Tài liệu Nhiếp ảnh nghiệp dư và nhiếp ảnh chuyên nghiệp docx

Như vậy, tài tử vẫn là người chụp nghiệp dư nhưng có nhiều công phu nghiên cứu, đi đến cùng niềm đam mê nghệ thuật, chuyên sâu vào một lĩnh vực sáng tác nào đó mà đạt tới tài năng sáng t

Nhiếp ảnh nghiệp dư và nhiếp ảnh chuyên nghiệp

Thuở bình minh của nhiếp ảnh, thời Phương pháp Đaghe (1839), xuất hiện đầu tiên là những người chơi ảnh nghiệp dư Số lượng nhiều vô

kể Dần dần, số lượng người chụp ảnh tách ra làm hai: số đông vẫn giữ thú vui chụp ảnh nghiệp dư, từ số đông này có số ít người cần mẫn tìm tòi và dấn sâu để trở thành nhà tài tử; số ít hơn chuyển hẳn làm nghề, nghề kinh doanh và trở thành nhà chuyên nghiệp

Gần 170 năm qua đi, nhiếp ảnh nghiệp dư/tài tử và nhiếp ảnh chuyên nghiệp đã trải qua nhiều chuyển biến, tích tụ nhiều tri thức Chúng tôi

hy vọng cung cấp cho bạn đọc một số hiểu biết mang tính khái quát về vấn đề này

1 Nhiếp ảnh nghiệp dư Thời nào cũng chiếm số đông nhất trong

những người chụp ảnh Đường vào thú chơi ảnh đủ kiểu : tự học hoặc qua trường lớp, làm thử nghiệm, … Gồm đủ giai tầng xã hội, đủ lứa tuổi, đủ nghề nghiệp và học vấn Do đó, ảnh chụp được có vô vàn hoàn cảnh và sắc thái: chụp trong nhà, ngoài trời, trong rừng, trên núi cao, chụp vật nhỏ nhất và vật lớn nhất, chụp ngẫu hứng, chụp ghi thực, chụp dàn dựng, diễn xuất, tô vẽ, làm giả tranh, v.v… Ảnh chụp được

thường để lưu giữ trong gia đình hoặc trao đổi trong bạn bè

Ở nhiều nước phát triển, có tổ chức hội đoàn nhiếp ảnh nghiệp dư, xuất bản báo chí ảnh nghiệp dư và triển lãm nghệ thuật nhiếp ảnh nghiệp

dư Chất lượng hình ảnh ít khác biệt so với ảnh chuyên nghiệp, nhiều khi còn lạ mắt và đẹp hơn ảnh chuyên nghiệp

Trong ngôn ngữ Âu Mỹ, chữ amateur dịch sang ta có hai nghĩa : nghiệp dư và tài tử Nghiệp dư thuộc số đông người, tài tử thuộc về số

ít người Từ điển toàn thư chuyên ngành nhiếp ảnh (Luân Đôn xuất bản) nói rằng : ở Anh quốc có hằng ngàn CLB nhiếp ảnh nhưng số tài

tử chỉ chiếm 1% Như vậy, tài tử vẫn là người chụp nghiệp dư nhưng

có nhiều công phu nghiên cứu, đi đến cùng niềm đam mê nghệ thuật, chuyên sâu vào một lĩnh vực sáng tác nào đó mà đạt tới tài năng sáng tạo xuất sắc, được tôn vinh Số người được gọi là tài tử nhiếp ảnh rất hiếm Có người mở đường sáng lập ra cả một đoàn thể mang phong cách tài tử (như Stieglitz và Alsen Adams thành lập Nhóm Ly khai với ảnh hưởng của hội họa và Nhóm f64 Lang Tịnh Sơn, Hồng Kông chủ xướng “ảnh trung hữu họa hữu thi”) Ở nước ta, Võ An Ninh sáng tác thành công đề tài sơn thủy hữu tình, Phạm Văn Mùi với những tác phẩm sắc độ nhẹ/sắc độ nặng, Đỗ Huân-nhà nhiếp ảnh Hà Nội học, Nguyễn Cao Đàm và Trần Cao Lĩnh mở đường riêng truyền bá tri thức

nghệ thuật ảnh, Ngô Đình Cường-một trong những người phát lộ nét đẹp miền cát vàng Mũi Né, … thuộc lớp trước có thể xếp vào hàng tài

tử Bởi vì bản thân họ vốn là công chức, doanh nhân, thậm chí là quan chức ngành ảnh công quyền, nhưng thành tựu nghệ thuật đạt được là trên lĩnh vực sáng tác ảnh, việc làm ngoài giờ!

Chỗ giống nhau của các nhà nhiếp ảnh nghiệp dư, tài tử là đã có một nghề kiếm sống nay lấy sáng tác ảnh làm công việc tay trái; làm thú vui giải trí; chủ động chọn đề tài và có thời gian để theo đuổi, chụp đi chụp lại cho đến lúc hài lòng; dư dả tiền bạc, không vụ lợi Họ không quan tâm đến nội dung hiện thực xã hội, thích duy mỹ và thường bộc lộ quan điểm nghệ thuật vị nghệ thuật

Trừ một số ít người, số đông gây nên một tâm lý xã hội “tác phong tài tử” chỉ sự tùy tiện, chỉ biết mình

Ngày nay, trên phạm vi thế giới cũng như ở mỗi đất nước, giới nghiên cứu tổng kết giá trị nghệ thuật của nhiếp ảnh nghiệp dư, tài tử rằng : họ

đã làm nên lịch sử nghệ thuật nhiếp ảnh thông qua tác phẩm mang dấu

ấn trào lưu, trường phái, phong cách, các “màu sắc” (mà nhiều người gọi là chủ nghĩa) biểu cảm, ấn tượng, trừu tượng, siêu thực … cho đến

thủ pháp/biện pháp nghệ thuật mà đôi khi tôi dùng đến thuật ngữ Thi pháp nghệ thuật nhiếp ảnh Nhưng, khi nói đến đây thì phải thừa nhận

rằng một trong những yếu kém của những người chụp ảnh nghiệp dư, tài tử là thiếu tiếp cận tri thức lịch sử, lý luận, phê bình nghệ thuật để

có tiến bộ vững chắc hoặc tự mình viết ra, trình bày công việc và niềm đam mê nghệ thuật

2 Nhiếp ảnh chuyên nghiệp Ra đời rất sớm Ngay trong tốp đầu và

tồn tại đến tận ngày nay là : những người dạy nghề nhiếp ảnh, thợ đứng máy chụp salông, thợ chụp trong các doanh nghiệp, người thiết kế kỹ thuật sản xuất vật liệu nhiếp ảnh

Người dạy nghề phải có chuyên môn nhiếp ảnh và chuyên môn sư phạm, cập nhật kinh nghiệm và hiểu biết thiết bị mới nhất, chương trình từ phổ cập đến nâng cao

Thợ đứng máy chụp salông tinh thông dây chuyền làm ảnh, nhưng tài nghệ hàng đầu là tạo nên dòng ảnh chân dung, hoàn tất nghệ thuật ảnh chân dung NGƯỜI lịch sử và xã hội; làm nên thương hiệu xưởng ảnh của mình khiến văn nghệ sĩ, nhà chính trị, nguyên thủ quốc gia phải tìm đến để ngồi trước ống kính của anh ta và lấy làm vinh dự (như

trường hợp của Karsh ở Cananda) Thợ đứng máy ít chủ động, chiều ý chủ và khách hàng

Thợ chụp ảnh trong các doanh nghiệp các hãng cơ khí, sản xuất tàu biển-ôtô- máy bay, rồi tiếp đến bệnh viện, viện nghiên cứu khoa học (điện tử, hạt nhân), trường đại học, v.v… do chuyên môn chụp hẹp, đòi hỏi kỹ năng chuyên sâu, chẳng những giúp cho việc nghiên cứu khoa học/sản xuất của hãng mà còn giúp quảng bá thương hiệu tới khách hàng Họ làm việc theo chỉ định của chủ

