Bài viết nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về thực trạng liên kết giữa sự phát triển kinh tế thị trường với hiệu suất giáo dục đại học tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2016. Chỉ số Färe-Primont (FP) phân tách hiệu suất giáo dục đại học tại Việt Nam thành các chỉ số cấu phần.
Trang 1Liên kết thị trường trong sự phát triển hệ thống
giáo dục đại học Việt Nam: Bằng chứng thực nghiệm giai đoạn 2013 - 2016
Trịnh Thanh Hải* 1 , Trần Trung 2 ,
Lê Văn Đạo 3 , Nguyễn Văn Đức 4
* Tác giả liên hệ
1 Email: trinhthanhhai@tnus.edu.vn
Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên
Phường Tân Thịnh, thành phố Thái Nguyên,
tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam
2 Email: trungt1978@gmail.com
Học viện Dân tộc - Ủy ban Dân tộc Chính phủ
Khu đô thị Dream Town, đường 70, Tây Mỗ,
quận Nam Từ Liêm, Hà Nội, Việt Nam
3 Email: levandao96kt@gmail.com
Đại học Fulbright Việt Nam
105 Tôn Dật Tiên, Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh,
Việt Nam
4 Email: nguyenvanduc.c20@gmail.com
Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Tây
Thị trấn Thường Tín, huyện Thường Tín,
Hà Nội, Việt Nam
1 Đặt vấn đề
Sự phát triển của hệ thống giáo dục đại học bền vững
luôn cần có sự hậu thuẫn của các trụ cột kinh tế thị
trường Một mặt, hệ thống giáo dục đại học đào tạo ra
nguồn lao động chất lượng cao cho thị trường, mặt kia,
thị trường phát ra các “tín hiệu” để điều chỉnh quá trình
vận hành hệ thống giáo dục hiệu quả Becker (1964) cho
rằng, các tri thức chuyên sâu trong môi trường giáo dục
đại học có thể được xem như một hàng hóa tư (hoặc bán
công) và là loại vốn đặc biệt có thể được khuyến khích
và thúc đẩy nhờ cơ chế thị trường Quá trình phát triển
thành công của hệ thống giáo dục đại học Singapore
và Trung Quốc theo định hướng thị trường có điều tiết
chính phủ cũng phản ánh mối quan hệ này trong thực tế
Tác động tổng hợp của việc liên kết thị trường tại hệ
thống giáo dục phụ thuộc vào mức độ của từng nhóm
tác động Về mặt tích cực, quá trình liên kết thị trường
góp phần hài hòa được lợi ích giữa các bên (Ví dụ:
sinh viên, nhà tuyển dụng và nhà trường), thúc đẩy các
hoạt động cải tiến phù hợp với nhu cầu nền kinh tế của
các trường đại học [1]; phát huy được tiềm năng và lợi
thế cạnh tranh của họ do cho phép các bên liên quan
có không gian sáng tạo để đạt được mục tiêu chung
[2]; thích ứng tốt với các cú sốc trong thị trường lao
động [3] và nâng cao khả năng chuyên môn hóa, chia
sẻ nguồn lực hiệu quả [4] Ngược lại, quá trình này có
thể dẫn đến vấn đề “tư bản hóa học thuật” (Academic capitalism) [5] và phát triển thiếu hài hòa các mục tiêu của giáo dục bậc cao [3]
Trong bối cảnh tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu chỉ ra
sự cần thiết phải liên kết hệ thống giáo dục đại học với trụ cột kinh tế thị trường trong tiến trình phát triển tổng thể World Bank (2020) [6] nhấn mạnh đến sự thiếu hiệu quả và chưa đầy đủ trong việc hỗ trợ tài chính tới các trường đại học (công) tại Việt Nam của chính phủ, gắn với tiêu chí thị trường Trong khi đó, việc thiếu thông tin, thiếu cơ chế liên kết thị trường và tính cứng nhắc trong vận hành cũng được phản ánh trong nhiều các nghiên cứu trước đây [7] Hơn nữa, hệ thống luật pháp chưa hoàn thiện (Ví dụ: Luật Phát triển giáo dục tư nhân của Trung Quốc) đã hạn chế quá trình liên kết này
