Phân tích vai trò của thông tin đại chúng và dư luận xã hội đối với hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay. Thông tin đại chúng và dư luận xã hội ảnh hưởng một cách sâu rộng và toàn diện đến hoạt động thực hiện pháp luật.
Trang 1MỞ ĐẦU
Để tổ chức và quản lý xã hội, nhà nước đã ban hành ra pháp luật Pháp luật được ban hành có vai trò quan trọng trong việc tạo ra khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của nhà nước, xã hội và công dân Vấn đề đặt ra cho nhà nước không chỉ là ban hành pháp luật trên giấy tờ còn còn phải tổ chức thực hiện pháp luật để các quy phạm pháp luật đi sâu vào đời sống trở thành hành vi, thói quen của các cơ quan nhà nước, của các nhóm xã hội và các cá nhân Thực hiện pháp luật là một quá trình phức tạp, có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động thực hiện pháp luật Trong đó, thông tin đại chúng và dư luận xã hội ảnh hưởng một cách sâu rộng
và toàn diện đến hoạt động thực hiện pháp luật Để tìm hiểu kĩ hơn điều đó trong
bài tập lớn học kì, người viết xin trình bày đề tài số 05: “Phân tích vai trò của thông tin đại chúng và dư luận xã hội đối với hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay”.
NỘI DUNG
I.Một số vấn đề lí luận
1.Khái niệm thực hiện pháp luật
Thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích nhằm hiện thực hóa các quy định của pháp luật, làm cho chúng đi vào cuộc sống trở thành hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật
Thực hiện pháp luật được tiến hành thông qua các hình thức khác nhau, bao gồm bốn hình thức cơ bản là tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dung pháp luật, áp dụng pháp luật:
Tuân thủ pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật kiếm chế, không tiến hành những hoạt động mà pháp luật cấm Các quy định mang tính ngăn cấm phổ biến trong nhiều lĩnh vực pháp luật, ví dụ như Luật phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007 nghiêm cấm các hành vi cưỡng bức, kích động, xúi giục, giúp sức người khác thực hiện hành vi bao lực gia đình; sử dụng, truyền bá thông tin, hình ảnh, âm thanh nhằm kích động bạo lực gia đình…
Trang 2Chấp hành pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp lí của mình bằng hành động tích cực Các quy định của pháp luật mang tình bắt buộc các chủ thể phải tiến hành những hành vi tích cực nhất định Ví dụ như điều 47 Hiến pháp năm 2013 quy định: Mọi người có nghĩa vụ nộp thuế theo luật định
Sử dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện các quyền tự do, pháp lí của mình Ví dụ như khoản 1 điều 38 Hiến pháp năm 2013 quy định: Mọi người có quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, bình đẳng trong việc sử dụng các dịch vụ y tế
Áp dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước, nhà chức trách có thẩm quyền, các nhân được nhà nước trao quyền tổ chức cho các chủ thể thực hiện các quy định của pháp luật hoặc tự mình căn cứ các quy định của pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi, đình chỉ hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể
2 thông tin đại chúng
Thông tin đại chúng là cách thức truyền đạt thông tin thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như báo chí, phát thanh, truyền hình… đến đám đông quần chúng nhằm cung cấp thông tin, bày tỏ thái độ, ý kiến đánh giá về một vấn đề trong xã hội
