Bài viết này chỉ đề cập đến phạm vi thi hành bản án, quyết định của Tòa án liên quan đến nghĩa vụ thanh toán nợ giữa các đương sự; và cơ quan thi hành án dân sự xử lý tài sản của người phải thi hành án là quyền sử dụng đất của người phải thi hành án để thực hiện nghĩa vụ trả nợ.
Trang 1Số 12/2020 - Năm thứ mười lăm
KHĨ KHĂN, VƯỚNG MẮC CỦA CƠ QUAN THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TRONG VIỆC ĐỀ NGHỊ HỦY, HỦY MỘT PHẦN, CẤP MỚI
GIẤY CHỨNG NHẬN QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT
Đồn Văn Trâm1
Nguyễn Thị Dung2
Tĩm tắt: Cơng tác thi hành án dân sự là hoạt động đưa bản án, quyết định cĩ hiệu lực pháp luật của Tịa án ra thi hành trên thực tiễn Bài viết này chỉ đề cập đến phạm vi thi hành bản án, quyết định của Tịa án liên quan đến nghĩa vụ thanh tốn nợ giữa các đương sự; và cơ quan thi hành án dân sự xử lý tài sản của người phải thi hành án là quyền sử dụng đất của người phải thi hành án để thực hiện nghĩa vụ trả nợ Tuy nhiên sau khi thực hiện các quy trình thao tác nghiệp vụ thi hành án xong thì lại khơng thể hồn tất việc người trúng đấu giá tài sản hoặc người nhận tài sản được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, ảnh hưởng lớn đến quyền lợi người dân và làm giảm đáng kể chất lượng cơng tác tổ chức thi hành án của cơ quan thi hành
án dân sự
Từ khĩa: Thi hành án dân sự, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Nhận bài: 10/11/2020; Hồn thành biên tập: 10/12/2020; Duyệt đăng: 21/12/2020
Abstract: Civil judgment enforcement is an activity that makes judgements and rulings of courts enforcebile in reality This paper only mentions the scope of courts’ judgments and rulings related
to involved parties’ obligation of debt payment Also, it aims to show that the civil judgment enforcement agency shall handle the judgment debtor’s property which is the land use right of the judgment debtor in order to fulfill the debt payment obligation However, after the operational procedures of judgment execution are completed, it is not possible to complete the fact that the property auction winner or recipient is granted a land use right certificate, greatly affecting the rights of benefits people and significantly as well as reducing the quality of judgment enforcement work of civil judgment enforcement agencies
Keywords: Civil judgment enforcement, grant the land use right certificate, cancel certificates of land use rights
Date of receipt: 10/11/2020; Date of revision: 10/12/2020; Date of approval: 21/12/2020
Theo quy định của pháp luật hiện hành,
mặc dù Luật đất đai năm 2013, Luật thi hành
án dân sự năm 2014 đã cĩ những quy định
liên quan đến việc thu hồi, hủy bỏ, cấp mới
giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, sở hữu
nhà và tài sản gắn liền với đất thơng qua hoạt
động thi hành án Tuy nhiên cho đến nay
chưa cĩ hướng dẫn cụ thể về việc này, nên
quá trình tổ chức thực hiện trên thực tế gặp khơng ít khĩ khăn, vướng mắc
Theo Điều 99 Luật đất đai năm 2013 quy định: “1 Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền
sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho những trường hợp sau đây:
d) Người được sử dụng đất theo… bản án
1 Thạc sỹ, Phĩ Chi cục trưởng Chi cục Thi hành án dân sự huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai.
2 Thạc sỹ, Giảng viên, Cơ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh, Học viện Tư pháp.
Trang 2HỌC VIỆN TƯ PHÁP
hoặc quyết định của Tịa án nhân dân, quyết
định thi hành án của cơ quan thi hành án…”
“Quyết định thi hành án của cơ quan thi
hành án” nêu tại điểm d Khoản 1 của Điều luật
trên đang được các cơ quan thi hành án dân sự
ở địa phương hiểu theo 2 nghĩa là: Quyết định
thụ lý giải quyết vụ việc của cơ quan thi hành
án, hoặc là tất cả các quyết định trong quá trình
tổ chức thi hành án Dẫn đến thực tế quá trình tổ
chức thi hành án việc vận dụng quy định pháp lý
vào các trường hợp liên quan đến việc cơ quan
Thi hành án dân sự đề nghị cơ quan cĩ thẩm
quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
cho người mua trúng đấu giá tài sản, người nhận
quyền sử dụng đất thơng qua thỏa thuận… là
khác nhau
Nội dung bản án, quyết định của Tịa án chỉ
tuyên bên A cĩ nghĩa vụ trả nợ phải thực hiện
việc trả tiền hoặc trả tài sản cho bên B, để thực
hiện nội dung quyết định do Tịa án tuyên như
vậy trong thực tế cơ quan Thi hành án dân sự
phải tiến hành xác minh tài sản của đương sự,
sau đĩ kê biên, xử lý các tài sản đĩ của người
phải thi hành án để đưa ra bán đấu giá hoặc
cơng nhận sự thỏa thuận nhận tài sản của các
bên liên quan đến giá trị quyền sử dụng đất của
người phải thi hành án để thực hiện nghĩa vụ
trả nợ theo tinh thần của bản án, quyết định của
Tịa án đã tuyên Tuy nhiên, sau khi thực hiện
các giai đoạn từ xác minh, kê biên, bán đấu giá,
trúng đấu giá hoặc thỏa thuận thành giữa các
đương sự đến khi phải thực hiện việc cấp giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất cho người nhận
tài sản thì gặp vướng mắc ở cơ quan cĩ thẩm
quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ
chối đề nghị của cơ quan Thi hành án dân sự về
việc hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã
cấp, hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử
dụng đất đã cấp hoặc cấp mới giấy chứng nhận
quyền sử dụng đất với lý do, khơng cĩ căn cứ
pháp lý quy định, bản án, quyết định của Tịa án
chỉ tuyên bên A cĩ nghĩa vụ trả nợ cho bên B chứ
khơng cĩ nội dung hủy giấy chứng nhận quyền
sử dụng đất đã cấp, hủy 01 phần giấy chứng
nhận quyền sử dụng đất đã cấp hoặc cấp mới giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Trên thực tế quá trình Chấp hành viên thực hiện nhiệm vụ tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tịa án thấy rằng số lượng việc này chiếm tỷ lệ tương đối cao liên quan đến xử lý quyền sử dụng đất của người phải thi hành án dẫn đến gặp nhiều khĩ khăn chưa được tháo
gỡ, ảnh hưởng chất lượng, thời gian tổ chức thi hành án
Xét ở gĩc độ quyết định thi hành án (quyết định về thụ lý vụ việc), nhiều trường hợp khơng
cĩ nội dung nào liên quan đến cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay chuyển quyền sử dụng đất, thường quyết định thi hành án xử lý bên A trả cho bên B một số tiền nhất định Trong quá trình tổ chức thi hành án, cơ quan thi hành án theo chức năng nhiệm vụ của mình tiến hành xử
lý tài sản của bên A Như vậy trong quyết định thi hành án khơng cĩ liên quan gì đến việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Xét gĩc độ trình tự, thủ tục, giải quyết vụ việc thi hành án, khơng cĩ quyết định mang tính chất trực tiếp để cơ quan cĩ thẩm quyền căn cứ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Quyết định về thi hành án rất đa dạng phong phú, các phương thức, cách thức thi hành án cũng nhiều, nếu quy chiếu là cơ quan thi hành
án phải cĩ quyết định thì khơng bao trùm hết nội dung, thực tiễn thi hành án
Theo quy định tại Điều 106 Luật thi hành
án dân sự năm 2008, sửa đổi, bổ sung năm 2014:
“1 Người mua được tài sản thi hành án, người nhận tài sản để trừ vào số tiền được thi hành án được pháp luật cơng nhận và bảo vệ quyền sở hữu, sử dụng đối với tài sản đĩ
