Đại diện của pháp nhân – điểm tương đồng và khác biệt giữa Bộ luật dân sự và luật chuyên ngành có liên quan

Bài viết nghiên cứu về chế định đại diện của pháp nhân, tiếp cận dưới góc độ một số vướng mắc cơ bản về đại diện trong mối quan hệ tương đồng, khác biệt và xung đột giữa quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 và một số luật chuyên ngành có liên quan.

ĐẠI DIỆN CỦA PHÁP NHÂN – ĐIỂM TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT GIỮA BỘ LUẬT DÂN SỰ VÀ LUẬT CHUYÊN NGÀNH CÓ LIÊN QUAN

Nguyễn Văn Hành1

Tóm tắt: Trong hệ thống pháp luật tư Việt Nam, Bộ luật dân sự được coi là luật chung, làm cơ

sở cho các ngành luật chuyên ngành để cụ thể hóa các quy định của Bộ luật dân sự nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội đặc thù thuộc ngành mình quản lý có hiệu quả Nguyên tắc chung, giữa luật chung và luật chuyên ngành luôn luôn phải đảm bảo tính thống nhất trong áp dụng thực tiễn Do

Bộ luật dân sự năm 2015 ra đời sau một số luật chuyên ngành như Luật doanh nghiệp năm 2014, Luật công chứng năm 2014, Luật luật sư năm 2006 được sửa đổi bổ sung hợp nhất năm 2015 (Luật luật sư)… nên ít nhiều vai trò của luật chung bị ảnh hưởng và có một số nội dung luật chuyên ngành có liên quan bị xung đột Bài viết nghiên cứu về chế định đại diện của pháp nhân, tiếp cận dưới góc độ một số vướng mắc cơ bản về đại diện trong mối quan hệ tương đồng, khác biệt và xung đột giữa quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 và một số luật chuyên ngành có liên quan

Từ khóa: Pháp nhân, đại diện của pháp nhân, Bộ luật dân sự năm 2015, Luật chuyên ngành

có liên quan

Nhận bài: 10/11/2020; Hoàn thành biên tập: 10/12/2020; Duyệt đăng: 21/12/2020

Abstract: In the Vietnamese private legal system, the Civil Code is considered a general law, serving

as the basis for specialized law branches to specify the provisions of the Civil Code to effectively regulate communal relations in the industry they manage The general principle, between general law and specialized law, must always ensure the consistency in practical applications Since the Civil Code2015 was issued after a number of specialized laws such as the Enterprise Law 2014, the Notary Law 2014, the Law on Lawyers in 2006 were amended and supplemented in 2015 (Lawyer Law) so the roles of the general law were affected to some extent and some of the relevant specialized law contents were conflicted The paper researches on representation statutes of legal entities, approaching from the perspective of some basic problems about representation in similarity, differences and conflicts between the provisions of the Civil Code 2015 and some related specialized Law

Keywords: Legal entity; representatives of legal entities; Civil Code 2015, The relevant specialized law Date of receipt:10/11/2020; Date of revision: 10/12/2020; Date of approval: 21/12/2020

1 Chủ thể đại diện của pháp nhân

Pháp nhân là một tổ chức hoạt động và tồn

tại trong mối quan hệ phối kết hợp giữa các

thành viên, các bộ phận cấu thành Trong đó,

mỗi thành viên, mỗi bộ phận cấu thành đều có

quyền và nghĩa vụ vừa riêng biệt vừa phối kết

hợp để duy trì hoạt động bình thường của tổ

chức Tuy nhiên, khi thực hiện việc điều hành

tổ chức cũng như thực hiện các quan hệ đối

ngoại với cơ quan, tổ chức khác thì không thể

tất cả các thành viên hoặc và các bộ phận đó

cùng hoặc thay nhau làm việc Do đó, phải có

đại diện của tổ chức đó ra đời để thực hiện sứ mệnh thay mặt cho tổ chức thực hiện việc điều hành và đối ngoại Theo nghĩa rộng hơn, đại diện còn được hiểu là thay mặt cho người khác,

tổ chức khác khi được ủy quyền để tham gia một số quan hệ cụ thể

Bộ luật dân sự (BLDS) năm 2015 đã có sự thay đổi căn bản theo hướng mở rộng hơn về chủ thể đại diện Nếu như Điều 193 BLDS năm 2005 quy định chưa rõ về vai trò của pháp nhân là chủ thể đại diện, nên cách hiểu phổ biến là chỉ cá nhân mới là chủ thể đại diện Đến BLDS năm 2015 đã

1 Thạc sỹ, Công ty Luật TNHH Biển Bắc, NCS Khoa Luật, Đại học quốc gia Hà Nội

mở rộng để pháp nhân cũng là chủ thể đại diện, tại

Điều 134 xác định “Đại diện là việc cá nhân,

pháp nhân (gọi chung là người đại diện) nhân

danh và vì lợi ích của cá nhân hoặc pháp nhân

khác (gọi chung là người được đại diện) xác lập

thực hiện giao dịch dân sự” Quy định này cũng

tương thích với Điều 12 Luật doanh nghiệp năm

2020 cho phép một doanh nghiệp (công ty trách

nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần) có thể có một

hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật Tuy

nhiên, các quy định nêu trên đang gặp một số vấn

đề vướng mắc về thực tiễn thực hiện

Về vấn đề pháp nhân là đại diện: căn cứ xác

lập quyền đại diện được xác định theo ủy quyền

giữa người được đại diện và người đại diện; theo

quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;

theo quyết định của pháp nhân hoặc theo quy

định của pháp luật (Điều 135 BLDS năm 2015)

Tại Điều 138 BLDS năm 2015 quy định “cá

nhân, pháp nhân có thể ủy quyền cho cá nhân,

pháp nhân khác xác lập thực hiện giao dịch dân

sự” Với quy định này thì chỉ hai loại chủ thể

được đại diện là cá nhân và pháp nhân, thiếu

vắng tư cách ủy quyền của các tổ chức không

phải là pháp nhân Hơn nữa, pháp luật hiện tại

không quy định cụ thể nếu pháp nhân là đại diện

thì có đương nhiên những người đại diện theo

pháp luật của pháp nhân đó phải thực hiện việc

đại diện hay những người này có được quyền cử

thành viên trong pháp nhân thực hiện việc đại

diện hay không Vấn đề đặt ra cần phải xem xét

là tổ chức không phải là pháp nhân có được là

đại diện không vì chỉ khi tổ chức có đủ một số

tiêu chí nhất định thì mới được xác định là pháp

nhân và chỉ khi là pháp nhân mới được là đại

diện Nếu tổ chức không được thì doanh nghiệp

tư nhân, hợp tác xã không được đại diện cho tổ

chức cá nhân khác

Từ nội dung của BLDS, Luật doanh nghiệp

so sánh với quy định trong Bộ luật tố tụng dân sự

(BLTTDS) năm 2015, tại Điều 186 quy định “cơ

quan, tổ chức và cá nhân có quyền tự mình hoặc

thông qua người đại diện hợp pháp để khởi kiện

vụ án ” Có thể nói, phạm vi chủ thể trong

BLTTDS được mở rộng hơn so với các quy định

của pháp luật nội dung BLTTDS sử dụng thuật ngữ “Cơ quan, tổ chức” thay vì thuật ngữ “pháp nhân”

Trường hợp pháp nhân là đại diện, pháp nhân

có bắt buộc phải đăng ký ngành nghề kinh doanh trong lĩnh vực đại diện hay không? Với tổ chức hành nghề luật sư thì đương nhiên được hoạt động đại diện trong lĩnh vực tố tụng, sở hữu trí tuệ các pháp nhân khác không có chức năng đại diện tố tụng mà không thuộc trường hợp pháp luật cấm thì có được đại diện không BLTTDS năm 2015 chỉ quy định cấm cá nhân đại diện theo ủy quyền tham gia tố tụng đối với một số người cụ thể, không cấm đối với pháp nhân Điều 85 BLTTDS năm 2015 ghi nhận: khi pháp nhân là đại diện thì chỉ người đại diện của pháp nhân đó thực hiện hay mọi thành viên trong pháp nhân đại diện được thực hiện, nếu mọi thành viên được thực hiện thì thông qua thủ tục gì? Tại Điều 39 Luật luật sư cũng không quy định cụ thể

tổ chức hành nghề luật sư được đại diện tham gia tổ tụng, mà quy định này ghi nhận gián tiếp tại Điều 22 Luật luật sư về phạm vi hành nghề của luật sư của cá nhân luật sư được đại diện tham gia tố tụng

Pháp luật quy định pháp nhân là đại diện chưa cụ thể rõ ràng nên thực tiễn áp dụng còn nhiều vướng mắc Nhiều Tòa án không chấp nhận các tổ chức luật sư là đại diện theo ủy quyền vì người trực tiếp thực hiện là đại diện cho

tổ chức đó hay là thành viên của tổ chức đó Do vậy, các Tòa án thường chỉ chấp nhận luật sư cụ thể thực hiện đại diện tham gia tố tụng Việc xác định cụ thể người đại diện sẽ thuận tiện hơn cho việc tống đạt văn bản tố tụng đến người đó được đảm bảo đúng nguyên tắc văn bản tố tụng được tống đạt đến đúng người tham gia tố tụng Do quy định không rõ ràng nên đã phát sinh thủ tục rườm rà khi công dân thiết lập một giao dịch với

tổ chức hành nghề luật sư thì phải ký Hợp đồng dịch vụ pháp lý hoặc có đơn mời luật sư thực hiện việc bảo vệ quyền lợi, đồng thời muốn ủy quyền cho tổ chức hành nghề luật sư phải ký văn bản ủy quyền cho luật sư cụ thể để được Tòa án chấp nhận tư cách đại diện của luật sư

Để tháo gỡ những vướng mắc này, Tòa án

nhân dân Tối cao cần có hướng dẫn nghiệp vụ

cụ thể với trường pháp nhân là đại diện bên

cạnh hướng dẫn về thủ tục công nhận người bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự để

quy định này được áp dụng thống nhất trong

thực tiễn xét xử

2 Pháp nhân có nhiều người đại diện

Trong suốt quá trình xây dựng và thực thi

pháp luật dân sự và pháp Luật doanh nghiệp đã

phần nào nhận thấy hạn chế của việc khi pháp

nhân chỉ có duy nhất một người đại diện nên

lần sửa đổi bổ sung này các nhà làm luật đã

mạnh dạn luật hóa để pháp nhân có quyền có

hơn một người đại diện Việc quy định pháp

nhân có nhiều đại diện có thế thấy một số ưu

điểm nhất định

(i) Đảm bảo được sự không ngắt quãng của

đại diện pháp nhân khi có một đại diện vắng mặt

cho dù bất cứ lý do gì Điều này là rất quan

trọng, do hoạt động của pháp nhân đòi hỏi phải

thường xuyên, liên tục và việc kinh doanh có

tính cơ hội Trong trường hợp đại diện pháp nhân

vì bất khả kháng mà vắng mặt bất thường (tạm

giữ, tai biến, đột quỵ ) nếu không có người

khác đại diện và không thể ủy quyền được thì có

người khác là đại diện đương nhiên là hết sức

cần thiết Những người đại diện khác sẽ ngay lập

tức đại diện cho pháp nhân để xác lập thực hiện

các quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp mà

không bị gián đoạn Đặc biệt trong xu thế hội

nhập quốc tế thì việc quy định có nhiều người

đại diện là tất yếu khách quan để đảm bảo cho

pháp nhân có điều kiện cập nhật liên tục thông

tin quốc tế và áp dụng vào hoạt động kinh doanh

của doanh nghiệp

(ii) Có sự phân công, phân nhiệm rõ cho

từng đại diện đảm trách lĩnh vực của mình khi

pháp nhân hoạt động đa lĩnh vực Pháp nhân có

điều kiện để sắp xếp mỗi lĩnh vực có một đại

diện có kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn sâu

rộng phụ trách lĩnh vực đó theo sở trường của

mình mà nếu người khác đại diện đảm nhiệm thì

không hiểu quả bằng hoặc phải mất thời gian để

tìm hiểu

Tuy nhiên, bên cạnh các ưu điểm trên thì theo tác giả việc quy định pháp nhân có nhiều đại diện có một số nhược điểm nhất định: (i) Chưa xác định cụ thể rõ vai trò, trách nhiệm, phạm vi đại diện của mỗi người Điều này sẽ dẫn đến thực tiễn áp dụng đó là có sự chồng chéo các công việc do nhiều người đại diện cùng thực hiện hoặc có sự đùn đẩy công việc cho nhau vì không phân biệt nội dung nào

