-Theo Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng4-2001 và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng tháng 1-2011 xác định khá toàn diện và có hệ thống những vấn đề cốt yếu nội h
Trang 1Câu hỏi ôn tập Tư tưởng Hồ Chí Minh Câu 1: Trình bày và phân tích khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh?
-Theo Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng(4-2001) và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng (tháng 1-2011) xác định khá toàn diện và có hệ thống những vấn đề cốt yếu nội hàm khái niệm tư tưởng HCM:
“Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lê Nin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi.”
-Phân tích:
Một là về mặt bản chất khoa học và nội dung của tư tưởng HCM:
- Là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng VN Phản ánh những vấn đề có tính quy luật của cách mạng Việt Nam
- Tư tưởng HCM và chủ nghĩa Mác-Lê Nin là nền tảng tư tưởng , kim chỉ nam hành động của Đảng và dân tộc Việt Nam
Hai là nguồn gốc tư tưởng, lý luận của tư tưởng HCM:
- Chủ nghĩa Mác-Lê Nin(thế giới quan và phương pháp luận biện chứng để HCM tìm ra con đường cứu nước và giải quyết các vấn đề thực tiễn của CM)
- Gía trị văn hóa dân tộc(truyền thống yêu nước, nhân nghĩa, tinh thần đoàn kết )
- Tinh hoa văn hóa nhân loại(phật giáo, nho giáo, văn hóa chủ nghĩa mới, thiên chúa giáo )
Ba là giá trị, ý nghĩa, sức hấp dẫn, sức sống lâu bền của tư tưởng HCM:
- Tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc, mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi
Trang 2Câu 2: Cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin đối với sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh?
Chủ nghĩa Mác-Lê Nin là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của tư tưởng HCM “Trong cuộc đấu tranh, vừa nghiên cứu lý luận Mác-LêNin, vừa làm công tác thực tế, dần dần tôi hiểu đượcr ằng chỉ có chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được dân tộc bị áp bức và những người lao động trên thế giới”
- Việc tiếp thu diễn ra trên nền tảng của những tri thức văn hóa tinh túy được chắt lọc, hấp thụ vốn chính trị, vốn hiểu biết phong phú, được tích lũy qua thực tiễn hoạt động đấu tranh vì mục tiêu cứu nước và giải phóng dân tộc
- Quá trình tiếp nhận thực chất “ là chặng đường chiến thắng biết bao khó khăn với sự lựa chọn vững chắc, tránh được những sai lầm dẫn tới ngõ cụt”
- “Sơ thảo luận cương lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lê Nin(1920)-> nâng cao nhận thức của HCM về con đường giải phóng dân tộc Phù hợp đáp ứng những tình cảm, suy nghĩ, hoài bão được ấp ủ từ lâu, nay đã trở thành hiện thực
- Người tiếp thu luận cương Mác-Lê Nin theo phương pháp Mác xít, nắm lấy cái tinh thần, cái bản chất
- Người vận dụng lập trường, quan điểm phương pháp biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lê Nin để giải quyết các vấn đề thực tiễn của cách mạng Việt Nam, chứ không đi tìm kết luận sẵn trong sách vở
Từ đó HCM tìm ra con đường cứu nước và giải quyết các vấn đề thực tiễn của cách mạng trong nước và trên thế giới từ đó đưa HCM vượt hẳn lên so với những người cứu nước cùng thời, khắc phục được khủng hoảng đường lối cứu nước
Câu 3: Tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng giải phóng dân tộc (con đường cách mạng?, lý do?, điểm sáng tạo?)
-Gồm:
+Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản
Trang 3+Cách mạng giải phóng dân tộc trong thời đại mới phải do Đảng công sản lãnh đạo
+Lực lượng của cách mạng giải phóng dân tộc bao gồm toàn dân
+Cách mạng giải phóng dân tộc cần được tiến hành chủ động, sáng tạo và có khả năng giành thắng lợi trướ cách mạng vô sản chính quốc
+Cách mạng giải phóng dân tộc phải được tiến hành bằng con đường cách mạng bạo lực
- Cách mạng giải phóng dân tộc muốn thắng lợi phải đi theo con đường cách mạng vô sản.
