Đặc trưng của nền văn minh công nghiệp

Trên cơ sở khái quát điều kiện ra đời nền văn minh công nghiệp; đề tài tập trung phân tích những đặc trưng của nền văn minh công nghiệp, đồng thời rút ra nhận xét chung về những đặc trưng này.Đề tài sẽ có ích cho những ai cần làm rõ đặc trưng của nền văn minh công nghiệp.

KHOA CHÍNH TRỊ HỌC -& -

TIỂU LUẬNMÔN: LỊCH SỬ VĂN MINH THẾ GIỚI

LỜI MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG CHÍNH 5

CHƯƠNG 1 ĐIỀU KIỆN RA ĐỜI NỀN VĂN MINH CÔNG NGHIỆP 5

1.1 Những phát kiến địa lý 5

1.2 Thắng lợi của cách mạng tư sản (thế kỷ XVI - thế kỷ XVIII) 8

CHƯƠNG 2 ĐẶC TRƯNG CỦA NỀN VĂN MINH CÔNG NGHIỆP 15

2.1 Bước khởi đầu của cách mạng công nghiệp 15

2.2 Những đặc trưng cơ bản của nền văn minh công nghiệp 16

2.3 Nhận xét về những đặc trưng của nền văn minh công nghiệp 17

KẾT LUẬN 20

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

sử văn minh nhân loại bước sang trang mới.

Vậy điều kiện ra đời cụ thể của nền văn minh công nghiệp là gì? Những đặctrưng của nền văn minh công nghiệp ra sao, chúng có ý nghĩa gì với tiến trình lịch

sử văn minh thế giới hiện nay hay không? Xuất phát từ các lí do đó, em đã lựa

chọn đề tài: “Đặc trưng của nền văn minh công nghiệp” để nghiên cứu kết thúc

môn học “Lịch sử văn minh thế giới” của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở khái quát điều kiện ra đời nền văn minh công nghiệp; đề tài tậptrung phân tích những đặc trưng của nền văn minh công nghiệp, đồng thời rút ranhận xét chung về những đặc trưng này

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Khái quát điều kiện, hoàn cảnh ra đời của nền văn minh công nghiệp

- Phân tích những đặc trưng của nền văn minh công nghiệp

- Rút ra nhận xét chung về những đặc trưng của nền văn minh này.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

* Đối tượng nghiên cứu: đặc trưng của nền văn minh công nghiệp.

* Phạm vi nghiên cứu: trong lịch sử văn minh thế giới.

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng một số phương pháp như: phương pháp logic – lịch sử,phương pháp đọc và phân tích tài liệu, thu thập thông tin,…

5 Kết cấu đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu đề tàigồm 02 chương chính:

Chương 1 Điều kiện ra đời nền văn minh công nghiệp

Chương 2 Đặc trưng của nền văn minh công nghiệp

NỘI DUNG CHÍNHCHƯƠNG 1 ĐIỀU KIỆN RA ĐỜI NỀN VĂN MINH CÔNG NGHIỆP

1.1 Những phát kiến địa lý

a Nguyên nhân nảy sinh những phát kiến địa lý thế kỷ XV-XVI

Trong khoảng thế kỷ XV-XVI, kinh tế hàng hóa phát triển mạnh đòi hỏi cácnước Tây Âu phải mở rộng thị trường để trao đổi buôn bán với các vùng khác trênthế giới, đặc biệt là các nước phương Đông Người phương Tây cho rằng phươngĐông (Ấn Độ và Trung Quốc) có nhiều vàng bạc, tơ lụa, các hương liệu và gia vị Nhưng con đường đi về phương Đông vào thời gian này đã bị tắc Con đường cũ

“con đường tơ lụa” từ Trung Quốc xuyên qua đại lục châu Á vượt qua các sa mạc,núi đồi và thảo nguyên vận chuyển hàng hoá đi qua Địa Trung Hải sang thị trườngchâu Âu đã bị những kẻ “cướp cạn” từ Ápganixtan, rồi bị người Thổ Nhĩ Kì, người

Ý chặn giữ Còn đường từ Ấn Độ sang đã bị một “hàng rào kín” do người Arậpdựng lên khắp các vùng Tiểu Á, Bancăng, Côngxtảngtinốp, Krưm khiến cho cácthương nhân châu Âu không thể nào vượt qua được

