Tiểu luận: NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Tham nhũng là một hiện tượng xã hội tồn tại khách quan trong bộ máy nhà nước, là một trong những căn bệnh gắn liền với quyền lực nhà nước, luôn ăn sâu bám rễ trong mọi chế độ xã hội. Một số nơi trên thế giới, tham nhũng làm suy kiệt cơ thể xã hội, gây xáo trộn, mất ổn định chính trị. Phòng, chống tham nhũng (PCTN) là công việc khó khăn, phức tạp, cần có sự quyết liệt và kiên trì, là chính sách ưu tiên hàng đầu của nhiều quốc gia và sự nỗ lực của cả cộng đồng quốc tế. Trong những năm gần đây, tệ nạn tham nhũng đã có những diễn biến hết sức phức tạp, tác động tiêu cực đến nhiều mặt của đời sống xã hội, chính vì thế Đảng ta cũng đã xác định tham nhũng là một trong 4 nguy cơ lớn đe dọa đến sự sống còn của chế độ và sự nghiệp đổi mới của đất nước. Chính phủ cũng xác định “Phòng, chống tham nhũng là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, phát huy sức mạnh tổng hợp của các ngành, các cấp, nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tổ chức, đơn vị, đề cao vai trò của xã hội, các tổ chức đoàn thể và quần chúng nhân dân phòng, chống tham nhũng là nhiệm vụ quan trọng, vừa cấp bách vừa lâu dài, xuyên suốt quá trình phát triển kinh tế xã hội và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ đổi mới”. Xuất phát từ vấn đề cấp thiết nói trên, tôi xin chọn đề tài “Nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay: Thực trạng và giải pháp” để hoàn thành bài tiểu luận này.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

Mã phách:………

Quảng Nam - 2020

MỤC LỤC

NỘI DUNG3

1.1 Cơ sở lý luận về phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam 3

1.1.1 Định nghĩa 3

1.1.2 Đặc trưng của tham nhũng 4

1.1.3 Biểu hiện của hành vi tham nhũng 5

1.2 Phân loại tham nhũng 7

1.3 Nguyên nhân dẫn đến tham nhũng 7

1.4 Tác hại của tham nhũng 8

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng, phát huy sức mạnh tổng hợpcủa các ngành, các cấp, nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu các cơquan, tổ chức, đơn vị, đề cao vai trò của xã hội, các tổ chức đoàn thể và quầnchúng nhân dân phòng, chống tham nhũng là nhiệm vụ quan trọng, vừa cấpbách vừa lâu dài, xuyên suốt quá trình phát triển kinh tế - xã hội và xây dựngNhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ đổi mới” Xuất phát từvấn đề cấp thiết nói trên, tôi xin chọn đề tài “Nâng cao hiệu quả công tácphòng, chống tham nhũng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay: Thực trạng

và giải pháp” để hoàn thành bài tiểu luận này

II Mục đích của đề tài.

Nâng cao hiểu biết của bản thân và ý thức tự giác chấp hành các nộidung pháp luật Phòng, chống tham nhũng

Phân tích sâu những vấn đề của tham nhũng và thực trạng của thamnhũng hiện nay.

III Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn

Ý nghĩa lý luận:

Kết quả của tiểu luận sẽ góp phần bổ sung và phát triển và làm phongphú thêm các vấn đề lý luận về PCTN

Ý nghĩa thực tiễn:

Bài tiểu luận có thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên tìm hiểu thêm

về những nội dung liên quan đến PCTN Đặc biệt tiểu luận góp phần cung cấp

cơ sở khoa học về PCTN thông qua công tác kiểm tra của Đảng cho nhữngngười trực tiếp tham gia hoạt động PCTN trong bộ máy nhà nước và các cơquan hành chính nhà nước cấp trung ương

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA THAM NHŨNG 1.1 Cơ sở lý luận về phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam

1.1.1 Định nghĩa

Tham nhũng là một hiện tượng xã hội mang tính lích sử, luôn gắn bó chặt chẽvới sự tồn tại và phát triển của bộ máy nhà nước Ở nước ta hiện nay vẫn chưa

có sự thống nhất quan niệm cụ thể về tham nhũng

Theo Từ điển Tiếng Việt thì: “Tham nhũng là lợi dụng quyền hành để nhũng

nhiễu dân và lấy của”[1]