Trong xã hội hiện đại, thông tin đại chúng đóng vai trò quan trọng, là một trong những động lực phát triển của xã hội Hệ thống truyền thông đại chúng rất đa dạng bao gồm nhiều loại như báo chí, xuất bản, phát thanh, truyền hình, internet… Những thành tựu công nghệ vượt bậc, sự phát triển ngày càng cao của đời sống vật chất và tinh thần của xã hội kéo theo nhu cầu mở rộng quy mô, phạm vi, hình thức hoạt động của các phương tiện thông tin đại chúng không ngừng phát triển và trở thành một phương tiện có sức mạnh, có khả năng thu hút sự quan tâm chú ý của đại bộ phận dân cư trong xã hội và tác động thường xuyên, liên tục tới ý chí, tình cảm và hành động của nhiều thành viên trong xã hội Ngày nay, với sự phát triển
Trang 3của internet, truyền thông đại chúng lại càng được phổ biến rộng rãi trong quần chúng, trở thành nguồn cung cấp thông tin quan trọng cho đại bộ phận nhân dân
Các phương tiện thông tin đại chúng luôn được cập nhất nhanh chóng, kịp thờ để cung cấp thông tin cho mọi người trên một phạm vi rộng lớn Thông tin đại chúng có đối tượng tiếp nhận đa dạng, đông đảo quần chúng trong xã hội Vấn đề
mà thông tin đại chúng đề cập cũng rất đa dạng, đối tượng phản ánh ở nhiều lĩnh vực khác nhau Có nhiều cách thể hiện khác nhau thông qua hình ảnh, âm thanh, chữ viết Thông tin đại chúng có tính chất dễ nhớ, dễ hiểu, dễ tiếp cận, phạm vi rộng lớn
3 Dư luận xã hội
Dư luận xã hội là tập hợp các ý kiến, thái độ có tính chất phán xét, đánh giá của các nhóm xã hội hay của xã hội nói chung trước những vẫn đề mang tính thời
sự, có liên quan tới lợi ích chung, thu hút được sự quan tâm của nhiều người và được thể hiện trong các nhận đinh hoặc hành động thực tiễn của họ
Dư luận là hiện tượng tâm lý bắt nguồn từ một nhóm người, biểu hiện bằng những phán đoán, bình luận, quan điểm về một vấn đề nào đó kèm theo thái độ cảm xúc và sự đánh giá nhất định, được truyền từ người này tới người kia, nhóm này sang nhóm khác Nó có thể được truyền đi một cách tự phát hoặc được tạo ra một cách cố ý Nếu được lan truyền rộng rãi và lặp lại thì trở thành dư luận xã hội
Dư luận cũng có thể hình thành từ những định kiến xã hội hay là từ những tác động truyền thông, phong trào,
Trong bất kì xã hội nào, dư luận xã hội cũng đều có ảnh hưởng nhất định và trong nhiều trường hợp còn có tác động mạnh mẽ đến các quá trình chính trị, xã hội, đến việc lãnh đạo và quản lí xã hội Trong lịch sử xã hội loài người, dư luận xã hội đóng vai trò là yếu tố điều hòa các mối quan hệ xã hội và điều chỉnh hành vi của con người Sức mạnh của dư luận xã hội đã được thể hiện ngay cả khi trong xã hội còn chưa xuất hiện các hiện tượng giai cấp, nhà nước và pháp luật
Dư luận xã hội có mặt tích cực và tiêu cực dựa vào các nguồn thông tin mà hình thành nên Nếu nó hình thành dựa vào nguồn tin xác thực thì sẽ trở thành
Trang 4thông tin hữu ích, tạo nên những phản ứng tích cực, còn nếu nguồn thông tin sai lệch, không có căn cứ, có thể đã bị bóp méo thì sẽ tạo nên phản ứng tiêu cực không mong muốn Dư luân xã hội đôi khi có thể xâm phạm rất mạnh đến quyền riêng tư, danh dự, uy tín của cá nhân dù đúng hay sai
II vai trò của thông tin đại chúng và dư luận xã hội đối với hoạt động thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay
1.vai trò của thông tin đại chúng đối với hoạt động thực hiện pháp luật
1.1.vai trò tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho các tầng lớp nhân dân
Phương tiện thông tin đại chúng là yếu tố trung gian liên lạc và tiếp xúc giữa
xã hội dân sự và các thiết chế nhà nước, truyền tải thông tin về các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội đến đông đảo người dân đồng thời phản ánh ý kiến của người dân đến các cơ quan có thẩm quyền
Đặc điểm của phương tiện thông tin đại chúng là tính phổ cập, nhanh chóng, kịp thời và rộng khắp Trong công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, phương tiện thông tin đại chúng là công cụ rất hiệu quả để đem pháp luật đến với mọi tầng lớp nhân dân, giúp người dân dễ dàng tiếp thu, nắm bắt, tìm hiểu, nâng cao nhân thức, ý thức pháp luật Thông qua các phương tiện nghe, nhìn của đài phát thanh, đài truyền hình, sách, báo in, báo mạng, tạp chí… người dân có thể thấm nhuần những nội dung pháp luật , cập nhật những thông tin pháp luật mới, những điều cần phải thực hiện Thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, người dân sẽ biết mình không được làm gì, phải làm gì và được phép làm gì, tránh làm những hành vi trái pháp luật
Điều 14 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 quy định: “ Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân dân, báo của các cơ quan bảo vệ pháp luật, báo và đài phát thanh, đài truyền hình cấp tỉnh xây dựng chương trình, chuyên trang, chuyên mục về pháp luật; đa dạng hóa các hình thức phổ biến , giáo dục pháp luật để phổ biến các quy định của pháp luật, tình hình thi hành pháp luật và các thông tin khác về pháp luật” Điển hình nhất là
Trang 5chương trình Thời sự vào lúc 19h của VTV luôn cập nhật những thông tin mới nhất, cụ thể nhất về các vấn đề mới của pháp luật cũng như việc thực hiện pháp luật diễn ra hàng ngày Trong thời gian Quốc hội họp, đài truyền hình VTV đưa tin trực tiếp để người dân theo dõi, trong đó có trực tiếp về việc thông qua các dự án luật Tại kì họp thứ 5 Quốc hội khóa XIV thông qua 07 luật: Luật Quốc phòng; Luật An ninh mạng; Luật Tố cáo; Luật Cạnh tranh; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao; Luật Đo đạc và bản đồ; Luật sửa đổi, bổ sung một
số điều của 11 luật có liên quan đến quy hoạch, thông tin về việc Quốc hội thông qua các dự án luật được đưa tin trực tiếp trên VTV và được nhắc lại trong chương trình thời sự 19h, báo Lao động, báo điện tử của Đài Truyền hình tiếng nói Việt Nam và nhiều trang báo khác Hay chương trình Phổ biến giáo dục khiếu nại tố cáo
do Đài phát thanh và truyền hình Phú Yên phối hợp Thanh tra tỉnh thực hiện phát sóng hàng tháng để cung cấp cho người dân những kiến thức về pháp luật
1.2.Vai trò biểu dương người tốt, việc tốt và đấu tranh, phê phán những hành
vi sai trái trong việc thực hiện pháp luật
Việc biểu dương những người tốt, việc tốt trong việc chấp hành pháp luật tạo cho người dân ý thức pháp luật tốt, khích lệ con người sống và làm việc theo pháp luật, tạo niềm tin vào pháp luật và công lí trong mọi tầng lớp nhân dân