-Lý do:
+Bối cảnh lịch sử trong nước:
• Phong trào yêu nước chống thực dân Pháp của VN cuối thế kỉ XIX đầu thế
kỉ XX của các ông cha ta -> thất bại.Chứng tỏ rằng, con đường tư tưởng phong kiến(Hàm Nghi, Hoàng Hoa Thám) hoặc theo con đường tư sản (PBC,PCT)-> không đáp ứng yêu cầu khách quan là giành độc lập, tự do của dân tộc do lịch sử đặt ra
• Đất nước lâm vào “Tình hình đen tối tưởng như không có đường ra”
Mặc dù rất khâm phục tinh thần cứu nước của ông cha, nhưng HCM không tán thành con đường cứu nước ấy, quyết tâm ra đi tìm con đường mới + Thời gian bôn ba ở nước ngoài, con đường cách mạng tư sản:
• Các cuộc cách mạng tư sản lớn trên thế giới (Anh, Pháp, Mĩ) tuy tiến bộ nhưng đây là cuộc cách mạng không tới nơi, chưa triệt để, thay thế sự bóc lột này bằng bóc lột khác
Ví dụ: Cách mạng tư sản Anh hứa sẽ trả tự do cho nô lệ chứ không phải là tài sản, đất đai
• Người đọc bản tuyên ngôn độc lập của Mĩ, tuyên ngôn dân quyền và nhân quyền của cách mạng Pháp “Cách mệnh Pháp cũng như cách mệnh Mĩ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đến nơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông, ngoài thì nó áp bức thuộc địa”
Trang 4 Người không đi theo con đường cách mạng tư sản.
+ Thế giới có cuộc cách mạng vô sản đầu tiên(1917)
• HCM thấy cách mạng tháng Mười Nga không chỉ là cuộc cách mạng vô sản mà còn là cuộc cách mạng giải phóng dân tộc Nó nêu tấm gương sáng
về sự nghiệp giải phóng dân tộc thuộc địa và mở ra trước mặt họ thời đại cách mạng chống đế quốc giải phóng dân tộc
• HCM đọc luận cương của Lê Nin một phương hướng mới giải phóng dân tộc: con đường cách mạng vô sản, bảo vệ giai cấp thuộc địa bị áp bức
Người chọn đi theo con đường cách mạng vô sản
- Điểm sáng tạo:
• Tìm ra con đường cách mạng mới
• 1930 thành lập Đảng cộng sản Việt Nam, có chính đảng lãnh đạo
• Tập hợp được toàn bộ quần chúng nhân dân, toàn dân không theo manh mối nhỏ lẽ
• CMVN không trong chờ, lệ thuộc vào cách mạng chính quốc
Câu 4: Các đặc trưng cơ bản của Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam? Đặc trưng nào là quan trọng nhất? Vì sao?
-Có 4 đặc trưng cơ bản:
+ Một chế độ chính trị do dân làm chủ
+ Chủ nghĩa XH là một chế độ xã hội có nền kinh tế phát triển cao, gắn liền với
sự phát triển của khoa học- kỹ thuật
+ Chủ nghĩa xã hội là chế độ không còn người bốc lột người
+ Chủ nghĩa xã hội là một xã hội phát triển cao về văn hóa, đạo đức
-Đặc trưng chế độ chính trị do dân làm chủ là quan trọng nhất Vì:
+Là đặc trưng cốt yếu giữ vững một chế độ chính trị dân chủ, do dân lao động làm chủ,nhân dân lao động là chủ Nhà nước là của dân, do dân, vì dân dựa vào khối đại đoàn kết toàn dân mà nòng cốt là liên minh công- nông-tri thức, do Đảng cộng sản lãnh đạo Tạo điều kiện cho các đặc trưng khác phát huy
Trang 5+ Để thấy rõ sự khác biệt, thấy được tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội khác với các chế độ khác trong thế giới loài người.Nhân dân đoàn kết thành một khối thống nhất để làm chủ nước nhà, là người quyết định vận mệnh cũng như sự phát triển của đất nước dưới chế độ xã hội chủ nghĩa
Câu 5: Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của đại đoàn kết dân tộc.
-Có 2 vai trò to lớn của đại đoàn kết dân tộc trong sự nghiệp cách mạng:
Thứ nhất, đại đoàn kết dân tộc là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, quyết định
thành công của cách mạng.