Nhu cầu cấp bách là phải tìm ra con đường biển sang phương Đông Lúc này

sự tiến bộ vẽ kiến thức địa lý, thiên văn và kỹ thuật hàng hải đã tạo ra những điềukiện tốt cho những chuyến đi dài ngày trên biển “hành trình về phương Đông vàkhám phá những vùng đất mới” Trong khi một số nước khác ở Tây Âu (như Anh

và Pháp) còn bận rộn trong các cuộc nội chiến, người Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha

có những hạm đội thuyền mạnh nhất châu Âu lúc bấy giờ để tiến hành nhữngchuyến đi tiên phong vượt đại dương tìm ra những con đường và vùng đất mới

b Những phát kiến địa lý quan trọng

Từ đầu thế kỷ XV, sau khi đánh đuổi được người Hồi giáo ra khỏi đất nước,người Bồ Đào Nha ra sức khám phá những bờ biển châu Phi Mỗi đoàn đi về khámphá xa hơn một ít Thành tích cao nhất là cuộc hành trình của Vaxcô đơ Gama men

theo bờ biển châu Phi đến cực Nam (Mũi Hy vọng) rồi vượt qua Ấn Độ Dương,cập bến Ấn Độ (năm 1498).

Người Tây Ban Nha tìm đường sang phương Đông theo hướng khác Xuấtphát từ giả thuyết quả đất hình tròn, họ đi về phía tây chứ không đi về phía nam.Critxtốp Côlômbỏ là người mở đầu cho những chuyến đi này

Khi còn ít tuổi, Côlômbộ đã tham gia nhiều chuyển đi biển Địa Trung Hải,sau đó ông vài lần tới thuộc địa của Bồ Đào Nha ở châu Phi Ông cũng đã tới Anh,Ghing, Cận Đông Sau khi không được quốc vương Bồ Đào Nha chấp nhận chuyển

đi châu Á qua Đại Tây Dương ông đã được quốc vương Tây Ban Nha phe chuẩn.Tháng 8 1492 đoàn của ông rời cảng Palốt (Tây Ban Nha) thì tháng 10 đã đến đượccác hòn đảo của châu Mỹ Tháng 1/1493 đoàn của ông đã quay về cập biển Bồ ĐàoNha Hai tháng sau, 1/1493 trở về vịnh Palốt Trong cuộc hành trình lần thứ hai(1493- 1496) ông phát hiện thêm được khá nhiều đảo Cuộc hành trình lần thứ ba(1498-1500) phát hiện đảo Triniđát và lục địa Nam Mỹ nhưng vẫn tưởng đó là một

bộ phận của lục địa châu Á Cuộc hành trình thứ tư của ông đã tới Hondurát,Nicaragoa, Côxta Rica, Panama và vịnh Đarien

Colombo không được đánh giá đúng về những đóng góp của mình Đại lục

mà ông phát hiện ra mang tên một nhà hàng hải người Italia là America Americanói rằng ông đã tới châu Mỹ bốn lần vào những năm 1497, 1499, 1501 và 1503.Ông nghiên cứu và miêu tả châu Mỹ, khẳng định nó là đại lục mới Chính vì sựkhẳng định đó, lục địa mới này mang tên ông Từ năm 1520, tất cả các bản đồ thếgiới đều sử dụng địa danh America

Năm 1519 Magienlãng tổ chức một đoàn thám hiểm lớn theo hướng TâyNam, vượt Đại Tây Dương tới bờ biển Braxin Đoàn này đã men theo bờ biển phíađông Braxin, Uruguay, Achentina và theo một có biển bất ngờ được khám phá (sauđặt tên là eo biển Magienlãng) qua đuổi lục địa châu Mỹ tiến vào một đại dươnglớn được Magienlãng đặt tên là Thái Bình Dương Sau khi Magienlang chết tại khu

vực quần đảo Philippin (năm 1521) đoàn của ông vòng xuống vùng Mã Lai trở vềchâu Âu theo đường đi của Vaxcô đơ Gama khi trước.

c Tác dụng của những phát kiến địa lý

Những chuyến vượt biển trên cùng nhiều cuộc thám hiểm tiếp theo của cácnhà hàng hải châu Âu thời đó đã đem lại nhiều kết quả to lớn, có ý nghĩa trọng đạitrong lịch sử văn minh nhân loại Trước hết là nhờ những người châu Âu đã tìm ramột lục địa mới là châu Mỹ, một đại dương mới là Thái Bình Dương, mở ra nhữngcon đường biển đến với các châu lục Đem lại những khả năng mới cho sự giao lưukinh tế văn hoá, tạo điều kiện cho sự tiếp xúc giữa các nền văn minh thê giới Nhờnhững chuyến đi xác nhận trái đất tròn mà những người tiên tiến bác bỏ một cáchthuyết phục những lý lẽ sai trái của giáo hội Kitô, của chủ nghĩa “Triết học kinhviện” về vũ trụ và con người