Tham nhũng là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn, vị thế xã hội của viênchức Nhà nước để làm trái pháp luật hoặc lợi dụng các sơ hở của pháp luậtkiếm lợi cho bản thân, gây hại cho xã hội, cho công dân Pháp lệnh chống

tham nhũng ngày 26-2-1998 cũng ghi rõ trong điều 1: “Tham nhũng là hành

vi của những người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ và quyền hạn

đó để tham ô, hối lộ hoặc cố ý làm trái pháp luật vì động cơ vụ lợi, gây thiệt hại cho tài sản Nhà nước, tập thể và cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức Tham nhũng là vật cản lớn nhất của tiến trình phát triển xã hội, là nguy cơ trực tiếp liên quan đến sự sống còn của các Nhà nước” [2]

Ta có thể tiếp cận định nghĩa về tham nhũng thông qua Luật phòng, chốngtham nhũng mới nhất hiện nay

Căn cứ theo Khoản 1, Điều 3 của Luật Phòng, chống tham nhũng 2005 (sửa

đổi bổ sung 2018) thì “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền

hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”.

Mặc dù được thể hiện theo những cách khác nhau song tham nhũng được hiểukhá thống nhất trong văn hoá pháp lý ở các nước trên thế giới, đó là việc lợidụng vị trí, quyền hạn thực hiện hành vi trái pháp luật nhằm trục lợi cá nhânhay nói một cách khác tham nhũng là việc sử dụng hoặc chiếm đoạt bấthợp pháp công quyền hay nguồn lực tập thể

1.1.2 Đặc trưng của tham nhũng

Thứ nhất, chủ thể tham nhũng là người có chức vụ, quyền hạn trongkhu vực công:

Người có chức vụ, quyền hạn chỉ giới hạn ở những người làm việc trong các

cơ quan, tổ chức, đơn vị trong hệ thống chính trị, nói cách khác là ở các cơquan, tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sách, vốn, tài sản của Nhà nước

Khoản 2, Điều 3 Luật PCTN 2005 (sửa đổi, bổ sung 2018) quy định: Người

có chức vụ, quyền hạn bao gồm: cán bộ, công chức, viên chức; sĩ quan, quânnhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quânđội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn -

kỹ thuật trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân; cán bộ lãnh đạo, quản

lý trong doanh nghiệp của Nhà nước; cán bộ lãnh đạo, quản lý là người đạidiện phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp; người được giao thực hiệnnhiệm vụ, công vụ có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó [3]

Thứ hai, chủ thể tham nhũng lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao:Đây là đặc trưng thứ hai của tham nhũng Chủ thể tham nhũng phải sử dụng

“chức vụ, quyền hạn của mình” như một phương tiện để mang lại lợi ích chomình, cho gia đình mình hoặc cho người khác Một người có chức vụ, quyền

hạn thực hiện hành vi vi phạm pháp luật vì động cơ vụ lợi nhưng hành vi đókhông lợi dụng chức vụ, quyền hạn thì không coi là tham nhũng.

Thứ ba, mục đích của hành vi tham nhũng là vụ lợi:

Mục đích của hành vi tham nhũng phải là mục đích vụ lợi Nếu chủ thể thựchiện hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn mà không xuất phát từ động cơ vụlợi thì hành vi đó không là hành vi tham nhũng Vụ lợi là lợi ích vật chất (tiền,nhà, đất, các vật có giá trị ) hoặc lợi ích tinh thần mà người có chức vụ,quyền hạn mong muốn đạt được từ việc thực hiện hành vi lợi dụng chức vụ,quyền hạn của mình

1.1.3 Biểu hiện của hành vi tham nhũng

Hành vi tham nhũng biểu hiện trên thực tế rất đa dạng, dưới nhiều hình thứckhác nhau

Điều 2 Luật phòng, chống tham nhũng 2005 (sửa đổi, bổ sung 2018) quyđịnh:

Các hành vi tham nhũng gồm

Tham ô tài sản; Nhận hối lộ; Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tàisản; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụlợi; Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; Lợi dụng chức

vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi; Giả mạo trongcông tác vì vụ lợi; Đưa hối lộ, môi giới hối lộ để giải quyết công việc của cơquan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn

sử dụng trái phép tài sản công vì vụ lợi; Nhũng nhiễu vì vụ lợi; Không thựchiện, thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi;Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm phápluật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc giám sát, kiểm tra,thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi

Trong 12 hành vi tham nhũng nêu trên, có 7 hành vi đầu tiên đã được quyđịnh tại Điều 353 đến Điều 359 trong Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổsung 2017) có hiệu lực từ ngày 1/1/2018.

Một số các hành vi tham nhũng theo góc nhìn của giới trẻNgành nghề Hành vi

Giáo dục

Nhận hối lộ để nâng điểmChạy chức vụ trong nhà trườngCâu giờ giảng dạy, …

Phân lô, bán nền không đúng đối tượng ở việc thanh lý,bán nhà đất thuộc sở hữu nhà nước

Cấu kết giữa cá nhân và tổ chức trong việc hợp thức hóanhà đất

Xây dựng

Chạy công trình (đút lót tiền)Các đơn vi thi công thường bớt xén, thay đổi chủng loạivật tư, thi công sai thiết kế, không thi công vẫn quyét toán.Nghiệm thu khối lượng cao hơn thực tế thi công, thanh toánkhối lượng và đơn giá có hơn thực tế và đơn giá quy định…

Y tế Bác sỹ cố tình kê thừa đơn thuốc để hưởng “hoa hồng”

Bác sỹ y tá gợi ý bệnh nhân bồi dưỡng/đặt áp lực tâm lý

để người nhà bệnh nhân biết ý

Làm khống sổ sách trong việc mua trang thiết bị, nhậpthuốc

1.2 Phân loại tham nhũng

Có thể chia tham nhũng thành 2 loại: tham nhũng lớn và tham nhũngvặt:

Tham nhũng lớn xảy ra chủ yếu liên quan đến dự án thu mua lớn và

phổ biến trong các dự án xây dựng công cộng và tư nhân, bệnh viện; trong cáchợp đồng vũ khí và quốc phòng, trong công nghệ vũ khí mới,…

Tham nhũng vặt, còn được gọi là tham nhũng hành chính hay thamnhũng quan liêu, là loại tham nhũng diễn ra thường ngày, khi các nhân viêncông chức tiếp xúc với quần chúng trực tiếp Những vụ tham nhũng vặt cònhay xảy ra khi người dân và các công ty tìm cách né tránh nghĩa vụ và cáckhoản thuế và khi các viên chức lạm dụng quy định theo ý của họ bằng cách

cố gắng bòn rút tiền từ các công dân và các công ty

1.3 Nguyên nhân dẫn đến tham nhũng

Nguyên nhân sâu xa của tham nhũng chính là lòng tham không đáy củacon người, sự ham muốn tuột cùng đến điên cuồng về tài sản vật chất, về địa

vị của bản thân và gia đình trong xã hội Từ đó, họ đánh mất đi phẩm chất củamình làm suy đồi đạo đức cá nhân, thực hiện hành vi ảnh hưởng xấu đến cánhân, tổ chức khác trong xã hội

Nguyên nhân trực tiếp tác động đến hành vi tham nhũng trong xã hội làrất nhiều, tùy theo ngành, tùy theo hoàn cảnh mà tạo điều kiện cho hành vitham nhũng bùng nổ mạnh mẽ, cụ thể như: Trong kinh tế, vấn đề tham nhũngkhông chỉ xuất phát từ cơ chế quản lí mà còn có các tập đoàn kinh tế thaotúng bộ máy nhà nước phục vụ lợi ích cá nhân Tất cả các chủ thể kinh tế đều

muốn tối đa hóa lợi ích riêng của họ Do vậy, lợi ích cá nhân hẹp hòi của cácchủ thể kinh tế là động lực chính thúc đẩy các giao dịch kinh kế giữa họ Luật

Tố tụng – các quy định liên quan tới việc thực hiện các quy định pháp luậtkhác – cũng có vai trò quan trọng đối với tham nhũng

Đạo luật phức tạp và không minh bạch quy định cụ thể trình tự tố tụngchậm chạp (những trình tự tố tụng mà không có thời hạn quy định cụ thể hoặckhông có thời hạn chót), với sự tùy tiện của các cán bộ trong quá trình thựchiện, sẽ tạo ra một cơ hội lớn cho tham nhũng Không chỉ đạo luật đó tạo rađộng cơ cho tham nhũng mà nó còn giảm thiểu khả năng bị phát hiện, do đólàm cho những kẻ hối lộ và nhận hối lộ không còn tin nhiều vào những mối

