Trong nghiên cứu này, các tác giả sử dụng bộ dữ liệu thứ cấp của 33 doanh nghiệp thuộc nhóm ngành thực phẩm niêm yết ở Việt Nam trong giai đoạn 2009 - 2017 2009-2012 là giai đoạn khủng h
Trang 1ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA QUẢN TRỊ DÒNG TIỀN ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM - ỨNG DỤNG CHO NGÀNH THỰC PHẨM
Tô Lan Phương Email: phuongtl@vnu.edu.vn Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội
Tóm tắt:
Nhiều doanh nghiệp đã xem nhẹ việc quản trị dòng tiền và đã dẫn đến thất bại hoặc phá sản Theo khảo sát, có đến 60% tổn thất có liên quan đến quản trị dòng tiền trong doanh nghiệp Trong nghiên cứu này, các tác giả sử dụng bộ dữ liệu thứ cấp của 33 doanh nghiệp thuộc nhóm ngành thực phẩm niêm yết ở Việt Nam trong giai đoạn 2009 - 2017 (2009-2012 là giai đoạn khủng hoảng tài chính và 2013 - 2017 là giai đoạn hồi phục nền kinh tế) để kiểm tra tác động của quản trị dòng tiền đối với hiệu quả hoạt động thông qua nghiên cứu các mối quan hệ giữa: Dòng tiền hoạt động (OCF), dòng tiền đầu tư (ICF) và dòng tiền tài chính (FCF) với lợi nhuận trên tài sản (ROA) và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) Mô hình hồi quy tuyến tính được sử dụng và phân tích để kiểm tra sự tương quan giữa các biến Kết quả cho thấy có mối quan hệ đáng
kể giữa dòng tiền và lợi nhuận trên tài sản Hơn nữa, kết quả cũng cho thấy một mối tương quan tích cực giữa dòng tiền và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu
Từ khóa: Quản trị dòng tiền, quản lý tiền mặt, vòng quay của tiền, mô hình quản
trị dòng tiền, tiền mặt và lợi nhuận doanh nghiệp
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Quản trị dòng tiền là yếu tố quan trọng tạo ra tính thanh khoản của doanh nghiệp
Tính thanh khoản là tính năng đặc biệt của tiền Tính thanh khoản giúp doanh nghiệp tránh được những “cú sốc” về những dòng tiền không mong đợi của Keynes
(1937) và bằng chứng lịch sử chính là vụ việc của doanh nghiệp Enron ở Hoa Kỳ năm 2001, vụ việc còn kéo theo sự sụp đổ của doanh nghiệp kiểm toán Arthur Andersen là minh chứng cho việc chỉ đặt niềm tin vào các báo cáo lợi nhuận dựa
Trang 2trên phạm trù kế toán là không còn phù hợp nữa Điều này có nghĩa là nên quan tâm và đặt niềm tin nhiều hơn vào dòng tiền từ các hoạt động của doanh nghiệp Dòng tiền là một trong những thước đo quan trọng phản ánh “sức khỏe” tài chính của doanh nghiệp Trong quản trị dòng tiền thì quản trị dòng tiền mặt đóng vai trò then chốt Đối với các doanh nghiệp, hiểu được tầm quan trọng của việc quản trị tiền mặt là điều cốt yếu cho sự sống còn của doanh nghiệp Quản trị tiền mặt
là điều cần thiết cho bất kỳ doanh nghiệp nào muốn đáp ứng nhu cầu của mình trong các nghĩa vụ tài chính ngắn hạn Akinsulire (2003) nói rằng sự thành công của bất kỳ liên doanh kinh doanh nào dựa trên cách quản trị của nó đã lên kế hoạch và kiểm soát dòng tiền của nó Theo Olowe (2008), quản trị tiền mặt liên quan đến việc quản trị hiệu quả tiền mặt để đạt được dòng tiền tối ưu trong vốn lưu động của doanh nghiệp Tiền mặt đại diện cho đầu vào cơ bản cần thiết để bắt đầu và duy trì một doanh nghiệp Một doanh nghiệp cần duy trì đủ tiền để giữ cho hoạt động kinh doanh của mình diễn ra suôn sẻ Thiếu tiền mặt sẽ làm gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp và thậm chí dẫn đến mất khả năng thanh toán Tuy nhiên, số dư tiền mặt quá mức sẽ làm giảm vốn dài hạn không cần thiết dẫn đến lợi nhuận trên vốn thấp hơn Do đó, một doanh nghiệp cần duy trì mức tiền mặt tối ưu Các cuộc khảo sát doanh nghiệp kinh doanh thất bại cho thấy hầu hết các doanh nghiệp này (đến 60%) cho biết sự thất bại của họ toàn bộ hay phần lớn đều do gặp phải vấn đề về luồng tiền mặt trong doanh nghiệp Doanh nghiệp tạo được lợi nhuận là việc tốt nhưng luồng tiền mặt trong doanh nghiệp mới là điều cần thiết Chính vì vậy, quản trị tốt tiền mặt mới chính là chìa khóa dẫn đến sự thành công cho doanh nghiệp