Sau những phát kiến địa lý, đã diễn ra những cuộc di chuyển cư dân trên quy

mô lớn (giới thương nhân vội vã giành giật thị trường; dân di thực kéo nhau đến

“lập nghiệp” c những vùng đất mới: các nhà truyền giáo “tích cực mở rộng nướcChúa” ra khắp mọi nơi) Đi theo những hoạt động này là các cuộc xâm chiếmthuộc địa và thiết lập cai trị chế độ thực dân, cũng như chế độ nô lệ đồn điền đượcđẩy nhanh, đẩy mạnh chưa từng thấy

Cuối cùng, nhờ những phát kiến địa lý mà hoạt động thương mại trở nênnhộn nhịp, “quốc tế hoả thị trường” được rộng mở Những hoạt động giao lưu kinh

tế giữa các quốc gia các khu vực được đẩy mạnh Nhiều công ty thương mại lớnđược thành lập như công ty Đông Ấn, Tây Ân của các nước phương Tây Nhiềuthành phố và trung tâm thương mại xuất hiện Nhờ đó kinh tế sản xuất hàng hóarất phát triển

Nhìn chung, những cuộc phát kiến địa lý vĩ đại thế kỷ XV XVI đã mở rộngthêm đường cho sự tiếp xúc và giao thoa giữa các nền văn minh thế giới, tạo tiền đểcho những biến đổi sâu sắc trong đời sống kinh tế và xã hội, đẩy nhanh sự ra đời

của chủ nghĩa tư bản.

1.2 Thắng lợi của cách mạng tư sản (thế kỷ XVI - thế kỷ XVIII)

Thị trường mở rộng trên quy mô toàn thế giới đã tác động tới sự phát triểncủa nhiều quốc gia, trước hết là các nước bên bờ Đại Tây Dương Sự thay đổi chế

độ xã hội từ đó không thể không diễn ra Giai cấp tư sản lúc này có vị thế lớn lao

về mặt kinh tế nhưng họ chưa có địa vị chính trị tương xứng, chế độ chính trịđương thời ngày càng cản trở cách làm ăn của họ

Vì vậy thế kỷ XVI-XVIII đã diễn ra nhiều cuộc cách mạng tư sản ở Tây Âu

và Bắc Mỹ như Cách mạng tư sản Hà Lan (1566-1572), Cách mạng tư sản Anh(1640-1689), Chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ (1775-1783), Cách mạng tư sảnPháp (1789-1799)…

Cách mạng khởi đầu bằng các cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân baogồm nông dân, bình dân thành thị và tu sản chống lại ách thống trị của chính quyềnTây Ban Nha (đầu tiên là giáo hội thiên chúa của chính quyền Tây Ban Nha) Sar

đó lập nên hai đồng minh Đồng minh của các tỉnh phía Nam phụ thuộc Tây BanNha Các tỉnh phía Bắc thành lập đồng minh Utrếch, thành lập ra một nước Cộnghòa, đầu tiên gọi là Các tỉnh liên hiệp, sau gọi theo tên tỉnh lớn nhất, quan trọng

nhất: Holland.

Sau khi tuyên bố nền Cộng hòa, Hà Lan ký hiệp ước liên minh với Anh, Pháp

để chống lại Tây Ban Nha Cuộc đất tranh còn kéo dài nhiều năm, gây tổn thất nặng

nề cho Tây Ban Nha Cuối cùng năm 1609, Tây Ban Nha phải ký với Hà Lan mộthiệp ước hòa bình trong vòng 12 năm, thừa nhận sự độc lập của Hà Lan Sau khihiệp định hết hạn, chiến tranh lạ tiếp tục Mãi đến năm 1648 Tây Ban Nha mớichính thức thừa nhận nền độc lập của Các tỉnh liên hiệp

Cuộc đấu tranh của nhân dân Nêđéclan đã lật đổ ách thống trị của phong kiếnTây Ban Nha, mở đường cho chỉ nghĩa tư bản phát triển Đây là cuộc chiến tranhgiải phóng dân tộc, đồng thời là cuộc cách mạng tư sản đầu tiên, thiết lại nhà nước

tư sản đầu tiên trên thế giới Nó mở ra thời đại mới thời đại bùng nổ các cuộc cáchmạng tư sản

b Cách mạng tư sản Anh (161-1688)

Cách mạng Anh là cuộc cách mạng tư sản thứ hai trên thị giới sau cách mạng

Hà Lan, nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình hình thành chủ nghĩa tư bảntrên phạm vi toàn châu Âu