Các phương tiện thông tin đại chúng tập trung phê phán, phân tích, tìm nguyên nhân của những cá nhân, tập thể vi phạm pháp luật một cách thẳng thắn, sắc bén Đó là những hiện tượng xảy ra trong cuộc sống hàng ngày chung quanh ta Các phương tiện thông tin đại chúng tích cực đưa tin về những trường hợp vi phạm pháp luật không chỉ của người dân mà còn của những người có chức, có quyền trong bộ máy nhà nước
Nhân dân rất cần các phương tiện thông tin đại chúng cung cấp những thông tin chính xác, rõ ràng về những vấn đề liên quan đến pháp luật đúng, sai, phải, trái
Để người dân có sự hiểu biết hơn về pháp luật, cổ động người dân tuân theo pháp luật cũng đồng thời có tác dụng răn đe những người đang có hành vi vi phạm pháp luật hoặc có ý định vi phạm
Trang 6Thời đại internet phát triển mạnh kéo theo các trang báo mạng cũng ngày càng phổ biến, trở thành nguồn cung cấp thông tin hữu ích cho người dân Việc thực hiện pháp luật tốt thì được đưa lên để trở thành tấm gương cho mọi người noi theo, vi phạm pháp luật thì bị phê phán, chỉ trích và kéo theo là sự vào cuộc điều tra của các cơ quan có thẩm quyền để xử lý vi phạm
Gần đây, trong chương trình thời sự 19h sau chiến thắng của đội tuyển Việt Nam trong giải AFF cup đã nhắc đến một hành động đẹp của rất nhiều người dân tham gia giao thông, dù đang vui mừng trong không khí chiến thắng, vào thời điểm 24h đêm nhưng khi đèn đỏ hiện lên, tất cả mọi người đều dừng lại Hay vụ án đánh bạc nghìn tỷ liên quan đến hai cựu tướng công an là Phan Văn Vĩnh và Nguyễn Thanh Hóa được báo đài cập nhật, đưa tin liên tục Cụ thể như chương trình VTC14 - Thời tiết – Môi trường & Đời sống đưa tin rất cụ thể chi tiết về quá trình xét xử vụ án Chương trình Kí sự pháp đình của Đài truyền hình Vĩnh Long dựng lại các vụ đã xảy ra trong thực tế đã thể hiện những mặt phải trái, nỗi lòng của cả người nhà nạn nhân và kẻ phạm tội, từ đó cảnh tỉnh mọi người phải chấp hành pháp luật
1.3.Vai trò giám sát, đánh giá việc thực hiện pháp luật
Hiện nay có một số vụ việc vi phạm pháp luật mà không phải được phát hiện bởi các chủ thể có thẩm quyền mà chính từ những thông tin đại chúng được đăng tải trên các phương tiện truyền thông đại chúng Trên thực tế, nhiều vụ án lớn, thủ đoạn che dấu tinh vi, phức tạp đã được nhân dân và báo chí lật tẩy
Chức năng giám sát và phản biện xã hội của phương tiện thông tin đại chúng trong quá trình thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước
là kịp thời phát hiện những nơi làm đúng, làm hay để biểu dương, khích lệ và tổng kết thực tiễn; đồng thời cũng sớm phát hiện những “khiếm khuyết” của các kiến tạo chính sách - thể chế, qua đó nâng cao chất lượng quản trị của bộ máy nhà nước Vai trò và sức mạnh giám sát xã hội của phương tiện thông tin đại chúng trước hết
là phát hiện những việc làm tốt và những sai phạm của tổ chức, cá nhân qua đó khơi nguồn và định hướng dư luận xã hội theo hướng ủng hộ hay phản bác, tạo áp lực dư luận xã hội và yêu cầu các cơ quan thẩm quyền giải quyết, giải thích và giải
Trang 7đáp trước công luận, trước nhân dân Xã hội càng phát triển thì dân chủ càng mở rộng, quyền lực của nhân dân càng được tăng cường, đặc biệt là quyền giám sát các cơ quan công quyền, các công chức, viên chức cơ quan hành chính nhà nước nhằm hạn chế, kiểm soát việc lạm dụng quyền lực Bởi khi quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước không được kiểm soát chặt chẽ sẽ dẫn đến lạm dụng; lạm dụng quyền lực dẫn đến tha hóa quyền lực