đe dọa với chúng

Một phần nguyên nhân dẫn đến tham nhũng là đào tạo, bổ nhiệm cán

bộ không đúng Thể hiện ở chỗ giao công việc không đúng tầm do nể nang,

bè phái, thỏa hiệp… Khi đã giao quyền thì thiếu giám sát dẫn đến tham nhũng

cá nhân, dần dần hình thành tập thể tham nhũng Có những người khi vào làmviệc trong cơ quan nhà nước nhờ vào quen biết và đút lót, từ đó dẫn đến một

hệ thống cán bộ thiếu minh bạch, hay còn gọi là cán bộ “con ông cháu cha”.Theo nhiều cuộc khảo sát thì việc tham nhũng cũng bắt nguồn từ thực tế kỷluật hành chính bị vô hiệu hóa, hay nói đơn giản là “trên nói dưới khôngnghe”

Hành động thực tế thể hiện nguyên nhân này là các chỉ đạo của cấp trênchỉ được thực hiện cho có; hình thức xử lý nội bộ thì phổ biến chỉ là phê bình,khiển trách Ngay như việc kê khai tài sản minh bạch là một quy định trongLuật phòng chống tham nhũng nhưng hầu hết các cơ quan đều thoái thácNgoài ra, Nhà nước vẫn chưa có các biện pháp động viên, khuyến khích toàndân chống tham nhũng một cách triệt để Hiện chúng ta cũng chỉ mới lần đầutiên tổ chức tuyên dương người tích cực tố cáo tham nhũng

1.4.1 Tác hại về chính trị

Tham nhũng là trở lực lớn đối với quá trình đổi mới đất nước và làmxói mòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, đối với sự nghiệp xâydựng đất nước, tiến lên chủ nghĩa xã hội

Hiện nay, tình hình tham nhũng ở nước ta đã ở mức nghiêm trọng,đáng báo động Tham nhũng không chỉ xảy ra ở cấp Trung ương, ở nhữngchương trình, dự án lớn mà còn xuất hiện nhiều trong các cấp chính quyền cơ

sở - là cơ quan tiếp xúc với nhân dân hằng ngày, giải quyết những công việcliên quan trực tiếp đến lợi ích của nhân dân Văn kiện Hội nghị lần thứ chínBan Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX chỉ rõ: “ Điều làm cho nhân dâncòn nhiều bất bình, lo lắng, bức xúc nhất hiện nay là tình trạng quan liêu,tham nhũng, lãng phí, suy thoái về tư tưởng, chính trị và phẩm chất, đạo đức,lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn còn rất nghiêm trọng ”

1.4.2 Tác hại về kinh tế

Tham nhũng gây thiệt hại rất lớn về tài sản của Nhà nước, của tập thể

và của công dân

Ở nước ta, trong thời gian qua, nạn tham nhũng diễn ra trên tất cả cáclĩnh vực của đời sống xã hội, gây thiệt hại lớn đến tài sản của Nhà nước, tiềncủa, thời gian, công sức của nhân dân Giá trị tài sản bị thiệt hại, bị thất thoátliên quan tới tham nhũng của mỗi vụ lên tới hàng chục, hàng trăm, thậm chí làhàng ngàn tỉ đồng

Hậu quả của hành vi tham nhũng không chỉ là việc tài sản, lợi ích củaNhà nước, của tập thể hoặc của cá nhân bị biến thành tài sản riêng của ngườithực hiện hành vi tham nhũng, mà nguy hiểm hơn, hành vi tham nhũng còngây thiệt hại, gây thất thoát, lãng phí một lượng lớn tài sản của Nhà nước, củatập thể, của công dân Ở mức độ thấp hơn, việc một số cán bộ, công chứcquan liêu, sách nhiễu đối với nhân dân trong khi thực thi công vụ, lạm dụngquyền hạn trong khi thi hành công vụ khiến cho nhân dân phải mất rất nhiều

thời gian, công sức, tiền bạc để có thể thực hiện được công việc của mìnhnhư: xin cấp các loại giấy phép, giấy chứng nhận, hoặc các loại giấy tờ khác Nếu xét từng trường hợp một thì giá trị vật chất bị lãng phí có thể không quálớn, nhưng nếu tổng hợp những vụ việc diễn ra thường xuyên, liên tục trongđời sống hằng ngày của nhân dân thì con số bị thất thoát đã ở mức độ nghiêmtrọng.