2 Cơ quan nhà nước cĩ thẩm quyền cĩ trách nhiệm làm thủ tục đăng ký, chuyển quyền
sở hữu, sử dụng cho người mua, người nhận tài sản để trừ vào số tiền được thi hành án Cơ quan thi hành án dân sự cĩ trách nhiệm cung cấp đầy đủ những văn bản, giấy tờ quy định tại Khoản 3 Điều này cho người mua tài sản thi
Trang 3Số 12/2020 - Năm thứ mười lăm
hành án, người nhận tài sản để trừ vào số tiền
được thi hành án
…
4 Trường hợp tài sản là quyền sử dụng đất
mà khơng cĩ giấy chứng nhận hoặc khơng thu
hồi được giấy chứng nhận thì cơ quan cĩ thẩm
quyền cĩ trách nhiệm cấp giấy chứng nhận
quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật
về đất đai
Đối với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu mà
khơng cĩ giấy tờ đăng ký hoặc khơng thu hồi
được giấy tờ đăng ký thì cơ quan cĩ thẩm quyền
đăng ký cĩ trách nhiệm cấp giấy chứng nhận đăng
ký quyền sở hữu
Giấy tờ được cấp mới cĩ giá trị thay thế
cho giấy tờ khơng thu hồi được”
Quy định là vậy, tuy nhiên trên thực tế các
trường hợp cơ quan thi hành án đã thực hiện
xong các thủ tục thi hành án, nhưng chưa thu
hồi được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Thế nên phát sinh trình tự thủ tục hủy giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp, sau đĩ
cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mới,
trình tự, thủ tục này rất lâu, qua nhiều khâu, rất
khĩ khăn phiền hà cho người mua được tài sản,
người nhận tài sản thi hành án
Thực tiễn thi hành án cĩ trường hợp, người
phải thi hành án cĩ tài sản là quyền sử dụng đất
cĩ diện tích rất lớn, cơ quan thi hành án dân sự
chỉ xử lý tài sản tương ứng với số tiền thi hành
án, nên chỉ xử lý một phần nhỏ trong diện tích
lớn đĩ Người phải thi hành án khơng chịu giao
nộp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, khơng
hợp tác xử lý tài sản Trường hợp này xử lý chỉ
hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng
đất cũ và cấp mới giấy chứng nhận quyền sử
dụng đất đối với diện tích đất mà chấp hành
viên xử lý Vấn đề này tiếp tục gặp vướng mắc
vì Văn phịng đăng ký đất đai từ chối cấp giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất với lý do nội
dung bản án của Tịa án khơng tuyên hủy giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp hay hủy
một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
đã cấp nên khơng cĩ căn cứ pháp lý để thực
hiện đề nghị của cơ quan thi hành án dân sự được
Ví dụ: Sau khi bán đấu giá thành, Chi cục Thi hành án dân sự huyện A tiến hành cưỡng chế giao quyền sử dụng đất cho người mua trúng đấu giá và yêu cầu ơng T, bà H giao nộp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho Chi cục Thi hành án dân sự huyện A để đơn vị tiến hành các thủ tục đăng ký sang tên cho người mua trúng đấu giá theo quy định pháp luật nhưng ơng T, bà H khơng giao nộp
Chi cục Thi hành án dân sự huyện A đã nhiều lần gửi cơng văn đề nghị cơ quan cĩ thẩm quyền cụ thể là Văn phịng đăng ký đất đai tỉnh hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ơng T, bà H và cấp lại giấy chứng nhận mới cho người mua trúng đấu giá Tuy nhiên, yêu cầu của Chi cục Thi hành án dân sự huyện
A bị Văn phịng đăng ký đất đai tỉnh từ chối với
lý do: “Bản án của tịa án chỉ tuyên nghĩa vụ trả tiền, chứ khơng tuyên hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ơng T, bà H nên Văn phịng đăng ký đất đai tỉnh khơng thực hiện theo yêu cầu của cơ quan Thi hành án dân sự” Điều đĩ dẫn tới việc cơ quan thi hành án dân
sự khơng giao được tài sản cho người mua trúng đấu giá để thực thi bản án, quyết định của Tịa
Theo quy định tại Điều 28 Nghị định số 62/2015/NĐ-CP ngày 18/7/2015, quy định hướng dẫn thi hành luật thi hành án dân sự, về đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản: “Trường hợp cơ quan thi hành án dân sự khơng thu hồi được giấy tờ
cĩ liên quan đến tài sản quy định tại điểm e Khoản 3 Điều 106 Luật thi hành án dân sự thì