Không ít các quy định của cơ quan nhà nước ngay khi được đưa ra đã phải thu hồi lại bởi khi đưa ra lấy ý kiến nhân dân, hoặc khi biết thông tin, báo chí đã đồng loạt
có những bài phản biện và kết quả là nhiều bộ, ngành phải thu hồi lại dự thảo, hoặc chỉnh sửa các văn bản quy phạm pháp luật đã ban hành Ví dụ như quy định giấy chứng minh ghi tên bố mẹ, nhà hàng chỉ tổ chức tiệc cưới khi có giấy đăng ký kết hôn, chỉ được bán thịt trong vòng tám giờ sau khi giết mổ…
2 vai trò của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật
2.1.Vai trò tuyên truyền, giáo dục
Dư luận xã hội gắn liền với ý chí của cộng đồng chính vì vậy mà dư luận
xã hội có tác động mạnh mẽ đến suy nghĩ và hành động của mỗi các nhân Để biến những quy phạm pháp luật thành những hành vi cụ thể thì mỗi cá nhân phải có ý thức thực hiện pháp luật Nhưng không phải ai cũng có sẵn ý thức thực hiện pháp luật tốt Xuất phát từ cơ chế lây lan tâm lí trong việc thực hiện pháp luật, dư luận
xã hội chính là một công cụ tác động mạnh đến ý thức con người Cơ chế lây lan
có vai trò quan trọng trong việc tạo sự liên kết số đông cá nhân ở phương diện xúc cảm Nhờ có cơ chế này trong đời sống xã hội có những sự “cộng cảm” trong nhóm và cộng đồng xã hội trước những sự kiện, hiện tượng pháp lí xảy ra Hầu hết mọi người đều quan tâm tới dư luận xã hội đánh giá hành vi của mình, có khuynh hướng muốn cũng như giữ gìn những đánh giá tốt, sửa chữa những sai sót đáp ứng những nhu cầu của xã hội đối với bản thân mình Dư luận xã hội có xu hướng khen ngợi, cổ vũ khuyến khích những hành vi đúng pháp luật, phê phán, đánh giá những hành vi vi phạm pháp luật Từ đó mọi người ý thức được rằng nên làm gì, không nên làm gì; phải làm gì…
2.2 vai trò phát hiện, đấu tranh phòng chống các biểu hiện tiêu cực của xã hội
Trang 8Dư luận xã hội đã và đang phát huy vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin nhằm phát hiện và tố giác hành vi vi phạm pháp luật góp phần giúp các nhà chức trách có thẩm quyền xử lí các hành vi vi phạm Trong thực tế, có rất nhiều vụ việc được phát hiện và xử lí xuất phát do nguồn tin nhân dân cung cấp Ví
dụ, theo thống kê của Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội, trong năm 2015, Viện kiểm sát hai cấp đã giải quyết 11.593 tin/tổng số 12.547 tố giác, tin báo về tội phạm
Dư luận xã hội cũng thể hiện sự không đồng tình thậm chí là phản đối, lên
án mạnh mẽ những quyết định được ban hành, vụ án xét xử không đúng pháp luật, không công bằng, nghiêm minh Dư luận xã hội có thể gây sức ép, lên án, đòi hỏi các cơ quan nhà nước phải tích cực đấu tranh chống các hiện tượng như tham nhũng, quan liêu, tắc trách, thiếu tinh thần trách nhiệm… của nhà nước và của các
tổ chức xã hội khác; yêu cầu cơ quan có thẩm quyền đưa ra lời giải thích, bồi thường và chịu trách nhiệm thích đáng Chẳng hạn trong vụ án oan mười năm của ông Nguyễn Thanh Chấn, sau khi hung thủ thật sự ra đầu thú, chứng minh sự trong sạch cho ông Nguyễn Thanh Chấn, dư luận đã dậy sóng lên án, chỉ trích sự thiếu trách nhiệm, cẩu thả, gian dối của những người điều tra xét xử vụ án, yêu cầu bồi thường và chịu trách nhiệm Kết quả là đã khởi tố ông Phạm Tuấn Chiêm – thẩm phán phiên phúc thẩm, bị cáo Trần Nhật Luật – cựu điều tra viên Công an tỉnh Bắc Giang bị tòa án sơ thẩm tuyên phạt 12 tháng tù, bị cáo Đặng Thế Vinh – cựu kiểm sát viên tỉnh Bắc Giang bị tuyên phạt 8 tháng tù cùng về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng
2.3 Vai trò tư vấn, đánh giá
Dư luận xã hội là nguồn thông tin phản hồi có ý nghĩa quan trọng trong việc thực hiện pháp luật Để những quy định của pháp luật được đưa ra thi hành thì cần phải trải qua một khoảng thời gian hợp lý nhằm đánh giá tính khả thi, phù hợp vào trong thực tế Đây chính là lúc dư luận xã hội xuất hiện để đánh giá, cho
ý kiến về những quy định pháp luật mà mình là những chủ thể thực hiện Thông qua đó nhà nước sẽ có những phương án phù hợp Thông qua các phương tiện tryền thông đại chúng thì pháp luật được đưa đến nhân dân, qua đó người dân sẽ
có những phản ứng, đánh giá về những quy định đó Trên cơ sở đánh giá đó có sự
Trang 9tác động đến quá trình nhận thức pháp luật Một khi đã nhận thức đúng về pháp luật, ý thức được nâng cao tất yếu sẽ dẫn đến việc thực hiện pháp luật của quần chúng nhân dân
Chẳng hạn thông tư số 27/2017/TT-BCA quy định về quy tắc ứng xử của công an nhân được sự ủng hộ nhiệt tình từ phía nhân dân, tạo niềm tin cho nhân dân đối với ngành công an Nhưng cũng có những luật bị dư luận xã hội phản đối mạnh mẽ như quy định xe chính chủ, theo đó theo Nghị định 71, từ ngày 10/11, cảnh sát giao thông sẽ áp dụng mức phạt 6-10 triệu đồng với ôtô và một triệu đồng với xe máy không sang tên đổi chủ Quy định này khiến hàng trăm nghìn người lo lắng vì đang sử dụng xe không chính chủ, trong đó nhiều trường hợp không thể tìm được chủ cũ Nhiều người lo lắng liệu có phải mang hộ khẩu khi tham gia giao thông để chứng minh xe mượn chứ không phải "xe không chính chủ" Trước phản ứng của dư luận, Chính phủ đã yêu cầu Bộ Công an sớm soạn thông tư hướng dẫn
và trong lúc chờ thông tư, lực lượng chức năng chưa phạt lỗi phương tiện chưa sang tên, đổi chủ
KẾT LUẬN
Ngày nay, thông tin đại chúng và dư luận xã hội đóng vai trò quan trọng đối với việc thực hiện pháp luật Thông tin đại chúng và dư luận xã hội có mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ nhau trong việc truyền tải thông tin và bày tó ý kiến, đánh giá Thông tin đại chúng chính là khởi nguồn của dư luận xã hội Dư luận xã hội là phản ứng của dư luận, các nhóm xã hội khác nhau trước những sự kiện vấn đề thời
sự Những sự kiện, vấn đề ấy lại là đối tượng của thông tin đại chúng Bởi vậy, dư luận xã hội cũng là một sản phẩm cơ bản, quan trọng của thông tin đại chúng khi tác động vào các thiết chế và nhận thức xã hội Dư luận xã hội chính là khởi nguồn cho việc điều tra, tìm kiếm thông tin của thông tin đại chúng Tuy nhiên, ngoài những vai trò tích cực đối với việc thực hiện pháp luật thì thông tin đại chúng có những tiêu cực nhất định, vì vây, đồng thời phải phát huy những vai trò của thông
Trang 10tin đại chúng và loại bỏ, khắc phục những hạn chế mà thông tin đại chúng và dư luận xã hội mang lại
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Giáo trình Xã hội học pháp luật, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Tư pháp, Hà
Nội năm 2018
Tạ Thị Thu Hường, Vai trò của dư luận xã hội với việc thực hiện pháp luật ở nước
ta hiện nay, Luận văn thạc sĩ Luật học.
Phương tiện thông tin đại chúng, Luận văn tốt nghiệp.