Giáo trình Giáo trình Thực hành mạch điện 1 (Nghề Công nghệ ô tô - Trình độ Trung cấp) - CĐ GTVT Trung ương I

Giáo trình Thực hành mạch điện 1 trang bị cho sinh viên những kiến thức và kỹ năng cơ bản như: Sơ đồ mạch điện cơ bản lắp trong ô tô; chuyển hóa sơ đồ nguyên lý sang sơ đồ lắp đặt trên sa bàn điện ô tô; hàn nối các linh kiện và lắp đặt các mạch điện cơ bản an toàn đúng kỹ thuật; lắp đặt các mạch điện thường dùng trên ôtô đúng quy trình đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và an toàn; sử dụng đúng các dụng cụ, thiết bị kiểm tra đảm bảo chính xác và an toàn;... Giáo trình gồm có 5 bài học, mời các bạn cùng tham khảo.

BO GIAO THONG VAN TAI TRUONG CAO ĐĂNG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG |

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUẨ THUC HANH MACHSIENt

TRINH DO TRUNG CAP

NGHE: CONG NGHE

Ban hanh theo Quyét dinh sé 498/QD-CDGTVTTWI-DT ngay

25/03/2019 của Hiệu trưởng Trường Cao dang GTVT Trung wong I

BQ GIAO THONG VAN TAI

TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I

TUYEN BO BAN QUYEN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thé được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đảo tạo nghề và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

Mã tài ligu: MD 31

LOI GIOI THIEU

Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc

cả về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới và sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, ở Việt Nam các phương tiện giao thông ngày một tăng đáng kế về số lượng do được nhập khâu và sản xuất lắp ráp trong nước Nghề Công nghệ ô tô dao tao

ra những lao động kỹ thuật nhằm đáp ứng được các vị trí việc làm hiện nay như sản xuất, lắp ráp hay bảo dưỡng sửa chữa các phương tiện giao thông đang được sử dụng trên thị trường, để người học sau khi tốt nghiệp có được năng lực thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của nghề thì chương trình và giáo trình day nghề cần phải được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn

Chương trình khung quốc gia nghề Công nghệ ô tô đã được xây dựng trên cơ sở phân tích nghề, phần kỹ thuật nghề được kết cầu theo các môđun

Để tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở dạy nghề trong quá trình thực hiện, việc biên soạn giáo trình kỹ thuật nghề theo theo các môđun đào tạo nghề là cấp thiết hiện nay

M6 dun 31: Thực hành mạch điện 1 là mô đun đào tạo nghề được biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành Trong quá trình thực hiện, nhóm biên soạn đã tham khảo nhiều tài liệu công nghệ ô tô trong và ngoài nước, kết hợp với kinh nghiệm trong thực tế sản xuất

Mặc dầu có rất nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những khiếm khuyết, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của độc gia dé giáo trình được hoàn thiện hơn

Xin chân thàng cảm ơn !

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

TEN MO DUN:

THUC HÀNH MẠCH ĐIỆN 1

Mã mô đun: MD 31

I Vi tri, tinh chất, ý nghĩa và vai trò mô đun:

- Vị trí: có thể bố trí dạy sau các môn học/mô đun sau: MH 08, MH 09, MH 10,

MH 11, MH 12, MH 13, MH 14, MH 15, MH 16, MD 17, MD 18, MB 19, MD

20, MD 21, MD 22, MD 23, MD 24, MD 25, MD 26, MD 27, MD 28, MD 29,

MD 30

- Tinh chất của mô đun: là mô đun chuyên môn nghề

- Có ý nghĩa và vai trò quan trọng trong việc cung cấp một phần kiến

thức, kỹ năng nghề, nghề công nghệ ô tô

1H Mục tiêu của mô đun:

+ Giải thích được các sơ đồ mạch điện cơ bản lắp trong ô tô

+ Chuyển hóa được sơ đồ nguyên lý sang sơ đồ lắp đặt trên sa bàn điện ô tô

+ Hàn nối các linh kiện và lắp đặt các mạch điện cơ bản an toàn đúng kỹ thuật + Lắp đặt các mạch điện thường dùng trên ôtô đúng quy trình đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và an toàn

+ Sử dụng đúng các dụng cụ, thiết bị kiểm tra đảm bảo chính xác và an toàn

+ Chuẩn bị, bố trí và sắp xếp nơi làm việc vệ sinh, an toàn và hợp lý

II Nội dung tổng quát và phân bồ thời gian:

Hàn nôi linh kiện điện-điện tử băng mỏ

2 | Lăp đặt mạch điện khởi động 3 _ | Lăp đặt mạch cung câp điện 15 15 5 5 10 8 2 0

4| Lắp đặt mạch đánh lửa 20 7 12 1

5 _| Lăp đặt mạch điện còi 10 3 6 1

BAI 1: HAN NOI LINH KIEN DIEN DIEN TU BANG MO HAN

XUNG/MO HAN DIEN TRO

Giới thiệu:

Trong thực tế học tập và sản xuất để hàn được các linh kiện điện thông thường hoạc dây dẫn có kích thước nhỏ nối với nhau đảm bảo không bị lỗi do tiếp xúc người ta thường sử dụng phương pháp hàn thiếc Dé thược hiện được công việc này người ta thường dùng đến mỏ hàn xung hay mỏ hàn điện trở, việc sử dụng hai loại mỏ hàn này như thế nào người học có thể được hướng dẫn trong nội dung sau:

Mục tiêu:

- Trình bày được phương pháp hàn nối các linh kiện điện, điện tử

- Hàn nối linh kiện điện tử đúng qui trình, mối hàn đạt chất lượng kỹ thuật đáp ứng yêu cầu của công tác sửa chữa mạch điện thuộc phạm vi nghề nghiệp

- Rèn luyện tính kỷ luật, cần thận, tỉ mi

Nội dung chính:

1.1 MỎ HÀN XUNG

Mục tiêu

- Mô tả được cấu tạo của mỏ hàn xung

- Trinh bay được nguyên lý hoạt động của mỏ hàn xung

- Sử dụng được mỏ hàn xung đề hàn các linh kiện điện tử

- Rèn luyện tính cần thận khi làm việc với thiết bị

1.1.1 Cấu tạo

- Mỏ hàn xung thường được sử dụng ở mạng điện 110 V hay 220 V

- Mỏ hàn xung được chế tạo gồm nhiều loại công suất khác nhau 45W, 60W, 75W, 100W Tuỳ theo đối tượng hàn mà ta chọn loại mỏ hàn xung nào cho phù hợp

- Bộ phận tạo nhiệt cho mỏ hàn xung chính là phần dây dẫn làm mỏ hàn, dòng điện làm nóng mỏ hàn được lay từ cuộn thứ cấp có hai cuộn: cuộn chính cấp dòng cho mỏ hàn, cuộn phụ cấp dòng cho đèn báo của biến áp hàn Biến áp hàn có cuộn sơ cấp nối tiếp với nút ấn (công tắc nguồn) và dây dẫn điện cùng phich cắm đề lấy đòng điện xoay chiều vào

- Khi sử dụng mỏ hàn xung để hàn thì đùng ngón tay ấn vào công tắc

để nối dòng điện vào cấp cho mỏ hàn, khi hàn xong thì nhả tay ra khỏi công tắc, công tắc tựđộngtrả lại trạng thái bình thường, dòng điện sẽ bị ngắt

_ Hinh 1.1 Mo han xung :

1 Đâu mỏ hàn; 2 Đèn soi; 3 Công tặc;

4 Biển áp hàn; 5 Vỏ mỏ hàn; 6 Phích căm điện

1.1.2 Hoạt động

Khi cấp nguồn cho mỏ hàn, trong cuộn dây sơ cấp W1 của biến áp (2)

có dòng điện chạy qua làm xuất hiện từ trường biến thiên Từ trường biến đổi này sẽ móc vòng sang cuộn thứ cấp W2 của biến áp (2)