là của ai, khi có tranh chấp xảy ra không quy phạm để điều chỉnh

(ii) Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động của pháp nhân không ghi cụ thể phạm vi đại diện cụ thể của mỗi đại diện mà chỉ ghi chung chung là đại diện Pháp luật thì quy định phạm vi đại diện được quy định trong điều lệ doanh nghiệp, tuy nhiên không phải doanh nghiệp nào cũng nhận thức được nội dung này nên có nhiều doanh nghiệp không đề cập nội dung này vào điều lệ Như vậy, không phân định được phạm vi đại diện của từng đại diện và khó khăn cho việc giải quyết xung đột ý kiến của các đại diện

Mặt khác, việc pháp nhân có nhiều đại diện dẫn đến phiền hà cho đối tác mỗi khi ký kết hợp đồng giao dịch, đối tác muốn xác định rõ hơn về đại diện thì phải tìm hiểu cụ thể về điều lệ để xem tư cách của đại diện ký hợp đồng với mình

có đúng không Như vậy, điều lệ công ty là hồ sơ bắt buộc công khai với đối tác để họ xác định việc mình ký hợp đồng với người có đủ tư cách đại diện hay không, và nếu điều lệ không quy định thì gặp khó khăn để xác định tư cách đại diện của người ký hợp đồng

Trường hợp đối tác không xem xét điều lệ thì

có thể tham gia giao dịch với người không có tư cách đại diện dễ dẫn đến tranh chấp sau này Nếu đối tác yêu cầu xuất trình văn bản chứng minh người đại diện có thẩm quyền ký kết giao dịch thì bị coi là hoài nghi và không tế nhị trong kinh doanh Về nội dung này, chúng ta thấy đã có sự thống nhất giữa luật chung - BLDS và luật chuyên ngành - Luật doanh nghiệp Theo quy định tại Điều 4 BLDS năm 2015:

“1 Bộ luật này là luật chung điều chỉnh các quan hệ dân sự

2 Luật khác có liên quan điều chỉnh quan hệ

dân sự trong các lĩnh vực cụ thể không được trái

với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự

quy định tại Điều 3 của Bộ luật này

3 Trường hợp luật khác có liên quan không

quy định hoặc có quy định nhưng vi phạm Khoản

2 Điều này thì quy định của Bộ luật này được áp

dụng

4 Trường hợp có sự khác nhau giữa quy định

của Bộ luật này và điều ước quốc tế mà Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên về cùng

một vấn đề thì áp dụng quy định của điều ước

quốc tế”

Từ quy định trên chúng ta thấy qua lần pháp

điển hóa này, lần đầu tiên BLDS khẳng định vị

trí vai trò của mình trong việc điều tiết các quan

hệ dân luật trong nước với vai trò là luật chung

và được ưu tiên áp dụng Tại Khoản 2 Điều 12

Luật doanh nghiệp năm 2020 quy định cụ thể

đối với công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty

cổ phần có thể có một hoặc nhiều người đại

diện theo pháp luật Điều lệ công ty quy định cụ

thể số lượng, chức danh quản lý và quyền,

nghĩa vụ của người đại diện theo pháp luật của

doanh nghiệp Tại Khoản 2, Điều 137, BLDS

năm 2015 quy định một pháp nhân có thể có

nhiều người đại diện theo pháp luật và mỗi

người đại diện có quyền đại diện cho pháp nhân

theo quy định tại Điều 140 về thời hạn đại diện,

về chấm dứt đại diện; Điều 141 quy định về

phạm vi đại diện được dựa trên các căn cứ:

Quyết định của cơ quan có thẩm quyền; Điều lệ

của pháp nhân; Nội dung ủy quyền; quy định

khác của pháp luật Tuy nhiên, điều luật cũng

chỉ ra trường hợp không xác định được cụ thể

phạm vi đại diện theo các căn cứ nêu trên thì

người đại diện theo pháp luật có quyền xác lập,

thực hiện giao dịch dân sự vì lợi ích của người

được đại diện, trừ trường hợp pháp luật có quy

định khác

Tìm hiểu quy định trên chúng ta thấy điều

luật dùng thuật ngữ người đại diện theo pháp luật

có thể đã bị giới hạn về chủ thể đại diện chỉ áp

dụng với người đại diện theo pháp luật, không

áp dụng đối với đại diện theo ủy quyền

Về các trường hợp pháp nhân có nhiều đại diện tham gia tố tụng Các quy định của BLDS

