Giáo trình Sửa chữa hệ thống điện (Nghề Sửa chữa máy thi công xây dựng – Trình độ trung cấp): Phần 2 – CĐ GTVT Trung ương I

Giáo trình Vật liệu cơ khí (Nghề Sửa chữa máy thi công xây dựng – Trình độ trung cấp): Phần 2 gồm những nội dung cụ thể sau: Bài 5: bảo dưỡng sửa chữa động cơ khởi động điện; bài 6: bảo dưỡng sửa chữa rơ le điện; bài 7: bảo dưỡng đồng hồ; bài 8: bảo dưỡng đèn và còi. Mời các bạn cùng tham khảo.

BỘ GIAO TIÔNG VẬN TẢI TRƯỜNG 0A0 ĐĂNG BIA0 THÔNG yy TẢI TRUNG ƯữNG I

@

TRINH DO TRUNG CAP

NGHE: SUA CHUA MAY THI CONG XAY DUNG

Ban hành theo Quyết định số 1955/QD-CDGTVTTWI-DT ngay 21/12/2017

của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng GTVT Trung ương I

BÀI 5: BẢO D_ ØNG SỬA CHỮA DONG CO KHOI DONG DIEN TREN

MÁY THỊ CÔNG XÂY DỰNG

Giới thiệu:

Ngày nay động cơ đốt trong đ- ợc sử dụng rất rộng rãi trong tất cả ngành và

các lĩnh vực Để thuận tiện trong quá trình khởi động động cơ, đảm bảo vệ sinh công nghiệp và chống ô nhiễm môi tr- ờng Trên các loại động cơ đã đ- ợc trang bị một hệ thống khởi động Hệ thống khởi động bằng điện đ- ợc sử dụng rộng rãi hơn

vì kết cấu đơn giản, đễ sử dụng và bảo d- ống sửa chữa Trong hệ thống khởi động bằng điện đóng vai trò quan trọng nhất đó là Động cơ khởi động điện

Mục tiêu thực hiện : Học xong bài ng- ời học có khả năng:

1 Trình bày đúng yêu cầu, nhiệm vụ của động cơ khởi động điện trên máy thi

- Nguyên lý hoạt động của động cơ khởi động điện

3_ Hiện t-ợng, nguyên nhân h- hỏng của động cơ khởi động điện và ph- ơng

pháp kiểm tra

4_ Bảo d-ỡõng, thay thế động cơ khởi động điện trên máy thi công xây dựng

5 Quy trình bảo d- ống, thay thế động cơ khởi động điện

6_ Thực hiện kiểm tra, bảo d- ống , thay thế động cơ khởi động điện

Các hoạt động học tập:

- Học trên lớp về yêu cầu, nhiệm vụ của động cơ khởi động điện

- Thực hành bao d- ống, thay thế động cơ khởi động điện

Hoạt động 1: Nghe thuyết trình có thảo luận

- Phải đảm bảo khởi động đ- ợc nhiều lần

- Tỷ số truyền từ bánh răng máy khởi động và vành răng bánh đà phải nằm trong giới hạn từ 9 đến 18

- Chiều dài của dây dẫn nối từ ác quy đến động cơ khởi động không dài hơn

Im(< Im)

- Mô men truyền động phải đủ để khởi động động cơ

2- Nhiệm vụ

-_ Động cơ khởi động dùng để khởi động động cơ

-_ Động cơ khởi động tiêu thụ dòng điện tới 600A, do vậy các cuộn day stato va

roto đ-ợc làm bằng dây to Bốn cuộn dây stato mắc nối tiếp với các cuộn dây của

roto thành hai nhánh song song, mỗi nhánh có hai cuộn kích thích Các chổi than

làm bằng đồng graphít

3- Cấu tạo, nguyên lý hoạt động

- Cấu tạo động cơ khởi động điện gồm:

—— Circuit de puissance Contact

—— Enrouloment d'appel démarrage m

Enrou at de maintion =

Fourchette

Roue Rampe Inducteurs

- Nguyén ly hoat dong:

42

Để quay trục khuỷu của động cơ ng- ời ta mở công tắc khởi động, dòng điện

từ ắc quy chạy vào các cuộn dây A và B, công tác E nối điện vào bộ cảm ứng E qua cực than d- ơng G vào các cuộn dây phần ứng rồi vào cực than âm H và ra mát

Dong điện đi qua các yếu tố đó để hút lõi của cuộn dây và công tắc E phía

sau tạo nên sự tiếp xúc giữa các cực C và D cung cấp điện năng cho động cơ điện

của bộ khởi động Lõi của cuộn dây kéo cần gài, đ- a khớp một chiều và bánh răng

khớp gai tr- ot trên trục xoắn vào khớp với vành răng bánh đà

4- Hiện t- ợng và nguyên nhân h- hỏng th- ờng gặp:

-_ Khi đóng mạch điện khởi động, động cơ khởi động không quay và bánh răng chủ động không lao ra:

+ Ác quy hết điện hoặc bị h- hỏng

+ Công tắc bị hỏng

+ Rơ le khởi động bị hỏng

+ Dây dẫn từ ắc quy đến công tắc và từ công tắc đến rơ le gài khớp tiếp xúc

không tốt hoặc bị đứt

+ Cuộn dây của rơ le gài khớp bị đứt hoặc không tiếp “mát”

+ Lõi thép rơ le gài khớp bị bó kẹt

-_ Khi đóng mạch điện khởi động, động cơ khởi động không quay mặc dù bánh

răng chủ động lao ra:

+ Ắc quy hết điện hoặc bị h- hỏng

+ Rơ le gài khớp điều chỉnh sai nên đĩa đồng không đóng điện cho động cơ

khởi động

+ Động cơ bị bó kẹt

+ Động cơ khởi động bị h- hỏng

- _ Khi đóng mạch điện khởi động, bánh răng chủ động của máy khởi động lao ra

rồi tụt lại và cứ lặp lại liên tục:

+ Ắc quy hết điện

43

+ Dây dẫn từ công tắc đến rơ le gài khớp tiếp xúc không tốt

+ Cuộn giữ của rơ le gài khớp tiếp “mát” không tốt hoặc bị đứt

- Máy khởi động quay nh-ng động cơ không quay:

5- Quy trình bảo d- ống, sửa chữa động cơ khởi động điện:

- _ Lầm sạch bên ngoài động cơ khởi động:

Sử dụng chất tẩy rửa, thiết bị rửa, giẻ lau, máy nén khí để làm sạch bên

ngoài động cơ khởi động

Yêu cầu làm sạch hết bẩn bụi, dầu mỡ đảm bảo động cơ khởi động và nơi

làm việc khô ráo, sạch sẽ

- Tháo ra khỏi động cơ:

Cất “ mát” ắc quy

Tháo các dây dẫn đến động cơ khởi động

Tháo các bu lông liên kết giữa động cơ khởi động và động cơ

Lấy động cơ khởi động ra khỏi động cơ

Chú ý: Không làm chạm chập điện

- Thao ra chỉ tiết:

Làm sạch động cơ khởi động

Đánh dấu vị trí lắp ghép nắp tr- ớc, nắp sau với thân

Tháo đai ốc, tháo dây dẫn khỏi cực của rơ le gài khớp

Tháo hai bu lông xuyên tâm lấy nắp tr- ớc, nắp sau ra khỏi rơ le gài khớp

Lấy rôto và stato ra khỏi thân

Tháo hai vít nắp đầu, tách Đánh dấu vị trí lắp ghép và khớp một chiều

Chú ý: Đánh dấu vị trí lắp ghép giữa rơ le gài khớp với vỏ

Tách khớp một chiều, lò xo hồi vị, vòng bi và bánh răng ra khỏi rơ le gài khớp

Chú ý: Chiều lắp của các chỉ tiết

Dùng thanh nam châm lấy bi thép ra khỏi khớp một chiêu

Chú ý: Không làm rơi viên bi thép

Tháo nắp đậy giá đỡ chổi than

Dùng tuốc nơ vít giữ chổi than và tách chổi than ra khỏi giá chổi than Lấy roto

ra khỏi stato

Tháo khớp một chiều ra chỉ tiết:

-_ Lầm sạch các chỉ tiết sau khi tháo:

Làm sạch hết bẩn bụi, dầu mỡ của các chỉ tiết

Chú ý: Không làm x- ớc cổ góp, gãy chổi than

Thổi sạch muội than và dầu ở các 16 bu lông bằng khí nén

-_ Kiểm tra tình trạng kỹ thuật của nắp động cơ khởi động

44

Kiểm tra vỏ động cơ khởi động

Kiểm tra cổ góp

Kiểm tra giá đỡ chổi than và chổi than

Kiểm tra stato

Kiểm tra roto

Kiểm tra rơ le gài khớp

Kiểm tra khớp một chiều

6- Quy trình lắp động cơ khởi động:

Lắp khớp một chiều vào vỏ động cơ khởi động

Đặt roto vào stato

Lấp giá chổi than

Dat stato va roto vao vo dong co khởi động

Lấp hai bu lông xuyên tâm L-u ý: xiết phải đúng lực

Lấp dây dẫn vào cực của rơle khởi động và lắp đai ốc

Kiểm tra động cơ khởi động tr- ớc khi lắp lên động cơ

Không thông mạch

- _ Lắp động cơ khởi động lên động cơ

Chú ý: Lắp đúng cực ắc quy và đúng các đầu dây

Tháo động cơ khởi động

Kẹp bộ khởi động thẳng đứng trên êtô

Tháo dây cấp điện khỏi các bộ cảm ứng

Thao đĩa phía sau

Tháo vít lắp bộ ứng

Giữ lại các long đen hãm của bộ ứng

L-u ý: Cần cố định trục bộ ứng để tháo vít của bộ ứng Chú ý không dùng loại vit ng- gc chiều

Tháo rời thân động cơ khởi động

46

Kiểm tra sự liên tục của các cổ góp

48

Kiểm tra độ cách điện giữa các cuộn cảm ứng và thân động cơ

Kiểm tra độ cách điện giữa giá chổi âm và nắp sau

50

Kiểm tra cuộn duy trì: Sự liên tục giữa chốt cơ cấu điều khiển và thân cuộn dây

R= giá trị cuộn dây

Kiểm tra cuộn duy trì: Sự liên tục giữa chốt cơ cấu điều khiển và chốt cung cấp

điện cho cuộn cảm ứng R= gid trị cuộn dây

Kiểm tra điện trở của công tắc đề: Điện trở giữa 2 chốt của công tắc đề

5

Thử nghiệm lực kéo

Kiểm tra điện áp của ác quy

Hoạt động 2: Nghe giới thiệu và theo dõi trình diễn mẫu

- _ Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của động cơ khởi động

-_ Những nguyên nhân h- hỏng th- ờng gặp của động cơ khởi động

-_ Ph-ơng pháp tháo lắp kiểm tra sửa chữa động cơ khởi động

- _ Những biện pháp đảm bảo an toàn, vệ sinh công nghiệp

Hoạt động 3: Rèn luyện kỹ năng

Thực hiện tháo, lắp động cơ khởi động điện

Thực hiện kiểm tra động cơ khởi động điện

Sử dụng các dụng cụ và thiết bị kiểm tra tháo, lắp: Mỗi học sinh phải thực hiện kiểm tra 2-3 lần và ghi lại kết quả kiểm tra vào bảng sau:

TT Các hoạt động Thiết bị và Ph-ơng pháp | Kết quả kiểm tra

kiểm tra

1 | Kiểm tra stato

2 | Kiểm tra rô to

3 | Kiểm tra các rơ le

4 | Kiểm tra các tiếp điểm

5 _ | Kiểm tra dây dẫn điện

Lập bảng thứ tự tháo lắp động cơ khởi động điện

54

BÀI 6: BẢO D_ ØNG SỬA CHỮA RƠ LE ĐIỆN

1 Giới thiệu:

Rơ le là bộ phận đ- ợc thiết kế và lắp đặt để tự động điều khiển và bảo vệ

một số bộ phận cần thiết trên máy thi công xây dựng Có nhiều loại rơle với những nhiệm vụ khác nhau nh-ng ở đây chúng ta tìm hiểu và xét tới rơle khởi động và rơle gài khớp của động cơ khởi động

Mục tiêu thực hiện : Học xong bài này học viên có khả năng:

1 Trình bày đúng yêu cầu, nhiệm vụ của rơ le

2 Giải thích đ- ợc cấu tạo và nguyên lý hoạt động của rơ le

3 Thực hiện đ- ợc công tác kiểm tra, bảo d- ống rơ le đúng yêu cầu kỹ thuật Nội dung chính:

1 Yêu cầu, nhiệm vụ của rơ le

- Yéu cau

- Nhiém vu

2 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động chung của rơ le

- Cau tao

- Nguyên lý hoạt động chung của rơ le

3 Hiện t-ợng, nguyên nhân h- hỏng của rơ le và ph- ơng pháp kiểm tra

4 Bảo d-ỡng, thay thế rơ le

-_ Quy trình bảo d- ống, thay thé ro le

- _ Thực hiện kiểm tra, bảo d- ống, thay thé ro le

Các hoạt động học tập:

-_ Học trên lớp về yêu cầu, nhiệm vụ và sơ đồ nguyên lý của rơle

- _ Thực hành kiểm tra bảo d- ống rơ le

Hoạt động 1: Nghe thuyết trình có thảo luận

1 Yêu cầu, nhiệm vụ của rơ le gài khớp:

- Yéu cau:

+ Hoạt động nhanh và chính xác Đảm bảo đúng các thông số kỹ thuật của

nhà chế tạo cho từng loại động cơ

+ Có khả năng cho phép dòng điện với c- ờng độ lớn từ ắc quy đến động cơ khởi động

-_ Nhiệm vu:

+ Đ-ợc sử dụng để điều khiển khớp truyền động của động cơ khởi động

+ Đẩy bánh răng của động cơ khởi động ra ăn khớp với vành răng của bánh

đà

55

+ Đóng vai trò nh- một công tắc chính hay rơ le cho phép dòng điện lớn từ

ắc quy đến động cơ khởi động

2 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của rơ le gài khớp

- _ Cấu tạo: Gồm một cuộn hút, một cuộn giữ, một lò xo hồi vị, một lõi thép

từ, một đĩa tiếp xúc và một số chi tiết khác Hai cuộn dây có cùng số vòng nh- ng tiết điện dây của cuộn hút lớn hơn cuộn giữ và đ- ợc quấn cùng chiều nhau Các

cuộn dây này hoạt động bằng lực từ sinh ra trong các cuộn dây và thực hiện hai chức năng khác nhau:

+ Cuộn hút sẽ đ- a bánh răng của động cơ khởi động ăn khớp với vành răng

bánh đà và đóng tiếp điểm để kết nối ắc quy với động cơ khởi động

+ Cuộn giữ sẽ duy trì lõi thép từ đóng tiếp điểm

- Nguyên lý hoạt động của rơ le gài khớp:

Khi cho cho dòng điện chạy qua cuộn hút và cuộn giữ:

+ Cuộn hút sẽ hút lõi thép từ để đóng tiếp điểm khởi động và đ-a dòng điện

chạy trực tiếp từ ắc quy vào stato động cơ khởi động

+ Khi tiếp điểm khởi động đóng lại đồng thời cuộn hút bị nối tắt, không còn

lực từ nữa Để giữ đ- ợc lõi thép ở trạng thái làm việc phải nhờ cuộn dây giữ

+ Khi ngắt dòng điện qua quận giữ, không còn lực từ nữa nên lõi thép từ

đ- ợc lò xo hồi vị đ- a về vị trí ban đầu

3 Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của rơ le khởi động:

- Pac diém cau tao:

Rơ le khởi động là thiết bị dùng để đóng mạch điện cung cấp điện cho động

cơ khởi động điện.Thiết bị này có công dụng làm giảm dòng qua công tắc máy, bảo vệ công tắc không bị cháy rõ

Rơ le khởi động bao gồm một cuộn dây đ- ợc quấn trên một lõi thép ( gồm

nhiều lá thép mỏng ghép lại để chống dòng điện phu cô), một đầu đ- ợc cung cấp

d- ơng từ công tắc khởi động đến qua cực (1), đầu còn lại đ- a ra mass qua cực(3)

Trên khung từ có lắp một cần tiếp điểm động thông qua khớp quay Khi

ch- a làm việc thì cặp tiếp điểm luôn ở trạng thái mở nhờ lò xo hồi vị

D-ơng ắc quy đ-ợc cung cấp đến tiếp điểm động thông qua khung từ cực

(2)

Cực (4) đ- ợc nối đến cực (S) của rơle gài khớp

- Dac tinh ki thuat:

+ Lam việc chính xác

+ Có độ bền cao

+ Tiếp điểm không bị cháy nổ

+ Bảo d- ống, kiểm tra sửa chữa đ- gc dé dang

+ Chịu đ- ợc rung, xóc cao

~- Nguyên lý làm việc:

56

(1) —= Mass — (-) ắc quy Khi có dòng điện qua cuộn dây rơle khởi động sẽ sinh

ra lực từ hoá hút cặp tiếp điểm đóng lại, lúc này có dòng điện đi vào động cơ khởi động nh- sau: (+) ắc quy —> cực B — cực (4) — cực (2) — cuộn hút và cuộn giữ

—> Mass —› (-) ắc quy Dòng điện này điều khiển động cơ khởi động làm việc

Khi động cơ đã nổ, công tắc khởi động trả về vị trí ON Khi đó dòng

điện trong cuộn dây rơ le khởi động bị mất nên không còn lực từ hoá nữa, d- ới sức

căng của lo xo hồi vị sẽ kéo cặp tiếp điểm mở ra Do đó mất dòng điện điều khiển

động cơ khởi động nên động cơ khởi động không làm việc nữa

4 Hiện t- ợng, nguyên nhan h- hong th- Ong gap cua role:

1 Khi cung cấp điện áp hai đầu cuộn dây nh- ng tiếp điểm của role khong dong :

-_ Nguyên nhân:

+ Ắc quy hết điện

+ Cuộn dây điện từ của rơle bị đứt, không tiếp xúc với hai cuc (1), (3) của rơ le

2 Khi cung cấp điện áp hai đầu cuộn dây tiếp điểm của rơ le đóng lại nh- ng hai

cực (2), (4) của rơ le không thông mạch:

- _ Nguyên nhân: Tiếp điểm bị cháy rõ, tiếp xúc không tốt

3 Hai cực (2), (4) của rơle luôn luôn thông mạch mặc dù không cung cấp điện áp vào hai cuộn dây điện từ của role:

-_ Nguyên nhân: Tiếp điểm luôn luôn đóng do bị dính, lò xo hồi vị bị gãy

4 Khi cung cấp điện áp hai đầu cuộn dây, tiếp điểm của rơle đóng, mở liên tục: -_ Nguyên nhân: Cuộn dây điện từ của rơle bị chạm chập hoặc tiếp xúc không tốt

5 Kiểm tra, bảo d- ống, sửa chữa rơle khởi động

1 Kiểm tra rơle khởi động

57

e_ Kiểm tra thông mạch giữa hai đầu cuộn dây:

- Dùng đồng hồ VOM để đo thông mạch giữa hai đầu cuộn dây của role Chú ý: Ð-a đồng hồ về VOM đúng vi trí thang đo

e Kiém tra cham chap giita hai dau cuộn dây:

- Dùng đồng hồ VOM để đo điện trở giữa hai đầu cuộn dây của rơle

-_ Lấy giá trị so sánh với yêu cầu kỹ thuật

- _ Yêu cầu kỹ thuật: (8+15)O

Chú ý: Ð- a đồng hồ về VOM đúng vị trí thang do

e Kiém tra không thông mạch giữa hai đầu tiếp điểm khi ch-a cung cấp điện

áp ở hai đầu cuộn dây:

-_ Dùng đồng hồ VOM để đo thông mạch giữa hai đầu tiếp điểm của role -

'Yêu cầu kỹ thuật: Không thông mạch là tốt

Chú ý: Ð-a đồng hồ về VOM đúng vị trí thang đo

58