định tại Mục 3 chương XIV của pháp luật tố tụng dân sự
Thứ tư, thủ tục này được tiến hành công khai, trực tiếp trừ trường hợp đặc biệt cần giữ bí mặt
Trang 94.Thực trạng
Thực trạng hiện nay có nhiều kiểm sát chưa nghiên cứu kĩ bản án nhưng lại tham gia tranh luận tại phiên tòa bằng việc đưa ra lời phát biểu Thực tế có nhiều trường hợp kiểm sát viên không nắm vững quy định của pháp luật nên phát biểu đưa ra luận cứ pháp lý chứng minh còn sai lệch
Luật sư đóng vai trò quan trọng không thể thiếu trong phiên tòa tranh tụng nhưng nhiều luật sư hiện nay thiếu kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm đối đáp, tranh luận trực tiếp Nhiều phiên tòa chỉ mời luật sư chỉ định thì hầu như vai trò của luật sư chỉ là để đảm bảo không vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng
Không phải lúc nào đương sự cũng có chứng cứ để giao nộp cho Tòa án Vì nhiều lý do khác nhau Tòa án phải hộ trợ đương sự trong việc thu thập chứng cứ bằng biện pháp lấy lời khai, định giá, đới chất giữa các đương sự với nhau
Trong khi đó thủ tục tranh luận tại phiên tòa chỉ là một phần của tố tụng phiên tòa sơ thẩm được tiến hành sau khi kết thúc phần xét hỏi
5.Kiến nghị
Đẩy mạnh việc tuyên truyền pháp luật bằng cách xét xử công khai các phiên tòa giúp người dân hiểu hơn về tranh tụng trong các phiên tòa
Cơ quan nhà nước có thẩm quyền nên có văn bản hướng dẫn cụ thể một số
Trang 10Trong thực tế đang có sự nhận thức khác nhau Do đó, cần có sự giải thích của cơ quan nhà nước có thẩm quyền để thống nhất nhận thức pháp luật và sử dụng đúng cụm từ này trong văn bản pháp luật và tại diễn đàn pháp luật
Đối với Luật sư cần phân loại luật sư theo hướng luật sư chuyên môn trong lĩnh vực, luật sư tư vấn, luật sư tranh tụng
Nâng cao sự nhận thức của các chủ thể trong xã hội về vai trò của hoạt động tranh tụng, các cấp có thẩm quyền cần xem xét, tuyên truyền để nâng cao nhận thức của các cơ quan, tổ chức, cá nhân khi tiếp cận đến các thủ tục tố tụng, đặc biệt là trách nhiệm pháp lý của những đối tượng có nghĩa vụ phải cung cấp chứng cứ theo quy định của pháp luật
III.Kết luận
Việc phân tích quy định của pháp luật tố tụng dân sự về thủ tục tranh tụng tại phiên tòa sơ thẩm dân sự mặc dù còn nhiều hạn chế nhưng cơ bản đã phù hợp với điều kiện, tình hình của nước ta Đây là cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp và bảo đảm thực hiện quyền tố tụng theo luật định của đương sự Với thủ tục tranh tụng là cơ sở làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án giúp việc xét xử có căn cứ, đúng pháp luật.Cần nâng cao hơn nữa trình độ cũng như ý thức tranh tụng của các chủ thể trong pháp luật tố tụng hình sự nhằm phát huy tối đa và đúng vai trò của họ trong vụ án dân sự, tránh tình trạng kháng cáo, kháng nghị lên cấp xét xử cao hơn
Trang 11IV.Danh mục tài liệu tham khảo
1 Giáo trình luật tố tụng dân sự Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội
2017, NXB Công an nhân dân
2 Bài tổng hợp quy định về tranh tụng tại phiên tòa trong BLTTDS 2015, tạp chí tòa án, Nguyễn Thị Thúy Ly