và BLTTDS không cấm pháp nhân ủy quyền cho nhiều người đại diện tham gia tố tụng Thực tế,

có rất nhiều trường hợp pháp nhân ủy quyền cho hai người đại diện để tham gia tố tụng hoặc làm việc với các cơ quan nhà nước khác, với đối tác với mục đích nếu người này vắng thì có người kia đại diện để vụ việc không bị gián đoạn trong quá trình giải quyết Tuy nhiên, pháp luật chưa

dự liệu trường hợp hai người đại diện cho một pháp nhân nhưng quan điểm của hai người đại diện lại trái ngược nhau trong quá trình tham gia giải quyết vụ, việc dẫn đến không biết quan điểm của ai là chính thống Pháp nhân sẽ lợi dụng quy định này để ủy quyền cho nhiều đại diện để khi thấy bất lợi cho mình thì thống nhất hai người

có quan điểm khác nhau và lấy đó làm lý do kéo dài vụ việc hoặc sửa sai quan điểm vì cả hai qua điểm đều là quan điểm của pháp nhân

Ví dụ, ông A và ông B là luật sư thuộc Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cùng đại diện cho Công ty CP X là nguyên đơn trong vụ án yêu cầu tuyên vô hiệu hợp đồng bảo đảm tài sản của người thứ ba do Tòa án nhân dân tỉnh Y thụ lý giải quyết Trong quá trình giải quyết, Công ty Y biết khả năng Tòa án không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của mình nên đã yêu cầu chỉ một mình ông A làm đơn rút đơn khởi kiện và hồ sơ kèm theo Tòa án nhân dân tỉnh Y đã căn cứ vào đơn rút đơn khởi kiện của ông A và Điều 192 BLTTDS năm 2015 để đình chỉ việc giải quyết

vụ án Ngay sau khi nhận quyết định đình chỉ, Công ty X kháng cáo quyết định với lý do việc rút đơn khởi kiện là quan điểm của ông A, ông B không có quan điểm rút đơn nên Tòa án chỉ căn

cứ vào đơn của ông A để ra quyết định đình chỉ

là không đúng và đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm tuyên hủy quyết định đình chỉ của cấp sơ thẩm Trong trường hợp này Tòa án cấp phúc thẩm xem lại phạm vi ủy quyền thì thấy không có sự

ưu tiên cho ý kiến của mỗi đại diện và phải xem xét chỉ một người đại diện có quan điểm thì quan điểm đó có được coi là đại diện cho pháp nhân hay không