Cuộc cách mạng ở nước Anh được chuẩn bị bằng một loạt những tiền đềkinh tế, trong đó phải nói đến hình thái sản xuất tư bản chủ nghĩa xâm nhập rất sớmtrong nông thôn Do sự phát triển của công nghiệp len dạ, nhu cầu về lông cừungày một tăng, nghề nuôi cừu đặc biệt có lợi cho nên một số địa chủ đã khoanhnhững ruộng đất của mình và công xã thành một hàng rào chung, biến những ruộngđất bị khoanh thành những đồng cỏ chăn nuôi cừu để tự mình kinh doanh hoặc chochủ nuôi cừu thuê

Công thương nghiệp tư bản chủ nghĩa cũng phát triển mạnh; ngành len dạ,ngành dệt vải, bông, giấy, tơ lụa, thủy tinh, ngành khai thác mỏ đạt được độ tăngtrưởng cao (Anh sản xuất 4/5 lượng than đá châu Âu, các ngành khai thác quặngsắt, đồng, chì, kẽm tăng từ 6-8 lần)

Cùng với sự phát triển của kinh tế tư bản chủ nghĩa là những tiền đề tư tưởngquan trọng Cuộc đấu tranh giữa Thanh giáo và Anh giáo về bản chất là cuộc đấutranh giữa tư tưởng tư sản đang lên và tư tưởng phong kiến đang suy tàn Trên cơ

sở của Thanh giáo, những lý luận chính trị ra đời, tiêu biểu là bản Công ước xã hộixác định quyền lực tối cao của nhà vua là nhân dân uỷ nhiệm, cho nên nhà vua phảihành động cho phù hợp lợi ích của nhân dân

Cách mạng tư sản Anh đã tấn công vào thành trì của chế độ cũ (năm 1649 xử

tử vua Charles 1, thành lập nước cộng hoà cuộc chính biên 1688-1689 củng cóquyền lợi của giải cáp tư sản và quý tộc mới, thiết lập chế độ quân chủ lập hiến), lật

đổ quan hệ sản xuất phong kiến lục hầu mở đường cho quan hệ sản xuất tư bản chủnghĩa phát triển Chế độ quân chủ chuyên chế phong kiến bị lật đổ tạo nên sựchuyển biến các bản trong chế độ ruộng đất, làm xuất hiện một lực lượng côngnhân đông đảo phục vụ cho cỗ máy công nghiệp Nước Anh đã có những chuyểnbiến căn bản, cuộc cách mạng công nghiệp tư bản chủ nghĩa bước sang giai đoạnmới

c Chiến tranh giành độc lập ở Bắc Mỹ

Sau cách mạng tư sản, một cuộc biến động chính trị xã hộ to lớn đã diễn ra ởnước Mỹ, chịu ảnh hưởng trực tiếp của cách mạng Anh nhưng lại vì mục đích giànhđộc lập cho miền Bắc Mỹ, chống lại ách đó hộ của thực dân Anh

Vào nửa sau thế kỷ XVII, các ngành công nghiệp của vùng Bắc Mỹ dưới ảnhhưởng tích cực của cách mạng tư sắt Anh càng ngày càng phát triển Nhưng ngàytrong quá trình phát triển ấy đã nảy sinh mâu thuẫn cạnh tranh, dẫn tới việc canthiệp của nước Anh nhằm hạn chế sự phát triển công thương nghiệp ở Bắc Mỹ.Trong khi đó Bắc Mỹ lại muốn tách khỏi sự ràng buộc của chính quốc, không bằnglòng với vai trò là thị trường tiêu thụ hàng hóa hay là vùng cung cấp nguyên liệu vàthực phẩm cho nước Anh Mâu thuẫn ngày càng sâu sắc đã dẫn tới chiến tranh

Cuộc chiến tranh giành độc lập của vùng Bắc Mỹ bắt đầu từ vụ tấn công tàuchở chè của Anh tại cảng Boston bang Massachusét năm 1773 Chính phủ Anhtrừng phạt bằng cách đóng cửa cảng Boston, không cho tàu buôn vào và ban hànhnhững đạo luật khác hà khắc hơn, gây nên một phong trào chống Anh rộng rãi trongquần chúng Người Mỹ thấy phải đoàn kết nhau lại, đã tổ chức Đại hội lục địa lầnthứ nhất (năm 1774 ở Philadenphia) yêu cầu vua Anh bãi bỏ chính sách hạn chếcông thương nghiệp Nhưng điều này không được chính quyền Anh chấp nhận Saumột năm chiến sự tiếp theo, năm 1775 Đại hội lục địa lần thứ hai được triệu tập.Tại đại hội này người Mỹ quyết định xây dựng quân đội lục địa và cử GioócgiơOasinhtơn làm Tổng chỉ huy quân đội.