Lúc này trên cuộn W2 xuất hiện sức điện động cảm ứng từ cuộn sơ cấp

WI Khi đầu mỏ hàn nói chập hai cuộn dây W2 làm xuất hiện dòng điện chạy qua mỏ hàn

Hơn nữa, khi chế tạo người ta đã tính toán và sử dụng cuộn dây W2 có đường kính to, ngược lại khi đầu mỏ hàn có đường kính nhỏ hơn nhiều lần do

đó dòng điện rất lớn chạy từ cuộn W2 qua đầu mỏ hàn sẽ làm nóng mỏ hàn

Hình 1.2 Nguyên lý hoạt động của mỏ han xung

1.2 MO HAN DIEN TRO

Muc tiéu

- Mô tả được cấu tạo của mỏ hàn điện trở

- Trình bày được nguyên lý hoạt động của mỏ hàn điện trở

- Sử dụng được mỏ hàn điện trở dé hàn các linh kiện điện tử

- Rèn luyện tính cần thận khi làm việc với thiết bị

1.2.1 Cấu tạo

Hình 1.3 Mỏ han điện trở

1 Phích căm điện; 2.Vỏ mỏ hàn; 3 Cuộn dây điện trở; 4 Đâu mỏ hàn

Phần chính của mỏ hàn thường là bộ phận gia nhiệt Trên một ống sứ hình trụ rỗng, mặt ngoài tạo thành rãnh theo hình xoắn ốc, trên rãnh người ta đặt dây điện trở nhiệt, giữa ruột của một ống sứ là mỏ hàn bằng đồng đỏ Đầu dây ra của điện trở nhiệt được bao phủ bởi các vòng (khoen) sứ nhỏ (chịu nhiệt và cách điện tốt) xuyên qua cần hàn rồi đấu vào dây dẫn điện đề dẫn điện vào mỏ hàn

1.2.2 Hoạt động

Hình 1.4 Nguyên lý hoạt động của mỏ hàn điện trở

Khi mỏ hàn được cấp nguồn sẽ xuất hiện dòng điện chạy qua cuộn dây điện trở nhiệt (4) cuốn trên ống sứ (3), làm cho cuộn dây (4) nóng dần sinh nhiệt Nhiệt lượng này truyền qua ống sứ cách điện sang đầu mỏ hàn (5) (dau

mò hàn nằm trong ống sứ và cuộn dây) Đầu mỏ hàn được làm bằng đồng đỏ

nén hap thụ nhiệt Nhiệt lượng do mỏ hàn toả ra nóng hơn nhiệt độ nóng chảy của thiếc nên khi ta đưa đầu mỏ hàn vào thiếc sẽ làm cho thiếc bị nóng chảy 1.3 TRÌNH TỰ CÁC BƯỚC HÀN THIẾC

Mục tiêu:

- Trình bày được các bước hàn thiếc

- Thực hiện được các bước hàn thiếc đúng trình tự quy định Bước 1: Xử lý sạch tại hai điểm cần hàn

Dùng dao hoặc giấy ráp cạo sạch lớp ôxit trên bề mặt tại hai điểm cần hàn Ngoài ra còn có thể dùng axit hàn để nhanh chóng tây sạch lớp ôxít này Bước 2: Tráng thiếc

Dùng mỏ hàn gia nhiệt tại điểm vừa xử lý (ở bước 1) rồi tráng phủ một lớp thiếc mỏng

Chú ý: Nếu ở bước 1 làm chưa tốt (chưa tây sạch lớp ôxit trên bề mặt) thì tráng thiếc sẽ không dính

Bước 3: Hàn nối

Đặt hai điểm cần hàn tiếp xúc với nhau, ấn đầu mỏ hàn sát vào cả hai vật cần hàn đề gia nhiệt, rồi đưa thiếc hàn vào điểm cần hàn Thiếc hàn nóng chảy và bao phủ kín điểm hàn sau đó nhắc mỏ hàn và dây thiếc ra hai hướng khác nhau

1.4 HÀN CÁC LINH KIỆN ĐIỆN TỬ

Mục tiêu:

- Hàn được các linh kiện điện tử đảm bảo đúng yêu cầu kỹ thuật

- Đảm bảo vệ sinh và an toàn trước trong và sau khi thực tập 1.4.1 Hàn các mắt lưới

Sử dụng dây đồng= 0,5 m, hàn mắt lưới 10 x 10 cm (kích cỡ mỗi mắt lưới là 1 x 1 cm)

Hình 1.5Hàn linh kiện điện tử kiểu mắt lưới

Các bước thao tác như sau:

- Lam sạch dây đồng hàn

- Trang thiéc dây đồng hàn (tráng thiếc suốt chiều dài của dây) -_ Hàn nối: Sắp xếp các dây đồng đã đựơc tráng thiếc theo hình mắt lưới, mỗi ô có kích cỡ 1 x 1 cm Dung mé han va thiéc hàn để hàn tất cả các giao điểm của mắt lưới

Yêu cầu: Dây đồng phải được hàn thiếc đều và bóng

Mắt lưới sắp xếp theo đúng kích cỡ và mối hàn nhỏ gọn, nhẫn bóng, đảm bảo độ bền chắc về cơ và tiếp xúc tốt về điện

1.4.2 Hàn các linh kiện điện tử (R, C) nối tiếp, song song

Hình 1.6 Hàn linh kiện điện tứ nối tiếp, song song

Các bước thao tác như sau:

- Làm sạch chân linh kiện điện tử cần hàn

- Tráng thiếc chân linh kiện cần hàn (tráng thiếc suốt chiều dài của dây)

- Hàn nối: Tráng thiếc chân linh kiện cần hàn cho phủ hợp sau đó dùng mỏ

hàn và thiếc hàn đề hàn nói

Yêu cầu: Khi hàn các linh kiện điện trở, tụ điện theo kiểu nối tiếp hoặc song song phải đảm bảo độ bền chắc về cơ, tiếp xúc tốt về điện và có tính thâm mỹ cao

1.4.3 Hút thiếc và hàn chân linh kiện vào panel, mạch in

Panel là bảng mạch đã được chế tạo sẵn theo một cấu hình nào đó, thường được sử dụng để thí nghiệm hoặc hàn nối, lắp rắp các linh kiện điện

T1 " «—k==T†—> L

Hình 1.7 Hàn linh kiện điện tử vào mạch in

1.4.4 Han tháo lắp các linh kiện bán dẫn phổ thông

- Các linh kiện bán dẫn phổ thông C, R,L

- Cách tháo lắp: hàn từ trong ra ngoài tháo lắp từ ngoài vào trong

1.4.5 Hàn - tháo lắp các linh kiện đặc biệt

- Các linh kiện đặc biệt: Tr, IC,

- Với Transitor hàn đúng vào các chân B, C, E với đầu ra đầu vào trong mạch

- IC hàn đúng vị trí được đánh số chân 1, 2, 3, 4, 5 hàn đúng vị trí 1.5 KIEM TRA CHAT LUQNG MOI HAN

Muc tiéu:

- Thình bày được các tiêu chí để kiểm tra chất lượng mối hàn

- Kiểm tra được các mỗi hàn đả bảo đúng yêu cầu kỹ thuật

- Rèn luyện tính tỉ mỉ khi làm việc

- Sản phẩm thi công đúng sơ đồ mạch và mạch chạy tốt

- Mối hàn:

+ Chắc chắn

+ Bóng, láng, ít hao thiếc

+ Hàn theo phương pháp để tháo gỡ linh kiện, thử mạch nhanh

- Dây nói và linh kiện bẻ thắng vuông góc cạnh

Hình 1.8 Kiểm tra mối hàn bằng phương pháp kéo

Đề đảm bảo chất lượng mối hàn người kỹ sư luôn phải kiểm tra xem tiếp xúc giữa dây hàn và mối hàn có tốt hay không Phương pháp kiểm tra mối hàn thông dụng nhất là phương pháp kéo (Pull Test) Một móc được đưa vào dưới sợi dây hàn giữa hai mối hàn, môtơ - dưới điều khiển của vi xử lý -

sẽ kéo móc câu này lên với lực tác dụng có thé thay đổi được Dữ liệu lỗi ra trên máy tính sẽ cho người kỹ sư biết được mối hàn có tốt hay không Hai chế độ kiểm tra có thể sử dụng ở đây là chế độ phá huỷ (còn gọi là destruct) và không phá huỷ (còn gọi là non-destruct) mẫu Ở chế độ kiểm tra không phá huỷ mẫu, dựa vào lực liên kết mối hàn trên những vật liệu biết trước như Au hoặc AI, người ta sẽ đặt lực kéo vào móc câu với giá trị nhỏ hơn lực làm đứt mối liên kết đó

Kiểm tra bằng siêu âm là một trong những phương pháp kiểm tra không phá hủy rất phổ biến trong công nghiệp Sóng siêu âm có tần số cao được truyền vào vật liệu cần kiểm tra thông qua đầu phát sóng và thu nhận các xung phản hồi.Hầu hết các phương pháp siêu âm được thực hiện ở vùng có tần số (0.1 - 20)MHz và dải bước sóng từ (1 - 10)mm Vận tốc sóng siêu âm phụ thuộc vào vật liệu và thường nằm trong khoảng (1000-6000)m/5 Với việc xác định được cường độ sóng siêu âm phản xạ lại (xung phản hồi) hoặc truyền qua (xung truyền qua) cùng với thời gian truyền Sóng, người kiểm tra có thê đánh giá được các khuyết tật trong vật kiêm tra

Hình 1.9 Kiểm tra mối hàn bằng siêu âm

Câu hỏi và bài tập thực hành

Bài tập 1: Hàn nói dây điện

Bài tập 2: Hàn các linh kiện điện tử

Bai 2 LAP MACH DIEN KHOI DONG DONG CO 0 TO Giới thiệu:

Đề mang lại sự thoải mái tiên nghi cho người sử dụng ngày nay chúng

ta không còn thấy hình ảnh người lái xe đứng trước đầu xe dé quay khởi động nữa hay trên một số loại xe mô tô tay ga bây giờ cũng không còn cần khởi động nữa thay vào đó là một hệ thống khởi động bằng điện, để hiểu được nguyên tắc hoạt động cách lắp đặt mạch điện của thiết bị này các bạn có thể tham khảo nội dung của giáo trình sau đây:

Mục tiêu:

- Vẽ được sơ đồ nguyên lý và sơ đồ lắp đặt mạch điện khởi động động cơ

- Lắp được mạch điện đạt các yêu cầu về kỹ thuật lắp đặt, kỹ thuật an toàn điện và thực hiện công việc một cách cân thận nghiêm túc

- Rèn luyện tính kỷ luật, cần thận, tỉ mỉ của học viên

Nội dung chính:

2.1 SO BO NGUYEN LY MACH DIEN KHOI DONG DONG CƠ Ô TÔ Muc tiéu:

- Vẽ và trình bày được nguyên lý mạch điện khởi động động cơ ô tô

- Rèn luyện tư duy kỹ thuật tính tỉ mi cần thận

- Hệ thống khởi động có nhiệm vụ làm quay trục khuỷu động cơ đốt trong đến số vòng quay khởi động đề động cơ nỗ được và tự động loại hệ thống khởi động ra khi động cơ đã nỗ

- Yêu cầu:

+ Đảm bảo quay trục khuỷu đến vòng quay tối thiểu khởi động, động

cơ xăng 30 — 50 vòng / phút, động cơ diesel 150 — 250 vòng / phút + Tự động loại ra khỏi hệ thống khởi động khi động cơ đã nổ + Thời gian khởi động không quá 10 giây/lần

+ Điều khiển nhẹ nhàng, thuận lợi, ít hư hỏng

Hình 2.2Sơ đồ nguyên lý | hệ thống khởi động

1 Ac quy; 2 Mô tơ máy khởi động; 3 Tiếp điểm đông xu; 4 Rơ le khởi động;

5 Công tắc khoá điện; 6.Cuộn kéo, cuộn giữ của rơ le máy khỏi động;

7 Càng gạt bánh răng; 8 Bánh răng máy khởi động; 9 Bánh răng bánh da Khi khởi động động cơ, bật công tắc khoá điện đến nắc ST (start) sẽ có dòng điện từ (+) ắc quy —> cuc I >AM —>IG—>ST của công tắc khoá điện—>cực số 1 của rơ le khởi động (ST relay)—>cực số 2 ra mát về (-) ắc quy làm tiếp điểm của rơ le khởi động đóng, nối cực 3 với cực 5, sẽ có dòng điện

tu (+) ac quy cực 50 của máy khởi động vào cuộn kéo và cuộn giữ của rơ le máy khởi động làm lõi thép dịch chuyển qua cảng gạt kéo bánh răng máy khởi động gài vào bánh răng bánh đà, đồng thời tiếp điểm đồng xu đóng cực 1

và cực 2 của rơ le máy khởi động có dòng điện từ (+) ắc quy vào mô tơ máy khởi động làm quay bánh răng khởi động truyền động cho bánh đà quay đến

số vòng quay khởi động

13

Khi động cơ đã nổ nhả công tắc khoá điện, công tắc khoá điện tự động ngắt AM với ST, tiếp điểm của rơ le khởi động mở ra, mất điện ở cuộn kéo cuộn giữ làm bánh răng máy khởi động tách ra khỏi bánh răng bánh đà, đồng thời tiếp điểm đồng xu tách ra khỏi cực 1 và cực 2 mất điện vào mô tơ khởi động, bánh răng máy khởi động ngừng quay

2.1.1 Chế độ hút

Ae guy Khoá điện

Ls 1" r

Guộn gữ „ Cuộn kéo

Tiếp mát Cuốn cảm,

a 4 Cuộn dây phản ứng

€Cuộn kéo Cuộn cảm (Slato)

J TiẾp mát [ Tiếp mat |

22 THỰC HÀNH LÁP MẠCH ĐIỆN KHỞI ĐỘNG ĐỘNG CƠ Ô TÔ Mục tiêu:

- Lap được thành thạo mạch điện khởi động động cơ ô tô

- Rèn luyện tư duy kỹ thuật tính tỉ mỉ cần thận

TRINH TU LAP MACH KHOI DONG DONG CO

TT NÓI DUNG HINH VE - YEU CAUKY THUAT

1 | Chuẩn bị: - Đẩy đủ

- Kim cat dây điện, kìm | - Sạch sẽ

tuốt đây điện, tuốc nơ

3.2 | Kiêm tra khoá điện

- Kiêm tra thông mạch

cực AM và cực ST khi

bật nâc khởi động

Kiém tra ro le khoi

Đâu nôi mạch điện

- Cắt đây và tuốt dây

- Ép đầu cốt

- Nối day theo sơ đồ

- Đúng đủ chiêu dài, kích thước

năng kiểm tra thông

mạch dây dẫn điện theo

- Kiểm tra chạy thử được mạch điện khởi động động co ô tô

- Rèn luyện tư duy kỹ thuật tính tỉ mỉ cần thận

xa hư hỏng phát hiện đơn giản như sau: (Tháo dây cao áp trung tâm bôbin ra) -

x + Điện đã đến khoá KT dây từ ắc

1 Tuỳ ý - Dién chua dén khoa a k - qui đên khoá - “-Ấ ,

4 + Có điện đi đánh lửa

Nac I + Dây a và điện trở phụ tốt | Thay đây hoặc

I | (Tiếp điểm - Dây a hoặc điện trở phụ | điện trở

4 + Có điện đi khởi động

Vv Nac 2 + Day b tét

2.3.1 Kiểm tra ở chế độ động cơ

Dùng hai dây cáp một dây nối với vỏ, một dây nói vào cực hai máy đề nếu máy đề quay không có tiễn kêu lạ là tốt, nếu không quay tháo ra kiểm tra từng

bộ phận

2.3.2 Kiểm tra cuộn hút cuộn giữ

Dùng đồng hồ vạn năng hoặc bóng đèn kiểm tra

2.3.3 Tháo kiểm tra các bộ phận

- Kiểm tra độ côn, độ 6 van cổ góp quá 0,5 mm phải tiện láng tròn lại,

độ côn, độ ô van cho phép 0,03mm, độ bóng V§ +V9

- Dé dich doc roto (0,10- 0,30) mm

- Khe ho bac va truc (0,03- 0,05) mm

- Kiểm tra chổi than tiếp xúc > 80 %, mòn quá 1⁄3 thay mới, lò xo ép chổi than có đàn tính tốt

A j - Kiểm tra đồng xu máy đề bị cháy rỗ, mòn không đều đảo mặt làm việc

- Kiểm tra stato: Kiểm tra đứt dây, chạm mát, chạm ngắn (Kiểm tra tương tự như máy phát điện 1 chiều)

Vặn bánh răng theo chiều

thuận thì quay nhẹ nhàng,vặn ngược

lại không quay

- Kiểm tra độ rơ ô bi:

Ô bi không rơ quá qui định

Câu hỏi và bài tập thực hành

Bài tập 1: Lắp mạch khởiđộng

Bài tập 2: Kiểm tra vận hành mạchđiện

Ghi nhớ

Cần chú ý các nội dung trọng tâm:

- Hoạtđộng của mạchđiện

+ Lựa chọn, sử dụng các loại dụng cụ và thiết bị kiểm tra

+ Hàn nối các linh kiện và lắp đặt các mạch điện cơ bản an toàn đúng kỹ thuật

+ Lắp đặt các mạch điện chiếu sáng, tín hiệu và mạch điện động lực thường dùng

trên ôtô đúng qui trình, yêu cầu kỹ thuật và an toàn điện

+ Sử dụng đúng các dụng cụ, thiết bị kiểm tra đảm bảo chính xác và an toàn

+ Chuẩn bị, bố trí và sắp xếp nơi làm việc vệ sinh, an toàn và hợp lý.

20 BAI 3: LAP DAT MẠCH CUNG CÁP ĐIỆN

Giới thiệu:

Trên ô tô hiện nay được trang bị nhiều chủng loại thiết bị điện và điện

tử khác nhau Các thiết tiêu thụ điện năng đó cần có nguồn cung cấp Các this

bị cung cấp điện sau một thời gian dài hoạt động cần phải bảo dưỡng để đảm bảo an toàn trong quá trình hoạt động Nội dung phần này sẽ trình bày các kiến thức về hệ thống nguồn điện trên ô tô

Mục tiêu

- Giải thích được sơ đồ và nguyên lý làm việc của mạch điện hệ thống cung cấp

- Kiểm tra, đấu được mạch cung cấp điện trên ô tô

- Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô

- Rèn luyện tính kỷ luật, cần thận, tỉ mỉ của học viên

Nội dung chính

3.1 BO DIEU TIET CHE

3.1.1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại bộ tiết chế

3.1.1.1 Nhiệm vụ

- Tiết chế dòng kích thích máy phát để điện áp và dòng điện ra của máy phát

ồn định khi số vòng quay máy phát thay đồi

- Tự động nối, ngắt máy phát với ắc qui khi Ug > U ¿„¡ và Uug < U fc quis 3.1.1.2 Phân loại bộ tiết chế

- Bộ tiết chế loại điện từ

- Bộ tiết chế loại bán dẫn, vi mạch (không có tiếp điểm)

3.1.2 Cấu tạo và hoạt động bộ tiết chế điện

3.1.2.1 Sơ đồ và hoạt động bộ tiết chế điện hai tiếp điểm

Điện trở (R) được mắc nối tiếp với cuộn cảm (F) của rô to Điện trở này

bị đấu tắt bởi tiếp điểm khi động cơ chạy ở tốc độ thấp Khi điện áp máy phát thấp, lực từ của cuộn từ (M) yếu nên tiếp điểm đóng và dòng điện cuộn cảm chạy qua tiếp điểm

Khi máy phát ở tốc độ cao điện áp không thể tiết chế bằng tiếp điểm tốc

độ thấp, tiếp điểm động sau đó sẽ đóng mở với tiếp điểm tốc độ cao, khi tiếp điểm động đóng mở với tiếp điểm tốc độ cao dòng kích từ bị mắt

Hình 3.1 Sơ đồ tiết chế 2 tiếp điểm

Hiện nay bộ tiết chế điện có tiếp điểm chỉ còn lắp trên các xe ô tô đời cũ

3.1.2.2 Sơ đồ và hoạt động bộ tiết chế điện IC kiểu A

Sơ đồ mạch điện tiết chế IC trong hình 4.29 hoạt động như sau: Khi điện áp ra tại chân B thấp điện áp ắc quy được cấp đến cực gốc của Trị qua điện trở R¡ và Tr, mở, cùng lúc đó dòng kích từ tới cuộn rô to theo sơ đồ

B —> cuộn rô to —> E —> Trị —> F Khi điện áp ra tại cực B cao, điện áp điện áp cao hơn sẽ tác dụng lên đi ét Zenner (Dz) va đi ốt này đạt tới điện áp đánh thủng, D; trở nên dẫn điện vì vậy Tr; mở, Trị khoá làm gián đoạn dòng kích

từ tiết chế được điện áp ra của máy phát

May phat Tiết chế IC

Hình 3.2 Sơ đồ nguyên lý tiết chế IC

- Ưu điểm của tiếp chế IC

+ Dải điện áp ra hẹp hơn và ít thay đổi theo thời gian

+ Chịu được rung động và có độ bền cao do không có các chỉ tiết chuyển động

22 + Do điện áp ra trở nên thấp hơn khi nhiệt độ tăng nên ắc quy có thé nạp được chính xác

-_ Nhược điểm:

+ Nhạy cảm với nhiệt độ và điện áp cao không bình thường

3.1.2.3 Sơ đồ và hoạt động bộ điều chỉnh điện IC kiểu M

Tiết chế IC kiểu M đa chức năng được sử dụng phần lớn trên các xe hiện nay đặc biệt là trên các xe đòng Toyota Tiết chế kiểu M bao gồm một IC ghép chứa một mạch tô hợp khối đơn (M.IC) Đối với tiết chế kiểu M thì IC

có chức năng như một bộ phát hiện hở mạch trong cuộn rô to và cho đèn báo nạp do đó hệ thống nạp khá đơn giản

- Khi bật khoá điện trạng thái ON động cơ tắt

Khi bật khoá điện trạng thái ON sẽ cấp điện áp ắc quy đến cực IG của tiết chế IC Điện ap nay được phát hiện bởi M.IC và Trị được mở làm dòng kích

từ ban đầu chạy đến cuộn rô to qua ắc quy và cực B Để giảm dòng điện phóng qua ắc quy khi bật khoá điện, MIC giữ dòng kích từ ở giá trị nhỏ

khoảng 0,2A bang cach bat va tit gián đoạn Trị Do việc phát điện chưa bắt

đầu nên điện áp cực P bằng 0 Điện áp này được M.IC phát hiện trạng thái này truyền tín hiệu tới Tr; làm cho đèn báo nạp bật sáng (hình vẽ)