Trước bối cảnh đó, các nghiên cứu định lượng về tính liên kết giữa thị trường và hệ thống giáo dục đại học tại Việt Nam lại rất hạn chế Nghiên cứu này bổ sung thêm vào khoảng trống nghiên cứu các vấn đề sau: 1/ Tiếp nối các thảo luận về đánh giá hiệu suất giáo dục đại học dựa trên chỉ số Färe-Primont (FP) [8]; 2/ Tiếp nối các nghiên cứu trong xác định các nhân tố tác động đến hiệu suất giáo dục Việt Nam [9], cụ thể là trụ cột thị trường; 3/ Cung cấp bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam về mối quan hệ giữa một số chỉ tiêu kinh tế tới hiệu suất giáo dục tại Việt Nam Bố cục bài viết được
TÓM TẮT: Bài viết nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về thực trạng liên kết giữa sự phát triển kinh tế thị trường với hiệu suất giáo dục đại học tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2016 Chỉ số Färe-Primont (FP) phân tách hiệu suất giáo dục đại học tại Việt Nam thành các chỉ số cấu phần Kết hợp với dữ liệu niên giám thống kê, kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, các chỉ tiêu phát triển kinh
tế của Việt Nam (Ví dụ: tổng sản phẩm, phát triển doanh nghiệp tư nhân, chỉ
số phát triển công nghiệp, dòng chảy đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI) không cải thiện song song với hiệu suất giáo dục đại học Điều này hàm ý một sự phát triển thiếu đồng bộ trong hai trụ cột kinh tế và giáo dục đại học tại Việt Nam Do đó, trong giai đoạn tới, xây dựng và phát triển một cách hiệu quả các
cơ chế kết nối giữa trường đại học với thị trường (lao động), đồng thời việc xây dựng dự án chia sẻ thông tin giáo dục đồng bộ là nhiệm vụ tối quan trọng trong hoạch định chính sách.
TỪ KHÓA: Hiệu suất, giáo dục đại học, phát triển kinh tế, Việt Nam, chỉ số Färe-Primont.
Nhận bài 31/12/2021 Nhận bài đã chỉnh sửa 17/02/2022 Duyệt đăng 15/3/2022.
DOI: https://doi.org/10.15625/2615-8957/12210302
Trang 2trình bày như sau: Phần 2 trình bày tổng quan nền tảng
mối quan hệ giữa thị trường và giáo dục đại học cũng
như một số nghiên cứu phân tích tác động thực nghiệm;
Phần 3 mô tả về bối cảnh nghiên cứu tại Việt Nam và
đối chiếu với quá trình phát triển hệ thống giáo dục đại
học tại Trung Quốc - như một trường hợp thành công
trong liên kết thị trường; Phần 4 trình bày về khung
lí thuyết và dữ liệu nghiên cứu; Phần 5 mô tả kết quả
nghiên cứu cùng một số hàm ý chính sách Nhóm tác
giả cảm ơn sự tài trợ của Quỹ Phát triển Khoa học và
Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) qua đề tài với mã
số 503.01-2019.303.
2 Nội dung nghiên cứu
2.1 Tổng quan tài liệu
Becker (1964) [10] cho rằng, giáo dục đại học cũng là
một hình thức đầu tư, nhưng đầu tư vào một “hàng hóa”
đặc biệt là vốn con người Tác giả phân chia tri thức con
người thành: tri thức phổ quát và tri thức chuyên sâu
Với các tri thức phổ quát, quá trình tích lũy của mỗi
người sẽ có tác động tích cực tới toàn thể cộng đồng Ví
dụ: hành xử với người khác, tuân thủ pháp luật và củng
cố các truyền thống Các tri thức này cần được khuyến
khích đầu tư phát triển từ chính phủ và là cơ sở nền
tảng cho phổ cập giáo dục phổ thông Với các tri thức
chuyên sâu, quá trình tích lũy tri thức chỉ đem lại lợi ích
cho cá nhân người thụ hưởng, do đó có thể được xem
như một loại hàng hóa tư nhân Các loại kĩ năng chuyên
ngành này, trong thực tế cũng có mức lương thưởng cao
hơn so với các ngành khoa học cơ bản Chính vì thế,
Becker (1964) [10] hàm ý về việc xem xét các ngành
đại học phải có đẩy đủ các động lực, cơ chế vận hành
hiệu quả được thúc đẩy từ thị trường, ở đó, giá cả là tín
hiệu quả trọng Một bên giáo dục đại học cung cấp trực
tiếp nguồn lực lao động chất lượng cao cho thị trường,
bên kia, thị trường sẽ có các cơ chế tương tác phản hồi
nhằm thúc đẩy hoạt động giáo dục đại học