• Trong thời đại mới, để đánh bại các thế lực đế quốc thực dân nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người,nếu chỉ có tinh thần yêu nước thì chưa đủ
• Cách mạng muốn thành công và thành công đến nơi phải tập hợp tất cả mọi lực lượng có thể tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc bền vững
• Lý luận: + Để quy tụ được mọi lực lượng vào khối đại đoàn kết toàn dân,
cần phải có chính sách và phương pháp phù hợp với từng đối tượng
+ Trong từng thời kỳ, từng giai đoạn cách mạng, trước những yêu cầu và nhiệm vụ khác nhau, chính sách và phương pháp tập hợp có thể và cần thiết phải điều chỉnh cho phù hợp với từng đối tượng khác nhau
+ Song đại đoàn kết dân tộc phải luôn luôn được nhận thức là vấn đề sống còn, quyết định thành bại của cách mạng
• Thực tiễn : + Đoàn kết trong mặt trận Việt Minh, nhân dân ta đã làm cách
mạng tháng Tám thành công, lập nên nước VNDCCH
+ Đoàn kết trong mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nhân dân ta đã giành thắng lợi trong công cuộc khôi phục kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa và trong sự nghiệp xây dựng xã hội ở miền Bắc
• Các luận điểm có tính chân lý:
+ Đoàn kết làm ra sức mạnh
+ “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết,
Thành công, thành công, đại thành công”
Thứ hai, đại đoàn kết dân tộc là mục tiêu, nhiệm vụ hàng đầu của Đảng của dân tộc.
Trang 6• Đại đoàn kết dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu của Đảng, cũng là nhiệm vụ hàng đầu của mọi giai đoạn cách mạng
+ Cách mạng muốn thành công chỉ có đường lối đúng thì chưa đủ,mà Đảng phải cụ thể hóa thành mục tiêu, nhiệm vụ và phương pháp cách mạng phù hợp với từng giai đoạn lịch sử để lôi kéo, tập hợp quần chúng -> thực lực cách mạng, thực lực đó chính là khối đại đoàn kết dân tộc
• Đại đoàn kết dân tộc còn là nhiệm vụ hàng đầu của dân tộc
+ Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, phải do quần chúng, vì quần chúng
+ Từ trong phong trào đấu tranh để giải phóng và xây dựng xã hội mới tốt đẹp, quần chúng nảy sinh nhu cầu đoàn kết và sự hợp tác.Dưới sử lãnh đạo của Đảng tạo thành sức mạnh tổng hợp trong cuộc đấu tranh vì độc lập cho dân tộc, tự do cho nhân dân và hạnh phúc cho con người
Câu 6: Tư tưởng Hồ Chí Minh về các nguyên tắc xây dựng và hoạt động của Mặt trận dân tộc thống nhất?
-Có 4 nguyên tắc cơ bản:
Thứ nhất, mặt trận dân tộc thống nhất phải xây dựng trên nền tảng khối liên minh công - nông - tri thức, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng
• Đây là nguyên tắc cốt lõi trong chiến lược đại đoàn kết của HCM, đại đoàn kết không chỉ là “người chung một nước phải thương yêu nhau cùng” nữa
mà đã được xây dựng trên một cơ sở lý luận vững chắc
• Lực lượng chủ yếu trong khối đại đoàn kết dân tộc là công nông-> là nền tảng của mặt trận dân tộc thống nhất
• Làm cách mạng phải có tri thức và tầng lớp trí thức rất quan trọng đối với cách mạng
• Công nông trí cần đoàn kết chặt chẽ thành một khối
• Đối với mặt trận, sự lãnh đạo của Đảng vừa là vấn đề mang tính nguyên tắc, vừa là tất yếu, vừa phải có điều kiện
• Đảng vừa là thành viên của lực lượng mặt trận dân tộc thống nhất, vừa là lực lượng lãnh đạo mặt trận
Thứ hai, mặt trận dân tộc thống nhất phải hoạt động trên cơ sở bảo đảm lợi ích tối cao của dân tộc, quyền lợi cơ bản của các tầng lớp nhân dân
Trang 7• Khối đại đoàn kết chỉ có thể thực hiện bền chặt và lâu dài khi có sự thống nhất cao độ về mặt lợi ích và mục tiêu