Người thiết kế kỹ thuật sản xuất vật liệu nhiếp ảnh, góp phần đưa ra những mẫu mã, chất lượng mới về máy ảnh, phim, giấy, hóa chất Vì khách hàng là thượng đế

Trừ thợ đứng chụp salông, tất thảy những người kia đều hoạt động thầm lặng, nhìn hiệu qủa công việc không thể nói là không có sáng tạo

Bên cạnh những người chuyên môn ấy, số lượng người chụp tài liệu xã hội và sau thành nghề chụp ảnh báo không nhiều vì lúc đầu chụp ảnh

xong, chưa có kỹ thuật in ảnh thẳng lên mặt báo, nhưng tiếng tăm những người này nổi lên như cồn Dần dần đông lên, nhân những năm

1880, ngành sản xuất vật liệu bán ra phim nhựa cuộn Phải đến giai đoạn 1915-1920, nhiếp ảnh chuyên nghiệp mới phát triển hiện đại cho đến ngày nay Là nhờ sản xuất được máy ảnh xách tay chụp bằng phim chụp nhựa cuộn thuận lợi cho việc chụp phóng sự, trong chiến tranh thế giới lần thứ nhất và cùng với một nền mỹ học mới, một nền nhiếp ảnh xã hội hóa cao mở đầu từ các nhà nhiếp ảnh nước Nga xôviết

Đội ngũ phóng viên ảnh hình thành khắp các châu lục, mang đến cho nhiếp ảnh chuyên nghiệp phát triển cả về số lượng và chất lượng Có phóng viên trong các hãng thông tấn, tòa soạn báo công quyền hoặc tư nhân, phóng viên tự tập hợp trong các nhóm, phóng viên hoạt động tự

do

Đặc thù của thứ chuyên nghiệp này từ đấy đến nay là sự gắn bó mật thiết với đời sống xã hội con người, trước hết là những sự kiện thời

sự, làm cho con người trên hành tinh chúng ta như sống chung trong một “ngôi làng toàn cầu”

Từ những năm 1930, trên ảnh đàn thế giới đã vang lên “tinh thần trách

nhiệm” của giới nhiếp ảnh Điều mà nhiếp ảnh Việt Nam phải lấy làm

tự hào là từ trong kháng chiến chống Pháp, các nhà nhiếp ảnh cách mạng tiên phong của chúng ta đang sống ở bưng biền Nam Bộ hay chiến khu Việt Bắc, 1948, đã tự giác nói đến trách nhiệm phải chụp cho được sự tích anh hùng chống giặc ngoại xâm của quân dân ta Trên thế giới, đến năm 1954, trung tâm Magnum Photos mới cho ra đời “Tổ chức Những nhà nhiếp ảnh có trách nhiệm”

Trong lịch sử nhiếp ảnh các nước, người ảnh tài tử và chuyên nghiệp

đã đành là ai làm việc nấy, nhưng cũng là bình thường nếu đang ở lĩnh vực này chuyển sang lĩnh vực kia hoặc đi bằng cả hai phương thức, nhất là khi có biến cố chính trị và thay đổi thể chế Cơ quan ảnh công quyền hoặc tổ chức hội đoàn biết khéo léo tập hợp, cổ vũ tất cả các dòng ảnh phục vụ mục đích chính trị-nghệ thuật của mình

Tạm gọi, thế hệ ảnh chuyên nghiệp I gồm những Văn Khiêm, Văn Phú,

Vũ Năng An, Đinh Đăng Định, Nguyễn Tiến Lợi, Triệu Đại, Nguyễn Đình Ưu, … Thế hệ ảnh chuyên nghiệp II với Vũ Ba, Đinh Ngọc Thông, Mai Nam, Văn Bảo, Phạm Tuệ, Trịnh Hải, Bùi Á, Võ An Khánh, Lê Minh Trường, Đào Văn Trình,… Thế hệ chuyên nghiệp III với Đinh Quang Thành, Minh Đạo, Đoàn Công Tính, Hứa Kiểm, Dương Thanh Phong, Nguyễn Đặng, Lâm Tấn Tài, … Tiếp đến thế hệ

chuyên nghiệp IV ngày hôm nay

Đặc tính chung của giới nhiếp ảnh chuyên nghiệp này là kết hợp được tính chiến đấu với tính trữ tình của nghệ thuật nhiếp ảnh hiện đại

Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tiếp bước mô hình Nhiếp ảnh Đoàn (Việt Bắc, năm 1948) ra đời trong thời Miền Bắc tiến hành Cách mạng (qúa độ) tiến lên chủ nghĩa xã hội và đương đầu với chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ, thật đúng lúc để phát triển một nghệ thuật nhiếp ảnh vừa cách mạng sắc bén vừa trữ tình đậm đà bản sắc dân tộc Chúng

ta hình thành được một thế hệ tài tử, nghệ sĩ nhờ gắn bó với đời sống

xã hội mà trở thành nhà nhiếp ảnh chuyên nghiệp chuyên sâu Võ An Ninh vốn là tài tử chụp “phong hoa tuyết nguyệt” nhưng có thay đổi tư duy nghệ thuật mà chụp được sự kiện Nạn đói năm Ất Dậu; và sau năm

1954, gia nhập đội quân phóng viên ảnh chuyên nghiệp của Xưởng

phim Đèn chiếu mới có được Sapa trong mây (1968) cho dù trước đó

có hằng chục lần đi sáng tác Sapa Tài tử/nghệ sĩ-nhà chuyên nghiệp

Quang Phùng sau những tác phẩm trữ tình Tóc mây, Múa chuyển hẳn

sang phong cách phóng sự có một không hai ở nước ta : chụp mặt trái của xã hội nước Mỹ, theo đuổi mấy năm trời chụp nạn nhân chất chết trắng trên bờ hồ Thiền Quang Hoài Linh vốn là phóng viên chuyên

nghiệp, thử bước vào lĩnh vực tài tử với cuộc triển lãm Cảm xúc Hà

Nội rồi trở về tham gia nhóm sáng lập trang web ảnh tài liệu-báo chí

Đan Quế, Đào Hoa Nữ từ chụp ảnh tài tử trở thành nhà chuyên nghiệp Dương Minh Long và Hồng Nga đi cân bằng trong cả hai lĩnh vực chuyên nghiệp và tài tử Hoàng Thế Nhiệm từ tài tử khẳng định vai trò chuyên nghiệp trong danh xưng bạn bè đặt “Nhiệm Sapa”, “Nhiệm panorama” NS-bác sĩ Đoàn Hồng từ chụp nghiệp dư đến chụp chuyên sâu về Sếu đầu đỏ, trình độ nghệ thuật nghiêng ngửa với các phóng viên chuyên nghiệp Bùi Bé Tư và Minh Lộc.Và còn nhiều tác giả khác

Có điều kiện, chúng ta lý giải vào tư duy sáng tác của từng tác giả này,

sẽ được những nhận xét rất thú vị Họ gặp nhau ở trình độ cao về ngôn ngữ nghệ thuật với trách nhiệm gắn bó vào hiện thực xã hội của người công dân-nghệ sĩ thời đại

Công lao của nhiếp ảnh chuyên nghiệp rất rõ : là một bộ phận làm nên lịch sử nghệ thuật nhiếp ảnh, nhưng lớn hơn nữa là làm nên bộ sử thi -nhìn thấy được- của nhân loại và mỗi dân tộc

Bên cạnh tác phẩm, xem xét vào công tác sư phạm nhiếp ảnh, công tác

lý luận nhiếp ảnh và công tác quản lý ngành nghề, cũng xuất hiện vấn

đề nghiệp dư và chuyên nghiệp Chuyên nghiệp là phong cách khoa học, bảo trọng thế giới quan chính thống, chống lại tác phong tùy tiện

Vấn đề nghiệp dư và chuyên nghiệp thuộc lĩnh vực học thuật, nhưng có ích cho từng nhà nhiếp ảnh Để có dịp nhìn vào con đường sáng tác của mình, tìm ra sở trường sở đoản cho định hướng tài năng sáng tạo phía trước