Hall & Soskice (2001) [11], trong lí thuyết về sự
“biến dạng” của các thiết chế tư bản, nhấn mạnh một
trong năm trụ cột trong hành vi của hãng là tìm kiếm
lao động chất lượng cao và quyết định đến sự phát triển
“phức hợp” của thị trường với hệ thống giáo dục Thị
trường, nói chung, phát triển sẽ tạo ra nhu cầu về nguồn
lực lao động chất lượng cao và tạo ra các “tín hiệu”
cho các trường đại học (liên kết) nhằm đáp ứng nhu
cầu này Đồng thời, học sinh/sinh viên/gia đình cũng
chủ động tìm kiếm môi trường học tập phù hợp với
nhu cầu hiện tại trên thị trường thông qua tín hiệu về
lương thưởng và mức độ thân thiện với môi trường làm
việc Trong môi trường cạnh tranh với thông tin đầy đủ
và được đảm bảo, các trường đại học chậm đổi mới sẽ
suy giảm về quy mô do không đáp ứng được nhu cầu
của thị trường và học viên Hơn nữa, sự phát triển của
thị trường kéo theo hàng loạt cải tiến về công nghệ và phương pháp học tập mới; qua đó góp phần nâng cao chất lượng tự học của học viên như qua các khóa học miễn phí và cải thiện cơ chế tương tác/phản hồi các bên liên quan
Theo thời gian, sự nghiên cứu liên quan đến quá trình phát triển theo định hướng thị trường ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt tại lĩnh vực giáo dục đại học [4] Narver & Slater (1990) [1] khẳng định rằng, phát triển theo định hướng thị trường là nền tảng quan trọng không chỉ để cải thiện hiệu suất toàn xã hội mà còn là cơ sở để phát triển bền vững thông qua tiến bộ (công nghệ) và phát triển hài hòa Theo đó, quá trình này thúc đẩy các trường đại học phải tối ưu được ba khía cạnh quan trọng trong vận hành là: sự hài lòng của sinh viên, cạnh tranh trong đáp ứng nhu cầu lao động trên thị trường và khả năng hợp tác chia sẻ, tiết kiệm nguồn lực Đồng thời, các quyết định của họ cũng đảm bảo được lợi nhuận và cam kết dài hạn
Schlosser & McNaughton (2009) [2] bổ sung rằng, việc liên kết với thị trường của các trường đại học tạo
ra thêm không gian để các cán bộ trong trường có thể đóng góp cho sự thay đổi quá trình vận hành của hệ thống thông qua sự đa dạng về thông tin thị trường, qua đó, tạo ra lợi thế cạnh tranh cho họ Chính vì thế, hướng tư duy phục vụ nhu cầu lao động bậc cao tại các trường đại học được xem như chìa khóa quan trọng cho tăng trưởng hiệu suất Phát hiện tương tự cũng được tìm thấy tại Trung Quốc khi hàng loạt các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa [12] Thông qua phát triển hệ thống giáo dục định hướng/liên kết thị trường, các tổ chức có thể nuôi dưỡng các mối quan hệ trong - ngoài, xây dựng
và tổ chức các cơ chế thu thập, chia sẻ thông tin, ảnh hưởng cộng đồng và cơ sở hạ tầng hiệu quả [4]
Dẫu vậy, việc liên kết thị trường mạnh mẽ của hệ thống giáo dục tiềm ẩn nhiều rủi ro Thực tế việc phân loại giữa các kiến thức phổ quát và chuyên sâu là rất khó khăn Đồng thời, các vấn đề đạo đức (nghề y, nghề luật sư), các ngành liên quan tới an ninh/quốc phòng và thiếu hụt loại nghiên cứu khoa học cơ bản không thể giải quyết qua sự phát triển của thị trường Akonkwa (2009) [3] cho rằng, việc tìm kiếm đa mục tiêu của hệ thống giáo dục với sự tham gia của nhiều chủ thể liên quan có thể dẫn đến những “kết cục” khác nhau khi theo đuổi chiến lược phát triển hệ thống giáo dục theo hướng thị trường Hơn nữa, cạnh tranh trong hệ thống giáo dục có nhiều nét khác biệt so với các hàng hóa tư thuần túy Chính vì thế, tác động tổng hợp của tác nhân phát triển thị trường tới hiệu suất giáo dục tùy thuộc vào mức độ của từng tác động
2.2 Bối cảnh nghiên cứu Trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển như Việt
Trang 3Nam, việc kết nối thị trường và hệ thống giáo dục đại
học có nhiều sự khác biệt và gặp nhiều trở ngại Theo
đó, các trường đại học địa phương theo cơ chế phúc
lợi/dịch vụ công thiết yếu nên việc tương tác với các
yếu tố thị trường được thể hiện qua nhiều hình thức
khác nhau: người đầu tư lại có thể trực tiếp là người thụ
hưởng và quản lí một viện nghiên cứu Hơn nữa, dịch
vụ công giáo dục đại học có đa mục tiêu mà kinh tế là
một khía cạnh trong đó Một số trở ngại trong liên kết
hệ thống giáo dục tại Việt Nam có thể đề cập như sau:
Thứ nhất, là sự cản trở trong việc kết nối giữa các
bên; các trường đại học chịu sự quản lí chặt chẽ bởi các
cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Ví dụ: về chất lượng
giảng dạy), do đó, họ có ít hơn các không gian để thử
nghiệm và phát triển các giáo trình dành riêng cho hệ
thống các tập đoàn/công ty [7] Về lâu dài, quá trình
này trở thành tốn kém và không còn thu hút được sự
quan tâm của thị trường Hệ quả là, các doanh nghiệp
tự thành lập các bộ phận đào tạo lại và giáo dục thường
xuyên
Thứ hai, là sự chuyển hóa các ý tưởng sang thực tế
Không ít những chương trình có sự liên kết giữa các
trường đại học và các tập đoàn, tổ chức lớn Dẫu vậy,
cho đến nay, Việt Nam vẫn chưa ghi nhận được sự
thành công nổi bật nào làm điển hình cho mô hình kết
nối như vậy Trong khi các trường đại học vẫn nghiên
cứu trong môi trường “chân không” thì doanh nghiệp
lại đòi hỏi nhiều hơn thế Chính vì thế, các trường có
định hướng ứng dụng, phần nào đang tỏ ra hiệu quả hơn
so với những trường định hướng nghiên cứu [8]
Thứ ba, là vấn đề tư duy ngắn hạn Việc thương mại
hóa các chương trình giảng dạy tại các trường đại học
ngày càng trở nên phổ biến không những tạo ra các hệ
quả về hiệu suất một cách trực tiếp mà còn có những
ảnh hưởng tiêu cực trong hệ thống về tư duy, như
“người thầy” trở thành “thầy dạy” [13] Nghiên cứu học
thuật cũng dần trở thành một quá trình có thể thương
mại hóa Cụ thể, đề tài khoa học cơ bản trở nên kém
hấp dẫn trong thị trường, trong khi các nghiên cứu ứng
dụng được liên tục triển khai Nghiêm trọng hơn, việc
nguồn vốn tài trợ từ các tổ chức phi lợi nhuận không
đủ để có thể làm “sai lệch” các kết quả nghiên cứu theo
hướng có lợi cho nhà “đầu tư” thay vì tuân thủ các quy
định chặt chẽ trong nghiên cứu khoa học Hơn nữa, khi
liên kết với trường đại học tại Việt Nam trở nên tốn kém
chi phí và hiệu suất thấp, rõ ràng: 1/ Doanh nghiệp sẽ
chuyển hướng tìm kiếm các nguồn lực từ nước ngoài; 2/
Học viên cũng sẽ lựa chọn các trường danh tiếng quốc
tế để theo đuổi [8], [7]
2.3 Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu
Để đánh giá được sự liên kết giữa sự phát triển của
phát triển thị trường tới hiệu suất giáo dục đại học Việt
Nam, nghiên cứu thực hiện hai bước: Một là, đánh giá hiệu suất kĩ thuật thông qua chỉ số Färe-Primont; Hai là, ước lượng hệ số hồi quy các chỉ số kinh tế tới hiệu suất giáo dục đại học Việt Nam Các thảo luận về tính phù hợp và ưu thế của chỉ số FP được thảo luận chi tiết tại O’Donnell (2018), đặc biệt trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam [8] Có hai cách tiếp cận phổ biến là định hướng đầu vào và định hướng đầu ra Theo đó, nghiên cứu sử dụng phân tích định hướng đầu do tính phù hợp trong nghiên cứu thực nghiệm của chúng trong lĩnh vực giáo dục đại học Chỉ số này được mô tả ngắn gọn theo các cấu phần sau:
(1)
Trong trường hợp tổng quát, giả sử có N hãng sản xuất (n = 1,2,…,N) trong T giai đoạn (t=1,2,…,T) Quá trình sản xuất đòi hỏi K đầu vào (x ) để tạo ra Q đầu
ra (y ) tương ứng, ta có một tập hợp các điểm có thể sản xuất và được gọi là tập công nghệ (benchmark technology set) trong giai đoạn t với N hãng và được định nghĩa là Ʈt = [(xt, yt) | xt có thể sản xuất yt]
Hiệu quả sản xuất giữa các hãng được so sánh thông qua chỉ số hiệu suất, viết tắt là TFP, được định nghĩa như sau:
Tại đó, = và = thể hiện tổng hợp véc-tơ đầu ra và tổng hợp véc-tơ đầu vào tương ứng
và là mỗi một đầu ra và đầu vào trong quá trình sản xuất Nếu các thông tin về giá là sẵn có, có thể tính toán theo Laspeyres và Paasche (O’donnel 2018) Tuy nhiên, nếu yếu tố giá là không có sẵn thì có thể tính toán Ynt và Xnt thông qua các hàm tổng hợp Hàm tổng hợp được sử dụng trong chỉ số Färe-Primont, đã được định nghĩa như sau:
Tại đó, x0 và y0 là giá trị đại diện cho giá trị đầu vào và
đầu ra trong giai đoạn tương ứng t0 Cụ thể, chỉ số FP lựa chọn giá trị trung bình của đầu ra và đầu vào tương ứng với công thức,
and TFP* là điểm hiệu suất tối đa mà một hãng có thể đạt được trong giai đoạn t Theo đó, Hình 1 minh họa cho công thức (1), độ dốc của OA và OE tương ứng với hiệu suất (TFP) và hiệu suất tiềm năng (TFP*) Tỉ
lệ giữa độ dốc OA với OE chính là mức hiệu suất biểu hiện (TFPE), mô tả mức độ (%) đạt được hiệu quả của
Trang 4hãng đó so với trường hợp tốt nhất Do đó, sự cải thiện
từ OA tới OE đạt được thông qua: 1/ Sự cải thiện từ A
đến B, chính là hiệu quả kĩ thuật; 2/ Sự cải thiện từ B
đến D, chính là hiệu quả quy mô - kết hợp, bao gồm sự
dịch chuyển từ B đến C (cải thiện về hiệu quả phân bổ/
kết hợp) và sự dịch chuyển từ C đến D (cải thiện về hiệu
quả quy mô)
(Nguồn: Tác giả vẽ lại từ Vu & Tran (2021))
Hình 1: Chỉ số FP phân tách theo hiệu quả đầu vào
Sự cải thiện từ A đến B, chính là hiệu quả kĩ thuật
định hướng đầu vào theo đề xuất của Farrell (1957)
[14] Cải thiện hiệu quả quy mô định hướng đầu vào
(ISE hoặc RISE), về mặt kinh tế, thể hiện khả năng điều
chỉnh quy mô ở mức tối ưu của một hãng (Ví dụ: thông
qua cắt giảm lao động, hoặc mở rộng chương trình dạy
nhằm đạt được lợi thế về quy mô) Chỉ số FP tính toán
hiệu quả quy mô chính bằng tỉ lệ giữa ITE dưới giả định
lợi thế không đổi theo quy mô (CRS) trên ITE dưới giả
định lợi thế thay đổi theo quy mô (VRS) Cải thiện hiệu
quả kết hợp/phân bổ định hướng đầu vào (IME hoặc
RME), về mặt kinh tế học, thể hiện khả năng sử dụng
kết hợp nguồn lực nhằm đạt được hiệu quả tối ưu Kết
hợp tác động của hiệu quả quy mô và hiệu quả phân
bổ ta có hiệu quả quy mô kết hợp (ISME) Như vậy, sự
thay đổi của hãng n giữa 2 giai đoạn t1 và t2 có thể định
nghĩa như sau (theo định hướng đầu vào):
(4) Tại bước hai, nghiên cứu ước lượng chỉ số hồi quy
của các chỉ tiêu phát triển kinh tế tới hiệu suất giáo dục đại học đã được tính toán tại bước một Cụ thể, một
số yếu tố kinh tế và quy mô thị trường được phản ánh qua:1/ Tổng sản phẩm (GRDP); 2/ Chỉ số vốn đầu tư nước ngoài thực hiện; 3/ Chỉ số phát triển công nghiệp; 4/ Chỉ số phát triển khu vực doanh nghiệp tư nhân Kết quả nghiên cứu kì vọng rằng, nếu tương quan (dương)
và có ý nghĩa thống kê giữa hiệu suất giáo dục đại học
và các chỉ số kinh tế sẽ chứng tỏ phần nào hệ thống giáo dục Việt Nam đang có nhiều lợi thế từ phát triển kinh
tế và ngược lại Mô hình kinh tế lượng được xây dựng dựa trên nghiên cứu của Trịnh Thanh Hải & cộng sự (2021) [9] như sau:
TFPnt = α + + γ.t + Фnt + εnt (5) Trong đó, biến phụ thuộc là các chỉ số hiệu suất được tính toán bởi chỉ số FP Xi chính là các yếu tố thể hiện mức độ phát triển của thị trường cần đánh giá tác động Nghiên cứu kiểm soát những biến động theo năm trong giai đoạn nghiên cứu (γt) Ф chính là các yếu tố khác biệt nhưng không thay đổi theo thời gian như: sứ mạng, định hướng của trường, kiểm định chất lượng, khu vực kinh tế, kĩ năng sư phạm và ε chính là sai số ngẫu nhiên
Dữ liệu nghiên cứu được tổng hợp từ hai bộ dữ liệu, bao gồm dữ liệu được cấp bởi Bộ Giáo dục và Đào tạo với 102 trường đại học Việt Nam thuộc 23 tỉnh/thành tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2016, với các biến đầu vào và đầu ra trong đánh giá hiệu suất giáo dục tương
tự nghiên cứu của Trần Quang Tuyến & cộng sự (2020) [8] Cụ thể, ba đầu vào là số lượng cán bộ chuyên môn, cán bộ hành chính và không gian nghiên cứu; ba đầu ra
là tổng nguồn thu từ nghiên cứu, số bài báo quốc tế và
tỉ lệ sinh viên có việc làm sau 12 tháng Bộ dữ liệu thứ hai là nguồn niêm giám thống kê tại 63 tỉnh/thành giai đoạn 2013 - 2016 về các chỉ tiêu phát triển kinh tế và thị trường Dữ liệu được kết hợp theo tỉnh và năm, được tổng hợp tại Bảng 1
2.4 Kết quả thực nghiệm và thảo luận Kết quả tính toán các chỉ số hiệu suất giáo dục đại học đã được tổng hợp tại Bảng 1 và nhất quán với các nghiên cứu trước đây về đánh giá hiệu suất [8], hiệu quả kĩ thuật (Carolyn-Dung & Reneto, 2017) và hiệu quả quy mô [15] Theo đó, hệ thống giáo dục đại học
Bảng 1: Dữ liệu nghiên cứu
Trang 5Việt Nam không có nhiều sự cải thiện về hiệu suất trong
giai đoạn 2011 - 2016, sử dụng dư thừa cán bộ hành
chính và các sản phẩm nghiên cứu quốc tế còn hạn chế
Mối tương quan giữa các chỉ số phát triển kinh tế và thị
trường với hiệu suất giáo dục đại học được thể hiện tại
Bảng 2
Kết quả tương quan cho thấy, mặc dù hiệu quả kĩ thuật có tương quan dương ở mức độ tương đối với tăng trưởng kinh tế địa phương nhưng hầu hết các chỉ
số hiệu suất khác không có ý nghĩa thống kê, thậm chí tương quan âm Điều này hàm ý về một kịch bản xấu cho phát triển hệ thống giáo dục đại học của Việt Nam
Định hướng Biến giả (1: Nghiên cứu, 2: Ứng dụng, 3: Đa lĩnh vực) 1.85 1.85 1.85 1.85 1.85
Tiêu chuẩn Biến giả (1: Trong nước, 2: Khu vực, 3: Quốc tế) 1.24 1.24 1.24 1.24 1.24
(Nguồn: Tác giả tính toán Dữ liệu đã được chuyển về năm gốc là 2010 Kí hiệu “.” là dữ liệu bị thiếu)
Bảng 2: Tương quan giữa hiệu suất và các chỉ số phát triển kinh tế và thị trường
Corr
Corr
Corr
Corr
Corr
(Nguồn: Tác giả nghiên cứu Robust standard errors in parentheses *** p<0.01, ** p<0.05, *p<0.1)
Trang 6khi tăng trưởng kinh tế và thị trường không mang đến
các động lực cải cách mạnh mẽ hệ thống giáo dục Dẫu
vậy, kết quả tương quan có thể không phản ánh chính
xác hoặc không đầy đủ về mối quan hệ giữa tăng trưởng
kinh tế và thị trường với hiệu suất giáo dục đại học do
chưa kiểm soát được các yếu tố khác Ví dụ, đặc tính
trường đại học (Tư nhân, Nhà nước hoặc định hướng
trường đại học) và xu hướng thay đổi theo thời gian
Chính vì thế, nghiên cứu tiến hành ước lượng phương
trình hồi quy tuyến tính số (5) và kết quả được trình bày
tại Bảng 3
Sau khi đã kiểm soát các yếu tố khác trong mô hình,
một số các chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế và thị trường không tác động, hoặc tác động tiêu cực đến sự phát triển hệ thống giáo dục đại học Việt Nam Trong đó, đặc biệt nghiêm trọng là sự phát triển công nghiệp có tác động tiêu cực tới hiệu suất giáo dục đại học Việt Nam đang theo đuổi chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Ở đó, nguồn nhân lực là nền tảng quan trọng bậc nhất trong tiến trình này Nếu sự phát triển công nghiệp không song hành với hiệu suất giáo dục đại học thì sẽ là rào cản lớn trong quá trình phát triển kinh tế xã hội, tương tự với xu hướng thu hút FDI tại Việt Nam Hệ số âm trong mối tương quan giữa dòng