Trong quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, việc tham gia vào các hoạt động thị trường quốc tế sẽ mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, mở ra nhiều cơ hội phát triển và lợi nhuận cao cho doanh nghiệp Ngành công nghiệp thực phẩm là một ngành công nghiệp gắn liền với nông nghiệp, đóng một vai trò rất quan trọng trong phát triển kinh tế Ngành công nghiệp thực phẩm phát triển nhanh chóng ở hai mảng chính: Hàng hóa trong nước và xuất khẩu
Việt Nam đã ra nhập tổ chức thương mại châu Á (Asian) năm 1995 và tổ chức thương mại thế giới (WTO) năm 2007 Việc ra nhập các tổ chức thương mại quốc
tế đã thúc đẩy ngành xuất khẩu nói chung và xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp và thủy sản nói riêng khi các ràng buộc thị trường đã dần bị loại bỏ và các hạn chế thương mại đã được thiết lập do sự cạnh tranh gia tăng Tăng thu nhập
và thay đổi lối sống, đặc biệt là ở các trung tâm thành phố, mang lại nhu cầu tăng chi tiêu cho thực phẩm tiện lợi và thực phẩm đắt tiền nhiều hơn Thị trường trong nước lớn với chi phí lao động thấp và sự thành công của việc tư nhân hoá
Trang 3các doanh nghiệp thực phẩm, tạo nhiều cơ hội cho xuất khẩu cũng như đầu tư tại Việt Nam Hơn nữa, nông nghiệp Việt Nam cần phải đầu tư mạnh mẽ, vì vậy các nhà đầu tư có thể mong đợi các chính sách hỗ trợ từ chính phủ Cuối cùng, ngành
du lịch cũng đang phát triển, giúp tăng lợi nhuận của ngành thực phẩm đóng gói Bên cạnh các cơ hội cũng có nhiều thách thức và nếu ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam không có giải pháp khả thi cũng như không quản lý tốt sẽ bị thất bại mặc dù thực tế ngành công nghiệp có vẻ tăng trưởng đáng kể Có một vài nguyên nhân, trước hết, mặc dù là một thành viên của WTO sẽ mang lại cho chúng ta một số lợi ích nhưng khi gia nhập, nhiều doanh nghiệp nhỏ đã không thể cạnh tranh dẫn tới bị phá sản Hơn nữa, sự mất giá của Việt Nam đồng có thể làm tăng áp lực lạm phát Tiếp đến, ngoài việc duy trì phát triển sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng, tăng cường thương hiệu, an toàn vệ sinh thực phẩm cho người tiêu dùng cũng cần phải được chú ý đến Đó cũng là trách nhiệm và lương tâm của những người làm việc trong lĩnh vực này Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, khủng hoảng kinh tế trong nước và thế giới ngày càng nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị thanh khoản và quản trị dòng tiền, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp có quy mô lớn Đối với các tập đoàn lớn với nhiều chi nhánh, đại lý và doanh nghiệp con, việc quản trị dòng tiền luôn là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự ổn định tài chính
2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
Theo Pandey (2004), quản trị tiền mặt là một phương pháp lập kế hoạch và kiểm soát dòng tiền và dòng chảy của tiền mặt trong một doanh nghiệp, dòng tiền và
số dư tiền mặt của một doanh nghiệp tại một thời điểm Quản trị tiền mặt hiệu quả bao gồm xác định tiền mặt tối ưu thông qua số dư chi phí cơ hội, nắm giữ tiền mặt và chi phí hoạt động Nyabwanga et all (2011) Quản trị tiền mặt là nền tảng cho bất kỳ doanh nghiệp nào muốn đáp ứng các nghĩa vụ tài chính ngắn hạn của mình Quản trị tiền mặt bao gồm các hành động cần thiết để duy trì đủ tiền mặt
để đáp ứng chi phí hoạt động, các yêu cầu vốn và để đạt được năng suất tối đa cho các khoản đầu tư ngắn hạn Uwuigbe et all (2011) thấy rằng quản trị tiền mặt
là quan trọng hơn các tài sản lỏng khác vì tiền mặt là tài sản quan trọng nhất mà một doanh nghiệp nắm giữ Tiền mặt khác với tài sản cố định hoặc hàng tồn kho Cũng theo Narkabtee (2000), “Dòng tiền là quan trọng nhưng người sử dụng thông tin kế toán đặc biệt quan tâm đến tiền mặt của doanh nghiệp được công
