Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạ[r]
Trang 1QUÁ TRÌNH PHIÊN MÃ
A Lý thuyết
1) Cấu tạo chung của ARN :
- Ở các sinh vật như: thực khuẩn thể, virus của động vật virus của thực vật thì vật liệu di truyền là
ARN Ở các sinh vật bậc cao có ARN là bản sao mã của ADN
- Phân tử ARN có cấu tạo đa phân gồm nhiều đơn phân là các ribônu Mỗi ribônu có cấu tạo bởi 3 thành
phần chính là :
- Đường riboz C5H10O5
- Axit photphoric H3PO4
- Một trong 4 loại bazơ nitric: A ,U ,G ,X , ngoài ra còn gặp 1 số bazơ giả hiếm khác như Uridin giả ,
Ribôtimindin , Inozin , , tỉ lệ bazơ hiếm ở ARN nhiều hơn ở ADN
+ Purin: Nucleotit có kích thước lớn hơn: A (Adenin) và G (Guanin)
+ Pirimidin: Nucleotit có kích thước nhỏ hơn: U (Timin) và X (Xitozin)
- Vì các thành phần đường và photphat là chung cho các rNu, nên người ta phân biệt và gọi tên rNu theo thành phần bazơ nitơ : rNu loại A, U, T, X
- Bazo nito liên kết với đường tai vị trí C thứ 1; nhóm photphat liên kết với đường tại vị trí C thứ 5 tạo
thành cấu trúc 1 Nucleotit
* CẤU TRÚC BẬC 1 : phân tử ARN cấu tạo bởi 1 chuỗi poliribonuclêotit nối với nhau bởi liên kết
photphođieste.Các phân tử ARN thường chỉ là 1 chuỗi mạch đơn chứa khoảng từ 50 -6000 ribônu, ngoài
ra ở một số loài virut có ARN mạch kép
* CẤU TRÚC BẬC 2:nhiều phân tử ARN có thể uốn cong và gấp khúc thành những dạng đặc biệt tạo
nên cấu trúc bậc 2 ( tARN ) Ngoài ra còn có cấu trúc bậc 3
2) Phân loại ARN :
- ARN di truyền : là ARN mang thông tin di truyền gặp ở đa số virus thực vật và một số thực khuẩn thể
Dạng ARN có thể ở dạng mạch đơn hay mạch kép
- ARN không di truyền : được tổng hợp từ ADN , gồm 3 loại :
+ ARN thông tin (mARN) :có cấu trúc mạch đơn kích thước không đồng nhất được tổng hợp từ các gen
cấu trúc hay gen điều hòa và dùng làm khuôn để tổng hợp prôtêin ,gồm khoảng từ 75 -3000 ribônu
mARN chiếm từ 5 -10% tổng số ARN của tế bào
+ ARN vận chuyển(tARN) : là phân tử nhỏ chỉ có khoảng từ 73 -90 ribônu có cấu trúc bậc 3 có 3 chiều
.Mỗi phân tử tARN chỉ liên kết tạm thời với 1 loại axit amin nhất định Có trên 60 loại tARN được phát
hiện tARN có đời sống tương đối dài ( có thể qua nhiều thế hệ tế bào )
+ ARN riboxom(rARN): chiếm tới 80% tổng số ARN trong tế bào và là thành phần chủ yếu cấu tạo
thành các riboxom ngoài ra còn tìm thấy ở các bào quan như ti thể , lạp thể Được cấu tạo từ 160-13000
ribônu
3 Phiên mã (sao mã):quá trình tổng hợp ARN
Trang 2a) Thời điểm, nguyên tắc:
- Thời điểm :diễn ra trong nhân tế bào, vào kì trung gian, lúc NST đang ở dạng dãn xoắn cực đại
- Nguyên tắc : BS (A-U ; G-X)
b) Cơ chế phiên mã :
- MĐ: Đầu tiên ARN pôlimeraza bám vào vùng điều hoà làm gen tháo xoắn để lộ ra mạch mã gốc (có
chiều 3’ 5’)
và bắt đầu tổng hợp mARN tại vị trí đặc hiệu
- Kéo dài: ARN pôlimeraza trượt dọc theo mạch mã gốc trên gen có chiều 3’ 5’
để tổng hợp nên mARN theo nguyên tắc bổ sung (A - U ; G - X) theo chiều 5’ 3’
- KT: Khi enzim di chuyển đến cuối gen gặp tín hiệu kết thúc phiên mã kết thúc, phân tử mARN
được giải phóng Vùng nào trên gen vừa phiên mã xong thì 2 mạch đơn của gen xoắn ngay lại
* Ở sinh vật nhân sơ:
+ mARN sau phiên mã được sử dụng trực tiếp dùng làm khuôn để tổng hợp prôtêin, từ gen mARN
có thể dịch mã ngay thành chuỗi pôlipeptit (phiên mã đến đâu dịch mã đến đó)
+ mARN được tổng hợp từ gen của tế bào mã hoá cho nhiều chuỗi pôlipeptit