Bảng 3: Tác động một số chỉ tiêu thị trường đến hiệu suất giáo dục đại học, giai đoạn 2013 - 2016
(0.000354) (0.000222) (0.000532) (0.000326) (0.000694)
(Nguồn: Tác giả thực hiện Robust standard errors in parentheses *** p<0.01, ** p<0.05, *p<0.1)
Trang 7chảy nguồn vốn FDI thực hiện với hiệu suất giáo dục
đại học cũng phần nào phản ánh thực trạng các tập đoàn
này chỉ sử dụng nguồn lao động chất lượng thấp tại
Việt Nam chứ chưa tạo ra hiệu ứng tràn trong phát triển
hệ thống giáo dục Ngoài ra, các yếu tố tác động khác
về đặc tính doanh nghiệp trong vận hành trường đại
học, bao gồm: sứ mệnh, định hướng, tiêu chuẩn,… ảnh
hưởng đến hiệu suất giáo dục đại học cũng phù hợp với
các nghiên cứu trước đây [9]; Carolyn-Dung & Reneto,
(2017) Theo đó, các trường đại học có sứ mệnh theo
hướng ứng dụng thường có hiệu suất cao hơn so với sứ
mệnh nghiên cứu Trường đại học đạt tiêu chuẩn quốc
tế và sở hữu tư nhân cũng có hiệu suất cao hơn so với
trường đại học công lập chưa hoặc chỉ đạt tiêu chuẩn
trong nước
3 Kết luận
Như vậy, hệ thống giáo dục đại học tại Việt Nam
chưa được hưởng lợi từ quá trình phát triển tương
đối ấn tượng về kinh tế và thị trường giai đoạn 2013 -
2016 Điều này có thể là do: 1/ Hoặc các lợi ích từ việc
liên kết thị trường của hệ thống giáo dục đại học Việt
Nam chưa vượt trội hơn các bất lợi của nó; 2/ Hoặc thị
trường và hệ thống giáo dục chưa có sự liên kết chặt
chẽ; 3/ Hoặc cả hai Akonkwa (2009) [3] nhấn mạnh ba
chiều kích quan trọng để một hệ thống giáo dục có liên
kết với khu vực thị trường là: thông tin chung đầy đủ
và phổ biến, cơ chế phản hồi với thị trường và tài chính
tự chủ Trong khi đó, World Bank (2020) [6] cho rằng,
việc phân cấp vốn của các trường đại học (công) Việt Nam là thiếu hiệu quả và chưa đầy đủ gắn với cơ chế thị trường Việc thiếu thông tin, cơ chế liên kết thị trường
và tính cứng nhắc trong vận hành cũng được phản ánh trong nhiều các nghiên cứu trước đây [7] Một hệ thống giáo dục đại học không thể phát triển nếu không có khuyến khích về kinh tế [10] Theo đó, các mục tiêu về
tự chủ đại học sẽ không thể đạt được nếu thiếu các hậu thuẫn từ quá trình phát triển kinh tế ổn định, mà ở đó, Việt Nam đang làm tốt Chính vì vậy, việc hoạch định chính sách góp phần liên kết giữa trụ cột kinh tế và thị trường và hệ thống giáo dục đại học sẽ là đặc biệt quan trọng trong tiến trình phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với giáo dục là nền tảng trọng tâm trong giai đoạn tới
Vì hầu hết các trường địa phương hoạt động theo
cơ chế phúc lợi/dịch vụ công thiết yếu là chủ đạo nên tương quan với thị trường là điều không dễ thể hiện Nghiên cứu lấy cơ sở giáo dục đại học địa phương và địa phương (tỉnh/thành phố) làm đơn vị nghiên cứu nhưng chưa tính đến sự đan xen về thị trường của các
cơ sở giáo dục đại học này (Thị trường của các trường trùm lên nhiều tỉnh thành cùng lúc và chồng lấn của các diện khách hàng) có thể làm hạn chế khả năng suy luận của bài viết Ngoài ra, các thông số kinh tế trong nghiên cứu chưa phản ánh được mức độ liên kết cần thiết nhiều khía cạnh khác quan trọng cần phân tích Do đó, đây là sẽ hướng nghiên cứu mới cho các nghiên cứu sau này
Tài liệu tham khảo
[1] Narver, J C., & Slater, S F, (1990), The effect of a
market orientation on business profitability, Journal of
marketing, 54(4), p.20-35
[2] Schlosser, F K., & McNaughton, R B, (2009), Using
the I‐MARKOR scale to identify market‐oriented
individuals in the financial services sector, Journal of
Services Marketing.
[3] Akonkwa, D B M, (2009), Is market orientation a
relevant strategy for higher education institutions?
Context analysis and research agenda, International
journal of quality and service sciences.
[4] Felgueira, T., & Rodrigues, R G, (2015), Market
orientation of teachers and researchers in higher
education institutions: a new approach, Procedia-Social
and Behavioral Sciences, 174, 3017-3024
[5] Slaughter, S., Slaughter, S A., & Rhoades, G, (2004),
Academic capitalism and the new economy: Markets,
state, and higher education, JHU Press.
[6] World Bank, (2020), Improving the Performance of
Higher Education in Vietnam: Strategic Priorities and
Policy Options, World Bank.
[7] Hayden, M, (2017), The road ahead for the higher
education sector in Vietnam, Journal of International
and Comparative Education (JICE), p.77-89
[8] Trần Quang Tuyến - Phạm Hiệp Hùng - Lê Văn Đạo,
(2020), Đánh giá hiệu quả hệ thống giáo dục Việt Nam: chỉ dụng chỉ số FP, Tạp chí Giáo dục, số 471(2), p.4-11
[9] Trịnh, T H - Thuần, P V - Nghiêm, T T - Lã, P T,
(2021), Tác động của chất lượng quản trị công tới nâng cao hiệu quả hoạt động của các trường đại học và cao đẳng tại Việt Nam: Bằng chứng thực nghiệm giai đoạn
2013 - 2016, Tạp chí Giáo dục, p.12-20
[10] Becker, G S, (1964), Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education, University of Chicago Press.
[11] Hall, P A., & Soskice, D, (2001), An introduction to varieties of capitalism, op cit, 21-27
[12] Mok, K H, (2021), Managing neo-liberalism with Chinese characteristics: The rise of education markets and Higher education governance in China,
International Journal of Educational Development, 84,
102401
[13] Pham, T L P (2013) Higher education governance
in vietnam: university action, the state and changing relationships.
[14] Farrell, M J, (1957), The measurement of productive efficiency, Journal of the Royal Statistical Society,
120(3), p.253-282
[15] Tran, C D T T., Battese, G E., & Villano, R A, (2020),
Administrative capacity assessment in higher education:
Trang 8MARKET LINKAGES IN THE DEVELOPMENT OF VIETNAM’S HIGHER EDUCATION SYSTEM: EMPIRICAL EVIDENCE IN THE 2013 - 2016 PERIOD
Trinh Thanh Hai* 1 , Tran Trung* 2 ,
Le Van Dao 3 , Nguyen Van Duc 4
* Corresponding author
1 Email: trinhthanhhai@tnus.edu.vn
Thai Nguyen University of Sciences
Tan Thinh ward, Thai Nguyen city,
Thai Nguyen province, Vietnam
2 Email: trungt1978@gmail.com
Vietnam Academy for Ethnic Minorities
Dream Town Urban Area, Road 70, Tay Mo ward,
Nam Tu Liem district, Hanoi, Vietnam.
3 Email: levandao96kt@gmail.com
Fulbright University Vietnam
105 Ton Dat Tien, District 7,
Ho Chi Minh City, Vietnam
4 Email: nguyenvanduc.c20@gmail.com
Ha Tay Teacher Training College
Thuong Tin town, Thuong Tin district,
Hanoi, Vietnam
ABSTRACT: The study provides empirical evidence on the linkage between economic development and Vietnam’s higher education efficiency during the 2013-2016 period The Färe-Primont index decomposes Vietnam’s higher education system’s total factor productivity (TFP) into several components, combined with the Statistical Yearbook data, the results show that the economic indicators of Vietnam (i.e., gross domestic product, private enterprise development, industrial development index, and foreign direct investment [FDI] flow) do not improve in tandem with higher education performance This result implies a lack of synchronization in the two pillars: the economy and higher education in Vietnam Therefore, in the coming years, effectively building and developing mechanisms to connect universities with the (labor) market, and
at the same time constructing a synchronous educational information sharing project is the main task for policy-making.
Vietnam, Färe-Primont index.
The case of universities in Vietnam, International
Journal of Educational Development, 77, 102198
[16] Vu, Q., & Tran, T Q, (2021), Government financial
support and firm productivity in Vietnam, Finance
Research Letters, 40, 101667