bố trong báo cáo tài chính” Các nhà quản lý cần phải biết tình hình tài chính hiện tại của doanh nghiệp (hiệu quả hoạt động và các vấn đề khác), cách giải quyết các vấn đề tài chính và kiểm soát các chức năng hoạt động Bodieet all (2004) Ngoài
Trang 4ra, Binglilar& Oyadenghan (2004) cho rằng “Dòng tiền của một doanh nghiệp là một yếu tố quan trọng giúp tăng cường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp” Người ta cho rằng có sự quản lý yếu của dòng tiền trong các ngành công nghiệp
và cho phép người đi theo đuổi mục tiêu cá nhân, theo đó đặt lãi suất của quản lý với lãi suất của cổ đông Chikashi (2013); Ali et all (2013); Thanh et all (2013); Zhou et all (2012); Waston (2005) và Ashitiani (2005), nghiên cứu tiếp tục chỉ ra rằng dòng tiền và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp có mối quan hệ tiêu cực đáng kể Các lập luận này đã được các nhà nghiên cứu nghiên cứu trong các nghiên cứu liên quan như Shahmoradi (2002); Khoshdel (2006); Adelegan (2003); Miar (1995)và Brush, et all (2000), cho rằng dòng tiền và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
có mối quan hệ tích cực đáng kể Sự bất đồng giữa các nhà nghiên cứu đã tạo ra một khoảng trống, do đó, nghiên cứu này sẽ kiểm tra thêm về bất đồng này Ngày nay, hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp được đánh giá bởi các nhà đầu tư trên toàn thế giới Toàn cầu hóa tạo điều kiện cho hoạt động kinh doanh
và hiệu quả hoạt động cao và trong việc loại bỏ các rào cản tồn tại trong thương mại và đầu tư tài chính trong doanh nghiệp, các doanh nghiệp có thể có cơ hội lớn hơn để phát triển Ngoài ra, với sự phát triển mạnh mẽ về công nghệ, những người đã và đang quan tâm trong việc đạt được hiệu quả đầu tư của họ từ bất cứ nơi nào, bất kỳ doanh nghiệp nào trên thế giới thể hiện qua hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp Vì vậy, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp là quan trọng trong việc thu hút đầu tư Và do đó, những người chịu trách nhiệm điều hành các doanh nghiệp phải cải thiện hiệu quả hoạt động thông qua kế hoạch mới và các thủ tục để cập nhật các hoạt động và giao dịch của doanh nghiệp trong các chu
kỳ hoạt động
Đo lường hiệu quả hoạt động đề cập đến quá trình đo lường hiệu quả và hiệu quả của hoạt động Neely et all (2005) Đo lường hiệu quả hoạt động là sự chuyển giao của thực tế phức tạp của hiệu quả hoạt động trong các tổ chức có thể được liên quan và chuyển tiếp trong cùng một hoàn cảnh Lebas (1995) Trong quản lý kinh doanh hiện tại, đo lường hiệu quả hoạt động được coi là có vai trò quan trọng hơn so với định lượng và kế toán Koufopoulos et all (2008) Điều này phù hợp với Bititci et all (1997), người đã mô tả quản lý hiệu quả hoạt động như là một quá trình trong đó tổ chức quản lý hiệu quả của nó để phù hợp với các chiến lược và mục tiêu doanh nghiệp và chức năng của nó Ngoài ra, giá trị của doanh nghiệp
có thể được mô tả là các lợi ích phát sinh từ cổ phiếu của doanh nghiệp bởi các cổ đông Rouf (2011)
Đo lường hiệu quả hoạt động là rất quan trọng để quản lý hiệu quả hoạt động của
Trang 5bất kỳ doanh nghiệp nào Demirbag et all (2006) Không thể cải tiến quy trình mà không đo lường kết quả Do đó, để cải thiện hiệu quả hoạt động, tổ chức cần phải xác định mức độ sử dụng tài nguyên tổ chức tác động đến hiệu quả kinh doanh Gall et all (1996) Thành công của doanh nghiệp về cơ bản được giải thích bởi hiệu quả của nó trong một khoảng thời gian nhất định Các nhà nghiên cứu đã mở rộng nỗ lực để xác định các biện pháp cho khái niệm về hiệu quả hoạt động như một khái niệm quan trọng Tìm một phép đo cho hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cho phép so sánh các buổi kết quả trong các khoảng thời gian khác nhau Tuy nhiên, không có phép đo cụ thể nào với khả năng đo lường mọi khía cạnh hiệu quả hoạt động đã được đề xuất cho đến nay Snow & Hrebiniak (1980) Hiệu suất của một doanh nghiệp bị ảnh hưởng đáng kể bởi quản trị doanh nghiệp và nếu các chức năng được thiết lập phù hợp cho hệ thống quản trị doanh nghiệp,
nó thu hút đầu tư và giúp tối đa hóa quỹ của doanh nghiệp, củng cố trụ cột của doanh nghiệp và điều này sẽ dẫn đến sự gia tăng hiệu suất doanh nghiệp Nói cách khác, quản trị doanh nghiệp hiệu quả bảo vệ chống lại những thách thức tài chính có thể xảy ra và tạo điều kiện tăng trưởng đáng kể và do đó, quản trị doanh nghiệp đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của hoạt động của doanh nghiệp Hiện tại, tác động của quản trị doanh nghiệp đối với doanh nghiệp nói chung đã được kiểm tra Ehikioya (2009)
Dòng tiền và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp được đo lường bằng lợi nhuận trên tài sản (ROA) và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) là thông tin quan trọng nhất để doanh nghiệp đạt được mục tiêu của doanh nghiệp Nghiên cứu này nhằm xác định tác động của dòng tiền và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
Sự phức tạp của sự diễn biến giữa hiệu quả hoạt động và dòng tiền được thể hiện một phần qua sự ổn định của chỉ tiêu hiệu suất lợi nhuận theo thời gian và các thông tin kế toán của dòng tiền cũng cần được quan tâm đến Trong nghiên cứu này sẽ làm rõ hơn về mối quan hệ giữa quản trị dòng tiền với hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp trong các ngành sản xuất thực phẩm – đồ uống niêm yết ở thị trường chứng khoán Việt Nam
Thông tin về các hệ số tài chính thường thu được từ báo cáo thu nhập và bảng cân đối kế toán Tuy nhiên, trong những năm gần đây, các hệ số từ báo cáo dòng tiền (SCF) cũng đã thu hút sự chú ý của các học giả và các nhà thực hành ngành công nghiệp DeFranco & Schimidgall (1998), Schimidgall et all (1993), vì các hệ số dòng tiền cung cấp thông tin bổ sung hiểu trạng thái hoạt động “thực” của một doanh nghiệp
Trong hầu hết các doanh nghiệp, lớn hay nhỏ, tiền mặt không chỉ là một yếu tố thiết yếu cho một doanh nghiệp thành công, mà còn là một yêu cầu quan trọng
Trang 6liên tục cho sự sống còn của doanh nghiệp DeFranco & Schimidgall (1998) Các nghiên cứu trước đây đã thảo luận về dòng tiền là rất quan trọng đối với nhiều doanh nghiệp trong nhiều ngành công nghiệp Beck (1994), Bohannon & Edwards (1993), Casey & Bartczak (1985), DeFranco & Schimidgall (1998), Epstein & Pava (1994), Mills & Yamamura (1998); Schimidgall et all (1993), Sylvestre (1994 ), Beck (1994) bày tỏ tiền mặt là “vua” và lưu ý rằng tiền mặt phản ánh sự khác biệt giữa các hoạt động thành công và đóng cửa
Thanh and Nguyen (2013), đã thực hiện một nghiên cứu về ảnh hưởng của quan
hệ ngân hàng đối với hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam Nghiên cứu sử dụng hồi quy nhiều lần để phân tích dữ liệu, sử dụng mẫu 465 doanh nghiệp được niêm yết ở Việt Nam trong giai đoạn 207-2010 Nghiên cứu cho thấy hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp giảm khi số lượng mối quan hệ ngân hàng tăng lên Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng dòng tiền có mối quan hệ tiêu cực với các doanh nghiệp, lợi tức trên vốn chủ sở hữu, trong khi tài sản có mối liên hệ tiêu cực với lợi nhuận trên tài sản
