(SKKN CHẤT 2020) một số biện pháp giúp học sinh làm tốt dạng bài tập tìm hình ảnh so sánh trong phân môn luyện từ và câu lớp 3

Vây tư nhưng muc tiêu trên cua môn Tiêng Viêt noi chung va phân môn “Luyên tư va câu” noi riêng tôi thây : Trong khi noi hoăc khi viêt, nêu cac em biêt sử dung hinh anh so sanh segây đư

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TAM DƯƠNG TRƯỜNG TIỂU

HỌC HOÀNG HOA =====***=====

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Tên sáng kiến: Một số biện pháp giúp học sinh làm tốt dạng bài tập tìm hình ảnh

so sánh trong phân môn luyện từ và câu lớp 3.

Tác giả sáng kiến: Lê Thị Tân

Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường TH Hoàng Hoa

Số điện thoại: 0985493261 E_mail: letantrang1971@gmail.com

.

Vĩnh Phúc, năm 2017

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Tên sáng kiến: Một số giải pháp nâng cao kĩ năng phát triển các yếu tố hình học cho học sinh lớp 4-5.

.

1 Lời giới thiệu

Xuất phát từ yêu cầu đổi mới của đất nước, trong những năm qua Đảng,Nhà nước ta đã đặc biệt quan tâm đến phát triển giáo dục Một trong nhữngnhiệm vụ cơ bản của giáo dục đào tạo hiện nay là: hình thành và phát triển nhâncách cho học sinh một cách toàn diện theo mục tiêu phát triển nguồn nhân lựcphục vụ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước

Ngôn ngữ nói chung, Tiếng việt nói riêng có mối quan hệ mật thiết vớiphương pháp dạy học Tiếng Việt Ngôn ngữ bao gồm một hệ thống, bao gồmcác bộ phận ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp Mỗi bộ phận của ngôn ngữ là một hệthống nhỏ, có cơ cấu tổ chức riêng, có quan hệ chặt chẽ với nhau trong hệ thốngngôn ngữ

Môn Tiếng Việt là một trong những bộ môn cơ bản của nhà trường phổthông nên phải thực hiện theo nguyên tắc giáo dục học Bởi vậy nguyên tắc dạyhọc Tiếng Việt phải cụ thể hóa mục tiêu và các nguyên tắc dạy học nói chungvào bộ môn của mình

Như vậy mục tiêu của việc dạy và học Tiếng Việt nằm trong mục tiêuchung của giáo dục nước ta trong giai đoạn mới hiện nay: Nâng cao dân trí, đàotạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nhằm hình thành đội ngũ lao động có tri thức,

có tay nghề, có năng lực thực hành, tự chủ, năng động sáng tạo

- Theo muc tiêu cua môn Tiêng Viêt lơp 3 chương trinh Tiêu hoc được xac đinh như sau :

+ Hinh thanh va phat triên ơ hoc sinh cac kỹ năng sử dung Tiêng Viêt( Nghe – Noi – Đoc – Viêt ) đê hoc tâp va giao tiêp trong cac môi trương hoatđông cùng lưa tuôi Thông qua viêc day va hoc Tiêng Viêt gop phân rèn luyên cacthao tac tư duy

+ Cung câp cho hoc sinh nhưng kiên thưc sơ gian vê Tiêng Viêt va nhưnghiêu biêt sơ gian vê xa hôi, tư nhiên va con ngươi vê văn hoa , văn hoc cua ViêtNam va nươc ngoai

+ Bôi dương tinh yêu Tiêng Viêt va hinh thanh thoi quen giư gin sư trongsang, giau đẹp cua Tiêng Viêt, gop phân hinh thanh nhân cach con ngươi ViêtNam xa hôi chu nghia

- Văn học là một loại hình nghệ thuật lấy ngôn từ làm phương tiện thể hiện

Có khả năng tác động đến đời sống tâm hồn của con người Trong đó biện pháp sosánh góp một phần không nhỏ làm lên điều này

Một mặt, so sánh có khả năng khắc họa hình ảnh và gây ấn tượ̣ng mạnh mẽlàm nên một hình thức miêu tả sinh động, mặt khác so sánh còn có tác dụng làmcho lời nói rõ ràng, cụ thể sinh động, diễn đạt đượ̣c mọi sắc thái biểu cảm Sosánh còn là phương thức bộc lộ tâm tư, tình cảm một cách kín đáo và tế nhị.Như vậy đối với tác phẩm văn học nói chung so sánh mang chức năng nhận thức

và biểu cảm

Nhờ những hình ảnh bóng bảy, ước lệ, dù̀ng cái này để đối chiếu cái kianhằm diễn tả những ngụ ý nghệ thuật mà so sánh tu từ đượ̣c sử̉ dụng phổ biếntrong thơ ca, đặc biệt là thơ viết cho thiếu nhi So sánh còn giúp các em hiểu vàcảm nhận đượ̣c những bài thơ, bài văn hay, từ đó góp phần mở mang tri thứclàm phong phú về tâm hồn, tạo hứng thú khi viết văn, rè̀n luyện ý thức, yêu quýTiếng Việt giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt cho học sinh

Vây tư nhưng muc tiêu trên cua môn Tiêng Viêt noi chung va phân môn “Luyên tư va câu” noi riêng tôi thây :

Trong khi noi hoăc khi viêt, nêu cac em biêt sử dung hinh anh so sanh segây được ân tượng hơn, dê nhơ hơn va bai văn se hay hơn, sinh đông hơn Thênhưng hiên nay ơ lưa tuôi hoc sinh tiêu hoc noi chung va ơ trương tôi noi riêng,

cu thê hơn la cac em hoc sinh lơp 3 băt đâu được nhân biêt va lam quen vơi “Hinh anh so sanh” Vây lam thê nao đê hoc sinh tim được nhưng hinh anh sosanh ? Đo la môt điêu ma moi giao viên cu thê la giao viên trưc tiêp giang dayphân môn Luyên tư va câu cân phai quan tâm

Qua thực tế giang day phân môn Luyên tư va câu, tôi thây hầu hết co râtnhiêu em con lung tung, chưa biêt tim nhưng “ Hinh anh so sanh” trong nhưngcâu thơ, khô thơ, bai thơ va trong nhưng đoan văn ma bai tâp đa yêu câu

Xuất phát từ tình hình thực tế đó, tôi đã mạnh dạn trao đổi với một số giáoviên và tìm hiểu về nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó là:

*Về sách giáo khoa:

Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 3 hiện nay nói chung và phân môn Luyện từ

và câu nói riêng còn tồn tại một số điểm chưa hợ̣p lý: mặc dù̀ SGK đã chú trọng

phương pháp thực hành nhưng những bài tập sáng tạo vẫn còn ít, đơn điệu, kiếnthức dạy học sinh còn mang tính trừu tượ̣ng nên học sinh còn gặp nhiều khókhăn trong quá trình lĩnh hội các kiến thức mới

* Về phía giáo viên:

Người giáo viên còn gặp không ít khó khăn như cơ sở vật chất, phương tiệndạy học và tài liệu tham khảo còn ít Một số bộ phận nhỏ giáo viên vẫn chưa chútrọng quan tâm đến việc lồng ghép trong quá trình dạy học giữa các phân môn

của môn Tiếng Việt với nhau, để khơi dậy sự hứng thú học tập và sự tò mò củaphân môn này với phân môn khác trong môn Tiếng Việt.

* Về phía học sinh:

Do khả năng tư duy của học sinh còn dừng lại ở mức độ tư duy đơn giản,trực quan nên việc cảm thụ nghệ thuật so sánh còn hạn chế Vốn kiến thức vănhọc của học sinh, nhất là học sinh vù̀ng thôn quê của chúng tôi còn rất hạn chế

về nguồn sách báo, tài liệu văn học còn ít ỏi Vì đa số các em đều là con em giađình thuần nông Một số em nhận biết về vốn từ ngữ còn hạn chế, khả năng giaotiếp kém, học sinh chỉ mới biết một cách cụ thể Nên khi tiếp thu về nghệ thuật

so sánh rất khó khăn Vì vậy đòi hỏi người giáo viên cần hướng dẫn một cách tỷ

mỉ thực tế

* Gia đình: Một số gia đình chưa quan tâm tạo điều kiện và đầu tư cho

việc học của con em mình như: Chuẩn bị các tài liệu sách tham khảo

Như vây qua thưc tê, tôi thây hoan canh gia đinh cung la môt yêu tô quantrong anh hương gian tiêp đên viêc hoc tâp cua cac em, đê hiêu ro hơn vê cac emtôi đa tiêp cân gân gui cac em đê tim hiêu tâm ly cua môi hoc sinh Sau khi timhiêu tôi thây rằng: Nhin chung cac em rât ngoan, rât chăm chi hoc bai Bên canh

đo vân con môt sô em tiêp thu bai châm nguyên nhân la do cac em mai chơi va

co nhưng em con phai lam đơ gia đinh nên thơi gian hoc bai không co

Tư nhưng suy nghi va nhưng băn khoăn trên đa thôi thuc tôi đi sâu nghiên

cưu tim ra nhưng phương phap tôi ưu đê thưc hiên đê tai “Một số biện phap

giúp hoc sinh làm tôt dạng bài tập tìm hình ảnh so sanh trong phân môn Luyện từ và câu lớp 3”

2 Tên sáng kiến: Một số biên phap giup hoc sinh lam tôt dang bai tâp tim hinh

anh so sanh trong phân môn Luyên tư va câu lơp 3

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Lê Thị Tân

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường Tiểu học Hoàng Hoa - xã Hoàng Hoa

- Số điện thoại: 098549326 Email: letantrang1971@gmail.com

4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Lê Thị Tân - Giáo viên Trường Tiểu học

Hoàng Hoa

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: “Nghiên cứu các phap giup hoc sinh lam tôt

dang bai tâp tim hinh anh so sanh trong phân môn Luyên tư va câu lơp 3”

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Tháng

1/10/2017

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

7.1 Về nội dung của sáng kiến:

a) Về nhận thức của học sinh:

Bươc vao đâu năm hoc, tôi được Ban giam hiêu nha trương giao trongtrach lam chu nhiêm lơp 3C Lơp tôi co tông sô 35 em hoc sinh, trong đo co 13

em nư va 22 em nam Trong đó có 1 học sinh khuyết tật

Đê biêt ro được chât lượng cu thê cua hoc sinh tôi đa tiên hanh khao sattrong hai đợt

+ Đợt 1 : Khao sat đâu năm hoc do nha trương ra đê

+ đợt 2: Khao sat đâu thang 10 do tôi ra đê thông qua y kiên cua Ban giamhiêu

Đê bai :

Bai 1 : Tim cac tư ngư chi sư vât trong khô thơ sau :

Tay em đanh răngRăng trăng hoa nhaiTay em chai tocToc ngơi anh maiBai 2 : Tim nhưng sư vât được so sanh vơi nhau trong cac câu thơ, câu văn dươi đây

a) Hai ban tay em Như hoa đâu canh

b) Măt biên sang trong như tâm tham không lô băng ngoc thach

c) Canh diêu như dâu “ a “ Ai vưa tung lên trơi

Qua hai đợt khao sat chât lượng như sau :

Phân loai Si sô Hoan thanh Chưa hoan thanh

Qua hai đợt khao sat va tim hiêu thưc tê, tôi thây nguyên nhân chinh dân

đên kêt qua hoc tâp cua cac em chưa cao la do các nguyên nhân sau:

+ Việc nhận thức của học sinh trong lớp không đồng đều nên việc giảng

dạy của giáo viên gặp nhiều khó khăn Nhất là với môn Tiếng Việt số lượ̣ng học

sinh trung bình nhiều, học sinh yếu vẫn còn, chất lượ̣ng học tập chưa cao Khi

làm bài tập nhiều học sinh không biết cách trình bày bài, thụ động chỉ trông chờ

thầy cô dẫn dắt Có những học sinh làm bài một cách máy móc, dập khuân, có

những học sinh không hiểu đượ̣c yêu cầu của đề bài nên làm cho xong

+ Học sinh đọc đề vội vàng, chưa đọc đượ̣c câu văn một cách trọn ven, lưu

loát dẫn đến không hiểu nội dung của bài yêu cầu bài tập

+ Học sinh còn hạn chế nhiều về vốn từ và kĩ năng sử̉ dụng từ ngữ trong khi

nói, viết; kĩ năng đọc hiểu nên hầu hết các em nhầm lẫn giữa dạng bài tìm sự vật

đượ̣c so sánh với dạng bài tìm hình ảnh so sánh với nhau trong các câu thơ, câu

văn Bên cạnh đó một số em nắm đượ̣c yêu cầu của bài nhưng khi làm còn lúng

túng về cách trình bày

+ Do cac em chưa biêt phân tich, tim hiêu kỹ yêu câu cua đâu bai la yêu câu

tim “cai gi" ?

+ Do lưa tuôi cua cac em con nho, hiêu đông, mai chơi

+ Do môt sô em kiên thưc bi hông tư lơp 2 nên co anh hương đên sư tiêp

thu cua kiên thưc mơi

Tư nhưng nguyên nhân trên đa thôi thuc tôi nghiên cưu, tim toi phương

phap day hoc va cac biên phap kêt hợp giưa phương phap truyên thông vơi

phương phap đôi mơi Chăt loc nhưng tinh hoa cua phương phap truyên thông

va phương phap hiên đai đê co nhưng biên phap tôi ưu nhât trong day va hoc

b) Những biện pháp thực hiện:

* Biên phap 1: Cung cố kiên thưc cũ ở lơp 2.

Như chung ta đa biêt, cac kiên thưc ma hoc sinh được hoc tư lơp dươi lên

cac lơp trên la môt vong tron xoay trôn ôc Vây đê hoc được cac kiên thưc mơi ơ

cac lơp trên trươc hêt cac em phai năm chăc cac kiên thưc cu ơ lơp dươi

Thông qua viêc hiêu va năm chăc kiên thưc cu nay se giup cho hoc sinh conên mong đê tiêp thu nhưng kiên thưc mơi, đông thơi phat triên được tư duysang tao cua cac em.

Ngay sau khi khao sat chât lượng va năm được nguyên nhân, tôi đa nghiêncưu chương trinh phân môn Luyên tư va câu ơ lơp 2 đê bô sung kiên thưc chocac em Tôi thây nhưng dang bai tâp Luyên tư va câu ma hoc sinh con yêu, bihông kiên thưc như : Tư chi sư vât,tư chi hoat đông

Trươc hêt tôi phai ôn tâp cho hoc sinh nhưng kiên thưc tư dê đên kho, tưđơn gian đên phưc tap va điêu quan trong la phai bam sat vao chương trinh cuasach Tiêng viêt 2

Ví du 1:

- Dang 1 : Tim cac tư chi sư vât co trong bang sau :

Ban thân yêu thươc kẻ dai

quy mên cô giao chao thây giao

( SGK Tiêng viêt 2 – tâp 1- Trang 27)

- Dang 2 : Tư dang 1 tôi chuyên sang dang 2 đê nâng cao dân kiên thưc lên

cho hoc sinh

Đê bai: Tim cac tư theo mâu trong bang ( môi côt 3 tư)

Chi ngươi Chi đô vât Chi con vât Chi cây côi

M : hoc sinh M : ghê M : chim sẻ M : xoai

( Sach Tiêng viêt 2 - Tâp 1 – Trang 35)

Đê lam được bai tâp ơ dang 2 nay , hoc sinh cân phai hiêu được yêu câu cua đê bai Cu thê đê bai yêu câu như sau :

+ Tim tư chi ngươi – Theo mâu : Hoc sinh

+ Tim tư chi đô vât – Theo mâu : Ghê

+ Tim tư chi con vât – Theo mâu : Chim sẻ

+ Tim tư chi cây côi – Theo mâu : Xoai

- Môi côt cân phai tim thêm 3 tư

Như vây vơi dang bai nay Giao viên cân khăc sâu cho hoc sinh biêt : tât ca

cac tư chi ngươi, chi đô vât, chi con vât, chi cây côi được goi chung la “Tư chi

sư vât”

Ví du 2: Chon tư chi hoat đông thich hợp vao môi chô trông dươi đây :

a) Cô Xuân Mai………môn Tiêng viêt

b) Cô day rât dê hiêu

c) Cô chung em chăm hoc

viên co thê chon thêm bai tâp đê phat triên tư duy cho hoc sinh :

Đê bai : Tim cac tư chi hoat đông, trang thai cua loai vât va sư vât trong

nhưng câu sau :

a) Con trâu ăn co

b) Đan bo uông nươc dươi sông

c) Măt trơi toa anh năng rưc rơ

( SGK – Tiêng viêt 2 – Tâp 1 – trang 67)Sau khi đa thưc hiên biên phap nay trong môt thang tôi đa khao sat va thây

kêt qua như sau :

Tông sô hoc sinh Hoan thanh Chưa hoan thanh

Như vây khi ap dung thưc hiên biên phap 1, tôi thây chât lượng hoc tâp

cua hoc sinh co nâng lên nhưng kêt qua chưa cao, chưa đap ưng được mong

muôn va yêu câu đê ra

Tôi thây : Cung cô kiên thưc cu co ưu điêm la giup hoc sinh hê thông hoa laicac kiên thưc đa hoc va nâng cao phat triên tư duy đôc lâp, nâng cao hưng thuhoc tâp cho cac em Qua đo rèn luyên được nhưng kỹ năng, kỹ xao, năm chăccac kiên thưc đa hoc, đông thơi phat huy tinh tich cưc, sang tao cua cac em.Tuy nhiên, biên phap cung cô kiên thưc co y nghia vô cùng quan trong trongviêc tiêp tuc hoc cac kiên thưc mơi Nhưng thưc tê qua đợt khao sat cho thâyviêc day hoc sinh năm được kỹ năng đê nhân biêt tôt cac hinh anh so sanh trơnên quan trong va cân thiêt Chinh vi vây tôi đa đi nghiên cưu va ap dung biênphap day kỹ năng lam tôt nhưng bai tâp dang tim cac hinh anh so sanh.

b Biên phap 2: Day kỹ năng lam tốt nhưng bai tâp (dang tim cac hinh anh so sanh).

Muôn lam được cac bai tâp vê ‘‘Tim hinh anh so sanh’’ trươc hêt hoc sinhphai hiêu được yêu câu cua đâu bai

Khi cac em đa hiêu được yêu câu cua đâu bai rôi thi cac em se tim rađược cach lam hay nhât va co hiêu qua nhât Đê thưc hiên được điêu đo hoc sinhcân phai biêt ro điêu kiên va trinh đô cua minh đê tiên hanh lam bai

Vi vây, khi day kỹ năng lam tôt nhưng bai tâp dang tim cac hinh anh sosanh trươc hêt hoc sinh phai biêt được : Tư chi ngươi, tư chi đô vât, tư chi convât, tư chi cây côi

Sau khi hoc sinh hiêu va năm chăc được điêu đo, tôi đa sử dung phươngphap đam thoai đê giang bai Dùng cac câu hoi dân dăt, gợi mơ va trong tâm cânkhăc sâu kiên thưc Tôi săp xêp cac câu hoi theo môt hê thông tư dê đên kho, tưđơn gian đên phưc tap Trong qua trinh giang day, tôi chi la ngươi nêu vân đê vahoc sinh tư tim ra phương phap giai quyêt vân đê đo

Đê hoc sinh năm được kỹ năng lam tôt cac bai tâp tim hinh anh so sanh,tôi đa hương dân hoc sinh cân phai năm được cac bươc sau :

Ví́ dụ 1: Tim cac hinh anh so sanh trong nhưng khô thơ sau :

a) Bê chau ông thu thi : Chau khoe hơn ông nhiêu ! Ông la buôi trơi chiêu Chau la ngay rang sang

Pham Cuc

b) Ông trăng tron sang to Soi ro sân nha em Trăng khuya sang hơn đèn Ơi ông trăng sang to.

Trân Đăng Khoac) Nhưng ngôi sao thưc ngoai kia Chẳng băng mẹ đa thưc vi chung con Đêm nay con ngu giâc tron

Mẹ la ngon gio cua con suôt đơi Trân

Quôc Minh

* Bươc 1: Đoc kỹ đê, tim hiêu đê.

Trước tiên tôi yêu câu hoc sinh đoc kỹ đê, vưa đoc vưa suy nghi xem yêu câuđâu bai cân phai lam gi ? Sau khi hoc sinh hiêu được yêu câu cua đâu bai rôitôi đa yêu câu hoc sinh tiên hanh đên bươc 2

* Bươc 2: Tim cac sư vât được so sanh vơi nhau.

Trong bươc 2 nay, tôi se dùng phương phap đam thoai va gợi mơ hương dânhoc sinh lam mâu phân (a)

giao viên nêu câu hoi: Trong phân (a) sư vât nao được so sanh vơi sư vât nao

- Phân (b): trăng – đèn

- Phân (c): nhưng ngôi sao – mẹ đa thưc vi chung con, mẹ – ngon gio

Sau khi hoc sinh đa tim đung cac sư vât được so sanh, tôi tiêp tuc yêu câu hocsinh tim tư so sanh

11

* Bươc 3: Tim tư so sanh.

- Trong cac dang bai tâp tim hinh anh so sanh thi hoc sinh phai biêt:

Tư so sanh no được đưng sau sư vât được so sanh va đưng trươc sư vât so sanh Noi tom lai la tư so sanh đưng ơ giưa hai vê :

+ Vê A nêu tên sư vât, sư viêc được so sanh

+ Vê B nêu tên sư vât, sư viêc dùng đê so sanh

Sau khi hoc sinh đa hiêu cach tim tư so sanh cac em se nhân biêt rât nhanh

vê tư so sanh Cu thê cac tư so sanh trong bai la :

+ Câu ( a) : hơn – la – la

+ Câu ( b) : hơn

+ Câu ( c) : chẳng băng – la

* Bươc 4 : Tim hinh anh so sanh

Như vây qua bươc 2 va bươc 3, giao viên cân khăc sâu cho hoc sinh thây ro:

- Hinh anh so sanh no phai co sư vât được so sanh va sư vât dùng đê sosanh Đăc biêt la phai co ca tư so sanh được đưng giưa hai sư vât ây Tư đo hocsinh se hiêu va lam đung được bai tâp

Bai lam: Cac hinh anh so sanh trong cac khô thơ trên la :

a) Chau khoe hơn ông nhiêu ! Ông la buôi trơi chiêu Chau la ngay rang sang

b) Trăng khuya sang hơn đèn

c) Nhưng ngôi sao thưc chẳng băng mẹ đa thưc vi chung con

Mẹ la ngon gio cua con suôt đơi

Qua hai thang thưc hiên biên phap 2 va môt sô biên phap khac kèm theo đê

bô trợ cho biên phap 2 Tôi thây chât lượng hoc tâp cua hoc sinh co tinh khaquan ro rêt qua đợt khao sat hoc kỳ I như sau :