• Độc lập, tự do là nguyên tắc bất di bất dịch
• Trên cơ sở xác định lợi ích tối cao của dân tộc, những quyền lợi cơ bản của tầng lớp nhân dân được HCM kết tinh vào tiêu chí của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa: “Độc lập, tự do, hạnh phúc”
Thứ ba, mặt trận dân tộc thống nhất phải hoạt động theo nguyên tắc hiệp thương dân chủ, đảm bảo đoàn kết ngày càng rộng rãi và bền vững
• Nguyên tắc hiệp thương dân chủ: tất cả mọi vấn đề của mặt trận đều phải được đưa ra để tất cả các thành viên cùng nhau bàn bạc công khai, để đi đến nhất trí, loại trừ mọi áp đặt hoặc dân chủ hình thức
• Đảng có trách nhiệm trình bày mọi chủ trương, chính sách của mình trước mặt trận,-> bàn bạc, hiệp thương->tìm giải pháp tối ưu, thống nhất hành động
• Để thực hiện nguyên tắc hiệp thương dân chủ phải đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân, giải quyết hài hòa mqh giữa lợi ích dân tộc và lợi ích giai cấp, lợi ích chung và lợi ích riêng, lợi ích lâu dài và lợi ích trước mắt
• Lấy việc thống nhất tối cao của dân tộc, của các tầng lớp ND làm cơ sở củng cố và không ngừng mở rộng mặt trận
Thứ tư, mặt trận dân tộc thống nhất là khối đại đoàn kết chặt chẽ, lâu dài, đoàn kết thật sự, chân thành, thân ái giúp đỡ nhau cùng tiến bộ
• Nhấn mạnh phương châm: “ Cầu đồng tồn dị” lấy cái chung để hạn chế cái riêng, cái khác biệt
• Phải có tấm lòng nhân ái, khoan dung độ lượng
• Phải nêu cao tinh thành tự phê bình, phê bình để biểu dương mặt tốt, khắc phục mặt chưa tốt, củng cố mở rộng khối đại đoàn kết dân tộc
Câu 7: Quan điểm của Hồ Chí Minh về những vấn đề nguyên tắc trong hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam?
Một là tập trung dân chủ.
-Là nguyên tắc cơ bản trong xây dựng Đảng
Trang 8-“Tập trung” “dân chủ” có mối quan hệ khăng khít với nhau: tập trung trên nền tảng dân chủ, dân chủ dưới sự chỉ đạo tập trung
Hai là tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách.
-Nhiều người thì nhiều kinh nghiệm, người thấy rõ mặt này, người trông thấy mặt kia của vấn đề.-> vấn đề ấy mới được giải quyết chu đáo, khỏi sai lầm
- Bàn bạc kĩ lưỡng, kế hoạch định rõ ràng rồi, thì cần phải giao cho 1 người hoặc 1 nhóm ít người phụ trách theo kế hoạch đó mà thi hành-> có chuyên trách, công việc mới chạy
Ba là tự phê bình và phê bình.
-Làm cho phần tốt của mỗi cá nhân con người nảy nở như hoa mùa xuân, làm cho mỗi tổ chức tốt lên, phần xấu bị mất dần đi, vươn tới chân, thiện, mỹ
-Thái độ, phương pháp: phải tiến hành thường xuyên như người rửa mặt hằng ngày, phải thẳng thắn chân thành, trung thực, không nể nang, không giấu giếm và cũng không thêm bớt khuyết điểm
Bốn là kỉ luật nghiêm minh, tự giác
-Tính nghiêm minh của kỷ luật Đảng đòi hỏi tất cả mọi tổ chức đảng, tất cả mọi đảng viên đều phải bình đẳng trước Điều lệ Đảng, pháp luật của nhà nước, trước mọi quyết định của Đảng
-Tự giác là một yêu cầu bắt buộc đối với mọi tổ chức đảng và đảng viên
-Tính nghiêm minh, tự giác đòi hỏi đảng viên phải gương mẫu trong cuộc sống, công tác
Năm là đoàn kết thống nhất trong Đảng.
-Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lenin, cương lĩnh điều lệ Đảng, đường lối, quan điểm của Đảng
-Thực hành dân chủ rộng rãi trong Đảng, thường xuyên và nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình, tu dưỡng đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân và các biểu hiện tiêu cực khác
Trang 9Câu 8: Quan điểm của Hồ Chí Minh về Nhà nước của dân, do dân và vì dân?
Nhà nước dân chủ theo quan điểm của HCM thể hiện qua 3 nội dung sau: Nhà nước của dân, do dân, vì dân
- Nhà nước của dân.
Quan điểm nhất quán của HCM là xác lập tất cả mọi quyền lực trong nhà nước
và trong xã hội đều thuộc về nhân dân
Được thể hiện rõ trong hiến pháp của Người soạn thảo: Hiến pháp năm 1946 và hiến pháp năm 1959
Chế độ dân chủ đại diện bên cạnh chế độ dân chủ trực tiếp
Muốn đảm bảo được tính chất nhân dân của nhà nước phải xác định được và thực hiện được trách nhiệm của của cử tri và đại biểu do cử tri bầu ra
Dân chủ là khát vọng muôn đời của con người “Dân là chủ”; “Dân làm chủ”
“Dân là chủ” là xác định vị thế của dân, còn “dân làm chủ”có nghĩa là xác định quyền, nghĩa vụ của dân
Người dân được hưởng mọi quyền dân chủ
- Nhà nước do dân
Nhà nước do dân lập nên, do dân ủng hộ, dân làm chủ
Trong tư tưởng HCM về xây dựng nhà nước VN mới, nhân dân có đủ điều kiện,
cả về pháp luật và thực tế, để tham gia quản lý nhà nước Người nêu rõ quyền của dân, nhà nước do dân tạo ra và nhân dân tham gia quản lý là:
• Toàn bộ công dân bầu ra quốc hội- cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước, cơ quan duy nhất có quyền lập pháp
• Quốc hội bầu ra chủ tịch nước, ủy ban thường vụ quốc hội và hội đồng chính phủ
• Hội đồng chính phủ là cơ quan hành chính cao nhất của nhà nước, thực hiện các nghị quyết của quốc hội và chấp hành luật pháp
• Mọi công việc của bộ máy nhà nước trong việc quản lý xã hội đều thực hiện ý chí của dân( thông qua Quốc hội do dân bầu ra)
Trang 10- Nhà nước vì dân
Nhà nước vì dân là một lấy lợi ích chính đáng của nhân dân là mục tiêu, tất cả đều vì lợi ích của nhân dân, ngoài ra không có bất kì lợi ích nào khác
Đó là một nhà nước trong sạch, không có bất kì một đặc quyền, đặc lợi nào Mọi đường lối, chính sách đều chỉ nhằm đưa lại quyền lợi cho dân, việc gì có
cơ hội dù nhỏ cũng cố gắng làm, việc đó có hại cho dân dù nhỏ cũng cố gắng tránh
Dân là gốc của nước
HCM luôn tâm niệm: Phải làm cho dân có ăn, có mặc, phải làm cho dân có chỗ
ở, phải làm cho dân được học hành
Một nhà nước vì dân, là từ chủ tịch đến công chức bình thường phải làm công bộc, làm đầy tớ cho nhân dân chứ không phải “ làm quan cách mạng” để “ đè đầu cưỡi cổ nhân dân”
Câu 9: Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò văn hóa?
Văn hóa giáo dục
- HCM đã phê phán gay gắt nền giáo dục phong kiến( tầm chương,kinh viện,
xa rời thực tế, bất bình đẳng, trọng nam khinh nữ ) và nền giáo dục thực dân( ngu dân, đồi bại, xảo trá, nguy hiểm hơn cả sự dốt nát)
- Xây dựng một nền giáo dục mới phải được coi là một mặt trận quan trọng, nhiệm vụ cấp bách có ý nghĩa chiến lược, cơ bản, lâu dài
- Mục tiêu của văn hóa giáo dục là để thực hiện cả ba chức năng của văn hóa thông qua việc dạy và học
- Nội dung giáo dục phải phù hợp với thực tiễn VN Giáo dục phải toàn diện, bao gồm cả văn hóa, chính trị, khoa học kỹ thuật, chuyên môn nghề
nghiệp,lao động
- Phương châm phương pháp giáo dục:
• Phương châm học đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tế, học tập phải kết hợp với lao động; kết hợp chặt chẽ 3 khâu: gia đình, nhà trường và xã hội