vi tham nhũng xảy ra không ít trong các chương trình trợ cấp cho thươngbinh, liệt sĩ, các gia đình chính sách; tham nhũng tiền, hàng hoá cứu trợ xãhội, trong cả xét duyệt công nhận di tích lịch sử, văn hoá, thi đua khenthưởng Thậm chí tham nhũng còn xảy ra trong các cơ quan bảo vệ pháp luật

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG Ở

VIỆT NAM HIỆN NAY

Từ trước đến nay Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng phòng, chốngtham nhũng Ngay từ năm 1945 sau khi dành được chính quyền, Chủ tịch HồChí Minh đã chăm lo giáo dục cán bộ, đảng viên nâng cao đạo đức cáchmạng, thực hành "cần kiệm, liêm chính" Người đã chỉ rõ : Tham ô lãng phí,quan liêu là giặc "nội xâm" Trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miềnBắc Đảng ta đã tiến hành cuộc vận động "3 xây, 3 chống" Bước vào côngcuộc đổi mới, Đại hội Đảng VI của Đảng đã yêu cầu tiến hành cuộc vận độnglàm trong sạch và nâng cao hiệu lực quản lý của cán bộ bộ máy nhà nước, đẩylùi và xoá bỏ các hiện tượng tiêu cực, làm lành manh hoá các quan hệ xã hội.Trong quá trình thực hiện chủ trương PCTN của Đảng và Nhà nước, các tổchức, chính quyền đoàn thể từ trung ương đến địa phương đã bền bỉ, tích cựcđấu tranh và đạt đượcmột số kết quả như: Đã phát hiện và xử lý được nhiệm

vụ tham nhũng, trừng trị nghiêm khắc những kẻ đục khoét tài sản của Nhànước, tập thể và của dân; thu hồi lại cho nhà nước và trả lại cho dân một giátrị tài sản rất lớn, đã xây dựng và hoàn thiện nhiều cơ chế chính sách quản lý

có tác dụng hạn chế một phần tệ quan liêu, cửa quyền, tham nhũng

Những việc đó đã góp phần vào sự nghiệp đổi mới, xây dựngĐảng và kiện toàn bộ máy Nhà nước, đảm bảo an ninh chính trị xã hội đấtnước Mặc dù có những cố gắng quyết tâm nhưng cuộc đấu tranh chống thamnhũng ở nước ta đạt kết quả còn thấp, hiệu quả rất hạn chế Có nhiều lĩnh vực

và thậm chí ngày càng nghiêm trọng hơn trước Tham nhũng xảy ra rộng khắptrong bộ máy nhà nước, ở hầu hết các ngành các cấp từ trên xuống dưới với

quy mô ngày càng lớn, thủ đoạn ngày càng tinh vi xảo quyệt hơn Đã

có nhiều doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân thua lỗ, phá sản vì tệ

nạn tham nhũng Tệ nạn tham ô, ăn cắp của công, cố ý làm trái vì động cơ vụlợi cá nhân, báo cáo sai sự thật để thanh quyết toán khống, bòn rút công quỹtrong các lĩnh vực để làm giàu bất chính, lạm dụng chức quyền để nhũngnhiễu… đã lan rộng khắp các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, giáo dục, y tế, thươngbinh xã hội Tham nhũng đã xâm nhập ngay vào các cơ quan bảo vệ, phápluật, là những công cụ chủ yếu trong đấu tranh chống tham nhũng và giữ gìn

lý các vụ án tham nhũng lớn và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về PCTN.Tháng 11/2018, Quốc hội đã thông qua Luật Phòng, chống tham nhũng (sửađổi) gồm 10 chương với 96 điều Chính phủ đã chỉ đạo tăng cường kiểm tra

và tổ chức thực hiện nghiêm các biện pháp PCTN như: đề cao tính liêm chínhtrong khu vực công, thực hiện hiệu quả công tác kê khai và công khai tài sản,thu nhập của cán bộ, công chức Vì vậy, chỉ số CPI của Việt Nam năm 2019đạt 37/100 điểm, tăng 4 điểm so với năm 2018, đứng thứ 96/180 quốc gia,vùng lãnh thổ trong bảng xếp hạng toàn cầu, tăng 21 bậc so với năm 2018.Đây là mức điểm cao nhất mà Tổ chức Minh bạch thế giới đánh giá đối vớiViệt Nam và là năm có mức tăng điểm cao nhất từ trước đến nay; cũng là sựkhẳng định những kết quả tích cực trong công tác PCTN ở Việt Nam