Tài liệu Điêu khắc ngoài trời Việt Nam hiện đại và vấn nạn thẩm mỹ môi trường ppt

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ bàn ở chỗ nhiều công trình tượng đài tốn tiền và làm xấu cảnh quan mà cần nhất là tìm ra được thực chất của những bất cập hiện nay của công việc đào tạo, quản

Điêu khắc ngoài trời Việt Nam hiện đại và vấn nạn thẩm mỹ môi trường

Tượng đài Lý Thái Tổ ở Hà Nội Ảnh: ubvk.hochiminhcity.gov.vn

Hội thảo Điêu khắc ngoài trời Việt Nam hiện đại diễn ra tại Hà Nội ngày 9 5 2006 do Viện Mỹ thuật – trường ĐHMT Hà nội tổ chức, trong tình trạng chưa bao giờ điêu khắc ngoài trời ở nước ta lại xây dựng theo phong trào rầm rộ, lãng phí nhiều tiền của như hiện nay Tuy nhiên, vấn đề không chỉ bàn ở chỗ nhiều công trình tượng đài tốn tiền

và làm xấu cảnh quan mà cần nhất là tìm ra được thực chất của những bất cập hiện nay của công việc đào tạo, quản lý, tổ chức thi công các công trình điêu khắc ngoài trời trong mối tương quan với cảnh quan đô thị và tâm lý thẩm mỹ của dân tộc Nhìn nhận khách quan sự thật với tinh thần xây dựng, tạo điều kiện để các nhà quản lý, nhà điêu khắc, kiến trúc sư, phê bình mỹ thuật, nhà báo… cùng ngồi lại thảo luận tìm giải pháp làm cho sự thật đó tốt đẹp hơn là mục đích được PGS họa sĩ

Lê Anh Vân, hiệu trưởng trường ĐHMT Hà Nội đề dẫn khai mạc hội thảo

Điêu khắc và kiến trúc môi trường, qui hoạch đô thị không đồng hành,

đó là vấn đề lớn của điêu khắc ngoài trời Việt Nam hiện nay, được tất

cả các ý kiến phát biểu trong hội thảo đồng tình, nhấn mạnh

Từ điêu khắc tượng đài …

Trong số 37 tham luận tại hội thảo có tới 17 bài đề cập đến vấn đề tượng đài, với thái độ khách quan có đánh giá ghi nhận thành tựu của một số ít những công trình điêu khắc tượng đài, nhưng phê phán, thậm chí gay gắt là chủ yếu Trong khi các nhà điêu khắc tham dự hội thảo thường đăng ký phát biểu trực tiếp ý kiến của mình, thì nhiều nhà kiến trúc lại có tham luận dầy dặn, và đưa ra được những kiến giải logic về mối quan hệ của điêu khắc và kiến trúc qua cái nhìn tổng thể, đối chiếu với mỹ thuật thế giới, vượt qua lợi ích cục bộ của từng ngành nghề (Duy nhất tham luận Ngôn ngữ điêu khắc tượng đài của nhà điêu khắc Đinh Xuân Việt – trường ĐH Mỹ thuật HN – là khá lẻ loi trong số đông tham luận của các tác giả kiến trúc sư, họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật… khác, nhưng lại cho thấy sự chừng mực, nghiêm túc cần thiết của một

nhà điêu khắc giảng viên khi đưa ra giải pháp nhiều vấn đề về quan niệm đào tạo, sáng tác tượng ngoài trời Việt Nam hiện nay)

Trong khi KTS Lưu Trọng Hải (TP.HCM), các TS, KTS Tôn Đại (trường ĐH Xây dựng)và Nguyễn Thanh Thủy (Trung tâm KTPC), KTS Nguyễn Hồng Thục (trường ĐH Kiến Trúc Hà Nội) đều đưa ra những ý kiến chung về sự cần thiết phải cải thiện mối quan hệ giữa kiến trúc và điêu khắc trong các công trình ngoài trời tương lai ở Việt Nam vì tầm quan trọng cuả việc gắn kết tất yếu này, thì nhiều tham luận khác đi thẳng vào những vấn đề cụ thể Đưa ra những giải pháp

cho tình trạng xây dựng ồ ạt “… tượng đài thiếu phông, thiếu khoảng cách để có thể chiêm ngưỡng từ bốn phía… các nhà điêu khắc mỹ thuật, các nhà lịch sử, văn hóa cứ lúng túng tìm đất trống để đặt từng tượng, từng đài riêng lẻ…” KTS Ngô Huy Giao kiến nghị “…Cần đặt

ra qui hoạch văn hóa, nổi lên nhất là qui hoạch tượng đài và tranh hoành tráng ngoài đường phố Đừng để xảy ra một lần nữa những lời nói đáng tiếc” – ông Nguyễn Viết Chức (nguyên giám đốc sở VHTT

Hà Nội) từng than trên truyền hình ‘không có qui hoạch tượng đài, không biết lỗi tại ai?’ Dù có vòng vo, chối cãi cũng thấy rõ là lỗi ấy

trước hết ở các nhà kiến trúc, các nhà mỹ thuật và trên hết là các nhà

cầm quyền) Cuối cùng theo ông Ngô Huy Giao, “Không nên chi thêm tiền để làm ô nhiễm thêm cảnh quan đô thị”

Cùng chia sẻ quan điểm, trong tham luận Tượng đài đứng ở đầu đường

với nhận xét “ tư duy sáng tác tượng đài của ta cũ, lỗi thời, tả thực,

đi đâu cũng chỉ bắt gặp một kiểu là sắp hàng tiến lên… Hãy nhìn thẳng

vào thực tế và chấp nhận nó”, KTS Nguyễn Trương Quí đề xuất việc

thậm chí có thể thuê KTS, nhà điêu khắc nước ngoài thực hiện các dự

án tượng đài trong nước để mong có những công trình có tính chuyên nghiệp và nghệ thuật cao hơn

Tượng đài Mẹ Suốt của Phan Đình Tiến, bên sông Nhật Lệ, Đồng Hới

Ảnh: Đời sống Pháp luật

Theo họa sĩ Trịnh Cung: “ Việt Nam không đi sau các quốc gia phát triển bao nhiêu về nhận thức tầm quan trọng của tượng đài và không gian mỹ thuật đô thị, nhưng lại có khoảng cách quá lớn về chất lượng chuyên môn các công trình…” Trải dài từ Bắc chí Nam, hầu như chỉ có

một phong cách điêu khắc, một hình tượng chung như là rập khuôn khiến người xem có cảm giác Việt Nam quá ít điêu khắc gia và rất nghèo về đề tài Khuyết điểm phổ biến nhất của phần lớn các tác giả

tượng đài là cứ phóng to lên gấp nhiều lần từ mẫu tượng nhỏ salon, rồi đem dựng tại những nơi cần thiết Thậm chí, tại thành phố Hồ Chí Minh, theo họa sĩ Trịnh Cung, cũng có trường hợp tương tự như tượng đài Công nhân Việt Nam (Hà Nội), là sao chép, coppy ý tưởng tượng

bên Trung Quốc “…Tôi muốn nói là có một tác phẩm điêu khắc khác giống của Trung Quốc đến 90% được dựng ngay tại nơi đẹp nhất của thành phố - tượng của tác giả Nguyễn Quốc Thắng dựng ở Vườn hoa trung tâm đối diện nhà hát thành phố – nhưng người ta lại không chịu dẹp đi vì cho rằng đã chót dựng lên rồi, không muốn phá (Ông Đào Minh Tri, chủ tịch hội MT thành phố Hồ Chí Minh, trong một cuộc phỏng vấn đã trả lời như vậy, rằng đã dựng lên rồi thì cứ để đó, chẳng nhẽ lại dẹp đi) Phải chăng đây là hoàn cảnh của chúng ta?” Họa sĩ Trịnh Cung nói thẳng, “…Điêu khắc đang là những vụ áp phe, bởi mỗi tượng đài ngốn hàng tỉ đồng nên nó là phi vụ làm ăn béo bở cho nên ai cũng nhào vào làm điêu khắc… Lẽ ra, các nhà điêu khắc phải đưa giấc

mơ của mình vào tác phẩm chứ không phải nhằm vào số tiền chúng ta

sẽ được hưởng”

Tượng đài Công nhân Việt Nam ở Hà Nội, tác giả Phú Cường Ảnh:

Bitrui

Cùng quan điểm với họa sĩ, KTS Lý Trực Dũng bức xúc vì sự bùng phát rất bất bình thường của phong trào xây tượng đài (… Vì lợi ích cá nhân người ta nhắm vào tượng đài như một hoạt động kinh doanh, sử dụng ngân sách nhà nước vô tội vạ Đây là một hoạt động kinh doanh siêu lợi nhuận ) Trong tham luận Tượng đài Việt Nam, con đường cô đơn và tẻ nhạt trong thế giới đương đại, KTS Lý Trực Dũng sau khi đưa ra những khái niệm và hình ảnh dẫn chứng về thuật ngữ tượng đài

trên thế giới, đã nhận định: “…Việt Nam hoàn toàn không có truyền thống làm tượng đài Khó có thể tìm thấy một nước thứ hai nào trên thế giới lại có một phong trào xây dựng tượng đài rầm rộ như ở nước ta… Bình quân một tượng đài có suất đầu tư khiêm tốn 5 tỉ đồng thì với 200 (tạm tính) tượng đài trong cả nước, số tiền đầu tư sẽ là 1000 tỉ đồng và

số thất thoát sẽ là 500 tỷ , một con số không hề nhỏ…”

Trên thực tế, các công trình tượng đài đã phát triển đến tận biên giới, hải đảo, về tận vùng sâu, vùng xa thì con số phải lớn rất nhiều, đến gần

1000 công trình lớn nhỏ, (vụ Mỹ thuật-Nhiếp ảnh có thể có số liệu chính xác hơn) Thế nhưng ngoài việc tốn kém, lãng phí tiền thuế của nhân dân, nhiều tham luận còn chỉ ra rằng những tượng đài xấu khiến

bộ mặt đô thị vốn đã chắp vá, lộn xộn về qui hoạch sẽ trở nên tồi tệ hơn Đề cập đến tượng đài Lý Thái Tổ (Hà Nội), nhà điêu khắc Phạm

Công Hoa kêu: “Làm sao có thể duyệt một công trình nhiều tỷ bạc, không cần biết hiệu quả nghệ thuật như thế ” Vấn đề là khi tượng đài

kém về nghệ thuật được dựng lên, sức sát thương văn hóa của nó rất lớn, nếu dư luận chê bai lại cũng không thể dỡ bỏ ngay được Trong tham luận Tượng đài Hà Nội – một cái nhìn lại, nhà nghiên cứu Trang

Thanh Hiền (trường ĐHMTHN) viết, “…nếu chỉ dựng tượng đài đơn thuần để tưởng niệm mà không có nghệ thuật thì phần nào sẽ phá hỏng thẩm mỹ của các thế hệ tương lai”, bởi theo nhà nghiên cứu Đặng Thanh Vân (Viện MT), “… hàng ngày, hàng giờ con cháu chúng ta phải thưởng thức những thẩm mỹ tầm tầm đó, từ từ tạo nên một môi trường giáo dục thẩm mỹ phản cảm mà chúng ta dễ dàng cho qua Mà

sự tác hại của nó không thể đo đếm”

Tượng đài Lý Thái Tổ Ảnh: TT&VH

Để tìm ra giải pháp cho việc khắc phục những yếu kém về tượng đài Việt Nam ở khía cạnh nâng cao chất lượng nghệ thuật, họa sĩ Phạm Bình Chương (trường ĐHMTHN) trong tham luận Những quan niệm sai lầm về tượng đài ở Việt Nam đã mạnh dạn chỉ ra những ấu trĩ về tư tưởng, quan niệm trong tiêu chí đánh giá, sáng tác thể hiện một công trình tượng đài ở Việt Nam như tất yếu tượng đài phải là công nông binh, là chiến tranh Cũng như hiểu sai lệch tính chất hoành tráng nên tượng đài giai đoạn gần đây ngày càng có xu hướng làm thật to, phì đại, bất chấp cảnh quan… Tham luận mang nhiều suy nghĩ riêng của họa sĩ, gây những phản ứng trái ngược nhau trong cử tọa, biết đâu khi bình tâm nghĩ lại thấu đáo, có thể lại tìm thấy ở đó những chia sẻ mong muốn cho bộ mặt điêu khắc ngoài trời phong phú hơn

Tại hội nghị về công tác Lý luận phê bình văn học nghệ thuật do ban

Tư tưởng văn hóa trung ương tổ chức vào tháng 3 – 2006, họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân (TP HCM) đã đề nghị dừng hẳn việc làm tượng đài trên cả nước cho tới năm 2020, chỉ đặc cách cấp kinh phí

cho vài dự án đặc biệt mang tính biểu tượng quốc gia do “… Tượng đài

đi ngược truyền thống thẩm mỹ dân tộc và lạc hậu so với thế giới khoảng 40 – 50 năm ” và quá lãng phí tiền của, nảy sinh nhiều tiêu

cực tham nhũng Trong hội thảo Điêu khắc ngoài trời Việt Nam hiện đại, họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân đã giải thích rõ quan

điểm của mình “ Xuất phát từ tình hình thực tế, chúng ta thất bại trong việc tổ chức thực hiện làm tượng đài, đã 30 năm rồi (1975 – 2005) chúng ta không giải quyết được khâu tổ chức, không giải quyết được việc kết hợp giữa kiến trúc và các nhà điêu khắc” Từ quan điểm

trong lịch sử, dân tộc ta đã có rất nhiều cách để tưởng niệm các anh hùng dân tộc, không nhất thiết chỉ có mỗi cách làm tượng đài nhiều, (to

và xấu) như vậy, ông nói, “…Tôi không coi việc xây dựng tượng đài là một cách để phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị, mà ngược lại, nếu làm không đạt yêu cầu sẽ phản tác dụng Tượng đài phát triển như hiện nay không phù hợp với tâm lý người Việt nói chung vì chẳng có mấy ai quan tâm đến tượng đài Nếu làm tượng đài như bây giờ thì tôi e rằng, điêu khắc khó có thể theo kịp sự phát triển của đất nước” Do đó, quan

điểm tạm dừng việc xây tượng đài đến năm 2020 của nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân được nhiều đại biểu khác chia sẻ

Việc phân tích làm rõ có nhu cầu thật hay “ảo” của xã hội về tượng đài, thuật ngữ, quan niệm cho đến bất cập của đào tạo, qui hoạch, hội đồng nghệ thuật… đã được trao đổi kỹ lưỡng tại hội thảo Từ đó, thấy rõ thay thế tượng đài sẽ là một xu hướng tất yếu phù hợp với thời đại, dần được

xã hội hóa là điêu khắc công cộng, tượng vườn

… đến chạy sô trại sáng tác điêu khắc

Chạy sô là câu chuyện của làng văn nghệ, của các ca sĩ thời danh nhưng trong hội thảo điêu khắc ngoài trời được mang ra dùng một cách vui vẻ để chỉ những nhà điêu khắc tham dự hai hoặc ba trại sáng tác diễn ra gần như cùng một thời gian, ở những địa phương khác nhau Việc từ năm 1997 đến nay đã có 14 trại sáng tác điêu khắc mở ra liên tiếp tại Hà Nội, Huế, An giang, Nha Trang, TP HCM,Vũng Tàu, Việt Trì, Đà Nẵng… đã bộc lộ nhiều bất cập Trước những xu hướng dễ dãi, xem nhẹ việc qui hoạch cũng như chất lượng nghệ thuật của điêu khắc ngoài trời hiện nay ở nhiều người, nhiều địa phương, họa sĩ Trần

Lương có tham luận Xin đừng đóng dấu bừa bãi vào mặt thiên nhiên và nơi công cộng Cách đặt vấn đề và cái tên hấp dẫn của tham luận khiến

cho ý kiến của anh khiến khá nhiều nhà báo quan tâm và trích dẫn sau hội thảo Thực tế cho thấy nhiều địa phương coi việc tổ chức trại sáng tác điêu khắc như một sự kiện phục vụ cho lễ hội du lịch, các trại điêu khắc như là điểm đến của địa phương trong thiên niên kỷ mới nhưng lại không quan tâm gì đến qui hoạch nơi sẽ bày cố định các tượng, hoặc bày túm tụm, chật chội như vườn tượng Tao Đàn (TP HCM), công viên

Văn Lang (Việt Trì) hoặc không thích hợp như ở Huế Thậm chí, các nhà điêu khắc dự trại xong rồi ra về mà không biết tác phẩm – đứa con tinh thần của mình sẽ được đặt ở đâu, ra làm sao (Không gian nào cho các trại sáng tác điêu khắcViệt Nam, tham luận của nhà điêu khắc Bùi

Hải Sơn (TP HCM) cùng chung ý kiến có nhiều người khác) “Quan niệm hời hợt theo lối cứ làm khắc có chỗ đặt để, đã làm cho môi trường thẩm mỹ ở Huế bị xáo trộn, băm nát hai bờ sông ” (Phan Thanh Bình,

trường ĐH Mỹ thuật Huế)

Một tượng ở vườn tượng Huế Ảnh: Nguyễn Văn Liêm

Số lượng khoảng 40 nhà điêu khắc Việt Nam quay vòng tham gia các trại điêu khắc với thời gian thi công gấp gáp, vật liệu chủ yếu là đá chia theo khẩu phần hạn chế định sẵn, không lựa chọn kỹ tác giả và duyệt phác thảo dẫn đến nhiều tượng có tình trạng trùng lặp về đề tài, môtip, cẩu thả trong kết cấu Khâu chọn tác giả tham gia trại cũng dễ dãi, nể nang, mời nhầm (cả Việt Nam cũng như một số tác giả Tây) Do đó,

không phải tất cả các sáng tác đều có chất lượng và hiện nay các trại sáng tác điêu khắc mới chỉ là nơi tụ hội các nhà điêu khắc cùng làm việc, ăn uống, nghỉ ngơi… chưa thực sự có tính chất trao đổi học thuật, giới thiệu tác phẩm như các symposium ở nước khác Ba nhà phê bình

mỹ thuật Nguyễn Quân, Bùi Như Hương, Phạm Trung đều có những quan tâm chung về biểu hiện của các chủ đề, môtip, thường sử dụng trong các trại sáng tác điêu khắc Nhà phê bình mỹ thuật Bùi Như Hương (Viện Mỹ thuật) với bản tính cẩn thận, khoa học đã thống kê số liệu về các trại sáng tác điêu khắc, qua đó (… nhiều nhà điêu khắc đã nhiều lần dự trại hoặc chạy sô dự trại, nên tác phẩm cứ na ná giống nhau, do không dự liệu ban đầu nên các vườn tượng được lập sau khi kết thúc trại bày khá chật chội hoặc trùng lặp đề tài nên tổng thể rất ngộ nghĩnh.)

Ba nhà báo Hoàng Anh, Vũ Lâm, Đào Mai Trang với những thông tin

“mắt thấy tai nghe” đã cung cấp nhiều điều hậu trường, bếp núc vất vả

của các nghệ sĩ gánh vác sự nghiệp điêu khắc nước nhà Nhà báo Đào

Mai Trang (tạp chí Văn hóa Nghệ thuật) có tham luận Không gian điêu khắc hiện đại Huế đề xuất ý tưởng về sự cần thiết phải có những cách

làm mới, ngoài tấm lòng, tình cảm đã có, để phát huy, đối đãi những giá trị văn hóa mỹ thuật truyền thống với những tác phẩm điêu khắc hiện đại mà Huế đang thừa hưởng