Từ vấn đề này, pháp luật cần quy định

phương án giải quyết đối với trường hợp hai đại

diện cùng đại diện cho một pháp nhân mà có hai

quan điểm khác nhau thì quan điểm của đại diện

nào là chính thức Có như vậy thì vụ việc mới

giải quyết được nhanh chóng, khách quan và

đúng pháp luật

Chúng tôi cho rằng, nên có quy định hướng

dẫn thống nhất trong trường hợp có nhiều đại

diện mà có sự mâu thuẫn về quan điểm giữa các

đại diện thì quan điểm của đại diện nào là chính

thống, bởi khi ký văn bản ủy quyền đại diện

bên ủy quyền buộc phải xác định quan điểm

của đại diện nào là chính thống nhằm tránh

tranh chấp về quan điểm của đại diện

3 Vấn đề chấm dứt đại diện của pháp

nhân

Vấn đề chấm dứt đại diện của pháp nhân

được pháp luật dân sự và các luật các luật

chuyên ngành có liên quan điều chỉnh khá cụ

thể Tuy nhiên, các luật chuyên ngành hầu như

chỉ tập chung đến việc chấm dứt đại diện của

pháp nhân đương nhiên theo luật định Trong

thực tiễn, để tham gia một số quan hệ trong xã

hội, pháp nhân không thể không ủy quyền cho

đại diện để tham gia các quan hệ này với mục

đích không những nhằm đảm bảo sự hoạt động

của pháp nhân mà còn đảm bảo trật tự quản lý

của cơ quan nhà nước

3.1 Chấm dứt đại diện theo ủy quyền

Xét về bản chất đại diện theo ủy quyền là cá

nhân hoặc pháp nhân (bên nhận ủy quyền) thực

hiện công việc theo sự ủy quyền của bên ủy quyền

Quan hệ ủy quyền là giao dịch dân sự nên cũng

tuân theo quy luật phát sinh, tồn tại và chấm dứt

Các trường hợp chấm dứt quan hệ ủy quyền và

cách thức thực hiện việc chấm dứt được pháp luật

quy định cụ thể Tuy nhiên, vấn đề này vẫn cần

phải xem xét trong mối quan hệ giữa các ngành

luật với nhau và mối quan hệ giữa luật chung và

luật chuyên ngành

Tại Điều 569 BLDS năm 2015 quy định một

trong hai bên đều có quyền đơn phương chấm dứt

hợp đồng ủy quyền bất cứ lúc nào nhưng chỉ cần thông báo trước cho bên kia biết một thời gian hợp lý Theo quy định này, việc chấm dứt hoặc hủy bỏ quan hệ ủy quyền chỉ cần ý chí đơn phương từ một bên, ý chí này được thể hiện bằng việc thông báo cho bên kia biết trong một thời gian hợp lý mà không cần có sự đồng ý của bên kia thì quan hệ ủy quyền mặc nhiên chấm dứt Việc giải quyết hậu quả việc chấm dứt ủy quyền phụ thuộc vào việc ủy quyền có thù lao hay không, việc giải quyết hậu quả này không làm ảnh hưởng đến việc chấm dứt ủy quyền

Vấn đề là theo điều luật trên thì thủ tục chấm dứt là rất đơn giản chỉ cần thông báo để bên kia

là xong Quy định này là phù hợp thực tiễn vì trong quan hệ ủy quyền, người ủy quyền không

bị hạn chế quyền của mình, trong thời hạn ủy quyền cho người khác thực hiện công việc, bên

ủy quyền vẫn có quyền tự mình thực hiện công việc đó, nói cách khác bên ủy quyền không bị mất quyền Bên nhận ủy quyền mà đơn phương chấm dứt thì bên ủy quyền vẫn có quyền nên chỉ cần thủ tục thông báo là quan hệ ủy quyền chấm dứt, pháp luật không thể bắt buộc một người phải hành động thực hiện nghĩa vụ theo ủy quyền

Theo Luật công chứng năm 2014 thì hai bên

đã ký hợp đồng ủy quyền tại tổ chức công chứng, trong quá trình thực hiện mà một bên muốn chấm dứt việc ủy quyền thì bắt buộc phải

có sự đồng ý của bên còn lại Như vậy phải có sự thỏa thuận giữa hai bên thì mới chấm dứt được việc ủy quyền “Việc sửa đổi, bổ sung, huỷ bỏ hợp đồng, giao dịch đã được công chứng chỉ được thực hiện khi có sự thoả thuận, cam kết bằng văn bản của tất cả những người đã tham gia hợp đồng, giao dịch đó và phải được công chứng”2

Với quy định của Luật công chứng rất khó

áp dụng trong thực tiễn, có thể vì bất cứ lý do nào đó mà một trong hai bên trong hợp đồng ủy quyền muốn chấm dứt việc ủy quyền và bắt buộc phải cả hai bên cùng đến tổ chức công

2 Điều 51 “Công chứng việc sửa đổi, bổ sung, huỷ bỏ hợp đồng, giao dịch” Luật công chứng năm 2014.

chứng để ký văn bản hủy bỏ hợp đồng ủy quyền

nhưng chỉ cần một trong hai bên không đồng ý

ký hủy hợp đồng thì hợp đồng ủy quyền vẫn có

hiệu lực pháp luật Như vậy, trái với luật chung

quy định về việc chỉ cần một bên thông báo cho

bên kia biết là mặc nhiên chấm dứt quan hệ ủy

quyền Về thực tiễn quy định của Luật công

chứng đã cản trở quyền của của công dân và

trái với tinh thần tại Điều 4 BLDS năm 2015 về

tính ưu tiên trong áp dụng pháp luật Với quy

định của Luật công chứng đã khiến cho một

trong hai không thể thực hiện thủ tục hủy bỏ

hợp đồng ủy quyền nếu một bên không đồng ý

do Công chứng viên không thể công chứng

được văn bản chấm hủy bỏ việc ủy quyền Có

lẽ, Luật công chứng được ban hành trước

BLDS nên có sự xung đột này, hy vọng rằng

việc pháp điển hóa Luật công chứng lần tới sẽ

khắc phục được sự xung đột này

Ví dụ, ngày Công ty X và ông A ký Hợp

đồng ủy quyền tại Văn phòng công chứng Y,

theo Hợp đồng ủy quyền ông A được Công ty X

ủy quyền quản lý khu nhà đất, trong thời hạn

ủy quyền được quyền tìm đối tác, đàm phán để

chuyển nhượng nhà xưởng và khu đất tại xã

Hòa Thạch, Quốc Oai, Hà Nội Thời hạn ủy

quyền là 02 năm kể từ ngày 01/7/2018 đến hết

ngày 30/6/2019 Sau thời hạn 06 tháng kể từ

ngày ký hợp đồng ủy quyền, ông A vẫn quản lý

nhưng chưa tìm được đối tác để chuyển nhượng

nên Công ty X muốn chấm dứt việc ủy quyền

với ông A, Công ty X đã thông báo cho ông A

về việc chấm dứt ủy quyền từ ngày 01/2/2019

để ủy quyền cho người khác Để chấm dứt việc

ủy quyền, Công ty X tới Văn phòng công

chứng Y để được tư vấn về thủ tục chấm dứt

hợp đồng ủy quyền thì được Công chứng viên

tư vấn yêu cầu phải cả hai bên đến Văn phòng

công chứng để ký văn bản hủy hợp đồng ủy

quyền Công ty X giải thích rằng mình có

quyền đơn phương tuyên bố ý chí về việc chấm

dứt ủy quyền theo Bộ luật dân sự Tuy nhiên

muốn thực hiện thủ tục chấm dứt thông qua

việc yêu cầu Văn phòng công chứng chứng

thực việc văn bản hủy hợp đồng ủy quyền

nhưng Văn phòng công chứng giải thích căn cứ vào Điều 51 Luật công chứng thì việc hủy bỏ hợp đồng phải được hai bên thống nhất bằng văn bản Như vậy ông A không đồng ý thì việc hủy bỏ hợp đồng giữa hai bên không thể thực hiện được Điều này gây phiền hà cho Công ty

X vì ông A lấy lý do hợp đồng ủy quyền vẫn đang có hiệu lực nên không bàn giao tài sản mình đang quản lý cho Công ty X

3.2 Chấm dứt đại diện theo pháp luật Căn cứ để xác lập quyền đại diện theo pháp luật của pháp nhân là theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; theo Điều lệ của pháp nhân hoặc theo quy định của pháp luật Như vậy, đại diện theo pháp luật của pháp nhân được hiểu là Nhà nước trao quyền hoặc nhà nước thừa nhận thông qua Điều lệ hoạt động của pháp nhân Đại diện theo pháp luật của pháp nhân luôn là cá nhân, không thể là pháp nhân lại đại diện theo pháp luật cho pháp nhân Tuy nhiên, BLDS năm 2015 không quy định các trường hợp chấm dứt đại diện theo pháp luật của pháp nhân nên thực tế có nhiều trường hợp đại diện theo pháp luật của pháp nhân không thể hoặc không có khả năng đại diện nhưng về mặt pháp lý vẫn là đại diện, thực trạng này gây ra tình trạng pháp nhân có đại diện nhưng không thực hiện được vai trò đại diện Tại Khoản 4 Điều 140 BLDS năm 2015 chỉ đề cập đến một trường hợp duy nhất là chấm dứt đại diện theo pháp luật của pháp nhân khi pháp nhân chấm dứt sự tồn tại Vậy thì khi đại diện duy nhất của pháp nhân chết thì sao? Hoặc bị chấp hành hình phạt tù, vắng mặt tại Việt Nam quá 30 ngày mà không ủy quyền cho người khác

Trên đây là một vài trao đổi của tác giả về một

số vướng mắc các quy định về pháp nhân mà thực tiễn gặp rất nhiều khó khăn trong quá trình áp dụng Hy vọng rằng lần pháp điển tiếp theo các vướng mắc này sẽ được giải quyết, việc sửa đổi

bổ sung các quy định của pháp luật về pháp nhân

sẽ tạo hành lang pháp lý cho sự tồn tại và phát triển của pháp nhân./