BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO TRẠM VÀO DẠY HỌC MÔN TOÁN 8, TOÁN 9

Một trong những trọng tâm của đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông là tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện dạy học dựa vào hoạt động tích cực, chủ độ

PHÒNG GD&ĐT TP ĐÔNG HÀ

TRƯỜNG TH&THCS PHƯỜNG 4

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Phường 4, ngày 10 tháng 11 năm 2019

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ:

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO TRẠM

VÀO DẠY HỌC MÔN TOÁN 8, TOÁN 9

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Giáo dục là nền tảng của xã hội, là cơ sở tiền đề để quyết định sự phồn vinh của đất nước Giáo dục cung cấp những hiểu biết về kho tàng tri thức của nhân loại cho biết bao thế hệ Tuy nhiên, đất nước ta vẫn còn nghèo nên việc đầu tư cho giáo dục còn hạn chế Vậy, phải làm gì để phát huy được vai trò tiên phong của giáo dục? Một trong những trọng tâm của đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông là tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện dạy học dựa vào hoạt động tích cực, chủ động của học sinh với sự tổ chức và hướng dẫn đúng mực của giáo viên nhằm phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu tự học, bồi dưỡng hứng thú học tập, tạo niềm tin và niềm vui trong học tập cho học sinh Tiếp tục tận dụng các ưu điểm của phương pháp dạy học truyền thống và dần làm quen với những phương pháp dạy học mới

Để đạt được kết quả cao trong giáo dục thì trong quá trình giảng dạy, chúng

ta cần biết lựa chọn phương pháp dạy tối ưu nhất, phù hợp với phương pháp đổi mới, mục tiêu và nội dung của bài học, ở đó giáo viên không chỉ là người truyền thụ kiến thức mà quan trọng hơn là chỉ ra con đường và phương pháp tự học cho học sinh

Dạy học theo trạm là một kiểu dạy học tích cực đang được nhiều nhà giáo dục quan tâm bởi những ưu điểm của nó Dạy học theo trạm sẽ giúp cho học sinh hình thành và phát triển các kĩ năng xã hội như: giao tiếp, khả năng hợp tác, làm việc cùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm cũng như kiến thức, … từ đó phát triển tư duy, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, đồng thời lĩnh hội được kiến thức bài học và kiến thức xã hội Đó chính là nền tảng cho việc hình thành, phát triển và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh Với mong muốn góp một phần nhỏ bé vào việc

đổi mới phương pháp dạy học, chúng tôi quyết định lựa chọn chuyên đề: “Vận

dụng phương pháp dạy học theo trạm vào dạy học môn Toán 8, Toán 9”

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TẠI CƠ SỞ

1.Về thuận lợi

Được sự quan tâm sát sao của ban giám hiệu, chuyên môn nhà trường trong việc triển khai thực hiện các phương pháp dạy học tích cực trong bộ môn Toán nói riêng và các môn học khác nói chung trong nhà trường

Đội ngũ giáo viên Toán chúng tôi nói riêng và giáo viên trong nhà trường nói chung đã ý thức được trách nhiệm của bản thân trong việc tiếp cận, triển khai các phương pháp dạy học tích cực nói chung và phương pháp dạy học theo trạm

nói riêng phù hợp với tinh thần đổi mới giáo dục hiện hành

Công nghệ thông tin phát triển giúp các em dễ dàng tiếp cận với các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, hiện đại

Việc thử nghiệm áp dụng phương pháp dạy học theo trạm vào trong lớp học, tạo không khí sôi nổi, học sinh hứng thú trong tiết học

2 Về khó khăn

Học sinh không có phương pháp tự học phù hợp, chưa có ý thức đầu tư thời gian nghiên cứu bài học, học sinh còn rụt rè thiếu tự tin

Việc tổ chức phương pháp dạy học theo trạm hiện nay gặp một số khó khăn:

Do đòi hỏi nhiều thời gian, công sức để chuẩn bị, thiết kế cho mỗi hoạt động, sĩ số học sinh trong một lớp học đông, khó khăn trong việc thiết kế các hoạt động nhóm theo trạm

Một số giáo viên có sử dụng nhưng vẫn lúng túng, kết hợp chưa nhuần nhuyễn, hợp lý và khoa học nên chưa khai thác được triệt để hiệu quả mà phương pháp dạy học này mang lại

Đa số các em học sinh ở trường có hoàn cảnh gia đình tương đối khó khăn,

bố mẹ là lao động tự do Một số phụ huynh chưa quan tâm đến việc học của con

em mình

III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO TRẠM

1 Khái niệm dạy học theo trạm

Dạy học theo trạm còn gọi là dạy học theo góc (thuật ngữ được sử dụng trong tiếng Anh là Working with areas hay Working in corners) là một kiểu tổ chức dạy học dựa trên kiểu làm việc tại các trạm Ngoài mục tiêu truyền đạt kiến thức, dạy học theo trạm còn kích thích hứng thú, say mê nghiên cứu, rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề phức hợp, gắn lí thuyết với thực hành, tư duy và hành động, rèn luyện năng lực cộng tác theo nhóm với những nhiệm vụ độc lập khác

nhau tại các vị trí xác định trong hoặc ngoài không gian lớp học

TRẠM 6

TRẠM 2 TRẠM 1

TRẠM 4

CHỦ ĐỀ

Sơ đồ một vòng tròn học tập

Trong kiểu tổ chức dạy học theo trạm, hoạt động của học sinh tại các trạm hoàn toàn tự do Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh làm việc cá nhân, theo cặp hoặc theo nhóm để thực hiện các nhiệm vụ khác nhau ở các trạm về một nội dung kiến thức xác định Các nhiệm vụ nhận thức ở các trạm cần có tính tương đối độc lập với nhau, sao cho học sinh có thể bắt đầu ở một trạm bất kì Sau khi hoàn thành trạm đó học sinh sẽ chuyển sang trạm bất kì còn lại Ta cũng có thể tổ chức các trạm này theo một vòng tròn để đảm bảo trật tự của tiết học

2 Đặc điểm của dạy học theo trạm

Học theo trạm thể hiện được sự đa dạng, đáp ứng được nhiều phong cách học khác nhau Các hoạt động của học sinh trong dạy học theo trạm có sự đa dạng

về nội dung và hình thức Trong mỗi trạm đều có các nhiệm vụ dễ và khó, do đó học sinh có sở thích và năng lực khác nhau, nhịp độ học tập và phong cách học khác nhau đều có thể tự tìm cách để thích ứng và thể hiện năng lực của mình Điều này tạo ra sự hứng thú và cơ hội để học sinh thể hiện năng lực của bản thân

Dạy học theo trạm phải hướng tới việc học sinh được thực hành, được khám phá và thử nghiệm trong quá trình học Khi thực hiện nhiệm vụ tại các trạm, học sinh không chỉ được thực hành các nội dung học tập mà còn được khám phá các cơ hội mới mẻ: cơ hội “khám phá”, “thực hành”; cơ hội mở rộng, cơ hội đọc hiểu các nhiệm vụ và các bảng hướng dẫn của giáo viên; cơ hội cho mỗi học sinh tự áp dụng, tự khẳng định và tự phát triển năng lực của mình cũng như năng lực hợp tác với nhau

Dạy học theo trạm luôn có sự tương tác giữa giáo viên với học sinh và giữa học sinh với nhau

3 Các điều kiện có thể tổ chức dạy học theo trạm

Nội dung: Để đạt được kết quả cao trong quá trình dạy học thì người giáo viên phải biết lựa chọn nội dung kiến thức phù hợp với đặc điểm của kiểu dạy học theo trạm Trong chương trình Toán trung học cơ sở, các loại kiến thức có thể tổ chức dạy học theo trạm là: những tiết Luyện tập; Ôn tập chương và một số bài kiến thức mới

Không gian và thời gian: Trong quá trình học tập theo trạm, học sinh phải thực hiện các nhiệm vụ khác nhau ở các trạm khác nhau, sau khi hoàn thành nhiệm

vụ ở mỗi trạm học sinh lại chuyển qua các trạm mới Để không gây ra sự khó khăn cho học sinh trong quá trình di chuyển thì không gian của lớp học phải phù hợp với

số lượng học sinh và số lượng các trạm đã được thiết kế Bên cạnh đó, vì số lượng các trạm tương đối lớn nên học sinh phải mất khá nhiều thời gian cho việc di chuyển sang các trạm khác nên cũng phải có nhiều thời gian cho học sinh hoàn thành nhiệm vụ

Thiết bị, phương tiện dạy học và tư liệu: Dựa vào số lượng các trạm, mỗi trạm lại có một nhiệm vụ khác nhau nên dạy học theo trạm đòi hỏi phải đảm bảo đầy đủ các thiết bị, phương tiện và đồ dùng học tập theo nhiệm vụ của từng trạm

Giáo viên: Khi tổ chức dạy học theo trạm đòi hỏi người giáo viên phải nhiệt tình, tích cực, năng lực tổ chức dạy học tích cực và kĩ năng thiết kế tổ chức dạy

học theo trạm

Học sinh: Để tổ chức dạy học theo trạm có hiệu quả thì yêu cầu số lượng học sinh phải phù hợp với không gian của lớp học

4 Phân loại hệ thống trạm học tập

Xét về mặt hình thức, người ta chia thành một số hình thức học tập vòng tròn như sau:

Vòng tròn học tập với các trạm tùy chọn:

Học sinh có thể lựa chọn các trạm có mức độ khó - dễ khác nhau để làm hoặc có thể làm hết tất cả các trạm tự chọn nếu có đủ thời gian và trình độ, tuy nhiên người dạy cần phải quy định cho người học thực hiện đủ số lượng trạm theo quy định Các trạm này vẫn có tính bắt buộc đối với học sinh, vẫn yêu cầu học sinh phải thực hiện nhưng có thể theo cấp độ, các hình thức khác nhau Các trạm này thường có nội dung mở, vui để tạo hứng thú cho học sinh

Sơ đồ một vòng tròn học tập với trạm tự chọn

Vòng tròn học tập đóng:

Các trạm tuân theo một yêu cầu nhất định, tùy vào trình độ của học sinh mà

có thể có điểm bắt đầu hay kết thúc khác nhau

Một vòng tròn học tập được thiết kế đóng kín các trạm, mỗi nhóm làm việc theo thứ tự định trước Mỗi nội dung học tập sẽ được thiết kế một vòng tròn học tập riêng, nội dung các trạm phụ thuộc vào nhau Kết quả tìm được ở các trạm sẽ là kiến thức xuất phát cho trạm liền kề Vòng tròn sẽ là hệ thống chuỗi các yêu cầu được thực hiện trên trạm

Với hình thức trạm đóng này, học sinh không có sự lựa chọn khi làm việc Nội dung và hình thức làm việc ở mỗi trạm hoàn toàn quy định được Vì vậy theo

Trạm 3

Trạm 4 Trạm 5

1a

2b

2a

1b

4a 4b

3

4

5

1

2

hình thức vòng tròn này trình độ học sinh phải đều nhau và nhiệm vụ ở tại mỗi trạm phải tương đương nhau, sao cho không gây ra sự ùn tắc tại một trạm nào đó

Sơ đồ một vòng tròn đóng

Vòng tròn học tập mở

Các trạm không cần tuân theo một trật tự nhất định nào Học sinh có thể lựa chọn tùy ý thứ tự thực hiện tại các trạm Mỗi nhóm học sinh có thể tự lựa chọn một thứ tự thực hiện riêng cho mình, sao cho hoàn thành hết được các nội dung quy định tại các trạm và hoàn thành hết các trạm trên đường tròn

Sơ đồ một vòng tròn mở

Vòng tròn học tập kép:

Bao gồm hai hệ thống trạm chạy song song, gồm hai phần riêng biệt, vòng

Trạm 1

Trạm 2

Trạm 3

Trạm 4

3

2

1

7

5

6

4

Trạm 7

Trạm 6

Trạm 5

1

2

3

4

5

6

7

Trạm 5

Trạm 4 Trạm 3

Trạm 2

Trạm 1

Trạm 6

Trạm 7

tròn ngoài là các trạm bắt buộc, vòng tròn trong bao gồm các trạm hỗ trợ tự chọn

Học sinh có thể tự do lựa chọn một số trạm mà mình thấy hứng thú để thực hiện

Hình thức vòng tròn học tập này có thể thay đổi một cách linh hoạt để phù hợp với mỗi tiết học hoặc một kiến thức cần thiết khác

Sơ đồ một vòng tròn học tập kép

a) Phân loại các trạm học tập theo các pha dạy học

- Trạm tổng quan: Tạo tình huống có vấn đề Ôn tập kiến thức cũ và đề xuất kiến thức mới cần nghiên cứu

- Trạm học tập: Thực hiện các giải pháp, xây dựng các giả thuyết

- Trạm luyện tập, củng cố kiến thức

- Trạm vận dụng: Ứng dụng kiến thức vào thực tế

b) Phân loại các trạm theo nhiệm vụ và phương tiện dạy học

- Trạm bài tập

- Trạm luyện tập, củng cố

- Trạm sử dụng máy tính: Trạm này thường cần đến sự hỗ trợ của máy vi tính trong quá trình dạy học

5 Các bước tổ chức một giờ học theo kiểu dạy học theo trạm

Để cho học sinh nắm bắt được cách thức làm việc, hình thức đánh giá kết quả học tập nhằm tạo ra sự ganh đua giữa các nhóm và giữa các học sinh với nhau, đồng thời tránh được tình trạng mất trật tự trong quá trình làm việc cũng như năng lực học tập của học sinh giữa các nhóm chênh lệch nhau sẽ làm cho kết quả học tập giữa các nhóm quá chênh lệch nhau thì khi tổ chức một giờ dạy học theo trạm, giáo viên cần phải tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Thống nhất nội quy học tập theo trạm

A Trạm 2

Trạm 1 1

Trạm 4

4 Trạm 3 3

2

Trạm 7

Trạm 5

Trạm 6

5

6

7

B

C

D

E

F

G

Giáo viên giới thiệu nội dung học tập ở các trạm, số lượng các trạm Giới thiệu phiếu học tập - phiếu hỗ trợ, bảng hoạt động nhóm và cách làm việc trên các phiếu học tập (nếu có), …

Bước 2: Chia nhóm

Đây là công việc đơn giản nhưng lại rất quan trọng, nó ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của quá trình học tập Tùy thuộc vào mức độ khó - dễ của kiến thức, thời gian, mà giáo viên có thể cho học sinh tự chia nhóm theo sở thích hoặc giáo viên tự chia nhóm để việc học được thuận lợi và tránh mất nhiều thời gian

Bước 3: Học sinh có thể làm việc cá nhân, theo cặp hay theo nhóm tùy theo

yêu cầu nhiệm vụ học tập ở mỗi trạm Bước này giáo viên quan sát và trợ giúp cho học sinh khi gặp phải khó khăn trong quá trình giải quyết các nhiệm vụ học tập

Bước 4: Tổng kết kết quả học tập

Sau khi các nhóm đã hoàn thành nhiệm vụ các trạm theo thời gian quy định, từng nhóm cử đại diện trình bày kết quả trạm cuối cùng mà nhóm vừa hoàn thành trước lớp Thứ tự trình bày là bắt đầu từ trạm 1 Các trạm còn lại có thể lấy tinh thần xung phong của các nhóm lên báo cáo kết quả ở từng trạm hoàn thành, các nhóm còn lại nhận xét, đánh giá kết quả của nhóm vừa báo cáo

Khi các nhóm đã báo cáo xong, giáo viên trình chiếu đáp án cho từng trạm hoặc các nhóm trao đổi bài làm cho nhau để đánh giá kết quả hoàn thành nhiệm vụ của các nhóm ở từng trạm, trên cơ sở đó các đánh giá - cho điểm các nhóm khác đối với hai tiêu chí: đánh giá tính tích cực của nhóm và đánh giá trên kết quả bài làm

Yêu cầu học sinh thu dọn các trạm học tập sau khi hoàn thành công việc, không mất trật tự trong khi đang học tập

6 Ưu điểm, hạn chế và tầm quan trọng của dạy học theo trạm

a) Ưu điểm của dạy học theo trạm

Thông qua quá trình tìm hiểu, tôi nhận thấy kiểu dạy học theo trạm có những

ưu điểm nổi trội sau:

Trong quá trình học tập, từng cá nhân, từng cặp hoặc từng nhóm học sinh phải phải tự tìm hiểu để giải quyết các nhiệm vụ học tập ở từng trạm Do đó, học sinh được tự chủ, tích cực hoạt động tham gia giải quyết các nhiệm vụ học tập

Nhiệm vụ học tập ở từng trạm sẽ được nhóm phân chia ra từng nhiệm vụ nhỏ, từng nhiệm vụ nhỏ này sẽ được giao cho từng cá nhân hoặc từng nhóm học sinh hoàn thành trong thời gian quy định, sau đó thư kí sẽ tổng hợp lại thành một nhiệm vụ hoàn chỉnh Thông qua quá trình hoàn thành nhiệm vụ đó sẽ giúp cho học sinh tự kiểm tra, đánh giá kết quả của cá nhân và của nhóm mình, qua đó nâng cao năng lực đánh giá của bản thân

Học sinh có cơ hội nâng cao kĩ năng làm việc theo nhóm, các kĩ năng tranh luận, các phương pháp giải quyết vấn đề

Nâng cao hứng thú của học sinh nhờ các nhiệm vụ học tập tích cực đặc biệt

là những nhiệm vụ thiết kế chế tạo và thực hiện các thí nghiệm đơn giản

Khắc phục được khó khăn thiếu thốn về trang thiết bị nếu cho học sinh tiến hành đồng loạt

Với kiểu tổ chức dạy học theo trạm, giáo viên có thể mở rộng kiến thức cho học sinh một cách toàn diện hơn thông qua các nhiệm vụ học tập ở các trạm tự chọn Phát triển khả năng nghiên cứu các khía cạnh khác nhau của vấn đề cần giải quyết

b) Hạn chế của dạy học theo trạm

Đi đôi với những ưu điểm nói trên, kiểu dạy học theo trạm có những điểm hạn chế sau:

Giáo viên phải có thời gian chuẩn bị nội dung và nguyên vật liệu công phu Thời gian cần để tiến hành dạy học một đơn vị kiến thức theo kiểu dạy học này thường dài hơn thời gian khi dạy dưới hình thức truyền thống

Hiệu quả học tập phụ thuộc hoạt động của các thành viên, nếu trong nhóm

có thành viên bất hợp tác thì hiệu quả sẽ thấp

c) Tầm quan trọng của dạy học theo trạm

 Đối với nhà trường

- Nâng cao được chất lượng giáo dục của trường, đào tạo những con người

có các kĩ năng tư duy cao, kĩ năng cộng tác, giao tiếp; tạo cho học sinh lòng tin vào kiến thức hàn lâm

- Tạo môi trường học tập thân thiện, học sinh tích cực và ganh đua trong quá trình học tập

- Tối ưu hóa sự bình đẳng giữa các cơ hội giáo dục Môi trường làm việc hợp tác sẽ tạo cho mọi học sinh có ý thức làm việc; vai trò và trách nhiệm được phân chia theo khả năng phù hợp với năng lực cá nhân nên ai cũng có cơ hội thể hiện mình

 Đối với học sinh

- Trong quá trình làm việc, mỗi học sinh sẽ học hỏi được các hành vi ứng

xử với người khác, với tập thể; từ đó giúp cho mỗi học sinh dễ dàng hòa nhập với cuộc sống

- Trong quá trình làm việc tại các trạm cũng như thông qua các buổi thảo luận, các học sinh sẽ được trao đổi, tranh luận với các bạn trong nhóm, với nhóm khác; từ đó học sinh sẽ tự nhận xét về ưu và nhược điểm của bản thân và có định hướng nghề nghiệp sau này cho bản thân

 Đối với giáo viên

- Đạt được mục tiêu: nâng cao chất lượng bài giảng và hình thành, phát triển các kĩ năng sống, nhân cách cho học sinh Góp một phần nhỏ vào việc đổi mới phương pháp dạy học

- Trong quá trình học tập luôn có sự trao đổi ý kiến qua lại về các vấn đề liên quan đến nhiệm vụ học tập ở các trạm, từ đó tạo mối quan hệ gần gũi giữa thầy và trò, giúp nhiều cho giáo viên trong quá trình giáo dục học sinh, nhất là học sinh cá biệt

- Với kiểu tổ chức dạy học theo trạm, giáo viên có cơ hội thể hiện nhiều vai trò khác nhau, không chỉ là người truyền thụ kiến thức, mà còn là người tổ chức, quản lí, giám sát, động viên cũng như nhắc nhở khi học sinh làm việc tại các trạm

7 Một số ví dụ về vận dụng phương pháp dạy học theo trạm khi dạy môn Toán 8, Toán 9:

7.1 Ví dụ 1:

Tiết 8 Luyện tập (Sau bài Những hằng đẳng thức đáng nhớ (tt)) - Đại số 8

- Hệ thống kiến thức về bảy hằng đẳng thức đáng nhớ: Viết bảy hằng đẳng thức đáng nhớ vào giấy A5 (Thực hiện cá nhân trong 4 nhóm)

- Bài tập (4 nhóm, 2 nhóm cùng thực hiện nhiệm vụ của 1 trạm)

7.2 Ví dụ 2: Tiết 19 Ôn tập chương I - Đại số 8

(Chia lớp thành 4 nhóm, 2 nhóm cùng thực hiện nhiệm vụ của 1 trạm)

7.3 Ví dụ 3: Tiết 24 Ôn tập chương I - Hình học 8

- Trạm 1: Hệ thống lại một số kiến thức trong phiếu học tập

(Học sinh thực hiện theo 4 nhóm ở trạm 1)

Tính:

Tính:

Rút gọn các biểu thức sau:

Tính giá trị các biểu thức sau:

tại tại

- Trạm 2: Bài tập (Học sinh thực hiện theo 4 nhóm ở trạm 2)

Bài tập: Cho tam giác ABC vuông tại A (AB < AC), đường cao AH Từ H

kẻ HE vuông góc với AB và HF vuông góc với AC (E AB, F  AC)

a Tứ giác AEHF là hình gì? Vì sao?

b Gọi K là điểm đối xứng với A qua F Chứng minh tứ giác EHKF là hình bình hành

7.4 Ví dụ 4: Tiết 36 Ôn tập chương II - Đại số 8

Chia trạm theo năng lực học sinh

- Trạm 1: (HS trung bình)

Bài 1: Chứng tỏ mỗi cặp phân thức sau bằng nhau:

a) 2 5

x

và 4

10

xy

( 1)( 1)

x x



  và

2 1

x

Bài 2: Thực hiện phép tính: a) 2 5 4 5

2 2

.

- Trạm 2: (HS khá)

Bài 1: Thực hiện phép tính: a)4 2 1 6 2 1

x y x y

2 2

20 4 :

Bài 2: Tìm các giá trị của x để giá trị của các phân thức sau được xác định:

a) 2x 7

x



x



Phiếu học tập

Trạm 1: Hệ thống lại một số kiến thức

* Yêu cầu: Điền vào chỗ trống

Tứ giác

Hình thang

Hình thang cân

Hình bình hành

Tứ giác có 4 góc vuông Hình thoi

Hình vuông