cĩ văn bản nêu rõ lý do, gửi cơ quan cĩ thẩm quyền cấp giấy tờ cĩ liên quan đến tài sản để thực hiện việc hủy giấy tờ cũ, cấp giấy tờ mới theo quy định Cơ quan thi hành án dân sự gửi văn bản nêu rõ lý do khơng thu hồi được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất đến Văn phịng đăng ký đất đai nơi cấp giấy chứng nhận
Trang 4HỌC VIỆN TƯ PHÁP
quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài
sản khác gắn liền với đất; Trong thời hạn 30
ngày, kể từ ngày nhận được văn bản của cơ
quan thi hành án dân sự, Văn phịng đăng ký
đất đai cĩ trách nhiệm báo cáo cơ quan cĩ thẩm
quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng
đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn
liền với đất để quyết định hủy giấy chứng nhận
đã cấp và cấp lại giấy chứng nhận quyền sử
dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác
gắn liền với đất theo quy định của pháp luật về
đất đai”
Đối chiếu với Luật đất đai năm 2013, các
Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017;
Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014,
quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật
đất đai, khơng cĩ quy định chi tiết đối với các
trường hợp xử lý tài sản trong thi hành án dân sự
liên quan đến các trường hợp bài viết đang đề
cập3
Như vậy, các quy định pháp luật nêu trên
khơng nhắc gì đến đối tượng liên quan là tài
sản được thi hành án thơng qua quá trình tổ
chức thi hành án sẽ được cấp giấy chứng nhận
quyền sử dụng đất hợp pháp (mặc dù kết quả
quá trình thi hành án này trên cơ sở thi hành án
bản án, quyết định của Tịa án); Càng khơng
cĩ quy định về việc Cơ quan Thi hành án dân
sự cĩ chức năng ra quyết định thi hành án thu
hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để hủy,
hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng
đất hay cấp mới giấy chứng nhận quyền sử
dụng đất trong khi thi hành án Chính vì bất cập
này nên các cơ quan trực tiếp thực hiện nhiệm
vụ cĩ liên quan đến vấn đề bài viết đang đề cập
vẫn loay hoay chưa cĩ đáp án để giải quyết
triệt để Hoạt động Thi hành án dân sự mang
tính đặc thù riêng, căn cứ bản án, quyết định
cĩ hiệu lực của Tịa án, mới tổ chức thi hành
vào thực tiễn cuộc sống Thời gian qua, các cơ
quan quản lý đất đai và cơ quan thi hành án dân
sự vẫn phối hợp xử lý các trường hợp liên quan đến quyền sử dụng đất Tuy nhiên, trong thực tiễn vẫn cĩ nhiều quan điểm khác nhau trong từng vụ việc, vẫn cĩ nhiều cách hiểu và áp dụng pháp luật khác nhau giữa cơ quan quản lý đất đai và cơ quan thi hành án, mất rất nhiều thời gian và ảnh hưởng lớn đến chất lượng giải quyết vụ việc
Để giải quyết những vướng mắc thực tế nêu trên tác giả đề xuất:
Thứ nhất, đề nghị cần sớm triển khai và
rà sốt, đánh giá và tập hợp những bất cập, thiếu thống nhất, chưa đầy đủ của các quy định liên quan đến xử lý, cấp mới giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nhà ở và tài sản gắn liền với đất Tháo gỡ khĩ khăn, vướng mắc
về quy định pháp luật, tạo cơ chế quan hệ phối hợp giữa các cơ quan cĩ thẩm quyền liên quan đến trình tự, thủ tục, thời gian thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cấp mới giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong hoạt động thi hành án dân sự trên phạm
vi cả nước Cần cĩ đề xuất quy định chuyên biệt về xử lý, hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cấp mới giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong hoạt động thi hành
án dân sự
Thứ hai, cần sớm cĩ thơng tư, thơng tư liên tịch của các Bộ (Bộ Tư pháp, Bộ Tài nguyên và Mơi trường, Tịa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Quốc phịng…) hướng dẫn của các cơ quan chức năng cấp Bộ
để hướng dẫn cụ thể việc thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, cấp mới giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong hoạt động thi hành án dân sự./
3 Khoản 1,2,3 Điều 106 Luật đất đai năm 2013; Điều 87 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP.