Tuy nhiênkhả năng thành công của mỗi tiết dạy còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Sự nhiệttâm và cần mẫn của người thầy, sự nổ lực vượt khó của mỗi học sinh Qua thực tế giảng dạy bồi dưỡng t
Trang 1BÁO CÁO KẾT QUẢNGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
I lêi giíi thiÖu.
Từ ngày đầu cách mạng thành công, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt chú ýđến công tác giáo dục và đào tạo Vì vậy, công tác này đã liên tục thu đượcnhững thành quả đáng kể Bác Hồ đã nói “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợiích trăm năm trồng người”, “Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đuadạy tốt học tốt”
Ở trường THCS , mỗi môn học đều có vai trò quan trọng đối với học sinh Môn Sinh học có ý nghĩa và tầm quan trọng rất lớn đối với các em, làm cho các em có sự gần gũi hơn với thiên nhiên và thực tế trong cuộc sống hằng ngày, giải thích được một số hiện tượng thường xảy ra xung quanh ta Và áp dụng kiến thức vào thực tế đời sống
Là người thầy ai cũng muốn mình được mọi người tôn vinh, kính trọng; aicũng muốn mình là niềm tin là chỗ dựa vững chắc cho học sinh của mình, aicũng muốn học sinh đạt được kết quả cao, vận dụng tốt kiến thức của bộ mônmình giảng dạy, vận dụng tốt lý thuyết vào các bài thực hành và thực tế cuộcsống như chúng ta đã biết đến câu nói: “học phải đi đôi với hành”
Đặc biệt đối với môn Sinh học – môn khoa học thực nghiệm, một khoahọc mở, luôn luôn mới và rất trừu tượng Mỗi một tiết học, một kiểu bài lên lớpđòi hỏi phải có những phương pháp khác nhau, phù hợp với mục tiêu, yêu cầucủa bài Làm sao để phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
Đặc biệt hơn nữa là “ bài thực hành” trong chương trình sinh học nói bàithực hành hay một nội dung nào đó đòi hỏi người giáo viên phải tìm tòi, nghiêncứu phương pháp phù hợp và qua thử nghiệm mới có thể thành công Tuy nhiênkhả năng thành công của mỗi tiết dạy còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: Sự nhiệttâm và cần mẫn của người thầy, sự nổ lực vượt khó của mỗi học sinh
Qua thực tế giảng dạy bồi dưỡng thực hành môn sinh học lớp 8 nhiều nămliền, tôi xin được trình bày lại một số biện pháp bồi dưỡng thực hành môn sinhhọc 8 theo tôi là hiệu quả, có thể coi là kinh nghiệm để bạn bè, đồng nghiệp cùngtham khảo và đóng góp ý kiến để việc bồi dưỡng thực hành cho học sinh lớp 8 tạicác trường THCS trong huyện thành công theo mong muốn Năm học 2017-2018Tiến hành khảo sát chuyên đề - Trường THCS Vân Trục cho kết quả như sau:
Trang 2Bảng 1: Kết quả khảo sỏt chất lượng trước khi ỏp dụng SKKN
II Tên sáng kiến
Một số biện phỏp dạy bồi dưỡng thực hành mụn sinh học lớp
8 III tác giả sáng kiến
Họ tờn: Nguyễn Thị Sơn
Địa chỉ: Trường THCS Võn Trục –Lập Thạch - Vĩnh Phỳc
Số điện thoại : 0979632394
Email: nguyenthison.gvc2vantruc@vinhphuc.edu.vn
IV Chủ đầu t tạo ra sáng kiến
Giỏo viờn: Nguyễn Thị Sơn
V lĩnh vực áp dụng sáng kiến
Dạy học đại trà và BDHSG mụn sinh học lớp 8
VI ngày sáng kiến đợc áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử
- Giỏo viờn bộ mụn sinh học chưa chịu khú đầu tư nhiều cho cỏc tiết thựchành, chưa thực sự học hỏi từ đồng nghiệp để tớch luỹ cho mỡnh một vốn kiến
Trang 3download by : skknchat@gmail.com
Trang 4phải khó khăn nhất định, lúng túng trong phương pháp bồi dưỡng Trong từng tiếthọc giáo viên chưa tạo cho các em sự tò mò, nghiên cứu về môn học Giáo viênchưa có kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên cho các em, việc bồi dưỡng còn theođợt theo pha mang tính thời vụ
- Với học sinh thì nhiều em chưa ham thích với bộ môn, ngại sờ mó động vật,chưa có phương pháp quan sát tìm tòi trên mẫu mổ nên hiệu quả chưa cao Thờigian để các em tham gia thực hành qua các tiết thực hành theo phân phối chươngtrình còn ít, cơ hội để các em rèn kỹ năng và thao tác thực hành chưa nhiều
1.2 Cơ sở lí luận:
Nhiệm vụ ở trường THCS là bồi dưỡng thế hệ trẻ trở thành những người làmchủ đất nước trong tương lai Đây là những chủ nhân tương lai được giác ngộ lítưởng cách mạng, lí tưởng XHCN, có trình độ văn hoá, khoa học kỹ thuật toàndiện, có sức khoẻ, sự thông minh, cần cù, sáng tạo để xây dựng XHCN
- Với chương trình môn sinh học lớp 8 hiện nay thì có nhiều nội dung cần phảithực hành để nắm rõ hơn các đặc điểm cấu tạo và chức năng sinh lí của cơ thểngười Nội dung các bài thực hành trong chương trình như: Làm tiêu bản mô cơvân , mô cơ trơn, mô cơ tim Tìm hiểu vai trò của Enzim trong nước bọt; tìm hiểuchức năng của tuỷ sông, Đây là những bài thực hành đối với học sinh lớp 8 rấtkhó thực hiện, phải cần có sự hướng dẫn chu đáo của người thầy.Qua những bàithực hành này giúp các em được hiểu rõ hơn về vai trò của con người trong tựnhiên; rèn được kỹ năng quan sát, khả năng tư duy và vận dụng vào đời sốnghằng ngày một cách hiệu quả
- Để có được điều đó thì phảỉ cần đến vai trò quan trọng của người thầy Thầyphải là người có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng, có lòng nhiệt tình,tâm huyết với nghề nghiệp, bên cạnh đó thầy phải biết vận dụng phù hợp cácphương pháp dạy – học với từng kiểu bài, từng nội dung kiến thức để giúp họcsinh vận dụng tốt kiến thức lí thuyết vào thực hành và thực tiễn trong cuộc sống.Phù hợp với phương châm: Học đi đôi với hành, lí thuyết kết hợp với thựctiễn, Kiến thức sinh học mà các em đã học được muốn khắc sâu thì phải thựchành trên mẫu vật, tạo cho các em có một kỹ năng thực hành tốt Lí giải các vấn
đề sinh học, các đặc điểm cấu tạo, các quá trình sinh lí diễn ra trong cơ thể độngvật, cơ thể người vào thực tiễn một cách khoa học, chính xác Đó là cơ sở lý luận
mà tôi chọn vấn đề này
1.3 Cơ sở thực tiễn:
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, bồi dưỡng thực hành môn sinh học lớp 8trong nhiều năm liền tôi nhận thấy việc vận dụng lý thuyết học tập của học sinhvào các bài thực hành và thực tiễn cuộc sống gặp rất nhiều khó khăn: Kỹ năng
Trang 5thực hành, thao tác thực hiện của các em chưa cao, còn nhiều lúng túng Với giáoviên, chỉ mới thực hiện hoàn thành nội dung các tiết thực hành trong chươngtrình, chưa tạo cơ hội để các em có điều kiện rèn luyện kỹ năng thực hành, bộc lộhết khả năng tư duy của mình Kết quả qua các kì thi học sinh giỏi thực hành củanhững năm trước chưa cao.
Sinh học là môn khoa học thực nghiệm, khoa học mở luôn luôn mới, kiến thứcsinh học chủ yếu được hình thành bằng phương pháp quan sát, mô tả, tìm tòi thựcnghiệm Vậy mà học sinh lại gặp khó khăn trong vấn đề này thì quả đây là mộtđiều rất đáng quan tâm, vì nó liên quan trực tiếp đến sự phát triển trí tuệ của cảmột thế hệ tương lai Là một người giáo viên nếu chúng ta nhiệt tình, nhiệt tâm vìhọc sinh thì nhất định mục đích chúng ta sẽ đạt được
Đó là cơ sở thực tiễn, là lí do chủ quan thôi thúc tôi quan tâm, trăn trở lựa chọnnghiên cứu vấn đề này
Thực tế hiện nay về việc bồi dưỡng thực hành với môn sinh học lớp 8 tại cáctrường THCS trong huyện nói chung và trường THCS Phan Bội Châu nói riêng
có những ưu khuyết điểm như sau :
1.4 Ưu điểm:
1.4.1 Với giáo viên:
- Giáo viên bộ môn đã thực hiện đảm bảo theo yêu cầu các tiết thực hành trongphân phối chương trình đã quy định.Trong các tiết thực hành này, giáo viên đãhướng dẫn cho các em thực hành trên mẫu mổ, làm và quan sát các tiêu bản dướikính lúp, kính hiển vi (Tế bào mô cơ vân, tế bào mô cơ trơn, mô cơ tim, tế bào
mô sụn, ).Mổ và quan sát nội quan của cá, ếch đồng, tôm,
- Từng bước giáo viên cũng đã rèn cho các em thao tác thực hành trên các loại vật mẫu, rèn kỹ năng quan sát, khả năng tư duy trong lúc thực hành
- Trên cơ sở những học sinh có kỹ năng và thao tác thực hành tốt mà giáo viênchọn ra học sinh để tiếp tục bồi dưỡng cho các em dự thi học sinh giỏi thực hànhhằng năm do phòng giáo dục tổ chức
1.4.2 Với học sinh:
- Với học sinh, thì nhiều em có sự ham thích trong những tiết học thực hành Các
em đã xác định được vị trí của một số nội quan qua mẫu mổ; biết được đặc điểmcấu tạo phù hợp với chức năng của chúng Đặc biệt hơn là qua tiết thực hành,nhiều học sinh đã khắc sâu lại những kiến thức mà mình đã học, từ đó nhớ bàilâu hơn, ít nhiều đã vận dụng vào trong thực tiễn hằng ngày
- Qua nhiều năm liền trong kì thi học sinh giỏi thực hành ở huyện cho thấy:Nhiều học sinh đã có kỹ năng thực hành tốt, trình bày mẫu mổ và làm tiêu bảntheo yêu cầu,vẽ hình được, viết tường trình đảm bảo nội dung đã thực hành.1.5 Tồn tại:
Trang 6- Do thời gian và số tiết thực hành còn ít, chưa có điều kiện để học sinh rèn luyện
kỹ năng và thao tác thực hành của mình
- Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường còn thiếu, chưa đảm bảo yêu cầu để mọi học sinh có cơ hội thực hành Chỉ mới thực hành theo nhóm, theo tổ
- Nhiều giáo viên chỉ mới dừng lại trong việc đầu tư cho các tiết thực hành trongchương trình Khi được nhà trường phân công bồi dưỡng thực hành để tạo nguồncho học sinh tham gia dự thi thì ngại khó Khi đi vào bồi dưỡng thì còn nhiềulúng túng, chưa biết phải bắt đầu từ đâu ?
- Kỹ năng sử dụng và quan sát kính lúp, kính hiển vị còn hạn chế ở nhiều họcsinh Khả năng bất động mẫu vật trước khi thực hành ở học sinh còn chậm, chưađảm bảo kỹ thụât làm ảnh hưởng đến tiến trình thực hành và kết quả thực hành( nếu chọc tuỷ ếch không đúng vị trí mà gặp phải động mạch làm máu ra nhiềuếch sẽ nhanh chết, quan sát vận chuyển máu khó thành công)
- Học sinh chỉ dừng lại ở cách giải phẫu động vật và quan sát các nội quan Nếu
đi sâu vào thực hiện các tiêu bản chi tiết thì các em gặp phải lúng, nói chính sáthơn là làm chưa thành công; như tiêu bản cấu tạo trong của tim, cấu tạo trongcủa xương, cấu tạo các loại mô, chế phẩm cơ thần kinh,
- Khả năng viết tường trình của các em sau khi thực hành còn hạn chế, chỉ thựchiện được những gì mà thầy cô giáo đã hướng dẫn còn khi gặp phải đề ra khácthường thì các em lúng túng, tường trình một cách máy móc Vẽ hình và chúthích trên hình vẽ thì chưa đẹp, chưa khoa học như kết quả mà các em đã quansát được
1.6 Thực trạng của vấn đề:
- Kiến thức và kĩ năng về thực hành là mảng kiến thức , kĩ năng khó và rấttrừu tượng, nghiên cứu những vấn đề vô cùng phức tạp, khó nhận biết, , dụng cụtrực quan ít và tương đối khó làm, nếu có làm được thì lại có sai lệch nhiều so với thực tế như kích thước, thời gian diễn ra
2 ĐỐI TƯỢNG PHỤC VỤ NGHIÊN CỨU.
Là đối tượng học sinh lớp 8 trường THCS Vân Trục
3. ỨNG DỤNG VÀO THỰC TIỄN GIẢNG DẠY
3.1 Quá trình áp dụng
Sau khi đã phân loại được HS đại trà chọn được đội tuyển HSG tôi đãtiến hành khảo sát và bồi dưỡng theo chuyên đề, chuyên đề các bài thực hànhđược tôi tiến hành theo các biện pháp như sau:
Để tạo cho học sinh có thao tác và kỹ năng thực hành tốt với môn sinh họclớp 8 trong nhà trường và có học sinh tham gia dự thi thực hành tại huyện đạt hiệuquả theo tôi mỗi giáo viên giảng dạy môn sinh học cần tìm ra cho mình một phươngpháp dạy bồi dưỡng thích hợp với đối tượng học sinh theo nội dung sách
Trang 7giáo khoa hiện hành Qua nhiều năm được nhà trường phân công dạy bồi dưỡngthực hành môn sinh học lớp 8 bước đầu đem lại kết quả đáng kể Dưới đây là một
số biện pháp mà bản thân tôi đã áp dụng trong công tác bồi dưỡng thực hành mônsinh học 8 trong những năm qua theo tôi là hiệu quả:
4 Các biện pháp
4.1 BiÖn ph¸p thø nhÊt
Tạo cho học sinh yêu thích môn sinh học:
- Trong bài học mở đầu của môn học sinh học nói chung và sinh học lớp 8nói riêng, giáo viên cần giúp cho các em có sự định hướng về môn học, biết rõmục đích yêu cầu môn học Giáo viên cần có sự giới thiệu khái quát về kiến thứcgiải phẫu và sinh lí người để học sinh nắm sơ bộ và hứa hẹn với các em sẽ chứngminh những điều này qua các tiết học lí thuyết và thực hành trong chương trìnhsinh học lớp 8
- Qua từng tiết học tiếp theo trong chương trình, giáo viên khéo léo dẫn dắtcác em đến với việc giải thích các hiện tượng sinh lí cũng như các đặc điểm cấutạo phù hợp với chức năng của các hệ cơ quan trong cơ thể người Từ đó sẽ kíchthích sự tò mò, tìm tòi ở các em qua môn học
- Qua từng tiết học, giáo viên giúp các em việc vẽ hình, cách ghi chú thíchtrên hình vẽ, từ đó các em sẽ yêu thích môn học hơn Đây cũng là cơ hội mà giáoviên phát hiện ra những học sinh có năng khiếu vẽ hình đẹp, là một tiêu chí cầnphải có trong khi viết tường trình và vẽ hình khi thực hành sau này
4.2 BiÖn ph¸p thø hai
Tổ chức tốt các tiết thực hành theo phân phối chương trình sinh học 8:
- Yêu cầu sự chuẩn bị của học sinh trước khi lên lớp phải đảm bảo: Vật mẫu, các dụng cụ cần thiết cho buổi thực hành, phân nhóm thực hành
- Với giáo viên: Chuẩn bị các vật mẫu, tranh ảnh, hoá chất cần thiết để làmthí nghiệm chứng minh Lập kế hoạch cụ thể khi lên lớp ( Giáo án) Dự đoántrước các tình huống có thể xảy ra trong quá trình hướng dẫn thực hành Trongquá trình thực hành, giáo viên cần theo dõi từng nhóm, từng cá nhân để rèn kỹnăng thực hành và thao tác thực hành cho các em như: Cách quan sát kính hiển
vi, quan sát kính lúp, kỹ năng bất động vật mẫu, thao tác làm các tiêu bản từ đơngiản đến phức tạp Qua các tiết thực hành này, giáo viên sẽ phát hiện những họcsinh có kỹ năng thực hành tốt để tiếp tục bồi dưỡng
4.3 BiÖn ph¸p thø ba
Tổ chức tuyển chọn học sinh để tiếp tục bồi dưỡng tham gia dự thi ở huyện :
Trang 8Đây là bước hết sức quan trọng đòi hỏi giáo viên bồi dưỡng phải có sự tậptrung cao, xác định nội dung, thời lượng và quy trình bồi dưỡng sao cho thíchhợp? Chọn đối tượng nào để bồi dưỡng ?
- Đối tượng học sinh cần tuyển chọn để tiến hành bồi dưỡng phải đảm bàocác tiêu chí sau đây: Ham thích với môn học, dạn dĩ với các loại động vật, chữviết và khả năng vẽ hình phải đẹp, biết được những kỹ năng cơ bản về thực hành,học lực từ khá trở lên, hạnh kiểm tốt,
- Để rút ra được học sinh bồi dưỡng theo những tiêu chí trên thì giáo viênbồi dưỡng phải tổ chức buổi kiểm tra khảo sát để chọn lại đối tượng cho chínhsát Trong những năm qua, đối tượng học sinh tham gia khảo sát khá nhiều từ 25
em trở lên Đề khảo sát mà giáo viên nêu ra phải đảm bảo hai nội dung:
+Kiểm tra được kỹ năng vẽ hình, củng như chữ viết của các em
Ví dụ: hãy vẽ hình về cấu tạo trong của ếch đồng Khi học sinh làm bài thì giáo viên kịp thời theo dõi để phát hiện đối tượng ngay trong khi làm bài
+Trong các câu hỏi tiếp theo, khi ra đề giáo viên phải làm sao đó để sơ bộ kiểmtra được lý thuyết mà các em đã học, đặc biệt là câu hỏi khó để kiểm tra khả năng
tư duy của các em khi gặp vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hành Đây cũng làyếu tố quyết định thành công sau này
Ví dụ:
Câu 1:Vì sao ếch đồng chỉ thích nghi lại thích nghi với đời sống vừa nước vừa cạn ? Hãy giải thích câu nói ”Lăn lóc như cóc bôi vôi”
Câu 2:Trình bày cấu tạo của tim phù hợp với chức năng vận chuyển máu đi nuôi
cơ thể ? Vì sao khi cắt tim ếch ra ngoài mà tim vẫn còn tiếp tục hoạt động được ?
Với việc khảo sát này sẽ giúp cho giáo viên bước đầu chọn ra được những họcsinh có kỹ năng vẽ hình tốt, chữ viết và trình bày bài đẹp, Biết vận dụng nhữngkiến thức đã học vào việc giải thích được các hiện tượng trong thực tế
( Đây là khả năng tư duy của các em) Còn kỹ năng về thực hành nếu còn yếu vềmặt nào đó thì giáo viên có thể tiếp tục sửa sai cho các em trong quá trình bồidưỡng tiếp theo Từ kết quả khảo sát này, giáo viên giáo viên sẽ chọn ra 6-8 em
để bồi dưỡng và sau đó chọn lại 2 em để tham gia dự thi
Trang 9như: cá, ếch nhái, chim , thú Có thể nói, đối tượng hiện nay thường được chọn
để nghiên cứu là ”ếch đồng” Vì ếch đồng dễ tìm kiếm, đơn giản đối với học sinh
mà lại tiến hành được nhiều tiêu bản trong quá trình thực hành
- Sau khi đã chọn ra đối tượng học sinh để bồi dưỡng thì giáo viên bồidưỡng phải xác định lại những nội dung nào cần đưa ra để bồi dương cho các em
? Nội dung nào cần phải đi sâu để rèn kỹ năng, thao tác thực hành ? Thời giantiến hành bồi dưỡng trong bao lâu ? Qua nhiều năm liền được phân công bồidưỡng thực hành cho học sinh lớp 8 dự thi, theo tôi cần tiến hành theo những nộidung cơ bản sau:
* Thực hành tốt các bài thực hành theo chương trình sinh học lớp 8 hiện nay
* Mổ và quan sát cấu tạo nội quan của ếch đồng, cá chép Cũng như hệ tiêu hoá
* Quan sát sự vận chuyển máu qua hệ mạch trên ván đục lỗ: vận chuyển máu ởlưỡi ếch, phổi ếch, màng bơi, màng treo ruột, vận chuyển máu ở vây đuôi cáchép Qua đó phân biệt được máu động mach, máu tĩnh mạch, máu mô mạch ởđộng vật và ở người
* Làm các tiêu bản : Mô cơ vân , mô cơ trơn, mô cơ tim
* Làm các tiêu bản về mô sụn, mô xương, cấu tạo trong của xương để biết cấu tạo phù hợp với chức năng của chúng
* Làm tiêu bản về hệ thần kinh như não cá, não ếch, chế phẩm cơ thần kinh đùi,
*Tiến hành phương pháp mổ lộ tim, làm tiêu bản cấu tạo trong của tim để biếtcấu tạo trong của tim phù hợp với chức năng co bóp và đẩy máy đi nuôi cơ thể ởngười, ở ếch Giải thích và chứng minh tính tự động của tim
4.5 BiÖn ph¸p thø 5
Rèn kỹ năng thực hành cho học sinh:
- Trước hết giáo viên phải rèn cho các em kỹ năng quan sát kính hiển vi ,kính lúp trên mẫu vật, trên tiêu bản Đây là việc mà các em đã làm qua các tiếtthực hành trong chương trình; nhưng làm thế nào cho nhanh, chính sác, khoa họcmới là vấn đề cần quan tâm, như: Cấu tạo và chức năng các bộ phận trong kínhhiển vi, cách đặt kính, cách lấy ánh sáng qua gương phản chiếu, quan sát ở bộigiác bé, rồi bội giác lớn, cách đặt tiêu bản khi có sử dụng tấm ván đục lỗ, Quathực tế ở nhiều năm, khi vào thi có em không lấy được ánh sáng qua gương phảnchiếu ở kính hiển vi thì các bước tiếp theo sẽ không có kết quả
- Phân tích lại cho các em hiểu vai trò và chức năng của từng loại dụng cụtrong bộ đồ mổ Cách sử dụng của từng loại dụng cụ sao cho khoa học, khônglàm hỏng các tiểu bản, mẫu mổ đẹp Ví dụ: Cách cầm kéo, cách hướng mũi kéokhi cắt da và cắt cơ, dùng kim nhọn, kim mũi mác để tách nội quan, cách sử dụngdao lam khi làm các tiêu bản
Trang 10- Làm bất động mẫu vật ( ếch đồng) trước khi giải phẫu và làm các tiêubản theo yêu cầu của đề ra Về lý thuyết bất động ếch bằng cách chọc tuỷ thì giáoviên nào củng đã làm và hướng dẫn cho học sinh thực hiện.Trong thực tế thìnhiều học sinh thực hiện chưa tốt, còn chậm, thậm chí không thành công: Biểuhiện sau khi bất động xong mà ếch vẫn còn nhảy được trong phòng thi hoặc máuchảy ra nhiều mà ếch vẫn còn nhảy,
Theo tôi, thì giáo viên cần cho học sinh nắm lại lí thuyết cách chọc tuỷếch: Tay trái cầm ếch, tay phải cầm kim mũi nhọn, xác định vị trí hố khớp, ( cóphần phụ lục) Điều quan trọng là phải cho học sinh xác định vị trí hố khớp thực
tế qua tranh vẽ bộ xương ếch, sau đó lột da đầu ếch nhất đầu ếch theo hướng lênxuống để các em xác định vị trí hố khớp Tiếp theo cho các em nhận biết dấuhiệu khi đã choc đúng vị trí của tuỷ sống là ếch đưa hai chi trước lên che mặt lại
và khi đã phá tuỷ thành công thì dấu hiệu tiếp theo là hai chi sau run run duỗithẳng rồi ếch mềm nhũn ra
- Hướng dẫn học sinh mổ và quan sát các nội quan Cách tiến hành làmcác tiêu bản cụ thể theo yêu cầu Dưới đây là một số nội dung cần được bồidưỡng thêm cho học sinh:
* Kỹ năng mổ và quan sát cấu tạo nội quan của ếch đồng, cá chép Cũng như hệ tiêu hoá Mổ lộ tim ếch
* Kỹ năng làm các tiêu bản để tìm hiểu đặc điểm cấu tạo bên trong như: +Quansát sự vận chuyển máu qua hệ mạch trên ván đục lỗ: vận chuyển máu ở lưỡi ếch,phổi ếch, màng bơi, màng treo ruột,
vận chuyển máu ở vây đuôi cá chép Qua đó phân biệt được máu động mach, máu tĩnh mạch, máu mô mạch ở động vật và ở người
+ Làm các tiêu bản : Mô cơ vân , mô cơ trơn, mô cơ tim
+ Làm các tiêu bản về mô sụn, mô xương, cấu tạo trong của xương để biết cấu tạo phù hợp với chức năng của chúng
+Làm các tiêu bản hệ thần kinh như não, não ếch, chế phẩm cơ thần kinh, + Làm tiêu bản cấu tạo trong của tim để biết cấu tạo trong của tim phù hợp vớichức năng co bóp và đẩy máy đi nuôi cơ thể ở người, ở ếch Giải thích và chứngminh tính tự động của tim
- Trong quá trình hướng dẫn học sinh thực hành, giáo viên luôn đặt ra các vấn
đề để học sinh lý giải được đặc điểm cấu tạo luôn phù hợp với chức năng và hoạtđộng sinh lý diễn ra trong cơ thể Ví dụ: Vì sao thành ngăn tim của tâm thất lạidày hơn tâm nhĩ ? Sự khác nhau giữa cấu tạo của hai đầu xương với thân xương
sẽ có ý nghĩa gì? Sự vận chuyển máu ở động mạch lại khác với tĩnh mạch nhưthế nào ?
Trang 11- Trong từng tiêu bản, giáo viên phải hướng dẫn học sinh cách tiến hành saocho nhanh chóng, khoa học Tác dụng của từng loại hoá chất đối với từng loạitiêu bản để quá trình quan sát được thuận lợi hơn.
Ví dụ 1: Khi làm tiêu bản tìm hiểu sự vận chuyển máu trong màng treo ruột củaếch đồng Sau khi đặt ếch nằm sấp trên ván đục lỗ thì cần xác định lại vị trí vếtcắt và kích thước vết cắt sao cho phù hợp không quá lớn, nếu vết cắt lớn quá thìcác nội quan sẽ tràng hết ra ngoài, lúc đó sẽ gây khó khăn cho quá trình làm tiêubản cũng như quá trình quan sát trên kính hiển vi
sát 4.6 BiÖn ph¸p thø 6
Hướng dẫn cách làm tường trình với nội dung vừa thực hành xong :
- Nội dung viết tường trình cần thể hiện bằng nội dung chữ viết và bằng hình
vẽ minh hoạ Nội dung cần ngắn gọn, đảm bảo yêu cầu của đề ra
- Qua tường trình cần thể hiện được các thao tác trong khi thực hành và kếtquả những gì đã quan sát được trong quá trình thực hành Ví dụ : Vật mẫu ếchđồng, bộ đồ mổ, hoá chất gồm , hình vẽ cắt da, cắt cơ, kết quả hình vẽ về đôidây thần kinh đùi ,
- Trên hình vẽ cần sử dụng bút chì, bút màu để thể hiện vị trí các nội quan.Thể hiện kích thước phải chính xác, cân đối chứng minh được kết quả mà mình
đã thực hành được
5. qu¸ tr×nh ¸p dông
5.1 HiÖu qu¶ khi ¸p dôngVới những biện pháp đã nêu trên, khi áp dụng với đối tượng học sinh lớp 8 tại trường THCS Vân Trục năm học 207- 2018 đã đem lại những kết quả như sau :
- Nhiều học sinh đã có sự ham thích với môn học, có phương pháp học tập tốttrong các tiết thực hành tại phòng bộ môn.Thể hiện rõ khi tổ chức khảo sát đểchọn học sinh bồi dưỡng thực hành thì có nhều học sinh đăng kí tham gia
- Với những học sinh được học bồi dưỡng tiếp đã có kỹ năng thực hành vàthao tác thực hành tốt: Kỹ năng sử dụng kính lúp, kính hiển vi, bất động vật mẫu,làm các tiêu bản(đặc biệt là các tiêu bản tìm hiểu cấu tạo bên trong), các thao táckhi tiến hành trên mẫu mổ thể hiện chính xác, khoa học và đẹp mắt