Ali, Alireza and Jalal (2013) nghiên cứu mối liên hệ giữa các khoản thu nhập khác nhau và các phương pháp lưu chuyển tiền tệ của hoạt động của doanh nghiệp và lợi nhuận chứng khoán tại Iran Nghiên cứu đã sử dụng hồi quy đơn giản và nhiều lần để phân tích dữ liệu trong khoảng thời gian chín năm liên tiếp từ năm 2003 đến năm 2011 Nghiên cứu cho thấy hiệu quả hoạt động và dòng tiền của doanh nghiệp có mối quan hệ tiêu cực đáng kể; Hơn nữa, các biện pháp dựa trên thu nhập có liên quan nhiều hơn đến lợi nhuận chứng khoán và mô tả hoạt động của doanh nghiệp tốt hơn các biện pháp lưu chuyển tiền tệ ở một số doanh nghiệp có
số dư tiền mặt cao hơn
Chikashi (2013), thực hiện điều tra tổng thu nhập và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp ngành ứng dụng điện tử của Sàn giao dịch Tokyo Srock Nghiên cứu sử dụng dữ liệu giai đoạn 2009 đến 2011 và sử dụng phân tích hồi quy dữ liệu bảng Nghiên cứu chỉ ra rằng dòng tiền và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
có mối quan hệ tiêu cực đáng kể Ngoài ra, tổng thu nhập được công bố là cao hơn các thu nhập khác và các biến dòng tiền trên lợi nhuận cổ phiếu dự tính trong tương lai của doanh nghiệp
Zhou and Zhang (2012), đã kiểm tra mối quan hệ giữa dòng tiền tự do và hiệu quả tài chính từ các doanh nghiệp bất động sản niêm yết tại Trung Quốc Nghiên cứu
đã sử dụng phân tích hồi quy về dữ liệu giai đoạn 2006-2011 của tất cả các doanh nghiệp bất động sản niêm yết tại Trung Quốc Nghiên cứu cho thấy dòng tiền tự
do có tương quan nghịch với hiệu quả tài chính và việc dòng tiền tự do cao sẽ dẫn đến hiệu quả tài chính giảm
Trang 7Adelegan (2003), đã thực hiện một phân tích thực nghiệm về mối quan hệ giữa
và thay đổi cổ tức ở Nigeria Nhà nghiên cứu đã sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS) để phân tích dữ liệu thống kê của 63 doanh nghiệp được niêm yết ở Nigeria trong giai đoạn từ 1984 đến 1997 Kết quả thực nghiệm cho thấy mối quan hệ có ý nghĩa tích cực giữa dòng tiền và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
Ngoài ra, mối quan hệ giữa dòng tiền và thay đổi cổ tức phụ thuộc đáng kể vào mức tăng trưởng, lựa chọn cấu trúc vốn và quy mô của từng thay đổi chính sách kinh tế và doanh nghiệp Brushet et all (2000), kiểm tra giả thuyết dòng tiền tự do cho tăng trưởng doanh thu và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp Họ đã sử dụng White Test và Durbin – Waston của dữ liệu trong giai đoạn 1988 đến 1995 Kết quả cho thấy hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và dòng tiền có mối quan hệ tích cực đáng kể Nhưng các điều kiện khác nhau của chính phủ ảnh hưởng đến tăng trưởng và hiệu suất bán hàng theo những cách khác nhau
Miar (1995) nghiên cứu giá trị của các hệ số dòng tiền tài chính trên thị trường chứng khoán Tehran Nghiên cứu sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS) để phân tích dữ liệu trong giai đoạn 1988-1994 của 480 doanh nghiệp được thống kê trong nghiên cứu cho thấy rằng thông tin hiện tại trong các báo cáo lưu chuyển tiền tệ dẫn đến sự gia tăng đáng kể trong mối tương quan giữa tỷ lệ thu nhập và bảng cân đối với chứng khoán Nhưng có sự tương quan yếu hơn giữa các tỷ lệ dòng tiền so với tỷ lệ thu nhập và bảng cân đối kế toán chứng khoán Shahmoradi (2002) xem xét mối liên hệ giữa lợi nhuận kế toán và lợi nhuận chứng khoán trong các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Tehran Nghiên cứu đã phân tích dữ liệu qua mối tương quan và sử dụng phương pháp hồi quy đơn giản Nghiên cứu cho thấy rằng có một mối quan hệ có ý nghĩa giữa lợi nhuận ròng, thu nhập hoạt động với lợi nhuận chứng khoán
Ashitiani (2005), nghiên cứu mối quan hệ giữa tỷ lệ kế toán, dòng tiền hoạt động, đầu tư, tài chính và lợi nhuận chứng khoán tại Sở giao dịch chứng khoán Tehran Nhà nghiên cứu đã sử dụng tương quan Pearson và hồi quy đơn giản để phân tích dữ liệu mẫu của 650 doanh nghiệp được thống kê trong giai đoạn 1998 đến
2004, kết quả cho thấy có mối quan hệ có ý nghĩa giữa thu nhập hoạt động, lợi nhuận tăng trưởng, dòng tiền hoạt động , đầu tư dòng tiền với lợi nhuận chứng khoán; nhưng không có mối quan hệ có ý nghĩa giữa việc tăng trưởng thương mại, tài chính và dòng tiền
Khoshdel (2006), nghiên cứu mối quan hệ giữa dòng tiền tự do và thu nhập hoạt động với lợi nhuận chứng khoán và tăng trưởng giá trị thị trường ròng của tài
Trang 8sản hoạt động tại Sở giao dịch chứng khoán Tehran Nghiên cứu kiểm tra các giả thuyết thông qua Perarson tương quan và phương pháp hồi quy tuyến tính đơn giản Nghiên cứu cho thấy rằng có một mối quan hệ có ý nghĩa tích cực giữa thu nhập hoạt động với ROE, ROA và phát triển khác nhau trong tài sản hoạt động Waston (2005), đã kiểm tra sự liên quan giữa các biện pháp thu nhập và lưu chuyển tiền mặt khác nhau của hoạt động của doanh nghiệp và lợi nhuận chứng khoán Nghiên cứu sử dụng hồi quy đơn giản để phân tích dữ liệu và kết quả đã tái khẳng định rằng dòng tiền và hoạt động của doanh nghiệp có mối quan hệ tiêu cực đáng kể
Wijewaradana & Munasinghe (2015), đánh giá kết quả của dòng tiền và tác động của dòng tiền đối với sự thành công và ổn định tài chính doanh nghiệp Tính thanh khoản và khả năng sinh lời của doanh nghiệp thể hiện ở kết quả đầu tư Các nhà nghiên cứu đã sử dụng số liệu thống kê mô tả và độ lệch chuẩn để kiểm tra mối liên hệ giữa các phép đo lưu lượng tiền mặt và hiệu quả kinh doanh, nghiên cứu thực hiện phân tích tương quan Nghiên cứu đã cho thấy dòng tiền không có mối quan hệ đáng kể với ROE nhưng dòng tiền hoạt động đầu tư và dòng tiền từ hoạt động tài chính lại có mối quan hệ tiêu cực đáng kể với ROA
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam suy giảm trong giai đoạn 2008 – 2014 và giai đoạn 2015 – 2017, nền kinh tế Việt Nam cũng gặp nhiều khó khăn khi đối mặt với những biến động lớn của nền kinh tế toàn cầu Nền kinh tế thế giới, đặc biệt là
ở các nước phát triển, có nhiều bất ổn Trong điều kiện đó, nền kinh tế Việt Nam
đã có dấu hiệu dễ bị tổn thương do những cú sốc, nhiều doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn trong việc duy trì và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh Cuộc khủng hoảng tài chính đã nhấn mạnh tầm quan trọng của quản lý thanh khoản
và tăng nhu cầu về dịch vụ tài chính cho quản trị dòng tiền, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp quy mô lớn
Đối với các tập đoàn, các doanh nghiệp lớn với nhiều chi nhánh, đại lý hoặc doanh nghiệp con, việc quản trị dòng tiền luôn quan trọng để đảm bảo sự ổn định tài chính Khảo sát sự thất bại của doanh nghiệp kinh doanh phát hiện ra rằng có đến 60% các tổn thất liên quan đến dòng tiền trong doanh nghiệp Các chủ doanh nghiệp lớn hiểu rằng không có gì quan trọng hơn việc cân bằng các khoản thu
và chi tiêu và giảm thiểu tổn thất Quản trị dòng tiền tốt không chỉ đảm bảo hoạt động kinh doanh trơn tru và thuận tiện, mà còn là cơ sở để vượt lên trên đối thủ
Vì vậy, quản trị tốt dòng tiền là chìa khóa cho sự thành công của doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn
Trang 9Trong nghiên cứu này, các tác giả sẽ tập trung vào việc điều tra và làm rõ mối quan hệ giữa quản trị tiền mặt và lợi nhuận doanh nghiệp, qua đó giúp các doanh nghiệp đưa ra các chiến lược cải thiện hiệu quả hoạt động Mục tiêu nghiên cứu
cụ thể là:
- Kiểm tra mối quan hệ giữa dòng tiền hoạt động và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết tại Việt Nam
- Kiểm tra mối quan hệ giữa dòng tiền đầu tư và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết tại Việt Nam
- Kiểm tra mối quan hệ giữa dòng tiền và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết tại Việt Nam
3.1 Câu hỏi nghiên cứu
Để đạt được mục tiêu của nghiên cứu này, câu hỏi nghiên cứu được đặt ra là: Mối quan hệ giữa quản trị dòng tiền và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp thực phẩm niêm yết tại Việt Nam là gì?
3.2 Giả thuyết nghiên cứu
Để điều tra bản chất của mối quan hệ tồn tại giữa quản trị dòng tiền và khả năng sinh lời, các tác giả thực hiện kiểm định các giả thuyết sau:
H₀A: Không có mối quan hệ nào giữa quản trị dòng tiền và lợi nhuận trên tài sản (ROA) của các Doanh nghiệp Thực phẩm niêm yết ở Việt Nam
H₁A: Có mối quan hệ đáng kể giữa quản trị dòng tiền và lợi nhuận trên tài sản (ROA) của các Doanh nghiệp Thực phẩm niêm yết ở Việt Nam
H₀B: Không có mối quan hệ nào giữa quản trị dòng tiền và lợi nhuận trên vốn chủ
sở hữu (ROE) của các Doanh nghiệp Thực phẩm niêm yết ở Việt Nam
H1B: Có mối quan hệ đáng kể giữa quản trị dòng tiền và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) của các doanh nghiệp Thực phẩm niêm yết ở Việt Nam
3.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
33 doanh nghiệp thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2009-2017
3.4 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả trong đó các tiêu chí độ lệch chuẩn và giá trị trung bình được sử dụng để đánh giá hành vi của các biến nghiên
Trang 10cứu và kiểm tra mối liên hệ giữa các phép đo lưu lượng dòng tiền và hiệu quả hoạt động, nghiên cứu cũng thực hiện phương pháp phân tích tương quan để kiểm tra ý nghĩa thống kê sự khác biệt của các biến quan sát được trong hoạt động kinh doanh trung bình của các dòng tiền
Nghiên cứu này sử dụng phần mềm SPSS để hỗ trợ phân tích dữ liệu và thực hiện phân tích thống kê phương sai (ANOVA)
Các biến của nghiên cứu:
Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp là biến thể được giải thích được tính bằng Lợi nhuận ròng trên tổng tài sản (ROA), và Lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu (ROE) Nghiên cứu này sử dụng ROA và ROE để đại diện cho các biến phụ thuộc
α là hệ số chặn của biến độc lập bằng β và 4 biến độc lập được sử dụng trong nghiên cứu này là: Dòng tiền từ dòng tiền hoạt động (OCF), dòng tiền từ dòng tiền đầu tư (ICF), dòng tiền từ dòng tiền tài chính (FCF)
Mô hình hồi quy đánh giá tác động của quản trị dòng tiền đến hiệu quả hoạt động được xây dựng như sau:
ROA = α₀ + β₁OCF + β₂ICF + β₃FCF + β₄TCF + εi (1) ROE = α₀ + β₁OCF + β₂ICF + β₃FCF + β₄TCF + εi (2) Where:
β₁,β₂,β₃,β4 : Tham số được ước tính
OCF : Dòng tiền từ hoạt động sản xuất kinh doanh
ICF : Dòng tiền từ hoạt động đầu tư
FCF : Dòng tiền từ hoạt động tài chính
TCF : Tổng dòng tiền từ 3 hoạt động
4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Bảng 1: Correlations (ROA)
Correlations
OCF