Đầu 1776, Thomas Paine đã ra một bản luận văn quân sự kêu gọi lật đổ nềnthống trị của Anh, thành lập chế độ cộng hòa Thomas Jefferson đã dựa vào bảnluận văn quân sự để soạn thảo Tuyên ngôn độc lập, và ngày 4-7-1776 Tuyên ngônđộc lập được Đại hội lục địa thông qua Trong thời gian từ tháng 6 đến tháng 7-

1776, các bang lần lượt tuyên bố độc lập Sau một loạt các thất bại về quân sự năm

1777, 1778, tháng 9/1783, Anh buộc phải công nhận nền độc lập của 13 thuộc địaBắc Mỹ Đất nước Hợp chúng quốc Hoa Kỳ (gọi tắt là USA) được thành lập

Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ là bước tiến lớn trong lịch sử tư tưởng thếgiới Lần đầu tiên xác lập những nguyên tắc cơ bản về nhân quyền Bản Tuyênngôn nêu rõ: “Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng Tạo hoá đã bancho họ những quyền không thể tước bỏ Trong những quyền ấy có quyền sống,quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” Văn kiện lịch sử có tính chất dân chủ

tự do, mang tinh thần tiến bộ thời đại này là một kỳ tích của nước Mỹ và của nhânloại, nó nêu cao nguyên tắc chủ quyền của nhân dân, khẳng định chỉ có nhân dânmới có quyền thiết lập chính quyền và chính quyền sẽ bị huỷ bỏ khi nó đi ngược lạivới quyền lợi của nhân dân Nó không chỉ ghi nhận những mong muốn dân chủ củanhân dân Mỹ, mà còn ghi nhận khát vọng của nhân loại cần lao

Cách mạng tư sản ở nước Mỹ xuất phát từ yêu cầu phát triển kinh tế tư bảnchủ nghĩa, thực chất là một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc do dân chủ tư sảnlãnh đạo Nó là cuộc cách mạng tư sản đầu tiên gắn liền với yêu cầu giải phóng dântộc, nêu cao ý tưởng độc lập tự do, mở ra con đường phát triển cho một nước tư bảntrẻ là nước Mỹ Cuộc cách mạng này ảnh hưởng lớn đến phong trào đấu tranh độclập của các nước trên thế giới ở cả phương Đông và phương Tây.

d Cách mạng tư sản Pháp (1789-1799)

Khi nước Anh tiến hành cách mạng từ sản thì Pháp vẫn là một nước phongkiến nghèo nàn, bị suy kiệt bởi chiến tranh tôn giáo triển miền Xã hội phân chiathành tầng lớp tăng lữ quý tộc và bình dân Tăng lớp bình dân gồm các nhà từ sản,thợ thủ công, nông dân, chiếm số đông, rất muốn phát triển kinh tế nhưng lại bị đènén bởi tầng lớp tăng lữ và quý tộc

Tuy nhiên đến thế kỷ XVIII, các ngành công nghiệp đã phát triển tương đốimạnh, mầm mống tư bản chủ nghĩa đã xuất hiện rõ nét ở nước Pháp Những tiến bộ

kỹ thuật đã thúc đẩy sự phát triển của kinh tế như máy dệt, máy kéo sợi, máy hơinước được sử dụng Pháp đã có những công trường thủ công nổi tiếng sản xuấtthảm hoa, len da, tơ lụa, xà phòng, thủy tinh Mặc dù vậy, chế độ phường hội vẫnchiếm một vị trí quan trọng trong công nghiệp Pháp, nhất là trong ngành thủ côngnghiệp Những quy định ngặt nghèo của chế độ phường hội đã ảnh hưởng nhiềuđến sản xuất công nghiệp ở Pháp, nó kìm hãm sự tự do kinh doanh và cải tiến sảnxuất

Thương nghiệp Pháp cũng có những tiến bộ nổi bật, nhất là ngoại thương.Pari và Lyon là những trung tâm của hội chợ quốc tế lúc bấy giờ Pháp xuất cảngcác loại sản phẩm như lúa mì, len, gia súc, rượu vang, hàng xa xỉ phẩm Phápnhập các thứ hàng được ưa chuộng ở châu Âu lúc bấy giờ như thuốc lá, cà phê.Việc buôn nô lệ cũng chiếm một vị trí quan trọng trong thương nghiệp ở Pháp Tuynhiên nội thương không phát triển lắm vì chế độ thuế quan khá nghiêm ngặt