* Sinh vật nhân thực :
+ Ở sinh vật nhân thực, mARN sau phiên mã phải được chế biến lại bằng cách loại bỏ các đoạn không
mã hoá (intrôn), nối các đoạn mã hoá (êxon) tạo ra mARN trưởng thành
+mARN được tổng hợp từ gen của tế bào thường mã hoá cho một chuỗi pôlipeptit
■ Có 3 loại ARN(mARN; tARN; rARN) đều có cấu trúc gồm 1 mạch pôlinu
Lưu ý: Khi nói quá trình phiên mã xảy ra theo chiều 5'-3' mạch mới, hay trên mạch khuôn là 3'-5' không
có nghĩa rằng mạch 3'-5' của ADN luôn là mạch khuôn Phân tử ARN pol hoạt động tại đơn vị là gen
Nếu ADN có mạch 1 và 2, có thể đối với gen này, mạch gốc là mạch 1, còn gen kia thì mạch gốc lại là
mạch 2 Nắm rõ được điều này, ta có thể thấy, trong đột biến đảo đoạn NST Nếu đoạn đảo đó chứa 1 gen nguyên vẹn, thì không ảnh hưởng tới quá trình phiên mã của gen (bỏ qua ảnh hưởng của các yếu tố điều
hoà)
B Luyện tập
Câu 1: Quá trình phiên mã ở vi khuẩn E.coli xảy ra trong
A ribôxôm
B tế bào chất
C nhân tế bào
D ti thể
Câu 2: Làm khuôn mẫu cho quá trình phiên mã là nhiệm vụ của
A mạch mã hoá
B mARN
C mạch mã gốc
Trang 3D tARN
Câu 3: Đơn vị được sử dụng để giải mã cho thông tin di truyền nằm trong chuỗi polipeptit là
A anticodon
B axit amin
B codon
C triplet
Câu 4: Đặc điểm nào dưới đây thuộc về cấu trúc của mARN?
A mARN có cấu trúc mạch kép, dạng vòng, gồm 4 loại đơn phân A, T, G, X
B mARN có cấu trúc mạch kép, gồm 4 loại đơn phân A, T, G, X
C mARN có cấu trúc mạch đơn, gồm 4 loại đơn phân A, U, G, X
D mARN có cấu trúc mạch đơn, dạng thẳng, gồm 4 loại đơn phân A, U, G, X
Câu 5: Quá trình phiên mã xảy ra ở
A sinh vật nhân chuẩn, vi khuẩn
B sinh vật có ADN mạch kép
C sinh vật nhân chuẩn, vi rút
D vi rút, vi khuẩn
Câu 6: Trong quá trình dịch mã, mARN thường gắn với một nhóm ribôxôm gọi là poliribôxôm giúp
A tăng hiệu suất tổng hợp prôtêin
B điều hoà sự tổng hợp prôtêin
C tổng hợp các prôtêin cùng loại
D tổng hợp được nhiều loại prôtêin
Câu 7: Đối mã đặc hiệu trên phân tử tARN được gọi là
A codon
B axit amin
B anticodon
C triplet
Câu 8: ARN được tổng hợp từ mạch nào của gen?
A Từ mạch có chiều 5’ → 3’
B Từ cả hai mạch đơn
C Khi thì từ mạch 1, khi thì từ mạch 2
D Từ mạch mang mã gốc
Câu 9: Loại axit nuclêic tham gia vào thành phần cấu tạo nên ribôxôm là
A rARN
Trang 4C tARN
D ADN
Câu 10: Ở cấp độ phân tử nguyên tắc khuôn mẫu được thể hiện trong cơ chế
A tự sao, tổng hợp ARN, dịch mã
B tổng hợp ADN, dịch mã
C tự sao, tổng hợp ARN
D tổng hợp ADN, ARN
Trang 5Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh nghiệm,
giỏi về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các trường chuyên
danh tiếng
xây dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và
Sinh Học
trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Tràn Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thày Nguyễn
Đức Tấn
THCS lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt ở các kỳ thi HSG
dành cho học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh
Trình, TS Tràn Nam Dũng, TS Pham Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thày Lê Phúc Lữ, Thày Võ Quốc
Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt thành tích cao HSG Quốc Gia
các môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất
miễn phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm
90%
Học Toán Online cùng Chuyên Gia
HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí
