Kinh tế và Quản lý Môi trường

Ngoại ứng: quyết định sản xuất/ tiêu dùng của một cá nhân tác động trực tiếp đến những người khác mà không thông qua giá cả thị trường  Phân loại theo tính chất tác động: tích cực  MSB

Kinh tế và Quản lý Môi trường

PGS.TS Lê Thu Hoa Email: lethuhoaneu@gmail.com

Mob 0913043585

Chuyên đề 3

Các loại công cụ chính sách quản lý môi trường: cơ sở kinh tế học và thực tiễn

Chuyên đề 3

Các loại công cụ chính sách quản lý môi trường: cơ sở kinh tế học và thực tiễn

Ngoại ứng: quyết định sản xuất/ tiêu dùng của một cá nhân

tác động trực tiếp đến những người khác mà không thông qua giá cả thị trường

 Phân loại theo tính chất tác động:

tích cực  MSB = MB + MEB

tiêu cực  MSC = MC + MEC

 Phân theo phạm vi tác động:

Địa phương: tiếng ồn, nhiệt, mùi, khói bụi

Vùng: ô nhiễm nước, khí thải, tràn dầu

Toàn cầu: hiệu ứng nhà kính, khí hậu, đa dạng SH

 một ngoại ứng có thể vừa mang tính khu vực vừa mang tính toàn cầu

Kinh tế học về chất lượng môi trường (1)

Ngoại ứng môi trường:

Tích cực:

cải thiện chất lượng môi trường, sử dụng hợp lý, tiết kiệm tài nguyên (trồng rừng, sửa nhà, tái sử dụng các đồ dùng

gia đình, nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng, thu gom

và sử dụng chất thải cho tái sản xuất, sản xuất sạch hơn…)

Tiêu cực:

phá huỷ môi trường, sử dụng lãng phí, huỷ hoại tài nguyên

(phá rừng, nuôi tôm trên cát, xả thải các chất thải của nhà máy nhiệt điện, hoá chất, dệt nhuộm…, giao thông cơ giới, đánh bắt thuỷ hải sản, sử dụng hoá chất trong sản xuất

nông nghiệp…)

Ví dụ về ngoại ứng tiêu cực

Thất bại của thị trường do ngoại ứng

Ngoại ứng là nguyên nhân của:

 chênh lệch chi phí/ lợi ích cá nhân và chi phí/ lợi ích xã hội (MSC > MC hoặc MSB > MB)

 giá thị trường (giá cá nhân) không phản ánh đủ các chi phí và lợi ích đối với xã hội

 thị trường sản xuất quá nhiều hoặc quá ít so với mức hiệu quả xã hội

 lãng phí nguồn lực, tổn thất phúc lợi xã hội

Hệ quả về môi trường:

 ít hoạt động có lợi cho môi trường

 nhiều hoạt động có hại cho môi trường

Q

S=MSC=MC MSB=MB+MEB

Q* s

Q*M

P*M

P*

s

E

D=MB

CS

PS

Ngoại ứng tích cực và thất bại thị trường

O

B A

S=MC

D=MB=MSB

P

P*M

0

Q Q*s Q*M

P*

s

E CS

PS

Ngoại ứng tiêu cực và thất bại thị trường

A

B

Kinh tế học về chất lượng môi trường (2)

 Kiểm soát ô nhiễm = tình huống chính sách đánh đổi (trade-off policy situation):

 Đánh đổi giữa chi phí thiệt hại về môi trường với chi phí giảm chất thải/ xử lý ô nhiễm

 Bởi lẽ, việc giảm thiệt hại về môi trường cần sử dụng các nguồn lực (inputs) mà có thể sử dụng cho các mục tiêu khác trong đời sống

 Thiệt hại (damages): tác động bất lợi mà người sử

dụng môi trường phải gánh chịu do môi trường bị ô

nhiễm/ suy thoái

Ô nhiễm tối ưu

 Quan điểm môi trường thuần tuý

Ô nhiễm tối ưu W* = 0

 Quan điểm kinh tế

Xem xét sự đánh đổi (trade-off) giữa lợi ích và chi phí của ô nhiễm

 Ô nhiễm tối ưu là mức ô nhiễm mà ở đó phúc lợi

ròng xã hội (NSB) là tối đa

 Ô nhiễm tối ưu kinh tế W* ≠ 0

Ô nhiễm tối ưu

Tiếp cận 1:

MNPB = MEC

Tiếp cận 2: MAC = MDC

Ô nhiễm tối ưu: hai cách tiếp cận

Ô nhiễm tối ưu - tiếp cận 1

 Giả thiết

 Lượng chất thải tăng/ giảm đồng biến với sản lượng

 Không có công nghệ xử lý và các biện pháp giảm thải khác

 Cách duy nhất để giảm ô nhiễm là giảm sản lượng

 Khi Q: NPB  ≈ MNPB chính là chi phí cận biên của

giảm sản lượng/ giảm thải

Khi Q: EC  ≈ MEC chính là lợi ích cận biên của giảm thải

 Ô nhiễm tối ưu tại mức cân bằng chi phí và lợi ích cận

biên: MNPB = MEC (Mức sản lượng tối ưu xã hội)

Lợi ích cá nhân ròng cận biên MNPB

P

a

0

MR=P MC

P

a

0

MNPB=

P-MC

QP Sản lượng

QP

Chi phí ngoại ứng môi trường

 Tổng chi phí ngoại ứng môi trường (EC) là

các khoản chi phí môi trường mà một hoạt

động kinh tế áp đặt cho các cá nhân bên

ngoài hoạt động kinh tế đó

 Chi phí ngoại ứng cận biên (MEC) là mức

thay đổi chi phí ngoại ứng khi mức sản lượng của hoạt động kinh tế tăng thêm một đơn vị

Đường chi phí ngoại ứng cận biên MEC

EC

Chi

phí

MEC

MEC

Chi phí

A

Tiếp cận 1: Ô nhiễm tối ưu tương ứng

với mức sản lượng tối ưu

Tiếp cận 1: Ô nhiễm tối ưu tương ứng

với mức sản lượng tối ưu

P A

B

0

MEC MNPB

Sản lượng Q*S Q*M

W*S WM

Ô nhiễm tối ưu - tiếp cận 2

chức sản xuất hợp lý hơn, sử dụng nguyên liệu/

năng lượng tốt hơn, thay đổi công nghệ, tái chế, tái

sử dụng chất thải tại nơi phát sinh…

thống thiết bị xử lý các chất thải đã phát sinh

 Không nhất thiết phải giảm sản lượng mà vẫn có thể giảm được ô nhiễm!!!

Chi phí thiệt hại môi trường

 Tổng chi phí thiệt hại (DC): chi phí của tất cả những tác động bất lợi mà người sử dụng môi trường phải gánh chịu do môi trường bị ô nhiễm

(sẽ trở thành lợi ích nhờ tránh được thiệt hại khi thực hiện việc giảm thải)

 Chi phí thiệt hại biên (MDC): mức thay đổi chi phí thiệt hại khi lượng chất thải hoặc nồng độ chất gây ô nhiễm trong môi trường thay đổi một đơn vị (sẽ là lợi ích cận biên của việc giảm 1 đơn vị chất thải)

Chi phí giảm thải

phí để làm giảm lượng chất gây ô nhiễm được thải vào môi trường hoặc giảm nồng độ các

chất gây ô nhiễm

trong tổng chi phí giảm thải để làm giảm được một đơn vị ô nhiễm

Mức ô nhiễm tối ưu Efficient level of emissions (e*)

Mức ô nhiễm tối ưu Efficient level of emissions (e*)

e*: MDC = MAC

MDC

MAC

e*

Mức thải (tấn/ năm)

P

[$]

f

a b

e* = mức thải/ ô nhiễm

mà tại đó có tổng chi phí

xã hội (diện tích a+b) là nhỏ nhất

a = tổng thiệt hại

b = tổng chi phí giảm ô nhiễm

Ví dụ:

MDC = 10 + 0,75e MAC = 60 - 0,5e

 e*, a, b = ???